وڪيپيڊيا
sdwiki
https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
ذريعات
خاص
بحث
واپرائيندڙ
واپرائيندڙ بحث
وڪيپيڊيا
وڪيپيڊيا بحث
فائل
فائل بحث
ذريعات وڪي
ذريعات وڪي بحث
سانچو
سانچو بحث
مدد
مدد بحث
زمرو
زمرو بحث
باب
باب بحث
TimedText
TimedText talk
ماڊيول
ماڊيول بحث
Event
Event talk
سانچو:Col-2
10
1934
380520
8109
2026-05-25T01:41:44Z
Intisar Ali
8681
/* */
380520
wikitext
text/x-wiki
{{col-break|width=50%|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
==پڻ ڏسندا==
* {{tl|Col-begin}}
* {{tl|Col-break}}
* {{tl|Col-2}}
* {{tl|Col-3}}
* {{tl|Col-4}}
* {{tl|Col-5}}
* {{tl|Col-6}}
* {{tl|Col-end}}
[[Category:Wikipedia special effects templates|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
bfbl0h2g3d30xj4ni5pzxzih82zt3bb
380521
380520
2026-05-25T01:42:00Z
Intisar Ali
8681
380521
wikitext
text/x-wiki
{{col-break|width=50%|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
4gzh1hww0qt5efeew67k84pasrvtfwu
380522
380521
2026-05-25T01:43:11Z
Intisar Ali
8681
/* */
380522
wikitext
text/x-wiki
| {{col-break|width=50%|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
6gvwm5uw465f0d0smcakk0lejvxwpyc
380523
380522
2026-05-25T01:44:58Z
Intisar Ali
8681
/* */
380523
wikitext
text/x-wiki
| class="col-break col-break-2" style="width: 50%; text-align: {{{align|left}}}; vertical-align: {{{valign|top}}};" |
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
3erxu0jlnlrjwhwc3o4ms0xzt2fd7ya
380525
380523
2026-05-25T01:54:20Z
Intisar Ali
8681
/* */
380525
wikitext
text/x-wiki
| class="col-break col-break-2"
style="width:50%; text-align:{{{align|left}}}; vertical-align:{{{valign|top}}};" |
<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
0cki3uck8zang66p30r7yq6ix4801v4
380526
380525
2026-05-25T01:59:22Z
Intisar Ali
8681
/* */
380526
wikitext
text/x-wiki
{{col-break|width=50%|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
4gzh1hww0qt5efeew67k84pasrvtfwu
380527
380526
2026-05-25T02:01:01Z
Intisar Ali
8681
/* */
380527
wikitext
text/x-wiki
<p></p>
| style="width:50%; text-align:{{{align|left}}}; vertical-align:{{{valign|top}}};" |<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
9yyf5kqppst1tlyqe0xp4g9ak5msune
380529
380527
2026-05-25T02:03:44Z
Intisar Ali
8681
/* */
380529
wikitext
text/x-wiki
{{Col-break|class=col-break-2|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}<noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
6994dfwwhcsd1s6guoltreeyra2v9de
380530
380529
2026-05-25T02:08:57Z
Intisar Ali
8681
/* */
380530
wikitext
text/x-wiki
{{Col-break|class=col-break-2|align={{{align|left}}}|valign={{{valign|top}}}}}<noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
094dgs603as1nwx3s836h43aqr6dbzk
380532
380530
2026-05-25T02:12:29Z
Intisar Ali
8681
/* */
380532
wikitext
text/x-wiki
{{Col-break|class=col-break-2|align={{{align|left}}}|valign={{{valign|top}}}}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
s1i5fnq8ed3rd4xhek5kocitsvwtiw7
380534
380532
2026-05-25T02:15:43Z
Intisar Ali
8681
/* */
380534
wikitext
text/x-wiki
{{Col-break|class=col-break-2|align={{{align|}}}|valign={{{valign|}}}}}<noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
6994dfwwhcsd1s6guoltreeyra2v9de
سانچو:Col-begin
10
1952
380509
292606
2026-05-25T01:22:15Z
Intisar Ali
8681
/* */
380509
wikitext
text/x-wiki
<onlyinclude><templatestyles src="Col-begin/styles.css"/><div>
{| class="{{{class|}}} multicol" role="presentation" style="{{#if:{{{small|}}}|font-size:90%; }} {{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};}} {{#if:{{{bgColor|{{{bgcolor|}}}}}}|background:{{{bgColor|{{{bgcolor}}}}}};}} width:{{{width|100%}}}; {{{style|}}}"</onlyinclude>
|-
|
|}
</div><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
==پڻ ڏسندا==
* [[سانچو:Col-begin]]
* [[سانچو:col-begin-small]]
* [[سانچو:Col-break]]
* [[سانچو:Col-2]]
* [[سانچو:Col-3]]
* [[سانچو:Col-4]]
* [[سانچو:Col-5]]
* [[سانچو:Col-6]]
* [[سانچو:Col-end]]
* [[Wikipedia talk:Manual of Style/Archive 35#Columns in articles]]
* [[Template talk:Columns]] — Proposed CSS-based replacement
==خارجي ڳنڍڻا==
* [http://www.htmlcodetutorial.com/_MULTICOL.html MULTICOL HTML tag]
[[Category:Wikipedia special effects templates|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
imd9q5iz850t00zigf1ljzeb7fvtbdp
380511
380509
2026-05-25T01:24:12Z
Intisar Ali
8681
380511
wikitext
text/x-wiki
<onlyinclude><templatestyles src="Col-begin/styles.css"/><div>
{| class="{{{class|}}} multicol" role="presentation" style="{{#if:{{{small|}}}|font-size:90%; }} {{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};}} {{#if:{{{bgColor|{{{bgcolor|}}}}}}|background:{{{bgColor|{{{bgcolor}}}}}};}} width:{{{width|100%}}}; {{{style|}}}"</onlyinclude>
|-
|
|}
</div><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
ihzhrusl5k2znihnnob5u01meixy7v9
380535
380511
2026-05-25T02:16:49Z
Intisar Ali
8681
/* */
380535
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Col-begin/styles.css"/><div>
{| class="{{{class|}}} col-begin {{#if:{{{small|}}}|col-begin-small}}" role="presentation" {{#if:{{{bgColor|{{{bgcolor|}}}}}}{{{border|}}}{{{width|}}}{{{style|}}}|style="{{#if:{{{bgColor|{{{bgcolor|}}}}}}|color:#000000;background: {{{bgColor|{{{bgcolor}}}}}};}}{{#if:{{{border|}}}|border: {{{border}}};}}{{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}};}}{{#if:{{{style|}}}|{{{style}}}}}"
}}
<noinclude>
|-
|
|}
</div>
{{documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
sightx66w9jnxss0pctuzcrem7zpmsb
سانچو:Flatlist
10
5611
380488
47617
2026-05-25T00:13:13Z
Intisar Ali
8681
/* */
380488
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Hlist/styles.css"/><div class="hlist {{{class|}}}" {{#if:{{{style|}}}{{{indent|}}}|style="{{#if:{{{indent|}}}|margin-left: {{#expr:{{{indent}}}*1.6}}em;}} {{{style|}}}"}}>{{#if:{{{1|}}}|
{{{1}}}
</div>}}<noinclude></div>
{{documentation}}
</noinclude>
o82bq69tm2fyaauto7y36tmanwibujt
سانچو:Cite book
10
6441
380562
354007
2026-05-25T05:37:26Z
Intisar Ali
8681
/* */
380562
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Citation/CS1|citation
|CitationClass=book
}}</includeonly><noinclude>
{{دستاويز}}
{{collapse top|سانچو ڊيٽا}}
{{Cite book/TemplateData}}
{{collapse bottom}}
</noinclude>
kma75b3tyi3pgoqf5h465vm8k7lo91l
سانچو:Col-break
10
7334
380531
214262
2026-05-25T02:11:41Z
Intisar Ali
8681
/* */
380531
wikitext
text/x-wiki
| class="{{{class|}}}" style="width:{{{width|}}}; text-align:{{{align|left}}}; vertical-align:{{{valign|top}}}; padding:{{{gap|0}}};" |<noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
4a160sr3u5gi2xjxn1b6rgh3l459zur
380533
380531
2026-05-25T02:14:48Z
Intisar Ali
8681
/* */
380533
wikitext
text/x-wiki
<noinclude/>
| class="col-break {{{class|}}}"<!-- see [[Template:Col-begin/styles.css]] --> {{#if:{{{width|}}}{{{align|}}}{{{gap|}}}{{{valign|}}}{{{style|}}}|style="{{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}};}}{{#if:{{{align|}}}|text-align: {{{align}}};}} {{#if: {{{gap|}}}|padding-left: {{{gap}}};}}{{#if:{{{valign|}}}|vertical-align: {{{valign}}};}}{{#if:{{{style|}}}|{{{style}}}}}"}} | <noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
b15qry9zw34ptvgx6i3is7gdtqlz2zj
سانچو:Columns-list
10
8507
380489
36473
2026-05-25T00:19:31Z
Intisar Ali
8681
/* */
380489
wikitext
text/x-wiki
{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Template wrapper|wrap|_template=div col|_alias-map=1:content|colwidth=30em}}}}{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using columns-list with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Columns-list]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | class | content | colwidth | gap | rules | small | style }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
bncwuudalvclxc2ss44oddbl9xjm222
سانچو:Infobox company
10
14592
380475
150059
2026-05-24T23:14:47Z
Intisar Ali
8681
/* */
380475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| child = {{lc:{{{embed}}}}}
| decat = yes
| titleclass = fn org
| titlestyle = font-size: 125%;
| title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''ڪمپني''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }}
| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }}
| caption2 = {{{image_caption|}}}
| labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- ساڳي سٽ ۾ ايندڙ ڊيٽا ۽ ڊگھي/نه ويڙھيل ليبل جي وچ ۾ وٿي کي يقيني بڻائڻ لاءِ -->
| datastyle = line-height: 1.35em;
| label1 = {{longitem|[[واپاري نالو]]}}
| data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}}
| label2 = {{longitem|مقامي نالو}}
| data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }}
| label3 = {{longitem|[[رومائيزيشن|رومائيزڊ]] نالو}}
| data3 = {{{romanized_name|}}}
| label4 = اڳوڻو نالو
| class4 = nickname
| data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}}
| label5 = ڪمپني جو قسم
| class5 = category
| data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}}
| label6 = {{longitem|[[اسٽاڪ نشان|طور واپار ٿيل]]}}
| data6 = {{{traded_as|}}}
| label7 = [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر|ISIN]]
| data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }}
| label8 = صنعت
| class8 = category
| data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }}
| label9 = صنف
| class9 = category
| data9 = {{{genre|}}}
| label10 = اڳوڻو ادارو{{#if:{{{predecessors|}}}|َ}}
| data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }}
| label11 = قائم ٿيل
| data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }}
| label12 = باني{{#if:{{{founders|}}}|َ}}
| class12 = agent
| data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }}
| label13 = ختم ٿيل
| data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }}
| label14 = انجام
| data14 = {{{fate|}}}
| label15 = جانشين{{#if:{{{successors|}}}|َ}}
| data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }}
| label16 = ھيڊڪوارٽر
| class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}}
| data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}}
| {{Comma separated entries
| 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}}
| 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}}
| 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}}
}}
| {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}
| {{Comma separated entries
| 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}}
| 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}}
}}
}}
}}
| label18 = {{longitem|جڳھن جو تعداد}}
| data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | ({{{num_locations_year}}}) }} }}
| label19 = {{longitem|خدمت ڪيل علائق{{#if:{{{areas_served|}}}|ا}}}}
| data19 = {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}}
| label20 = {{longitem|اھم ماڻھو}}
| class20 = agent
| data20 = {{{key_people|}}}
| label21 = مصنوعات
| data21 = {{{products|}}}
| label22 = {{longitem|پيداوار جو مقدار}}
| data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | ({{{production_year}}}) }} }}
| label23 = برانڊ
| data23 = {{{brands|}}}
| label24 = خدمتون
| class24 = category
| data24 = {{{services|}}}
| label25 = آمدني
| data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | ({{{revenue_year}}}) }} }}
| label26 = {{longitem|[[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني|آپريٽنگ آمدني]]}}
| data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | ({{{income_year}}}) }} }}
| label27 = {{longitem|[[خالص آمدني]]}}
| data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | ({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }}
| label28 = [[انتظام ھيٺ اثاثا|AUM]]
| data28 = {{{aum|}}}
| label29 = {{nowrap|[[اثاثو|ڪل اثاثا]]}}
| data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | ({{{assets_year}}}) }} }}
| label30 = {{nowrap|[[ايڪويٽي (ماليات)|ڪل ايڪويٽي]]}}
| data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | ({{{equity_year}}})}} }}
| label31 = مالڪ{{#if:{{{owners|}}}|َ}}
| data31 = {{{owners|{{{owner|}}}}}}
| label32 = رڪن
| data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | ({{{members_year}}})}} }}
| label33 = {{longitem|ملازمن جو تعداد}}
| data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | ({{{num_employees_year}}}) }} }}
| label34 = [[اصل ڪمپني|اصل]]
| data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }}
| label35 = [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزنون]]
| data35 = {{{divisions|}}}
| label36 = [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]
| data36 = {{{subsid|}}}
| data38 = {{{module|}}}
| label39 = [[باسل III|سرمائي جو تناسب]]
| data39 = {{{ratio|}}}
| label40 = درجابندي
| data40 = {{{rating|}}}
| label41 = ويب سائيٽ
| data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }}
| belowstyle = line-height: 1.35em;
| below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''حاشيا{{\}}حوالا'''{{break}}{{{footnotes}}} }}
}}<!-- نگراني زمرا:
-->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[زمرو:واپاري نالو استعمال ڪندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]
}}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[زمرو:وڪي ڊيٽا مان لوگو رکندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]
}}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[زمرو:ٻيھر استعمال ٿيل تصوير رکندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]|}}|}}
}}<!--
-->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|زمرو:نظرانداز ڪيل پيراميٽرن سان ڄاڻخانو ڪمپني استعمال ڪندڙ صفحا}}
|name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيراميٽرن سان ڄاڻخانو ڪمپني استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=ڄاڻخانو ڪمپني سانچو اڻڄاتل پيراميٽر "_VALUE_" سان استعمال ڪندڙ صفحو | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
ghahume2yzsnx11s5u3fxt160lxv1ig
380476
380475
2026-05-24T23:15:49Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali [[سانچو:معلوماتي خانو ڪمپني]] کي [[سانچو:Infobox company]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
380475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| child = {{lc:{{{embed}}}}}
| decat = yes
| titleclass = fn org
| titlestyle = font-size: 125%;
| title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''ڪمپني''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} }} }}
| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }}
| caption2 = {{{image_caption|}}}
| labelstyle = padding-right: 0.5em;<!-- ساڳي سٽ ۾ ايندڙ ڊيٽا ۽ ڊگھي/نه ويڙھيل ليبل جي وچ ۾ وٿي کي يقيني بڻائڻ لاءِ -->
| datastyle = line-height: 1.35em;
| label1 = {{longitem|[[واپاري نالو]]}}
| data1 = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}}
| label2 = {{longitem|مقامي نالو}}
| data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }}
| label3 = {{longitem|[[رومائيزيشن|رومائيزڊ]] نالو}}
| data3 = {{{romanized_name|}}}
| label4 = اڳوڻو نالو
| class4 = nickname
| data4 = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}}
| label5 = ڪمپني جو قسم
| class5 = category
| data5 = {{{type|{{{company_type|}}}}}}
| label6 = {{longitem|[[اسٽاڪ نشان|طور واپار ٿيل]]}}
| data6 = {{{traded_as|}}}
| label7 = [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر|ISIN]]
| data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }}
| label8 = صنعت
| class8 = category
| data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }}
| label9 = صنف
| class9 = category
| data9 = {{{genre|}}}
| label10 = اڳوڻو ادارو{{#if:{{{predecessors|}}}|َ}}
| data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }}
| label11 = قائم ٿيل
| data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }}
| label12 = باني{{#if:{{{founders|}}}|َ}}
| class12 = agent
| data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }}
| label13 = ختم ٿيل
| data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }}
| label14 = انجام
| data14 = {{{fate|}}}
| label15 = جانشين{{#if:{{{successors|}}}|َ}}
| data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }}
| label16 = ھيڊڪوارٽر
| class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}}
| data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}}
| {{Comma separated entries
| 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}}
| 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}</div>}}
| 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}</div>}}
}}
| {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}
| {{Comma separated entries
| 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}}
| 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }} |<div style="display: inline;" class="country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 }}</div>}}
}}
}}
}}
| label18 = {{longitem|جڳھن جو تعداد}}
| data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | ({{{num_locations_year}}}) }} }}
| label19 = {{longitem|خدمت ڪيل علائق{{#if:{{{areas_served|}}}|ا}}}}
| data19 = {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}}
| label20 = {{longitem|اھم ماڻھو}}
| class20 = agent
| data20 = {{{key_people|}}}
| label21 = مصنوعات
| data21 = {{{products|}}}
| label22 = {{longitem|پيداوار جو مقدار}}
| data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | ({{{production_year}}}) }} }}
| label23 = برانڊ
| data23 = {{{brands|}}}
| label24 = خدمتون
| class24 = category
| data24 = {{{services|}}}
| label25 = آمدني
| data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | ({{{revenue_year}}}) }} }}
| label26 = {{longitem|[[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني|آپريٽنگ آمدني]]}}
| data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | ({{{income_year}}}) }} }}
| label27 = {{longitem|[[خالص آمدني]]}}
| data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | ({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }}
| label28 = [[انتظام ھيٺ اثاثا|AUM]]
| data28 = {{{aum|}}}
| label29 = {{nowrap|[[اثاثو|ڪل اثاثا]]}}
| data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | ({{{assets_year}}}) }} }}
| label30 = {{nowrap|[[ايڪويٽي (ماليات)|ڪل ايڪويٽي]]}}
| data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | ({{{equity_year}}})}} }}
| label31 = مالڪ{{#if:{{{owners|}}}|َ}}
| data31 = {{{owners|{{{owner|}}}}}}
| label32 = رڪن
| data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | ({{{members_year}}})}} }}
| label33 = {{longitem|ملازمن جو تعداد}}
| data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | ({{{num_employees_year}}}) }} }}
| label34 = [[اصل ڪمپني|اصل]]
| data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }}
| label35 = [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزنون]]
| data35 = {{{divisions|}}}
| label36 = [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]
| data36 = {{{subsid|}}}
| data38 = {{{module|}}}
| label39 = [[باسل III|سرمائي جو تناسب]]
| data39 = {{{ratio|}}}
| label40 = درجابندي
| data40 = {{{rating|}}}
| label41 = ويب سائيٽ
| data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }}
| belowstyle = line-height: 1.35em;
| below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''حاشيا{{\}}حوالا'''{{break}}{{{footnotes}}} }}
}}<!-- نگراني زمرا:
-->{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[زمرو:واپاري نالو استعمال ڪندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]
}}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[زمرو:وڪي ڊيٽا مان لوگو رکندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]
}}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[زمرو:ٻيھر استعمال ٿيل تصوير رکندڙ ڄاڻخانو ڪمپني وارا صفحا]]|}}|}}
}}<!--
-->{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|زمرو:نظرانداز ڪيل پيراميٽرن سان ڄاڻخانو ڪمپني استعمال ڪندڙ صفحا}}
|name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيراميٽرن سان ڄاڻخانو ڪمپني استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=ڄاڻخانو ڪمپني سانچو اڻڄاتل پيراميٽر "_VALUE_" سان استعمال ڪندڙ صفحو | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
ghahume2yzsnx11s5u3fxt160lxv1ig
سانچو بحث:Infobox company
11
14595
380478
49438
2026-05-24T23:15:49Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:معلوماتي خانو ڪمپني]] کي [[سانچو بحث:Infobox company]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
49438
wikitext
text/x-wiki
https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_company
--اسد علي جوڳي 14:24, 30 نومبر 2015 (UTC)
d3i94hxrct6r41ez5bfggudnnymbib0
سانچو:Div col end
10
16873
380496
58102
2026-05-25T00:35:23Z
Intisar Ali
8681
/* */
380496
wikitext
text/x-wiki
<includeonly></div></includeonly><noinclude>
{{Documentation|Template:Div col/doc}}
</noinclude>
e0rj08wj8gm7na2mxp8t9b3l4y8kspb
سانچو:Sfn
10
17145
380470
376141
2026-05-24T21:56:00Z
Intisar Ali
8681
/* */
380470
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
<includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using sfn with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Sfn]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ignore-err | loc | p | page | pages | postscript | pp | ps | ref | Ref }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
<includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using sfn with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Sfn]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ignore-err | loc | p | page | pages | postscript | pp | ps | ref | Ref }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
tqzebtpfk0o1kk76x842umwy2lcmtgu
380472
380470
2026-05-24T21:57:45Z
Intisar Ali
8681
/* */
380472
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using sfn with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Sfn]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ignore-err | loc | p | page | pages | postscript | pp | ps | ref | Ref }}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
rf0flsau14dh7x1y90pgyjzzmg34yvn
سانچو:Citation
10
28449
380558
214288
2026-05-25T05:18:18Z
Intisar Ali
8681
/* */
380558
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{
#if: {{{inventor-surname|{{{inventor1-surname|{{{inventor-last|{{{inventor1-last|{{{inventor|{{{invent1|{{{invent-1|{{{country-code|{{{3|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}
<!--
CITATIONS FOR PATENTS
-->
|{{Citation/patent
|Surname1 = {{{inventor-surname|{{{inventor1-surname|{{{inventor-last|{{{inventor1-last|{{{inventor|{{{invent-1|{{{invent1|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}
|Surname2={{{inventor2-surname|{{{inventor2-last|{{{inventor2|{{{invent2|}}}}}}}}}}}}
|Surname3={{{inventor3-surname|{{{inventor3-last|{{{inventor3|{{{invent3|}}}}}}}}}}}}
|Surname4={{{inventor4-surname|{{{inventor4-last|{{{inventor4|{{{invent4|}}}}}}}}}}}}
|Given1 = {{{inventor-given|{{{inventor1-given|{{{inventor-first|{{{inventor1-first|}}}}}}}}}}}}
|Given2={{{inventor2-given|{{{inventor2-first|}}}}}}
|Given3={{{inventor3-given|{{{inventor3-first|}}}}}}
|Given4={{{inventor4-given|{{{inventor4-first|}}}}}}
|Inventorlink1={{{inventorlink1|{{{inventorlink|}}}}}}
|Inventorlink2={{{inventorlink2|}}}
|Inventorlink3={{{inventorlink3|}}}
|Inventorlink4={{{inventorlink4|}}}
|Title={{{title|}}}
|CountryCode={{{country-code|{{{country|{{{1|}}}}}}}}}
|PublicationNumber={{{publication-number|{{{patent-number|{{{number|{{{2|}}}}}}}}}}}}
|Description={{{description|{{{status|{{{3|}}}}}}}}}
|PublicationDate={{{publication-date|{{{pubdate|}}}}}}
|IssueDate={{{issue-date|{{{gdate|}}}}}}
|Year={{{year|}}}
|FilingDate={{{fdate|}}}
|PriorityDate={{{pridate|}}}
|Assignee1={{{assign1|}}}
|Assignee2={{{assign2|}}}
|Ref={{{ref|harv}}}
|Sep={{#ifeq:{{{separator|{{{seperator|}}}}}}|;|;|{{{separator|{{{seperator|،}}}}}}}}
|PS={{#if:{{{quote|}}}||{{{postscript|۔}}}}}
|AuthorSep={{#ifeq:{{{author-separator|}}}|;|;|{{{author-separator|;}}}}} 
}}<!--
CITATIONS FOR THINGS LIKE BOOKS AND PERIODICALS
-->
|{{#invoke:Citation/CS1|citation
|CitationClass=citation
}}
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
reh3u0tte9npggf5d1asfgy41eu6dim
سانچو:Microformat message
10
42287
380428
116534
2026-05-24T18:46:52Z
Intisar Ali
8681
/* */
380428
wikitext
text/x-wiki
هي سانچو جيڪو [[Help:HTML in wikitext|HTML مارڪ اپ]] تيار ڪري ٿو، ان ۾ {{#if:{{{type|}}} |{{{type}}} |هڪ [[{{{format}}} مائڪروفارميٽ]]}} شامل آهي، جيڪو {{{data}}} کي ڪمپيوٽر پروگرامن لاءِ آساني سان [[پارسنگ|پارس ڪرڻ جوڳو]] بڻائي ٿو. هي اهڙن ڪمن ۾ مدد ڪري ٿو جهڙوڪ مضمونن جي فهرست سازي ۽ ڊيٽابيسن جي سار سنڀال. وڪيپيڊيا تي مائڪروفارميٽن جي استعمال بابت وڌيڪ معلومات لاءِ، مهرباني ڪري [[وڪيپيڊيا:وڪي منصوبا مائڪروفارميٽس|مائڪروفارميٽ وڪي منصوبي]] جو دورو ڪريو.<!--
-->{{#if:{{{subtemplates<includeonly>|</includeonly>}}}
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;">
; {{large|ذيلي سانچا}}
{{{subtemplates}}}
'''''مهرباني ڪري انهن ذيلي سانچن جي استعمالن کي حذف نه ڪريو.'''''
</div>}}<!--
-->{{#if:{{{subsection1|}}}
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;"><!--(نئين سٽ، جيڪڏهن ذيلي سيڪشن سرخي سان شروع ٿئي:)-->
{{{subsection1}}}
</div>}}<!--
-->{{#if:{{{1<includeonly>|</includeonly>}}} <!--(يعني جيڪڏهن گهٽ ۾ گهٽ هڪ غير نالي وارو پيراميٽر مهيا ڪيو ويو هجي:)-->
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;">
; {{large|استعمال ٿيل ڪلاس}}
هن مائڪروفارميٽ جا [[HTML attribute|HTML ڪلاس]] هيٺيان شامل آهن:
: {{hlist
|item_style=font-size:110%;{{{itemstyle|}}}
|{{{1}}} |{{{2<includeonly>|</includeonly>}}} |{{{3|<noinclude>{{nobold|……}}</noinclude>}}}
|{{{4|}}} |{{{5|}}} |{{{6|}}} |{{{7|}}} |{{{8|}}} |{{{9|}}} |{{{10|}}} |{{{11|}}} |{{{12|}}} |{{{13|}}} |{{{14|}}} |{{{15|}}} |{{{16|}}} |{{{17|}}} |{{{18|}}} |{{{19|}}} |{{{20|}}}
}} </div>
{{longitem|style=line-height:1.3em|'''''مهرباني ڪري انهن ڪلاسن جا نالا تبديل يا حذف نه ڪريو{{#if:{{{nocollapse<includeonly>|</includeonly>}}} |<br/>۽ نه ئي انهن کي استعمال ڪندڙ اندروني عنصرن کي سموڙيو}}.'''''}}<!--
-->}}<!--(پڄاڻي #if:[1])--><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
jo64zzj93b24y7ql1w4r0wqnov39bvs
سانچو:Location map/List
10
43086
380323
380144
2026-05-24T13:00:07Z
Intisar Ali
8681
380323
wikitext
text/x-wiki
[[File:template_location_map.svg|thumb|360px|5 جنوري 2014 تائين جا نقشن جي مقام وارا سانچا. ڏنل جاء جا نقشن وارا بھترين مقام ڳولڻ لاءِ ڏنل SVG فائل کي ويب برائوزر جي مدد سان کوليو ۽ تيرن وارا آپشن ۽ زوم فنڪشن استعمال ڪيو.]]
ھن فھرست جي مقامن وارا سانچا 13مئي 2018 تائين جا آھن. ان فھرست ۾ {{#expr:2364+427}} ماڊيول شامل آهن. انھن نقشن ۾ کي فنڪشنل نہ سمجھو. پھريون نقشي واري صفحي ۾ وڃو ۽ ان جي لنڪ کي چڪاسيو.
[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Recentchangeslinked&target=Template:Location_map/List Related changes list].
__TOC__{{-}}
==مقامي نقشا==
{{refbegin|27em}}
:[[ماڊيول:Location map/data/100x100|100x100]]
==آ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Azad Kashmir|آزاد ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Baku Old City streets|آذربائيجان باڪو پراڻي شهر جون گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Baku|آذربائيجان باڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Ganja|آذربائيجان گنجه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan|آذربائيجان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria AHL|آسٽريا، اي ايڇ ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Burgenland|آسٽريا، برگن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Carinthia|آسٽريا، ڪارنٿيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria EBEL|آسٽريا، اي بي اي ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Lower Austria|آسٽريا، لوئر آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Salzburg|آسٽريا، سالزبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Styria|آسٽريا، اسٽائيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Tyrol|آسٽريا، ٽائرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Upper Austria|آسٽريا، اپر آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Vienna|آسٽريا، ويانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Vorarlberg|آسٽريا، فورآرلبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria|آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia and New Zealand|آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Australian Capital Territory|آسٽريليا، آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Australian Capital Territory|آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Cocos (Keeling) Islands|آسٽريليا، ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Greater Adelaide|آسٽريليا، گريٽر ايڊيليڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Heard and McDonald Islands|آسٽريليا، هرڊ ۽ ميڪڊونلڊ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Hobart|آسٽريليا، هوبرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Jervis Bay Territory|آسٽريليا، جروِس بي ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia New South Wales LGAs|آسٽريليا، نيو سائوٿ ويلز ايل جي ايز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia New South Wales|آسٽريليا، نيو سائوٿ ويلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Newcastle|آسٽريليا، نيوڪاسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Norfolk Island|آسٽريليا، نورفولڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Northern Territory|آسٽريليا، ناردرن ٽيريٽري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Territory|آسٽريليا، ، نادرن ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia OOL|آسٽريليا، او او ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Perth|آسٽريليا، پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Queensland SEQ|آسٽريليا، ڪوئينزلينڊ ايس اي ڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Queensland|آسٽريليا، ڪوئينزلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Rhodes ferry wharf|آسٽريليا، روڊس فيري وارف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Shark Bay|آسٽريليا، شارڪ بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Adelaide|آسٽريليا، سٽي آف ايڊيليڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Playford|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا پلي فورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Port Adelaide Enfield|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا، پورٽ ايڊيليڊ اينفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Riverland|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا ريورلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Town of Gawler|آسٽريليا ڏکڻ آسٽريليا ڳوٺ گاولر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Wattle Range Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, واٽل رينج ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Wudinna District Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, وُڊِنا ضلعي ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Yorke Peninsula Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, يورڪ پيننسولا ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney central|آسٽريليا, سڊني سينٽرل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney satellite|آسٽريليا، سڊني سيٽلائيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney|آسٽريليا، سڊني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Tasmania Brighton Council|آسٽريليا، تسمانيا برائٽن ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Tasmania|آسٽريليا تسمانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Alpine Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا الپائن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Bass Coast Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا باسٽ ڪوسٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Baw Baw Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا باو باو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Borough of Queenscliffe|آسٽريليا، وڪٽوريا بورو آف ڪوئينسڪلف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Ballarat|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر بالارات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Bendigo|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر بينڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Geelong|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر جيلانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Shepparton|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر شيپارٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Latrobe|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر ليٽروب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Warrnambool|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر وارنيمبول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Wodonga|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر ووڊونگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Colac Otway Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا ڪولاڪ اوٽوَي شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Corangamite Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا ڪورانگامائيٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria French Island|آسٽريليا، وڪٽوريا فرينچ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Golden Plains Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا گولڊن پلينز شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Melbourne inset|آسٽريليا، وڪٽوريا ميلبورن اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Melbourne metropolitan area complete|آسٽريليا، وڪٽوريا ميلبورن ميٽروپوليٽن علائقو مڪمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria metropolitan Melbourne|آسٽريليا، وڪٽوريا ميٽروپوليٽن ميلبورن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Australia Melbourne|آسٽريليا، ميلبورن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Pyrenees Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا پائرينيز شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Ararat|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف ارارات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Benalla|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف بينالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Horsham|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف هورشام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Mildura|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف ملڊورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Swan Hill|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف سوان هل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Wangaratta|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف وانگاراٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Baw Baw|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف باو باو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Buloke|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف بولوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Campaspe|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ڪيمپاسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Central Goldfields|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف سينٽرل گولڊ فيلڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of East Gippsland|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ايسٽ گپس لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Gannawarra|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف گيناوارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Glenelg|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف گلينيلگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Hepburn|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف هيپبرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Hindmarsh|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف هندمارش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Indigo|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف انڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Loddon|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف لوڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Macedon Ranges|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ميسيڊون رينجز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mansfield|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مينسفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mitchell|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مچل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moira|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف موئرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moorabool|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مورابول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mount Alexander|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مائونٽ اليگزينڊر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moyne|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف موئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Murrindindi|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مورنڊنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Northern Grampians|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ناردرن گريمپينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Southern Grampians|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف سدرن گريمپينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Strathbogie|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف اسٽريٿبوگي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Towong|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ٽوونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Wellington|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of West Wimmera|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ويسٽ وِميرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Yarriambiack|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ياريامبياڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria South Gippsland Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا سائوٿ گپس لينڊ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Surf Coast Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا سرف ڪوسٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria|آسٽريليا، وڪٽوريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Victoria|وڪٽوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia Bayswater City|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا بيز واٽر سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia metropolitan Perth|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا ميٽروپوليٽن پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Western Australia|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia|آسٽريليا]]
:[[Module:Location map/data/Sky|آسمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Africa|آفريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Africa Zambezi River|آفريڪا زيمبيزي درياھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Auckland|آڪلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Oxford (central)|آڪسفورڊ (مرڪزي)]]
:← [[Module:Location map/data/Oxfordshire|آڪسفورڊشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Bakersfield|آمريڪا بيڪرزفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Boston Metro|آمريڪا بوسٽن ميٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Boston|آمريڪا بوسٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Boston|بوسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Central|آمريڪا شڪاگو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Downtown|آمريڪا شڪاگو ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Greater|آمريڪا گريٽر شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Loop|آمريڪا شڪاگو لوپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago metropolitan area|آمريڪا شڪاگو ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chicago|شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Near North Side|آمريڪا شڪاگو ويجهو اتر پاسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago|آمريڪا شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Cleveland|آمريڪا ڪليولينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States District of Columbia street|آمريڪا ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Downtown Las Vegas|آمريڪا لاس ويگاس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Greater Spokane|آمريڪا گريٽر اسپوڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Hawaii (island)|آمريڪا هوائي (ٻيٽ)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Jacksonville|آمريڪا جيڪسن وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Kauai|آمريڪا ڪائوائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lahaina|آمريڪا لاهاينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lake Highlands|آمريڪا ليڪ هائيلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Las Vegas Strip|آمريڪا لاس ويگاس اسٽرپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Long Beach|آمريڪا لانگ بيچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Central|آمريڪا لاس اينجلس مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Downtown|آمريڪا لاس اينجلس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Southern|آمريڪا لاس اينجلس ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Western|آمريڪا لاس اينجلس اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lower Manhattan|آمريڪا لوئر منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lower Manhattan|لوئر منهٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Maui|آمريڪا مائوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Molokai-Lanai|آمريڪا مولوڪائي-لانائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Monterey Peninsula|آمريڪا مونٽيري پيننسولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New Orleans East|آمريڪا نيو اورلينز اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New Orleans|آمريڪا نيو اورلينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New York|آمريڪا نيويارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Oahu|آمريڪا اوآهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Sacramento Delta|آمريڪا سيڪرامينٽو ڊيلٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Sacramento|آمريڪا سيڪرامينٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Northeastern|آمريڪا سان ڊيگو اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Northwestern|آمريڪا سان ڊيگو اتر اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Southern|آمريڪا سان ڊيگو ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego|آمريڪا سان ڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Fernando Valley|آمريڪا سان فرنينڊو وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Bay Area|آمريڪا سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Bayview-Hunters Point|آمريڪا سان فرانسسڪو بي ويو-هنٽرز پوائنٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Central|آمريڪا سان فرانسسڪو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco County|آمريڪا سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/San Francisco County|سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco|آمريڪا سان فرانسسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Jose|آمريڪا سان هوزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Seattle Downtown|آمريڪا سيئٽل ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Spokane|آمريڪا اسپوڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States St. Louis|آمريڪا سينٽ لوئس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Virginia Alexandria Historical District|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا تاريخي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Washington, D.C. east|آمريڪا واشنگٽن ڊي سي اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alabama|آمريڪا الاباما]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alabama|الاباما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Anchorage downtown|آمريڪا الاسڪا اينڪريج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Anchorage|آمريڪا الاسڪا اينڪريج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Fairbanks Downtown|آمريڪا الاسڪا فيئربينڪس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Fairbanks|آمريڪا الاسڪا فيئربينڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Juneau|آمريڪا الاسڪا جونو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Sitka Downtown|آمريڪا الاسڪا سٽڪا ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Sitka|آمريڪا الاسڪا سٽڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Unalaska Island|آمريڪا الاسڪا انالاسڪا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska|آمريڪا الاسڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alaska|الاسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA American Samoa central|آمريڪا آمريڪن ساموا مرڪزي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/American Samoa central|آمريڪن ساموا مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA American Samoa|آمريڪا آمريڪن ساموا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/American Samoa|آمريڪن ساموا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona inset|آمريڪا ايريزونا اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona Maricopa County|آمريڪا ايريزونا ميريڪوپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona|آمريڪا ايريزونا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Arizona|ايريزونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arkansas|آمريڪا آرڪنساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Arkansas|آرڪنساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Atlanta Downtown|آمريڪا ائٽلانٽا ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Atlanta|آمريڪا ائٽلانٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Atlanta, Georgia|ائٽلانٽا، جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Atlanta|ائٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Baltimore|آمريڪا بالٽيمور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Baltimore|آمريڪا بالٽيمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Briarcliff|آمريڪا بريئرڪلف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Bronx|آمريڪا برونڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Anaheim|آمريڪا ڪيليفورنيا اناهيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Bakersfield Downtown|آمريڪا ڪيليفورنيا بيڪرزفيلڊ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Carmel|آمريڪا ڪيليفورنيا ڪارمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Channel Islands|آمريڪا ڪيليفورنيا چينل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Fresno|آمريڪا ڪيليفورنيا فريسنو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Mountain View|آمريڪا ڪيليفورنيا مائونٽن ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Napa County|آمريڪا ڪيليفورنيا نيپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Northern|آمريڪا اتر ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Oakland|آمريڪا ڪيليفورنيا اوڪلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Oakland|آمريڪا اوڪلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA California Berkeley|آمريڪا ڪيليفورنيا برڪلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California San Diego County|آمريڪا ڪيليفورنيا سان ڊيگو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Sonoma County|آمريڪا ڪيليفورنيا سونوما ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Southern|آمريڪا ڏکڻ ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California|آمريڪا ڪيليفورنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Cape Cod|آمريڪا ڪيپ ڪاڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cape Cod|ڪيپ ڪاڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Chesapeake Bay|آمريڪا چيسپيڪ بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Colorado Colorado Springs|آمريڪا ڪولوراڊو ڪولوراڊو اسپرنگس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Colorado|آمريڪا ڪولوراڊو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Colorado|ڪولوراڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Connecticut|آمريڪا ڪنيڪٽيڪٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Connecticut|ڪنيڪٽيڪٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Delaware inset|آمريڪا ڊيلاويئر اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Delaware|آمريڪا ڊيلاويئر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Delaware|ڊيلاويئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA District of Columbia|آمريڪا ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/District of Columbia|ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington DC|واشنگٽن ڊي سي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington, D.C.|واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington, DC|واشنگٽن، ڊي سي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA East|آمريڪا اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Manatee County|آمريڪا فلوريڊا مينيٽي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Seminole County|آمريڪا فلوريڊا سيمينول ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Volusia County|آمريڪا فلوريڊا وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Volusia County|وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Volusia|وولوشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida|آمريڪا فلوريڊا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Florida|فلوريڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia Jackson County|آمريڪا جارجيا جيڪسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia UGA Main|آمريڪا جارجيا يو جي اي مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia|آمريڪا جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Georgia (U.S. state)|جارجيا (آمريڪي رياست)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Guam|آمريڪا گوام]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guam|گوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Hawaii|آمريڪا هوائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hawaii|هوائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Hawaiian Islands|آمريڪا هوائي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Holyoke|آمريڪا هوليوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Idaho|آمريڪا آئيڊاهو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Idaho|آئيڊاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Champaign County|آمريڪا الينواءِ شيمپين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Edgar County|آمريڪا الينواءِ ايڊگر ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Fulton County|آمريڪا الينواءِ فلٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois inset|آمريڪا الينواءِ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Iroquois County|آمريڪا الينواءِ اِروڪوا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Ogle County|آمريڪا الينواءِ اوگل ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Peoria County|آمريڪا الينواءِ پيوريا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Tazewell County|آمريڪا الينواءِ ٽيزويل ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Vermilion County|آمريڪا الينواءِ ورميلين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Woodford County|آمريڪا الينواءِ ووڊفورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois|آمريڪا الينواءِ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Illinois|الينواءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Adams County|آمريڪا انڊيانا ايڊمز ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Bartholomew County|آمريڪا انڊيانا بارٿولوميو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Benton County|آمريڪا انڊيانا بينٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Blackford County|آمريڪا انڊيانا بليڪفورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Boone County|آمريڪا انڊيانا بون ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Brown County|آمريڪا انڊيانا برائون ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Carroll County|آمريڪا انڊيانا ڪيرول ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Cass County|آمريڪا انڊيانا ڪيس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clark County|آمريڪا انڊيانا ڪلارڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clay County|آمريڪا انڊيانا ڪلي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clinton County|آمريڪا انڊيانا ڪلنٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Crawford County|آمريڪا انڊيانا ڪرافورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Dearborn County|آمريڪا انڊيانا ڊيئربورن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Fountain County|آمريڪا انڊيانا فائونٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Harrison County|آمريڪا انڊيانا هيريسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Martin County|آمريڪا انڊيانا مارٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Montgomery County|آمريڪا انڊيانا مونٽگومري ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Parke County|آمريڪا انڊيانا پارڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Sullivan County|آمريڪا انڊيانا سليوان ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Tippecanoe County|آمريڪا انڊيانا ٽپيڪانو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Vermillion County|آمريڪا انڊيانا ورميلين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Vigo County|آمريڪا انڊيانا ويگو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Warren County|آمريڪا انڊيانا وارن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Washington County|آمريڪا انڊيانا واشنگٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Wells County|آمريڪا انڊيانا ويلز ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Whitley County|آمريڪا انڊيانا وائٽلي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana|آمريڪا انڊيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indiana|انڊيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indianapolis central|آمريڪا انڊياناپولس مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indianapolis|آمريڪا انڊياناپولس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Iowa|آمريڪا آئووا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Iowa|آئووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kansas Ellsworth County|آمريڪا ڪينساس ايلسورٿ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kansas|آمريڪا ڪينساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kansas|ڪينساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kentucky|آمريڪا ڪينٽڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kentucky|ڪينٽڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Los Angeles Metropolitan Area|آمريڪا لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Los Angeles|لاس اينجلس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Metropolitan Area|آمريڪا لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles|آمريڪا لاس اينجلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Baton Rouge Downtown|آمريڪا لوزيانا بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baton Rouge Downtown|بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Baton Rouge|آمريڪا لوزيانا بيٽن روج]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baton Rouge|بيٽن روج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Lafayette|آمريڪا لوزيانا لافايٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lafayette|لافايٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Shreveport Downtown|آمريڪا لوزيانا شريوپورٽ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shreveport Downtown|شريوپورٽ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Shreveport|آمريڪا لوزيانا شريوپورٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shreveport|شريوپورٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana|آمريڪا لوزيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Louisiana|لوزيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Lower Manhattan extended|آمريڪا لوئر منهٽن وڌايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maine|آمريڪا مين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maine|مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Manhattan|آمريڪا منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Manhattan|منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Manhattan|آمريڪا منهٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maryland Broad Creek|آمريڪا ميريلينڊ براڊ ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maryland|آمريڪا ميريلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maryland|ميريلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Massachusetts|آمريڪا ميساچوسٽس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Massachusetts|ميساچوسٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Metro Atlanta|آمريڪا ميٽرو ائٽلانٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Metro Atlanta|ميٽرو ائٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Miami Central|آمريڪا ميامي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Miami|آمريڪا ميامي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Miami, Florida|ميامي، فلوريڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan Huron-Clinton Metroparks|آمريڪا مشيگن هيورون-ڪلنٽن ميٽروپارڪز]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Michigan Huron-Clinton Metroparks|آمريڪا مشيگن هيورون-ڪلنٽن ميٽروپارڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan Wayne County|آمريڪا مشيگن وين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan|آمريڪا مشيگن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Michigan|مشيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Midwest and Northeast|آمريڪا مڊويسٽ ۽ اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Midwest|آمريڪا مڊويسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minneapolis–Saint Paul|آمريڪا مينيئپولس–سينٽ پال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minnesota Duluth|آمريڪا مينيسوٽا ڊولوٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minnesota|آمريڪا مينيسوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Minnesota|مينيسوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Mississippi|آمريڪا مسيسپي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mississippi|مسيسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Missouri|آمريڪا مسوري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Missouri|مسوري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Montana|آمريڪا مونٽانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Montana|مونٽانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Napa|آمريڪا ناپا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Nebraska|آمريڪا نبراسڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nebraska|نبراسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Nevada|آمريڪا نيواڊا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nevada|نيواڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Hampshire Lakes Region|آمريڪا نيو هيمپشائر ڍنڍن وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Hampshire|آمريڪا نيو هيمپشائر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Hampshire|نيو هيمپشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Atlantic City|آمريڪا نيو جرسي ائٽلانٽڪ سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Atlantic County|آمريڪا نيو جرسي ائٽلانٽڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Bergen County|آمريڪا نيو جرسي برگن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Burlington County|آمريڪا نيو جرسي برلنگٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Camden County|آمريڪا نيو جرسي ڪيمڊن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Cape May County|آمريڪا نيو جرسي ڪيپ مي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Cumberland County|آمريڪا نيو جرسي ڪمبرلينڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Essex County|آمريڪا نيو جرسي ايسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Gloucester County|آمريڪا نيو جرسي گلوسٽر ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Hudson County|آمريڪا نيو جرسي هڊسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Hunterdon County|آمريڪا نيو جرسي هنٽرڊن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Mercer County|آمريڪا نيو جرسي مرسر ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mercer County, New Jersey|مرسر ڪائونٽي، نيو جرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Middlesex County|آمريڪا نيو جرسي مڊل سيڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Monmouth County municipalities|آمريڪا نيو جرسي مونمٿ ڪائونٽي ميونسپلٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Monmouth County|آمريڪا نيو جرسي مونمٿ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Morris County|آمريڪا نيو جرسي مورس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey New Brunswick|آمريڪا نيو جرسي نيو برنزوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Ocean County|آمريڪا نيو جرسي اوشن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Passaic County|آمريڪا نيو جرسي پاسائڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Salem County|آمريڪا نيو جرسي سيلم ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Somerset County|آمريڪا نيو جرسي سومرسيٽ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Sussex County|آمريڪا نيو جرسي سسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Union County|آمريڪا نيو جرسي يونين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Warren County|آمريڪا نيو جرسي وارن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey|آمريڪا نيو جرسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Jersey|نيو جرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Mexico|آمريڪا نيو ميڪسيڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Mexico|نيو ميڪسيڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Adirondack and Catskill Parks|آمريڪا نيويارڪ ايڊرونڊيڪ ۽ ڪيٽسڪل پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Adirondack Park|آمريڪا نيويارڪ ايڊرونڊيڪ پارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York Adirondack Park|نيويارڪ ايڊرونڊيڪ پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York City Subway|آمريڪا نيويارڪ سٽي سب وي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York City|آمريڪا نيويارڪ سٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York City|نيويارڪ سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Fire Island|آمريڪا نيويارڪ فائر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York inset|آمريڪا نيويارڪ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Long Island|آمريڪا نيويارڪ لانگ آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Staten Island|آمريڪا نيويارڪ اسٽيٽن آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York|آمريڪا نيويارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York|نيويارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Carolina|آمريڪا نارٿ ڪيرولائنا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Carolina|نارٿ ڪيرولائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Dakota Grand Forks|آمريڪا نارٿ ڊڪوٽا گرينڊ فورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Dakota|آمريڪا نارٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Dakota|نارٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Northeast|آمريڪا اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Northern Mariana Islands|آمريڪا ناردرن ماريانا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Mariana Islands|ناردرن ماريانا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Ohio Columbus|آمريڪا اوهايو ڪولمبس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Ohio|آمريڪا اوهايو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ohio|اوهايو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oklahoma|آمريڪا اوڪلاهوما]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oklahoma|اوڪلاهوما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Ashland|آمريڪا اوريگن ايشلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Astoria|آمريڪا اوريگن ايسٽوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Bend|آمريڪا اوريگن بينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Corvallis|آمريڪا اوريگن ڪوروالس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Dayton|آمريڪا اوريگن ڊيٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Eugene|آمريڪا اوريگن يوجين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Forest Grove|آمريڪا اوريگن فاريسٽ گروو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Grants Pass|آمريڪا اوريگن گرانٽس پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Gresham|آمريڪا اوريگن گريشم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Hood River|آمريڪا اوريگن هوڊ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Lake Oswego|آمريڪا اوريگن ليڪ اوسويگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Medford|آمريڪا اوريگن ميڊفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Oregon City|آمريڪا اوريگن اوريگن سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Pendleton|آمريڪا اوريگن پينڊلٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Portland downtown|آمريڪا اوريگن پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Portland downtown|پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Portland downtown|آمريڪا پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Portland|آمريڪا اوريگن پورٽلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Portland|پورٽلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Portland|آمريڪا پورٽلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Salem|آمريڪا اوريگن سيلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Spencer Butte and Eugene|آمريڪا اوريگن اسپينسر بيوٽ ۽ يوجين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon The Dalles|آمريڪا اوريگن دي ڊيلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Tigard|آمريڪا اوريگن ٽگارڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Tualatin|آمريڪا اوريگن ٽوالاٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon|آمريڪا اوريگن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oregon|اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia County|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill1|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل1]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill2|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill3|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill4|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل4]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania|آمريڪا پينسلوانيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Pennsylvania|پينسلوانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh central|آمريڪا پٽسبرگ مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh neighborhoods|آمريڪا پٽسبرگ پاڙا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh|آمريڪا پٽسبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Pittsburgh|پٽسبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Puerto Rico|آمريڪا پورٽو ريڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Puerto Rico|پورٽو ريڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Rhode Island inset|آمريڪا روڊ آئلينڊ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Rhode Island|آمريڪا روڊ آئلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rhode Island|روڊ آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA San Francisco Bay Area|آمريڪا سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA South Carolina|آمريڪا سائوٿ ڪيرولائنا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Carolina|سائوٿ ڪيرولائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA South Dakota|آمريڪا سائوٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Dakota|سائوٿ ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Southeast|آمريڪا ڏکڻ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Tennessee Nashville|آمريڪا ٽينيسي نيشويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Tennessee|آمريڪا ٽينيسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tennessee|ٽينيسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas Cooper|آمريڪا ٽيڪساس ڪوپر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas Houston downtown|آمريڪا ٽيڪساس هوسٽن ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas|آمريڪا ٽيڪساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Texas|ٽيڪساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Umnak Island|آمريڪا اُمناڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Utah|آمريڪا يوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Utah|يوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Vermont|آمريڪا ورمونٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vermont|ورمونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA VI Saint Croix|آمريڪا ورجن ٻيٽ سينٽ ڪروئڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virgin Islands|آمريڪا ورجن ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/US Virgin Islands|آمريڪا ورجن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Alexandria region|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Alexandria|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Bailey's Crossroads|آمريڪا ورجينيا بيليز ڪراس روڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Clarke|آمريڪا ورجينيا ڪلارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Frederick|آمريڪا ورجينيا فريڊرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Goshen Scout Reservation|آمريڪا ورجينيا گوشن اسڪائوٽ رزرويشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Manassas|آمريڪا ورجينيا مناسس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Northern|آمريڪا اتر ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Richmond metropolitan area|آمريڪا ورجينيا رچمنڊ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Warren|آمريڪا ورجينيا وارن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia West Virginia border|آمريڪا ورجينيا اولهه ورجينيا سرحد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia|آمريڪا ورجينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Virginia|ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Benton County|آمريڪا واشنگٽن بينٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Metropolitan Area|آمريڪا واشنگٽن ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Yakima County|آمريڪا واشنگٽن ياڪيما ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington, D.C. central|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي. سينٽرل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington, D.C.|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Washington, D.C.|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington|آمريڪا واشنگٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington|واشنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia Eastern Panhandle|آمريڪا ويسٽ ورجينيا اوڀر پين هينڊل]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Eastern Panhandle of West Virginia|ويسٽ ورجينيا جو اوڀر پين هينڊل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia Romney|آمريڪا ويسٽ ورجينيا رومني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia|آمريڪا ويسٽ ورجينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/West Virginia|ويسٽ ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West|آمريڪا اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Wisconsin|آمريڪا وسڪانسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Wisconsin|وسڪانسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Wyoming|آمريڪا وائيومنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Wyoming|وائيومنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA|آمريڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States of America|آمريڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States|آمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA2|آمريڪا2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iberia|آئيبيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ivory Coast|آئيوري ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iceland|آئس لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Isle of Man|آئل آف مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/America|آمريڪي کَنڊَ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Athy|آئرلينڊ اٿي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Castledermot|آئرلينڊ ڪاسلڊرموٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Central Dublin|آئرلينڊ مرڪزي ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Clonfert|آئرلينڊ ڪلونفرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Cork Central|آئرلينڊ مرڪزي ڪارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Carlow|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪارلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Cavan|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪيَوَن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Clare|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪليئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Cork|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Donegal|آئرلينڊ ڪائونٽي ڊونيگال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Dublin|آئرلينڊ ڪائونٽي ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Galway|آئرلينڊ ڪائونٽي گيلوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Kerry|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Kildare|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪلڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Dublin|آئرلينڊ ڊبلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dublin|ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Ennis|آئرلينڊ اينِس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Galway|آئرلينڊ گيلوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Kildare|آئرلينڊ ڪلڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Loughrea|آئرلينڊ لاکريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Tuam|آئرلينڊ ٽُوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Youghal|آئرلينڊ يوغل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland|آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/island of Ireland|آئرلينڊ جو ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Island of Ireland|آئرلينڊ جو ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Iowa|آئووا]]
:← [[Module:Location map/data/Idaho|آئيڊاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ivory Coast|آئيوري ڪوسٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cote d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
==ا==
:[[ماڊيول:Location map/data/Abkhazia|ابخازيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Abkhazia Gulripshi|ابخازيا گلريپشي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Abruzzo|ابروزو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North America|اتر آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/Northern Ireland|اتر آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Armagh|اتر آئرلينڊ آرما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Coleraine|اتر آئرلينڊ ڪوليرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Antrim|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي اينٽرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Armagh|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي آرما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Fermanagh|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي فرمانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Londonderry|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي لنڊنڊيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Tyrone|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي ٽائرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Downpatrick|اتر آئرلينڊ ڊائون پيٽرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Londonderry|اتر آئرلينڊ لنڊنڊيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Newtownards|اتر آئرلينڊ نيوٽاؤنارڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Italy 1905 relief|اتر اٽلي 1905ع رليف نقشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North East England|اتر اوڀر انگلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North West England|اتر اولهه انگلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Uttar Pradesh|اتر پرديش]]
:← [[Module:Location map/data/North Dakota|اتر ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Sea|اتر سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Korea|اتر ڪوريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Uttarakhand|اترکنڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Northern Mariana Islands|اتر ماريانا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Egypt|اتر مصر]]
:← [[Module:Location map/data/North Macedonia|اتر مقدونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway North|اتر ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Nicosia|اتر نڪوسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Atlantic|اتر ائٽلانٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern and Central Europe|اتر ۽ مرڪزي يورپ]]
:← [[Module:Location map/data/North Yorkshire|اتر يارڪشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Aosta Valley|اٽلي آئوستا وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Apulia|اٽلي اپوليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Apulia|اپوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Basilicata|اٽلي باسيليڪاتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Bergamo|اٽلي برگامو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Brescia|اٽلي بريشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Calabria|اٽلي ڪلابريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Campania|اٽلي ڪيمپانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Emilia-Romagna|اٽلي ايميليا-روماگنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Friuli-Venezia Giulia|اٽلي فريولي-وينيزيا جوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Lazio|اٽلي لاتسيو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lazio|لاتسيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Liguria|اٽلي ليگوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Lombardy|اٽلي لومبارڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Marche|اٽلي مارڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan admin|اٽلي ميلان انتظامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan Central|اٽلي مرڪزي ميلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan|اٽلي ميلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Molise|اٽلي موليزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy North|اٽلي اتر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Italy|اتر اٽلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Parma|اٽلي پارما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Piedmont|اٽلي پيڊمونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Reggio Calabria|اٽلي ريگيو ڪلابريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Rome Antiquity|اٽلي قديم روم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Rome|اٽلي روم]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rome|روم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Sardinia|اٽلي سارڊينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sardinia|سارڊينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Sicily|اٽلي سسلي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sicily|سسلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy South Tyrol|اٽلي ڏکڻ ٽيرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy South|اٽلي ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Trentino-South Tyrol|اٽلي ٽرينٽينو-ڏکڻ ٽيرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Turin|اٽلي ٽورين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Tuscany|اٽلي ٽسڪني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tuscany|ٽسڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Umbria|اٽلي امبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Varese|اٽلي واريزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Venetian Lagoon|اٽلي وينيسي ڍنڍاڻو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venetian Lagoon|وينيسي ڍنڍاڻو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Veneto|اٽلي وينيتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Venice|اٽلي وينس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venezia|وينيزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy|اٽلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina|ارجنٽائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires|ارجنٽائنا بيونس آئرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires City|ارجنٽائنا بيونس آئرس شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires Province|ارجنٽائنا بيونس آئرس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Tierra del Fuego and Staten Island|ارجنٽائنا تيئرا ڊيل فوئيگو ۽ اسٽيٽن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chaco Province|ارجنٽائنا چاڪو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chubut|ارجنٽائنا چوبوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chubut Province|ارجنٽائنا چوبوت صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Jujuy Province|ارجنٽائنا خوخوئي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Río Negro Province|ارجنٽائنا ريو نيگرو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Salta Province|ارجنٽائنا سالتا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina San Juan Province|ارجنٽائنا سان خوان صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santa Cruz|ارجنٽائنا سانتا ڪروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santa Fe Province|ارجنٽائنا سانتا في صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santiago del Estero Province|ارجنٽائنا سانتياگو ڊيل ايسٽيرو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Córdoba Province|ارجنٽائنا ڪورڊوبا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina La Pampa Province|ارجنٽائنا لا پامپا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Misiones Province|ارجنٽائنا ميسيونيس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Neuquén Province|ارجنٽائنا نيوڪين صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Greater Buenos Aires|ارجنٽائنا وڏو بيونس آئرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aruba|اروبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aruba streets|اروبا گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Eritrea|اريٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jordan|اردن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jordan Amman|اردن عمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Uzbekistan|ازبڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Uzbekistan Tashkent|ازبڪستان تاشقند]]
:[[ماڊيول:Location map/data/İzmir|ازمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul|استنبول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul Beyoglu|استنبول بي اوغلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul Fatih|استنبول فاتح]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea|استوائي گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea Bioko|استوائي گني بيوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea mainland|استوائي گني مکيه زمين]]
:← [[Module:Location map/data/Staffordshire|اسٽافورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/Stockport railways|اسٽاڪپورٽ ريلويز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands relief|اسپراٽلي ٻيٽن جو رليف نقشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands|اسپراٽلي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Álava|اسپين آلاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Andalusia|اسپين اندلسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Aragon|اسپين آراگون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Asturias|اسپين استورياس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Balearic Islands|اسپين باليئارڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona municipality|اسپين بارسلونا ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona|اسپين بارسلونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Basque Country|اسپين باسڪ ملڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Cantabria|اسپين ڪينٽيبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Castile and León|اسپين ڪاسٽيل ۽ ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Castilla-La Mancha|اسپين ڪاسٽيلا-لا مانچا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Castile-La Mancha|اسپين ڪاسٽيل-لا مانچا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Catalonia|اسپين ڪاتالونيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Catalonia|ڪاتالونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Community of Madrid|اسپين ميڊرڊ برادري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Donostia|اسپين ڊونوستيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Extremadura|اسپين ايڪسٽريمادورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Formentera|اسپين فورمينٽيرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Fuerteventura|اسپين فوئرتي وينتورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Galicia|اسپين گيليسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Gran Canaria|اسپين گرين ڪينيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Ibiza|اسپين ايبيزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain La Palma|اسپين لا پالما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain La Rioja|اسپين لا ريوخا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Lanzarote|اسپين لانثاروتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid municipality|اسپين ميڊرڊ ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid|اسپين ميڊرڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Majorca|اسپين ميجورڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Menorca|اسپين مينورڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Murcia|اسپين مرسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Navarre|اسپين ناوار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Palma|اسپين پالما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of A Coruña|اسپين صوبو آ ڪورونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Albacete|اسپين صوبو الباسيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Alicante|اسپين صوبو اليڪانتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Almería|اسپين صوبو الميريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ávila|اسپين صوبو آويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Barcelona|اسپين صوبو بارسلونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Burgos|اسپين صوبو برگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Cádiz|اسپين صوبو ڪاديز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Castellón|اسپين صوبو ڪاستيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Córdoba|اسپين صوبو ڪورڊوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Girona|اسپين صوبو جيرونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Granada|اسپين صوبو گرينادا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Guadalajara|اسپين صوبو گواڊالاخارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Huelva|اسپين صوبو هويلوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Jaén|اسپين صوبو خائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Las Palmas|اسپين صوبو لاس پالماس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of León|اسپين صوبو ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lleida|اسپين صوبو ليئيدا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lugo|اسپين صوبو لوگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Málaga|اسپين صوبو مالاگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ourense|اسپين صوبو اورينسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Palencia|اسپين صوبو پالينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Pontevedra|اسپين صوبو پونتي ويدرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Salamanca|اسپين صوبو سلامانڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Santa Cruz de Tenerife|اسپين صوبو سانتا ڪروز ڊي ٽينيريف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Segovia|اسپين صوبو سيگوويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Seville|اسپين صوبو سيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Soria|اسپين صوبي سوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Tarragona|اسپين صوبو ٽاراگونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Valencia|اسپين صوبو والينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Zamora|اسپين صوبو ثامورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Seville|اسپين سيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Tenerife|اسپين ٽينيريف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Valencian Community|اسپين والينسيائي برادري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Valencia|اسپين والينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain with Canary Islands|اسپين-ڪينيري ٻيٽن سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain|اسپين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spanish Army Military Regions 1990|اسپيني فوج جا فوجي علائقا 1990ع]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel ashkelon|اسرائيل اشڪيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel binyamin|اسرائيل بنيامين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel center ta|اسرائيل مرڪزي تل ابيب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel gaza|اسرائيل غزہ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Golan|اسرائيل گولان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv|اسرائيل گريٽر تل ابيب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel haifa|اسرائيل حيفا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel jerusalem|اسرائيل يروشلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel jezreel|اسرائيل يزرعيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Nazareth to Nitzana|اسرائيل ناصرت کان نيتسانا تائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel negev mt|اسرائيل نيگيو جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel north haifa|اسرائيل اتر حيفا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel north negev|اسرائيل اتر نيگيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northeast|اسرائيل اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northwest negev|اسرائيل اتر اولهه نيگيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northwest|اسرائيل اتر اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel shomron|اسرائيل شومرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel south wb|اسرائيل ڏکڻ اولھ ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel|اسرائيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeen|اسڪاٽلينڊ ابرڊين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeenshire|اسڪاٽلينڊ ابرڊين شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Angus|اسڪاٽلينڊ اينگس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Argyll and Bute|اسڪاٽلينڊ آرگائل ۽ بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Badenoch and Strathspey|اسڪاٽلينڊ بيڊينوخ ۽ اسٽريٿسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Caithness|اسڪاٽلينڊ ڪيٿنيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Central Belt|اسڪاٽلينڊ مرڪزي پٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Clackmannanshire|اسڪاٽلينڊ ڪليڪمينن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Dumfries and Galloway|اسڪاٽلينڊ ڊمفريز ۽ گيلاوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Dundee|اسڪاٽلينڊ ڊنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Ayrshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Dunbartonshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر ڊنبارٽن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Lothian|اسڪاٽلينڊ اوڀر لوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Renfrewshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر رينفرو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh Central|اسڪاٽلينڊ مرڪزي ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh|اسڪاٽلينڊ ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Elgin|اسڪاٽلينڊ ايلگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Falkirk|اسڪاٽلينڊ فالڪرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Fife|اسڪاٽلينڊ فائيف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow Central|اسڪاٽلينڊ مرڪزي گلاسگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow|اسڪاٽلينڊ گلاسگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Highland|اسڪاٽلينڊ هاءِ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverclyde|اسڪاٽلينڊ انورڪلائيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverkeithing|اسڪاٽلينڊ انورڪيثنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverness area|اسڪاٽلينڊ انورنس علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverness|اسڪاٽلينڊ انورنس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Isle of Skye|اسڪاٽلينڊ آئل آف اسڪائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Lochaber|اسڪاٽلينڊ لوخابر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Midlothian|اسڪاٽلينڊ مڊلوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Moray|اسڪاٽلينڊ موري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Nairn|اسڪاٽلينڊ نيرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North Ayrshire|اسڪاٽلينڊ اتر آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North Lanarkshire|اسڪاٽلينڊ اتر لينارڪ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North|اسڪاٽلينڊ اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Orkney|اسڪاٽلينڊ اورڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Outer Hebrides|اسڪاٽلينڊ آئوٽر هيبرائيڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Perth and Kinross|اسڪاٽلينڊ پرتھ ۽ ڪنروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Perth|اسڪاٽلينڊ پرتھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Renfrewshire|اسڪاٽلينڊ رينفرو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Ross and Cromarty|اسڪاٽلينڊ راس ۽ ڪرومارٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Scottish Borders|اسڪاٽلينڊ اسڪاٽش بارڊرز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Shetland Whalsay|اسڪاٽلينڊ شيٽلينڊ وهالسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Shetland|اسڪاٽلينڊ شيٽلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South Ayrshire|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South Lanarkshire|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ لينارڪ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Southeast|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Southwest|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland St Andrews|اسڪاٽلينڊ سينٽ اينڊروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Stirling|اسڪاٽلينڊ اسٽرلنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Sutherland|اسڪاٽلينڊ سدرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland West Dunbartonshire|اسڪاٽلينڊ اولھ ڊنبارٽن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland West Lothian|اسڪاٽلينڊ اولھ لوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scandinavia Southwest|اسڪينڊي نيويا ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scandinavia|اسڪينڊي نيويا]]
:← [[Module:Location map/data/Ascension Island|اسينشن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia|انڊونيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Barito Regency|انڊونيشيا اتر باريتو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Sumatra|انڊونيشيا اتر سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra North|انڊونيشيا اتر سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Sulawesi|انڊونيشيا اتر سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Kalimantan|انڊونيشيا اتر ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Maluku|انڊونيشيا اتر مالوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Aceh|انڊونيشيا آچيه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Barito Regency|انڊونيشيا اوڀر باريتو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Java|انڊونيشيا اوڀر جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Kalimantan|انڊونيشيا اوڀر ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Kotawaringin Regency|انڊونيشيا اوڀر ڪوٽاوارنگن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Nusa Tenggara|انڊونيشيا اوڀر نوسا تينگارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Papua|انڊونيشيا اولهه پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Java|انڊونيشيا اولهه جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Sumatra|انڊونيشيا اولهه سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Sulawesi|انڊونيشيا اولهه سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Kalimantan|انڊونيشيا اولهه ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Kotawaringin Regency|انڊونيشيا اولهه ڪوٽاوارنگن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Nusa Tenggara|انڊونيشيا اولهه نوسا تينگارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Western New Guinea|انڊونيشيا اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bacan|انڊونيشيا باچان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Badung Regency|انڊونيشيا بادونگ ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Balikpapan|انڊونيشيا بالڪ پاپن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bali|انڊونيشيا بالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banten|انڊونيشيا بانتن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bandung|انڊونيشيا بانڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banggai|انڊونيشيا بانگائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bangka Belitung|انڊونيشيا بانگڪا بليتونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bangka Belitung Islands|انڊونيشيا بانگڪا بليتونگ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banyuwangi Regency|انڊونيشيا بانيووانگي ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bird's Head Peninsula|انڊونيشيا برڊز هيڊ اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bintan|انڊونيشيا بنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bojonegoro Regency|انڊونيشيا بوجونيگورو ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Borneo|انڊونيشيا بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bogor Regency|انڊونيشيا بوگور ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bekasi|انڊونيشيا بيڪاسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bengkulu|انڊونيشيا بينگڪولو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Tanah Laut Regency|انڊونيشيا تانه لاوت ريجنسي]]
:← [[Module:Location map/data/Indonesia Timor|انڊونيشيا تيمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Papua|انڊونيشيا پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Palangka Raya|انڊونيشيا پالانگڪا رايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Palembang|انڊونيشيا پالمبانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Purworejo Regency|انڊونيشيا پوروريجو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Poso|انڊونيشيا پوسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Pulang Pisau Regency|انڊونيشيا پولانگ پيسائو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Highland Papua|انڊونيشيا پهاڙي پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jabodetabek|انڊونيشيا جابوديتابيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jambi|انڊونيشيا جامبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Java|انڊونيشيا جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jakarta|انڊونيشيا جڪارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Special Capital Region of Jakarta|انڊونيشيا جڪارتا خاص گادي وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Depok|انڊونيشيا ديپوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Denpasar|انڊونيشيا دينپاسار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southeast Sulawesi|انڊونيشيا ڏکڻ اوڀر سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southwest Papua|انڊونيشيا ڏکڻ اولهه پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Barito Regency|انڊونيشيا ڏکڻ باريتو ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southern Borneo|انڊونيشيا ڏکڻ بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Papua|انڊونيشيا ڏکڻ پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Sumatra|انڊونيشيا ڏکڻ سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra South|انڊونيشيا ڏکڻ سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Sulawesi|انڊونيشيا ڏکڻ سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Kalimantan|انڊونيشيا ڏکڻ ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Raja Ampat|انڊونيشيا راجا امپات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Riau|انڊونيشيا رياو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Riau Islands|انڊونيشيا رياو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra|انڊونيشيا سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Samarinda|انڊونيشيا سمارندا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumba|انڊونيشيا سمبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumbawa|انڊونيشيا سمباوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Surabaya|انڊونيشيا سورابايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sukamara Regency|انڊونيشيا سوڪامارا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sula|انڊونيشيا سولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sulawesi|انڊونيشيا سولاويسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sulawesi Topography|انڊونيشيا سولاويسي جاگرافيائي بناوت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sula Islands|انڊونيشيا سولا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sidoarjo Regency|انڊونيشيا سيدوارجو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Seram|انڊونيشيا سيرام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Seruyan Regency|انڊونيشيا سيرويان ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Selayar Islands|انڊونيشيا سيلايار ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Selayar Islands Regency|انڊونيشيا سيلايار ٻيٽ ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Celebes|انڊونيشيا سيليبيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Semarang|انڊونيشيا سيمارانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia provinces|انڊونيشيا صوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Flores|انڊونيشيا فلوريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Katingan Regency|انڊونيشيا ڪاتينگان ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kapuas Regency|انڊونيشيا ڪاپواس ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Karanganyar Regency|انڊونيشيا ڪرنگانيار ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kalimantan|انڊونيشيا ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kulon Progo Regency|انڊونيشيا ڪولون پروگو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kebumen Regency|انڊونيشيا ڪيبومن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Gorontalo|انڊونيشيا گورونتالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Gunung Mas Regency|انڊونيشيا گونونگ ماس ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lamandau Regency|انڊونيشيا لاماندائو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lampung|انڊونيشيا لامپونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lombok|انڊونيشيا لومبوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku|انڊونيشيا مالوڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku Islands and Western New Guinea|انڊونيشيا مالوڪو ٻيٽ ۽ اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku and Western New Guinea|انڊونيشيا مالوڪو ۽ اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Majalengka Regency|انڊونيشيا مجالينگڪا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Papua|انڊونيشيا مرڪزي پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Java|انڊونيشيا مرڪزي جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Sulawesi|انڊونيشيا مرڪزي سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Kalimantan|انڊونيشيا مرڪزي ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Makassar|انڊونيشيا مڪاسار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Manado|انڊونيشيا مناڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Murung Raya Regency|انڊونيشيا مورونگ رايا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Medan|انڊونيشيا ميدان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lesser Sunda Islands|انڊونيشيا ننڍا سندا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Nusa Tenggara Islands|انڊونيشيا نوسا تينگارا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia New Guinea|انڊونيشيا نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Yogyakarta|انڊونيشيا يوگياڪارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Special Region of Yogyakarta|انڊونيشيا يوگياڪارتا خاص علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Halmahera|انڊونيشيا هلماهيرا]]
:← [[Module:Location map/data/Anguilla|انگويلا]]
:← [[Module:Location map/data/East Sussex|اوڀر سسڪس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Aust-Agder|اوست-اگدر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Odisha|اوڊيشا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oran|اوران]]
:← [[Module:Location map/data/Oregon|اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oregon State University OR|اوريگن اسٽيٽ يونيورسٽي، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/University of Oregon Campus|اوريگن يونيورسٽي ڪيمپس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Orissa|اوڙيسا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oppland|اوپلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Opole Voivodeship|اوپولي وائيووڊشپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oceania|اوشينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Oklahoma|اوڪلاهوما]]
:[[Module:Location map/data/West Asia|اولهه ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/Western Turkey|اولهه ترڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/West Germany|اولھ جرمني]]
:[[Module:Location map/data/West Germany Northern 1989|اولهه جرمني اتر 1989]]
:← [[Module:Location map/data/West Sussex|اولهه سسڪس]]
:[[Module:Location map/data/Western Sahara|اولهه صحارا]]
:[[Module:Location map/data/West Bank|اولهه ڪنارو]]
:[[Module:Location map/data/West Bank relief|اولهه ڪنارو رليف]]
:← [[Module:Location map/data/Western Cape|اولهه ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/West Midlands (region)|اولهه مڊلينڊز (علائقو)]]
:← [[Module:Location map/data/West Midlands|اولهه مڊلينڊز]]
:← [[Module:Location map/data/West Virginia|اولهه ورجينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Eastern Panhandle of West Virginia|اولهه ورجينيا جو اوڀر پين هينڊل]]
:← [[Module:Location map/data/West Yorkshire|اولهه يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/Western Europe World Heritage Sites|اولهه يورپ عالمي ورثي ماڳ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/University of Oregon Campus|اوريگن يونيورسٽي ڪيمپس]]
:← [[Module:Location map/data/Ohio|اوهايو]]
:← [[Module:Location map/data/Atlanta|ائٽلانٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Atlanta, Georgia|ائٽلانٽا، جارجيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Atlantic Ocean|ائٽلانٽڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia|ايٿوپيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia Tigray Region|ايٿوپيا ٽگرائي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia Afar Region|ايٿوپيا عفار علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aegean|ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aegean Sea|ايجيئن سمنڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Edinburgh|ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iran|ايران]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iran Tehran|ايران تهران]]
:← [[Module:Location map/data/Arizona|ايريزونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia|ايسٽونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia Tallinn|ايسٽونيا تالِن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia and Latvia|ايسٽونيا ۽ لاتويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kingdom of the East Angles|ايسٽ اينگلز جي بادشاهت]]
:← [[Module:Location map/data/East Riding of Yorkshire|ايسٽ رائيڊنگ آف يارڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Essex|ايسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Eswatini|ايسواتيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia|ايشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia Minor|ايشيا مائنر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia (equirectangular)|ايشيا (ھمچورس ڏيکاء)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia Southwest|ايشيا -ڏکڻ اولهه ايشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/AFC|ايشين فٽبال ڪنفيڊريشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador|ايڪواڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador Quito centre|ايڪواڊور ڪيوٽو مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador Galápagos Islands|ايڪواڊور گالاپاگوس ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ilam Iran|ايلام، ايران]]
:[[ماڊيول:Location map/data/El Salvador|ايل سلواڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Amazon river watershed|ايمازون درياهه جو آبي طاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NRL|اين آر ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH|اين ڊي ايڇ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH 1941 east|اين ڊي ايڇ 1941 اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH 1943 east|اين ڊي ايڇ 1943 اوڀر]]
==ب==
:← [[Module:Location map/data/UK Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/United Kingdom London|برطانيا لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/UK|برطانيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bosnia|بوسنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Berlin|برلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Brandenburg|برانڊنبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bouvet Island|بووي ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Boston|بوسٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Bangkok Metropolitan Region|بينڪاڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[Module:Location map/data/Bedfordshire|بيڊفورڊشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Berkshire|برڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Bermuda|برمودا]]
:← [[Module:Location map/data/Bristol|برسٽل]]
:← [[Module:Location map/data/British Virgin Islands|برطانوي ورجن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Buckinghamshire|بڪنگهمشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Balkans|بالڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Baltic states|بالٽڪ رياستون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Baltic Sea|بالٽڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Barbados|بارباڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain|بحرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain|بحرين]]
:[[Module:Location map/data/Sea of Marmara|بحر مرمره]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain Manama|بحرين منامه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain Manama|بحرين منامه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Isles|برطانوي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Isles Oceans|برطانوي ٻيٽن جا سمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom|برطانيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Alderney|برطانيا آلڊرني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford|برطانيا آڪسفورڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford (central)|برطانيا آڪسفورڊ (مرڪزي)]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford Central|برطانيا آڪسفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxfordshire|برطانيا آڪسفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Isles of Scilly|برطانيا آئلز آف سِلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Isle of Wight|برطانيا آئل آف وائيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Allerdale|برطانيا ايلرڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom and Ireland|برطانيا ۽ آئرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom and Northern Germany|برطانيا ۽ اتر جرمني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom North Yorkshire|برطانيا اتر يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/UK Northern England|برطانيا اتر انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/UK Northern Ireland|برطانيا اتر آئرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Anguilla|برطانيا انگويلا]]
:[[Module:Location map/data/UK England|برطانيا انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom East of England|برطانيا انگلينڊ جو اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southeast|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southeast close|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اوڀر ويجهو]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southwest|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اولهه]]
:← [[Module:Location map/data/United Kingdom England|برطانيا انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Midlands|برطانيا اولهه مڊلينڊز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Sussex|برطانيا اولهه سسڪس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Yorkshire|برطانيا اولهه يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedford|برطانيا بيڊفورڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedfordshire|برطانيا بيڊفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedfordshire 1974-2009|برطانيا بيڊفورڊشائر 1974-2009]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Beverley Central|برطانيا بيورلي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackpool|برطانيا بليڪپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn|برطانيا بليڪبرن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn central|برطانيا بليڪبرن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn with Darwen|برطانيا بليڪبرن وٿ ڊارون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Boston Central|برطانيا بوسٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Barrow-in-Furness|برطانيا برو آف بيرو-ان-فرنيس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Burnley|برطانيا برو آف برنلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Chorley|برطانيا برو آف چورلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Doncaster|برطانيا برو آف ڊانڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of South Ribble|برطانيا برو آف ڏکڻ ربل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Fylde|برطانيا برو آف فائلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Pendle|برطانيا برو آف پينڊل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Ribble Valley|برطانيا برو آف ربل وادي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Rossendale|برطانيا برو آف روسنڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Hyndburn|برطانيا برو آف هائنڊبرن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of West Lancashire|برطانيا برو آف اولهه لنڪاشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Wyre|برطانيا برو آف وائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom British Virgin Islands|برطانيا برطانوي ورجن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bristol|برطانيا برسٽل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bristol Central|برطانيا برسٽل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Berkshire|برطانيا برڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bermuda|برطانيا برمودا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Burnley|برطانيا برنلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Burnley central|برطانيا برنلي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brecon Beacons|برطانيا بريڪن بيڪنز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brighton|برطانيا برائيٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brighton and Hove|برطانيا برائيٽن ۽ هوو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Buckinghamshire|برطانيا بڪنگهمشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Calderdale|برطانيا ڪالڊرڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridge|برطانيا ڪيمبرج]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridge Central|برطانيا ڪيمبرج مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridgeshire|برطانيا ڪيمبرجشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Canterbury Central|برطانيا ڪينٽربري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Kent|برطانيا ڪينٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cayman Islands|برطانيا ڪيمن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Carlisle Central|برطانيا ڪارلائل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall|برطانيا ڪارنوال]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall (mainland)|برطانيا ڪارنوال (مين لينڊ)]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall southwest|برطانيا ڪارنوال ڏکڻ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cumbria|برطانيا ڪامبريا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cumberland|برطانيا ڪمبرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Colchester Central|برطانيا ڪولچيسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Coventry Central|برطانيا ڪوونٽري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom County Down|برطانيا ڪائونٽي ڊائون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom County Durham|برطانيا ڪائونٽي ڊرهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Copeland|برطانيا ڪوپ لينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Crawley|برطانيا ڪرالي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom King's Lynn Central|برطانيا ڪنگز لن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Kingston-upon-Hull Central|برطانيا ڪنگسٽن-اپان-هل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kensington|برطانيا لنڊن ڪينسنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kensington and Chelsea|برطانيا لنڊن ڪينسنگٽن ۽ چيلسي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kingston upon Thames|برطانيا لنڊن ڪنگسٽن اپان ٿيمز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Camden|برطانيا لنڊن ڪيمڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Croydon|برطانيا لنڊن ڪروئڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Greenwich|برطانيا لنڊن گرينوچ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Albertopolis|برطانيا لنڊن البرٽوپولس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Islington|برطانيا لنڊن اِزلنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Ealing|برطانيا لنڊن ايلنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Enfield|برطانيا لنڊن اينفيلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Barking and Dagenham|برطانيا لنڊن بارڪنگ ۽ ڊيگنهيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Barnet|برطانيا لنڊن بارنيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Bexley|برطانيا لنڊن بيڪسلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Brent|برطانيا لنڊن برينٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Bromley|برطانيا لنڊن بروملي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Redbridge|برطانيا لنڊن ريڊبرج]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Richmond upon Thames|برطانيا لنڊن رچمنڊ اپان ٿيمز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Southwark|برطانيا لنڊن سائوٿ وارڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Sutton|برطانيا لنڊن سٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Tower Hamlets|برطانيا لنڊن ٽاور هيملٽس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London City of London|برطانيا لنڊن شهر لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Lambeth|برطانيا لنڊن ليمبٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Lewisham|برطانيا لنڊن ليوشيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Merton|برطانيا لنڊن مرٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Newham|برطانيا لنڊن نيوهيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hackney|برطانيا لنڊن هيڪني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Ham|برطانيا لنڊن هيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hammersmith and Fulham|برطانيا لنڊن هيمرسميٿ ۽ فلهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Haringey|برطانيا لنڊن هيرنگي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Harrow|برطانيا لنڊن هيرو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Havering|برطانيا لنڊن هيورنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hillingdon|برطانيا لنڊن هلنگڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hounslow|برطانيا لنڊن هائونزلو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Waltham Forest|برطانيا لنڊن والٿم فاريسٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Wandsworth|برطانيا لنڊن وانڊز ورٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Westminster|برطانيا لنڊن ويسٽ منسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lincoln Central|برطانيا لنڪن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lincolnshire|برطانيا لنڪنشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancaster|برطانيا لنڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancaster Central|برطانيا لنڪاسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancashire|برطانيا لنڪاشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds|برطانيا ليڊز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds 1866|برطانيا ليڊز 1866]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds Central|برطانيا ليڊز مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicester|برطانيا ليسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicester Central|برطانيا ليسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicestershire|برطانيا ليسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lake District|برطانيا ليڪ ڊسٽرڪٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Liverpool|برطانيا ليورپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Liverpool Central|برطانيا ليورپول مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lytham St Annes|برطانيا لٿم سينٽ اينز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Manchester|برطانيا مانچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Central London|برطانيا مرڪزي لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Central London East|برطانيا مرڪزي لنڊن اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Merseyside|برطانيا مرسي سائيڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Milton Keynes|برطانيا ملٽن ڪينز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Montserrat|برطانيا مونٽسيرات]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Morecambe|برطانيا مورڪمبي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Morecambe Bay|برطانيا مورڪمبي کاري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Norfolk|برطانيا نورفڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northampton Central|برطانيا نارٿيمپٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northamptonshire|برطانيا نارٿيمپٽنشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northumberland|برطانيا نارٿمبرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Norwich Central|برطانيا نارچ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Newcastle-upon-Tyne|برطانيا نيوڪاسل-اپان-ٽائن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Newcastle-upon-Tyne Central|برطانيا نيوڪاسل-اپان-ٽائن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottingham Central|برطانيا ناٽنگهم مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottingham Greater|برطانيا وڏو ناٽنگهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottinghamshire|برطانيا ناٽنگهمشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Pitcairn Island|برطانيا پٽڪيرن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Plymouth|برطانيا پلمٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Plymouth Central|برطانيا پلمٿ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Preston|برطانيا پريسٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Preston central|برطانيا پريسٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Channel Islands|برطانيا چينل ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cheshire|برطانيا چيشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chester Central|برطانيا چيسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester|برطانيا چيچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester Central|برطانيا چيچسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester District|برطانيا چيچسٽر ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Carlisle|برطانيا شهر ڪارلائل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Preston|برطانيا شهر پريسٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Lancaster|برطانيا شهر لنڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South|برطانيا ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Georgia|برطانيا ڏکڻ جارجيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Lakeland|برطانيا ڏکڻ ليڪ لينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Yorkshire|برطانيا ڏکڻ يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derby Central|برطانيا ڊربي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derbyshire|برطانيا ڊربيشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derry|برطانيا ڊيري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Durham|برطانيا ڊرهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Devon|برطانيا ڊيون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dartmoor|برطانيا ڊارٽمور]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Doncaster Central|برطانيا ڊانڪاسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dunwich|برطانيا ڊنوچ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dorset|برطانيا ڊورسيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dover Central|برطانيا ڊوور مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Rutland|برطانيا رٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Richmond|برطانيا رچمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Reading|برطانيا ريڊنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Reading Central|برطانيا ريڊنگ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Rye|برطانيا راءِ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Saint Helena|برطانيا سينٽ هيلينا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha|برطانيا سينٽ هيلينا، اسينشن ۽ ٽرسٽن دا ڪونها]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Salisbury Central|برطانيا سالسبري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southampton|برطانيا سائوٿيمپٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southampton Central|برطانيا سائوٿيمپٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southport|برطانيا سائوٿپورٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southport Central|برطانيا سائوٿپورٽ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Scarborough Old Town|برطانيا اسڪاربره پراڻو شهر]]
:[[Module:Location map/data/UK Scotland|برطانيا اسڪاٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Skelmersdale|برطانيا اسڪيلمرزڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Sheffield|برطانيا شيفيلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Shrewsbury Central|برطانيا شروزبري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Shropshire|برطانيا شروپشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Soho|برطانيا سوهو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset|برطانيا سومرسيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Bath and North East|برطانيا سومرسيٽ باٿ ۽ اتر اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset West|برطانيا سومرسيٽ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset South|برطانيا سومرسيٽ ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Sedgemoor|برطانيا سومرسيٽ سيجمور]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Taunton Deane|برطانيا سومرسيٽ ٽانٽن ڊين]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Levels|برطانيا سومرسيٽ ليولز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Mendip|برطانيا سومرسيٽ مينڊپ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset North|برطانيا سومرسيٽ اتر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Staffordshire|برطانيا اسٽافورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Stamford Central|برطانيا اسٽيمفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Suffolk|برطانيا سفڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Sunderland|برطانيا سنڊرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Surrey|برطانيا سري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Forest of Bowland|برطانيا ٻيلو آف بولينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom The Fylde|برطانيا دي فائلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Thetford Central|برطانيا ٿيٽفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Turks and Caicos Islands|برطانيا ترڪز ۽ ڪيڪوس ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Tristan da Cunha|برطانيا ٽرسٽن دا ڪونها]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Tyne and Wear|برطانيا ٽائن ۽ ويئر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Falkland Islands|برطانيا فاڪلينڊ ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Fleetwood|برطانيا فليٽ ووڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Gloucester Central|برطانيا گلوسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Gloucestershire|برطانيا گلوسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Guildford Central|برطانيا گلڊفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Great Yarmouth Central|برطانيا گريٽ يارمٿ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Grand Cayman|برطانيا گرينڊ ڪيمن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Grimsby Central|برطانيا گرمزبي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Guernsey|برطانيا گرنزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Belfast|برطانيا وڏو بيلفاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/UK Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/UK Greater London postal|برطانيا وڏو لنڊن پوسٽل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Liverpool|برطانيا وڏو ليورپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Manchester|برطانيا وڏو مانچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Wales|برطانيا ويلز]]
:[[Module:Location map/data/UK Wales Snowdonia|برطانيا ويلز سنوڊونيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Warwick Central|برطانيا واروڪ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Warwickshire|برطانيا واروڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Winchelsea|برطانيا ونچلسي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Winchester Central|برطانيا ونچسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Wiltshire|برطانيا ولٽشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Westmorland|برطانيا ويسٽمورلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Worcester Central|برطانيا ووسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Worcestershire|برطانيا ووسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hereford Central|برطانيا هيرفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Herefordshire|برطانيا هيرفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hertfordshire|برطانيا هارٽفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hampshire|برطانيا هيمپشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Haringey|برطانيا هيرنگي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom High Peak|برطانيا هاءِ پيڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hoxne|برطانيا هاڪسن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Huntingdon|برطانيا هنٽنگڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom York Central|برطانيا يارڪ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Yorkshire Dales|برطانيا يارڪشائر ڊيلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brunei|برونائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brunei|برونائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burundi|برونڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burundi|برونڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil|برازيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil Brasília|برازيل برازيليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil Rio de Janeiro|برازيل ريو ڊي جينيرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil São Paulo City|برازيل سائو پائولو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bratislava|براتسلاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Columbia Vancouver|برٽش ڪولمبيا وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Columbia Vancouver Downtown|برٽش ڪولمبيا وينڪوور ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burkina Faso|برڪينا فاسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burkina Faso|برڪينا فاسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma|برما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma|برما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma Sagaing|برما ساگائينگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma Sagaing|برما ساگائينگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bucharest|بخارسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bucharest|بخارسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria|بلغاريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria|بلغاريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Sofia|بلغاريا صوفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Sofia|بلغاريا صوفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Kardzhali Province|بلغاريا ڪردزالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Kardzhali Province|بلغاريا ڪردزالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv old town|بلغاريا پلووديف پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv old town|بلغاريا پلووديف پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv city centre|بلغاريا پلووديف شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv city centre|بلغاريا پلووديف شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahamas|بھاماس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Barbados|بارباڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh|بنگلاديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh|بنگلاديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh Dhaka|بنگلاديش ڍاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh Dhaka|بنگلاديش ڍاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bolivia|بوليويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bolivia|بوليويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bonaire|بونائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bonaire|بونائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Borneo|بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Borneo|بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bosnia and Herzegovina|بوسنيا ۽ هرزيگووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bosnia and Herzegovina|بوسنيا ۽ هرزيگووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Beijing|بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Beijing|بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bay of Bengal|بي آف بنگال]]
:← [[Module:Location map/data/Baton Rouge|بيٽن روج]]
:← [[Module:Location map/data/Baton Rouge Downtown|بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/BRT Bandai-bashi Line|بي آر ٽي بانڊائي-باشي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belarus|بيلاروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belarus|بيلاروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belgium|بيلجيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belgium|بيلجيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belize|بيليز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belize|بيليز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Benin|بينن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Benin|بينن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bay of Bengal| بنگال وارو نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bihar|بھار]]
===ڀ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Bhutan|ڀوٽان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bhutan Thimphu|ڀوٽان ٿمفو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India|ڀارت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India2|ڀارت2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India3|ڀارت3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttar Pradesh|ڀارت اتر پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttar Pradesh Varanasi|ڀارت اتر پرديش وارانسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttarakhand|ڀارت اترکنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Ahmedabad|ڀارت احمد آباد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Arunachal Pradesh|ڀارت اروناچل پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Assam|ڀارت آسام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Agra Administrative|ڀارت آگرا انتظامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Odisha|ڀارت اوڊيشا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Orissa|ڀارت اوڙيسا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India West Bengal|ڀارت اولهه بنگال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Andaman and Nicobar Islands|ڀارت انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Andhra Pradesh|ڀارت آنڌرا پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Patna|ڀارت پٽنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Puducherry|ڀارت پڊوچيري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Pondicherry|ڀارت پانڊيچيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Punjab|ڀارت پنجاب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tamil Nadu|ڀارت تامل ناڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Telangana|ڀارت تلنگانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tiruchirapalli|ڀارت تروچيراپلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tripura|ڀارت تريپورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chandigarh|ڀارت چندي ڳڙھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chennai|ڀارت چنئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chhattisgarh|ڀارت ڇتيس ڳڙھ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Chattisgarh|ڀارت ڇتيس ڳڙھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jammu and Kashmir|ڀارت ڄمون ۽ ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jharkhand|ڀارت جھارکنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Dadra and Nagar Haveli|ڀارت دادرا ۽ نگر حويلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Delhi|ڀارت دهلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Delhi central|ڀارت دهلي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Rajasthan|ڀارت راجستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Sikkim|ڀارت سکم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bhopal|ڀارت ڀوپال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bihar|ڀارت بهار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bengaluru|ڀارت بينگلورو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Bangalore|ڀارت بنگلور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kerala|ڀارت ڪيرالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kochi|ڀارت ڪوچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kolkata|ڀارت ڪولڪتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kollam|ڀارت ڪولم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Karnataka|ڀارت ڪرناٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Goa|ڀارت گوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Greater Jaipur|ڀارت گريٽر جئپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Gujarat|ڀارت گجرات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jaipur|ڀارت جئپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Ladakh|ڀارت لداخ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Lakshadweep|ڀارت لڪشديپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Madhya Pradesh|ڀارت مڌيا پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Manipur|ڀارت مني پور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Meghalaya|ڀارت ميگھاليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Mizoram|ڀارت ميزورام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Mumbai|ڀارت ممبئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Maharashtra|ڀارت مھاراشٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Nagaland|ڀارت ناگالينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India New Delhi|ڀارت نئين دهلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Haryana|ڀارت هريانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Himachal Pradesh|ڀارت هماچل پرديش]]
==ت==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tamil Nadu|تامل ناڊو]]
:[[Module:Location map/data/Tahiti|تاهيتي]]
:[[Module:Location map/data/Taichung|تائيچنگ]]
:[[Module:Location map/data/Tainan|تائينان]]
:[[Module:Location map/data/Taitung County|تائيتونگ ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Taiwan|تائيوان]]
:[[Module:Location map/data/Taiwan Kaohsiung|تائيوان ڪائوشيونگ]]
:[[Module:Location map/data/Tajikistan|تاجڪستان]]
:[[Module:Location map/data/Tanzania|تنزانيا]]
:[[Module:Location map/data/Tel Aviv|تل ابيب]]
:[[Module:Location map/data/Tel Aviv location|تل ابيب مقام]]
:[[Module:Location map/data/Tibetan Plateau|تبت جو پهاڙي ميدان]]
:[[Module:Location map/data/Tierra del Fuego|تيئرا ديل فيوگو]]
:[[Module:Location map/data/Tigray Region|تگرائي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Timor|تيمور]]
:[[Module:Location map/data/Tsavo national parks|تساوو قومي پارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia|تيونس]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia Greater Tunis|تيونس وڏو تيونس]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia Tunis|تيونس تونس]]
:[[Module:Location map/data/Turkey|ترڪي]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Aegean|ترڪي ايجين]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Ankara|ترڪي انقره]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Istanbul|ترڪي استنبول]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Marmara|ترڪي مرمره]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Şanlıurfa|ترڪي شانلي عرفه]]
:[[Module:Location map/data/Turkey South Caria|ترڪي ڏکڻ ڪيريا]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Southeast|ترڪي ڏکڻ اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Southwest|ترڪي ڏکڻ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/Turkmenistan|ترڪمانستان]]
:[[Module:Location map/data/Tokharistan|توخارستان]]
:← [[Module:Location map/data/Turks and Caicos Islands|ترڪز ۽ ڪيڪوس ٻيٽ]]
==ٿ==
:← [[Module:Location map/data/Tennessee|ٽينيسي]]
:← [[Module:Location map/data/Texas|ٽيڪساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cold War Germany|ٿڌي جنگ وارو جرمني]]
:[[Module:Location map/data/Thailand|ٿائيلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Isan TMD|ٿائيلينڊ ايسان TMD]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Northern TMD|ٿائيلينڊ اتر TMD]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bay of Bangkok|ٿائيلينڊ بينڪاڪ جي کاري]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bangkok|ٿائيلينڊ بينڪاڪ]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bangkok Metropolitan Region|ٿائيلينڊ بينڪاڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Chonburi|ٿائيلينڊ چونبوري]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Chiang Mai Province|ٿائيلينڊ چيانگ مائي صوبو]]
:← [[Module:Location map/data/Tyne and Wear|ٽائن ۽ ويئر]]
==ٽ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tokyo city|ٽوڪيو شهر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Troms og Finnmark|ٽرومس او فنمارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Tenerife|ٽينيريفي]]
:[[Module:Location map/data/Togo|ٽوگو]]
:[[Module:Location map/data/Tokelau|ٽوڪيلائو]]
:[[Module:Location map/data/Tonga|ٽونگا]]
:[[Module:Location map/data/Trinidad and Tobago|ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو]]
:[[Module:Location map/data/Tuvalu|ٽوالو]]
==پ==
:← [[Module:Location map/data/Pennsylvania|پينسلوانيا]]
:← [[Module:Location map/data/Pittsburgh|پٽسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Portland|پورٽلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Portland downtown|پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[Module:Location map/data/Puerto Rico|پورٽو ريڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pacific Ocean|پئسفڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Balochistan|پاڪستان بلوچستان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Balochistan Pakistan|بلوچستان پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Karachi|پاڪستان ڪراچي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karachi|ڪراچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Lahore|پاڪستان لاهور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Punjab|پاڪستان پنجاب]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Punjab Pakistan|پنجاب پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Sindh|پاڪستان سنڌ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sindh|سنڌ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan|پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palau|پلائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palawan|پالاوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pamir|پامير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Bocas del Toro Province|پاناما بوڪاس ڊيل تورو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Chiriquí Province|پاناما چيريڪي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Coclé Province|پاناما ڪوڪلي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Colón Province|پاناما ڪولون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Emberá-Wounaan|پاناما ڪومارڪا ايمبيرا-وونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Guna Yala|پاناما ڪومارڪا گونا يالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Ngäbe-Buglé|پاناما ڪومارڪا نگابي-بوگلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Darién Province|پاناما دارين صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Herrera Province|پاناما هيريرا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Los Santos Province|پاناما لوس سانتوس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Panamá Province|پاناما پاناما صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Veraguas Province|پاناما ويراگواس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama West Panamá Province|پاناما اولهه پاناما صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama|پاناما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Bougainville Island|پاپوا نيو گني بوگن ويل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea East New Britain|پاپوا نيو گني اوڀر نيو برٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Gulf Province|پاپوا نيو گني گلف صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Lae urban|پاپوا نيو گني لاي شهري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Lae|پاپوا نيو گني لاي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea New Britain and Ireland|پاپوا نيو گني نيو برٽن ۽ آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea New Ireland|پاپوا نيو گني نيو آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Sandaun Province|پاپوا نيو گني سانڊائون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea West New Britain|پاپوا نيو گني اولهه نيو برٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea|پاپوا نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pará|پارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Paraguay|پيراگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Paraná|پارانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Patuakhali|پتوآکالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Penang International Airport destinations|پينانگ بين الاقوامي هوائي اڏي جون منزلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Penghu County|پينگهو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Perlis|پرليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Perm|پرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Old Jerusalem|پراڻو يروشلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Daniel Alcides Carrión Province|پيرو دانيئل السيدس ڪاريون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Lima|پيرو ليما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Loreto|پيرو لوريٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Tacna|پيرو تاڪنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru|پيرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pichilemu|پيچيلمو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pingtung County|پنگٽنگ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pirojpur|پيروجپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Poland 1939|پولينڊ 1939]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Poland Greater Poland Voivodeship|پولينڊ گريٽر پولينڊ ووئيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Hel|پولينڊ ھيل]]
:[[Module:Location map/data/Poland Krakow Central|پولينڊ ڪراڪوف مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Kuyavian-Pomeranian Voivodeship|پولينڊ ڪوياوين-پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lesser Poland Voivodeship|پولينڊ ليسر پولينڊ وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lodz central|پولينڊ ووچ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Łódź Voivodeship|پولينڊ ووچ وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lower Silesian Voivodeship|پولينڊ لوئر سائيليشين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lublin central|پولينڊ لبلن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lublin Voivodeship|پولينڊ لبلن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lubusz Voivodeship|پولينڊ لبوش وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Masovian Voivodeship|پولينڊ ماسويئن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Opole Voivodeship|پولينڊ اوپولي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Podkarpackie Voivodeship|پولينڊ پوڊڪارپاتسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Podlaskie Voivodeship|پولينڊ پوڊلاسڪي وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Podlaskie Voivodeship|پوڊلاسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Pomeranian Voivodeship|پولينڊ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Pomeranian Voivodeship|پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Silesian Voivodeship|پولينڊ سائيليشين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Świętokrzyskie Voivodeship|پولينڊ شوينتوڪشسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Szczecin|پولينڊ شچچين]]
:[[Module:Location map/data/Poland Tarnów|پولينڊ تارنوو]]
:[[Module:Location map/data/Poland Tarnowskie Góry County|پولينڊ تارنوفسڪي گوري ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Warmian-Masurian Voivodeship|پولينڊ وارميئن-ماسوريئن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Warsaw central|پولينڊ وارسا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland West Pomeranian Voivodeship|پولينڊ ويسٽ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Wrocław|پولينڊ وروتسواف]]
:[[Module:Location map/data/Poland|پولينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Portland State University OR|پورٽلينڊ اسٽيٽ يونيورسٽي، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Corvo|پورچوگال ازورس ڪوروو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Faial|پورچوگال ازورس فيائل]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Flores|پورچوگال ازورس فلورس]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Graciosa|پورچوگال ازورس گراسيوزا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Pico|پورچوگال ازورس پيڪو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Santa Maria|پورچوگال ازورس سانتا ماريا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores São Jorge|پورچوگال ازورس سائو جورج]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores São Miguel|پورچوگال ازورس سائو ميگوئل]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Terceira|پورچوگال ازورس ترسيرا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores|پورچوگال ازورس]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Coimbra پورچوگال ڪوئمبرا ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Lisbon|پورچوگال لزبن]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Madeira|پورچوگال ماديرا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Nature Park of Santa Maria|پورچوگال سانتا ماريا جو فطري پارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Norte|پورچوگال نورتي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Porto Foz de Douro|پورچوگال پورتو فوز ڊي دورو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal topographic|پورچوگال جاگرافيائي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal|پورچوگال]]
:[[Module:Location map/data/Prince William area|پرنس وليم علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Principe|پرنسپي]]
:[[Module:Location map/data/Pyongyang|پيونگ يانگ]]
:[[Module:Location map/data/Pyrenees|پيرينيز]]
:← [[Module:Location map/data/Paramaribo|پاراماريبو]]
==ج==
:← [[Module:Location map/data/Georgia (U.S. state)|جارجيا (آمريڪي رياست)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Djibouti|جبوتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/FRG and West Berlin|جرمني جي فيڊرل ريپبلڪ ۽ اولھ برلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GDR|جرمن ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Abkhazia|جارجيا ابخازيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Adjara|جارجيا ادجارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Guria|جارجيا گوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Imereti|جارجيا ايميريتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Kakheti|جارجيا ڪاخيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Kvemo Kartli|جارجيا ڪويمو ڪارتلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Mtskheta-Mtianeti|جارجيا مسخيتا-متيانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Racha-Lechkhumi and Kvemo Svaneti|جارجيا راچا-ليچخومي ۽ ڪويمو سوانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Samegrelo-Zemo Svaneti|جارجيا ساميگريلو-زيمو سوانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Tbilisi|جارجيا تبليسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia|جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Georgia (country)|جارجيا (ملڪ)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/German Empire|جرمن سلطنت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany 1937|جرمني 1937]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Austria Switzerland|جرمني آسٽريا سوئٽزرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Baden-Württemberg|جرمني باڊن-ورٽمبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baden-Württemberg|باڊن-ورٽمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Bavaria|جرمني بويريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bavaria|بويريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Berlin central|جرمني برلن مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Berlin|جرمني برلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Brandenburg|جرمني برانڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Bremen|جرمني بريمن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bremen|بريمن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany coast|جرمني سامونڊي ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Frankfurt am Main|جرمني فرينڪفرٽ آم مائن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Frankfurt am Main|فرينڪفرٽ آم مائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Hamburg|جرمني هيمبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hamburg|هيمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Hesse|جرمني هيسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hesse|هيسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Karlsruhe|جرمني ڪارلسروهه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karlsruhe|ڪارلسروهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Lower Saxony|جرمني هيٺيون سيڪسني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lower Saxony|هيٺيون سيڪسني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Mecklenburg-Vorpommern|جرمني ميڪلنبرگ-فورپومرن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mecklenburg-Vorpommern|ميڪلنبرگ-فورپومرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Neckar|جرمني نيڪار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany North Rhine-Westphalia|جرمني نارٿ رائن-ويسٽفيليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Rhine-Westphalia|نارٿ رائن-ويسٽفيليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany NRW cut|جرمني اين آر ڊبليو ڪٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhenish Massif|جرمني رينش ميسف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhine|جرمني رائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhineland-Palatinate|جرمني رائنلينڊ-پالاتينيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rhineland-Palatinate|رائنلينڊ-پالاتينيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saarland|جرمني سارلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saarland|سارلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saxony-Anhalt|جرمني سيڪسني-انهالٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saxony-Anhalt|سيڪسني-انهالٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saxony|جرمني سيڪسني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saxony|سيڪسني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Schleswig-Holstein|جرمني شليسوگ-هولسٽائن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Schleswig-Holstein|شليسوگ-هولسٽائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Thuringia|جرمني ٿورنگيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Thuringia|ٿورنگيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Weser|جرمني ويزر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany|جرمني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gibraltar|جبرالٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GMU Arlington|جي ايم يو آرلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GMU Fairfax|جي ايم يو فيئر فيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jakarta Metropolitan Area|جڪارتا ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jamaica|جميڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Aichi Prefecture|جاپان آئچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Akita|جاپان اڪيتا اڪيتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Honjo|جاپان اڪيتا هونجو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Katagami|جاپان اڪيتا ڪاتاگامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Nikaho|جاپان اڪيتا نڪاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Nishime|جاپان اڪيتا نشيمي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Prefecture|جاپان اڪيتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/BRT Bandai-bashi Line|جاپان -بي آر ٽي بانڊائي-باشي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Aomori Prefecture|جاپان آوموري پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Chiba Prefecture|جاپان چيبا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan complete|جاپان مڪمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Dewa|جاپان ديوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ehime Prefecture|جاپان ايهيمي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukui Prefecture|جاپان فوڪوئي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukuoka city|جاپان فوڪوئوڪا شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukuoka Prefecture|جاپان فوڪوئوڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukushima Prefecture|جاپان فوڪوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Gifu Prefecture|جاپان گيفو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Greater Tokyo area|جاپان گريٽر ٽوڪيو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Gunma Prefecture|جاپان گنما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hiroshima Prefecture|جاپان هيروشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hokkaido|جاپان هوڪائيدو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hyogo Prefecture|جاپان هيوگو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ibaraki Prefecture|جاپان اباراڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ishikawa Kanazawa|جاپان ايشيڪاوا ڪانازاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ishikawa Prefecture|جاپان ايشيڪاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Iwate Prefecture|جاپان ايواتي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagawa Prefecture|جاپان ڪاگاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagoshima Kagoshima|جاپان ڪاگوشيما ڪاگوشيما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagoshima Prefecture|جاپان ڪاگوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanagawa Prefecture|جاپان ڪاناگاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kansai|جاپان ڪنسائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanto Chubu Kansai|جاپان ڪانتو چوبو ڪنسائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanto|جاپان ڪانتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kobe|جاپان ڪوبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kochi Prefecture|جاپان ڪوچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kumamoto Prefecture|جاپان ڪوماموتو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto city|جاپان ڪيوٽو شهر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto|جاپان ڪيوٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto Prefecture|جاپان ڪيوٽو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyushu|جاپان ڪيوشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Mie Prefecture|جاپان ميئي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Miyagi Prefecture|جاپان مياگي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Miyazaki Prefecture|جاپان ميازڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagano city|جاپان ناگانو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagano Prefecture|جاپان ناگانو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagasaki Prefecture|جاپان ناگاساڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nara Prefecture|جاپان نارا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Niigata Prefecture|جاپان نيگاتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Oita Prefecture|جاپان اوئيتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Okayama Prefecture|جاپان اوڪاياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Okinawa Prefecture|جاپان اوڪيناوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Osaka Prefecture|جاپان اوساڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ryukyu Islands|جاپان ريوڪيو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Saga Prefecture|جاپان ساگا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Saitama Prefecture|جاپان سائيتاما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shiga Prefecture|جاپان شيگا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shimane Prefecture|جاپان شيماني پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shizuoka Prefecture|جاپان شيزوئوڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tochigi Prefecture|جاپان توچيگي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tohoku Region|جاپان توهوڪو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tohoku|جاپان توهوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokushima Prefecture|جاپان توڪوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula|جاپان ٽوڪيو بي ۽ بوسو اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo city|جاپان ٽوڪيو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo|جاپان ٽوڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tottori Prefecture|جاپان توتوري پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Toyama Prefecture|جاپان توياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Wakayama Prefecture|جاپان واڪاياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Prefecture|جاپان ياماگاتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Tendo|جاپان ياماگاتا تيندو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Tsuruoka|جاپان ياماگاتا تسوروئوڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamaguchi Prefecture|جاپان ياماگوچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamanashi Prefecture|جاپان ياماناشي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yokohama|جاپان يوڪوهاما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan|جاپان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jonava District Municipality|جوناوا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Echigo Line|جي آر ايچيگو لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Hakushin Line|جي آر هاڪوشن لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Shin'etsu Main Line|جي آر شين ايتسو مين لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Tadami Line|جي آر تادامي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Yahiko Line|جي آر ياهيڪو لائين]]
:[[Module:Location map/data/Republic of Artsakh|جمھوريه آرتساخ]]
:[[Module:Location map/data/Republic of Artsakh (de facto)|جمھوريه آرتساخ، بالفعل]]
:[[Module:Location map/data/Republic of North Macedonia|جمھوريه اتر مقدونيا]]
:← [[Module:Location map/data/Republic of Macedonia|جمھوريه مقدونيا]]
:[[Module:Location map/data/Republic of the Congo|جمھوريه ڪانگو]]
==ڄ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jammu and Kashmir|ڄمون ۽ ڪشمير]]
==جھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Jhalokati|جهالوڪاٺي]]
==چ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Chad|چاڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Changhua County|چانگهوا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Channel Islands|چينل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Charlottesville to Merrifield|شارلٽس وِل کان ميريفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chatham Islands|چيٿم ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chiayi City|چيائي شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chiayi County|چيائي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Antofagasta|چلي انتوفاگستا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Arica y Parinacota|چلي اريڪا ۽ پاريناڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Aysén|چلي آئيسين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Chiloé|چلي چيلوئي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chiloé|چيلوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Coquimbo Region|چلي ڪوڪيمبو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Easter Island|چلي ايسٽر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Los Lagos|چلي لوس لاگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Tarapacá|چلي تاراپاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile|چلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China (equirectangular)|چين (هڪجهڙي مستطيل پروجيڪشن)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Anhui Fuyang|چين آنهوي فويانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Beijing municipality|چين بيجنگ ميونسپلٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Beijing|چين بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Chongqing|چين چونگ چنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chongqing|چونگ چنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Fujian|چين فوجيان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Fujian|فوجيان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Gansu|چين گانسو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Gansu|گانسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangdong|چين گوانگ ڊونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guangdong|گوانگ ڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangdong Foshan Shunde Ronggui|چين گوانگ ڊونگ فوشان شوندي رونگگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangxi topography|چين گوانگسي جاگرافيائي بناوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangxi|چين گوانگسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guangxi|گوانگسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guizhou|چين گوئيژو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guizhou|گوئيژو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hainan|چين هائينان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hainan|هائينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei|چين هيبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hebei|هيبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei Shijiazhuang|چين هيبي شيجياژوانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Shijiazhuang|چين شيجياژوانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei Shijiazhuang urban|چين هيبي شيجياژوانگ شهري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Heilongjiang|چين هي لونگ جيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Heilongjiang|هي لونگ جيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Henan|چين هينان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Henan|هينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hubei|چين هوبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hubei|هوبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hunan|چين هونان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hunan|هونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Inner Mongolia|چين اندروني منگوليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Inner Mongolia|اندروني منگوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jiangsu Nanjing|چين جيانگسو نانجنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nanjing|نانجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jiangsu|چين جيانگسو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jiangsu|جيانگسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jilin|چين جيلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jilin|جيلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Liaoning|چين لياوننگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Liaoning|لياوننگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Ningxia|چين ننگشيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ningxia|ننگشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Northern Plain|چين اتر ميدان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Qinghai|چين چنگهائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Qinghai|چنگهائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Ronggui|چين رونگگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shandong|چين شان ڊونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shandong|شان ڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shandong Qingdao|چين شان ڊونگ چنگدائو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Qingdao|چين چنگدائو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Qingdao|چنگدائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shanghai|چين شنگهائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shanghai|شنگهائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shanxi|چين شانشي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shanxi|شانشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shenzhen|چين شينزين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shenzhen|شينزين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Sichuan|چين سيچوان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sichuan|سيچوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tianjin|چين تيانجن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tianjin|تيانجن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tibet topography|چين تبت جاگرافيائي بناوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tibet|چين تبت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tibet|تبت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Xinjiang|چين سنڪيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Xinjiang|سنڪيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Yunnan|چين يونان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Yunnan|يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Zhejiang|چين ژيجيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Zhejiang|ژيجيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Zhengzhou|چين ژينگژو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Macau|چين مڪائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China|چين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Csongrád Szeged|چونگراد سيگيد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Greater Prague|چيڪ جمهوريه گريٽر پراگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Moravian-Silesian Region|چيڪ جمهوريه موراوين-سليزين علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Central|چيڪ جمهوريه پراگ مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Charles Bridge|چيڪ جمهوريه پراگ چارلس برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague city centre|چيڪ جمهوريه پراگ شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Districts|چيڪ جمهوريه پراگ ضلعا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Prague Castle|چيڪ جمهوريه پراگ پراگ قلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague|چيڪ جمهوريه پراگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Vysočina|چيڪ جمهوريه ويسوچينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Zlin|چيڪ جمهوريه زلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic|چيڪ جمهوريه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Czechia|چيڪيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czechoslovakia|چيڪوسلوواڪيا]]
:← [[Module:Location map/data/Cheshire|چيشائر]]
===خ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Khyber Pakhtunkhwa|خيبر پختونخوا]]
[[Module:Location map/data/Strait of Juan de Fuca|خوان دي فوڪا سامونڊي لنگهه]]
===د===
:[[ماڊيول:Location map/data/Dubai|دبئي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/World|دنيا]]
==ڌ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Earth|ڌرتي]]
==ڏ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Australia|ڏکڻ آسٽريليا]]
:← [[Module:Location map/data/South Carolina|ڏکڻ ڪيرولائنا]]
:← [[Module:Location map/data/South Dakota|ڏکڻ ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/England south|ڏکڻ انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Quebec South|ڏکڻ ڪيوبيڪ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa|ڏکڻ آفريڪا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Eastern Cape|ڏکڻ آفريڪا اوڀر ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Free State|ڏکڻ آفريڪا فري اسٽيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng Greater Johannesburg|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ وڏو جوهانسبرگ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng Pretoria Metro|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ پريٽوريا ميٽرو]]
:[[Module:Location map/data/South Africa KwaZulu-Natal|ڏکڻ آفريڪا ڪوازولو-نٽال]]
:[[Module:Location map/data/South Africa KwaZulu-Natal Greater Durban|ڏکڻ آفريڪا ڪوازولو-نٽال وڏو ڊربن]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Limpopo|ڏکڻ آفريڪا لمپوپو]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Mpumalanga|ڏکڻ آفريڪا مپومالانگا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa North West|ڏکڻ آفريڪا اتر اولهه]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Northern Cape|ڏکڻ آفريڪا اتر ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Pretoria|ڏکڻ آفريڪا پريٽوريا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape Cape Town Central|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ ڪيپ ٽائون مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape Greater Cape Town|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ وڏو ڪيپ ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/South America|ڏکڻ آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/South Asia|ڏکڻ ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/South Atlantic|ڏکڻ ائٽلانٽڪ]]
:[[Module:Location map/data/South China Sea|ڏکڻ چين سمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/South Korea|ڏکڻ ڪوريا]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Busan|ڏکڻ ڪوريا بوسان]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Seoul|ڏکڻ ڪوريا سيئول]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Ulsan|ڏکڻ ڪوريا السان]]
:[[Module:Location map/data/South Norway|ڏکڻ ناروي]]
:[[Module:Location map/data/South Orkney Islands|ڏکڻ آرڪني ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Ossetia|ڏکڻ اوسيشيا]]
:[[Module:Location map/data/South Shetland Islands|ڏکڻ شيٽلينڊ ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Sudan|ڏکڻ سوڊان]]
:← [[Module:Location map/data/Southern Sudan|ڏاکڻو سوڊان]]
:[[Module:Location map/data/Southeast Asia|ڏکڻ اوڀر ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/Southwest China|ڏکڻ اولهه چين]]
:[[Module:Location map/data/Southern Northern Virginia|ڏاکڻي اتر ورجينيا]]
:[[Module:Location map/data/Southern Uruguay|ڏاکڻو يوراگوئي]]
:← [[Module:Location map/data/South Yorkshire|ڏکڻ يارڪشائر]]
==ڊ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Delta Plan|ڊيلٽا پلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Aarhus|ڊينمارڪ آرهوس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Aarhus|آرهوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Bornholm|ڊينمارڪ بورن هولم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Capital Region|ڊينمارڪ گادي وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Central Denmark Region|ڊينمارڪ مرڪزي ڊينمارڪ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Copenhagen|ڊينمارڪ ڪوپن هيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Falster|ڊينمارڪ فالسٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Faroe Islands|ڊينمارڪ فيرو ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Faroe Islands|فيرو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Funen|ڊينمارڪ فيونن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Greater Copenhagen|ڊينمارڪ گريٽر ڪوپن هيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Hadsund|ڊينمارڪ هيڊسنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Helnæs|ڊينمارڪ هيلنيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Lolland|ڊينمارڪ لولنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Møn|ڊينمارڪ مون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark North Jutland Region|ڊينمارڪ اتر جٽلينڊ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Region of Southern Denmark|ڊينمارڪ ڏاکڻي ڊينمارڪ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Region Zealand|ڊينمارڪ زيلينڊ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Skive|ڊينمارڪ اسڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Zealand|ڊينمارڪ زيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark|ڊينمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dera Ismail Khan|ڊيرا اسماعيل خان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dinaric Alps|ڊينارڪ الپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dominica|ڊومينيڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dominican Republic|ڊومينيڪن جمهوريه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Donbas|ڊونباس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Donetsk|ڊونيتسڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dorset Geology|ڊورسيٽ جيالاجي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Deutschland|ڊائچ لينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dublin|ڊبلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dutch railway station|ڊچ ريلوي اسٽيشن]]
:← [[Module:Location map/data/Durban|ڊربن]]
:← [[Module:Location map/data/Derbyshire|ڊربيشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Devon|ڊيون]]
:← [[Module:Location map/data/Dorset|ڊورسيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Durham|ڊرهم]]
==ذ==
:[[Module:Location map/data/Subantarctic (Indian Ocean)|ذيلي ائنٽارڪٽڪ (هندي سمنڊ)]]
==ر==
:← [[Module:Location map/data/Rhode Island|روڊ آئلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rajasthan|راجستان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rome|روم]]
:[[Module:Location map/data/Romania Alba|رومانيا البا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Arad|رومانيا اراد]]
:[[Module:Location map/data/Romania Arges|رومانيا ارجش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bihor|رومانيا بيهور]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bistrița-Năsăud|رومانيا بسٽريتسا-نسئود]]
:[[Module:Location map/data/Romania Brăila|رومانيا برائلا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Brașov|رومانيا براشوو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bucharest|رومانيا بخارسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Romania Buzău|رومانيا بوزائو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Caraș-Severin|رومانيا ڪاراش-سيورين]]
:[[Module:Location map/data/Romania Cluj|رومانيا ڪلوج]]
:[[Module:Location map/data/Romania Constanta|رومانيا ڪونسٽانٽسا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Covasna|رومانيا ڪواسنا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Galati|رومانيا گالاتس]]
:[[Module:Location map/data/Romania Giurgiu|رومانيا جورجيو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Gorj|رومانيا گورج]]
:[[Module:Location map/data/Romania Harghita|رومانيا هارگيتا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Hunedoara|رومانيا هونيڊوارا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Maramureș|رومانيا ماراموريش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Mureș|رومانيا موريش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Neamt|رومانيا نيامتس]]
:[[Module:Location map/data/Romania Olt|رومانيا اولت]]
:[[Module:Location map/data/Romania Prahova|رومانيا پراهووا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Sălaj|رومانيا سلاژ]]
:[[Module:Location map/data/Romania Satu Mare|رومانيا ساتو ماري]]
:[[Module:Location map/data/Romania Sibiu|رومانيا سيبيو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Teleorman|رومانيا ٽيلي اورمان]]
:[[Module:Location map/data/Romania Timiș|رومانيا تيميش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Timișoara|رومانيا تيميشوارا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Tulcea|رومانيا تولچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vâlcea|رومانيا ولچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vaslui|رومانيا واسلوئي]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vrancea|رومانيا ورانچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania|رومانيا]]
:[[Module:Location map/data/Roraima|رورائيما]]
:[[Module:Location map/data/Russia Adygea|روس ادگيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Altai Krai|روس التائي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Altai Republic|روس التائي جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Amur Oblast|روس امور اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Arkhangelsk Oblast polar|روس آرخانگلسڪ اوبلاسٽ قطبي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Arkhangelsk Oblast|روس آرخانگلسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Astrakhan Oblast|روس آستراخان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Bashkortostan|روس باشڪورتوستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Belgorod Oblast|روس بيلگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Bryansk Oblast|روس بريانسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Buryatia|روس برياتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Central Federal District|روس مرڪزي وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chechnya|روس چيچنيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chelyabinsk Oblast|روس چيليابينسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chukotka Autonomous Okrug|روس چڪوتڪا خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chuvashia|روس چواشيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Dagestan|روس داغستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Far Eastern Federal District|روس ڏور اوڀر وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ingushetia|روس انگوشيتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Irkutsk Oblast|روس ارڪوتسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ivanovo Oblast|روس ايوانوفو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Jewish Autonomous Oblast|روس يھودي خودمختيار اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kabardino-Balkaria|روس ڪباردينو-بالڪاريا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kaliningrad Oblast|روس ڪاليننگراڊ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kalmykia|روس ڪلميڪيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kaluga Oblast|روس ڪالوگا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kamchatka Krai|روس ڪمچاتڪا ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Karachay-Cherkessia|روس ڪاراچائي-چرڪيسيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Karelia|روس ڪريليا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kemerovo Oblast|روس ڪيميروو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khabarovsk Krai|روس خاباروفسڪ ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khakassia|روس خاڪسيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khanty-Mansi Autonomous Okrug|روس خانتي-مانسي خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kirov Oblast|روس ڪيروف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Komi Republic|روس ڪومي جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kostroma Oblast|روس ڪاستروما اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Krasnodar Krai|روس ڪراسنوڊار ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Krasnoyarsk Krai|روس ڪراسنو يارسڪ ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kurgan Oblast|روس ڪرگان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kuril Islands|روس ڪوريل ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kursk Oblast|روس ڪرسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Leningrad Oblast|روس لينن گراڊ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Lipetsk Oblast|روس ليپيتسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Magadan Oblast|روس مگادان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Mari El|روس ماري ايل]]
:[[Module:Location map/data/Russia Mordovia|روس موردوويا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Central|روس ماسڪو مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Central Moscow|مرڪزي ماسڪو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Oblast|روس ماسڪو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Ring Road|روس ماسڪو رنگ روڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Moscow Ring Road|ماسڪو رنگ روڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Russia Moscow MKAD|روس ماسڪو ايم ڪي اي ڊي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow|روس ماسڪو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Murmansk Oblast|روس مورمانسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nenets Autonomous Okrug|روس نينيتس خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Central|روس نژني نووگورود مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Central Nizhny Novgorod|مرڪزي نژني نووگورود]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Kanavino|روس نژني نووگورود ڪاناوينو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Oblast|روس نژني نووگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia North Caucasian Federal District|روس اتر قفقازي وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia North Ossetia-Alania|روس اتر اوسيشيا-الانيا]]
:← [[Module:Location map/data/Russia North Ossetia–Alania|روس اتر اوسيشيا–الانيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Northwestern Federal District|روس اتر اولهه وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novaya Zemlya|روس نووايا زمليا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novgorod Oblast|روس نووگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novosibirsk Oblast|روس نوووسيبيرسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Omsk Oblast|روس اومسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Orenburg Oblast|روس اورينبرگ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Oryol Oblast|روس اوريول اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Penza Oblast|روس پينزا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Perm Krai|روس پيرم ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Primorsky Krai|روس پريمورسڪي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Pskov Oblast|روس پسڪوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Rostov Oblast|روس روستوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ryazan Oblast|روس ريازان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg central|روس سينٽ پيٽرزبرگ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg Vasilyevsky Island|روس سينٽ پيٽرزبرگ واسيليئفسڪي ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg|روس سينٽ پيٽرزبرگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakha Republic|روس ساخا جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakhalin Oblast|روس سخالين اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakhalin|روس سخالين]]
:[[Module:Location map/data/Russia Samara Oblast|روس سمارا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saratov Oblast|روس ساراتوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Smolensk Oblast|روس سمولينسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Southern Federal District|روس ڏاکڻو وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Stavropol Krai|روسيا اسٽاوروپول ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sverdlovsk Oblast|روسيا سويردلوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tambov Oblast|روسيا تامبوف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tatarstan|روسيا تاتارستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tomsk Oblast|روسيا تومسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tula Oblast|روسيا تُولا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tuva Republic|روسيا تُووا جمهوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tver Oblast|روسيا ٽوَر اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tyumen Oblast|روسيا ٽيومين اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Udmurtia|روسيا اُدمورتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ulyanovsk Oblast|روسيا اُليانوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Vladimir Oblast|روسيا ولاديمير اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Volga Federal District|روسيا وولگا وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Volgograd Oblast|روسيا وولگوگراد اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Vologda Oblast|روسيا وولوگدا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Voronezh Oblast|روسيا وورونيز اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Western|روسيا اولهه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Yamalo-Nenets Autonomous Okrug|روسيا يامالو-نينيتس خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Yaroslavl Oblast|روسيا ياروسلاول اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Zabaykalsky Krai|روسيا زابائيڪالسڪي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia|روسيا]]
:[[Module:Location map/data/Reed College Portland OR|ريڊ ڪاليج پورٽلينڊ، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/Republika Srpska|ريپبلڪا سرپسڪا]]
:[[Module:Location map/data/Réunion|ري يونيئن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rogaland|روگالينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Rwanda|روانڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Rutland|رٽلينڊ]]
===ز===
:[[Module:Location map/data/Zambia|زيمبيا]]
:[[Module:Location map/data/Zimbabwe|زمبابوي]]
===س===
:[[ماڊيول:Location map/data/Central African Republic|سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central America|سينٽرل آمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central Caracas|سينٽرل ڪاراڪاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central West Germany 1989|سينٽرل ويسٽ جرمني 1989]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CFU|CFU]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Swaziland|سوازي لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hsinchu City|سنچو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hsinchu County|سنچو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Krkonoše central|سينٽرل ڪرڪونوشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle America|سينٽرل آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/Saba|سابا]]
:← [[Module:Location map/data/Silesian Voivodeship|سائيليشين وائيووڊشپ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sogn og Fjordane|سوگن او فيورداني]]
:[[Module:Location map/data/Saint Barthélemy|سينٽ بارٿيليمي]]
:[[Module:Location map/data/Saint Kitts and Nevis|سينٽ ڪٽس ۽ نيوس]]
:[[Module:Location map/data/Saint Lucia|سينٽ لوشيا]]
:[[Module:Location map/data/Saint-Martin|سينٽ مارٽن]]
:[[Module:Location map/data/Saint Pierre and Miquelon|سينٽ پيئر ۽ ميڪيلون]]
:[[Module:Location map/data/Saint Vincent and the Grenadines|سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊائنز]]
:[[Module:Location map/data/Salton Trough|سالٽن ٽراف]]
:[[Module:Location map/data/Samoa|ساموا]]
:[[Module:Location map/data/Samtskhe-Javakheti|سامتسخي-جاواخيتي]]
:[[Module:Location map/data/San Francisco Bay Area|سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/San Marino|سان مارينو]]
:[[Module:Location map/data/Santa Clarita|سانتا ڪلاريتا]]
:[[Module:Location map/data/Sao Tome|سائو ٽومي]]
:[[Module:Location map/data/Sao Tome and Principe|سائو ٽومي ۽ پرنسيپي]]
:← [[Module:Location map/data/São Tomé and Príncipe|سائو ٽومي ۽ پرنسيپي]]
:[[Module:Location map/data/Saudi Arabia|سعودي عرب]]
:[[Module:Location map/data/Seattle landmarks|سيئٽل نشانيا]]
:[[Module:Location map/data/Seattle WA Downtown|سيئٽل واشنگٽن ڊائون ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Seine-Maritime|سين-ماريتيم]]
:[[Module:Location map/data/Senegal|سينيگال]]
:[[Module:Location map/data/Serbia|سربيا]]
:[[Module:Location map/data/Serbia and Montenegro|سربيا ۽ مونٽي نيگرو]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Belgrade|سربيا بيلگريڊ]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Novi Sad|سربيا نووي ساد]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Territory of the Military Commander|سربيا فوجي ڪمانڊر جو علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Vojvodina|سربيا وويووڊينا]]
:[[Module:Location map/data/Sevastopol|سيوستوپول]]
:[[Module:Location map/data/Seychelles|سيشلز]]
:[[Module:Location map/data/Sierra Leone|سيرا ليون]]
:[[Module:Location map/data/Singapore|سنگاپور]]
:[[Module:Location map/data/Singapore Rail|سنگاپور ريل]]
:[[Module:Location map/data/Singapore Rail central area|سنگاپور ريل مرڪزي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Sint Maarten|سنٽ مارٽن]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Banská Bystrica Region|سلوواڪيا بانسڪا بيسٽريڪا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Bratislava Region|سلوواڪيا براتيسلاوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Košice Region|سلوواڪيا ڪوشيتسي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Nitra Region|سلوواڪيا نيترا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region|سلوواڪيا پريشوف علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (East)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اوڀر)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (West)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اولهه)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trenčín Region|سلوواڪيا ٽرينچين علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia|سلوواڪيا]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Banská Bystrica Region|سلوواڪيا بانسڪا بيسٽريڪا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Bratislava Region|سلوواڪيا براتيسلاوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Košice Region|سلوواڪيا ڪوشيتسي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Nitra Region|سلوواڪيا نيترا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region|سلوواڪيا پريشوف علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (East)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اوڀر)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (West)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اولهه)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trenčín Region|سلوواڪيا ٽرينچين علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trnava Region|سلوواڪيا ترناوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Žilina Region|سلوواڪيا ژيلينا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovenia|سلووينيا]]
:[[Module:Location map/data/Slovenia Pomurska|سلووينيا پومورسڪا]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands|سولومن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands Guadalcanal|سولومن ٻيٽ گواڊالڪينال]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands Honiara|سولومن ٻيٽ هونيارا]]
:[[Module:Location map/data/Sonoma County|سونومَا ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Soviet Union|سوويت يونين]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka|سري لنڪا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Batticaloa Central|سري لنڪا بٽيڪالوا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Batticaloa Greater|سري لنڪا وڏو بٽيڪالوا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Chavakachcheri|سري لنڪا چاواڪچچيري]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Central|سري لنڪا ڪولمبو مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo District|سري لنڪا ڪولمبو ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Greater|سري لنڪا وڏو ڪولمبو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Municipality|سري لنڪا ڪولمبو ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Jaffna Central|سري لنڪا جافنا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Jaffna Greater|سري لنڪا وڏو جافنا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Kilinochchi Central|سري لنڪا ڪلينوچچي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Kilinochchi Greater|سري لنڪا وڏو ڪلينوچچي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Mannar|سري لنڪا منار]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Northern Province|سري لنڪا اتر صوبو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Point Pedro|سري لنڪا پوائنٽ پيڊرو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Trincomalee Central|سري لنڪا ٽرنڪومالي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Vavuniya Central|سري لنڪا واوونيا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Vavuniya Greater|سري لنڪا وڏو واوونيا]]
:[[Module:Location map/data/Sudan|سوڊان]]
:[[Module:Location map/data/Sudan (2005-2011)|سوڊان (2005-2011)]]
:[[Module:Location map/data/Sudan Khartoum|سوڊان خرطوم]]
:[[Module:Location map/data/Suriname|سورينام]]
:[[Module:Location map/data/Suriname Paramaribo|سورينام پاراماريبو]]
:[[Module:Location map/data/Svalbard|سوالبارڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Blekinge|سويڊن بليڪنگي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Dalarna|سويڊن دالارنا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gävleborg|سويڊن يووليبورگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gotland|سويڊن گوٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Halland|سويڊن هالاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jämtland|سويڊن يمتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jönköping|سويڊن يونشوپنگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kalmar|سويڊن ڪالمار]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kronoberg|سويڊن ڪرونوبيرگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Norrbotten|سويڊن نوربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Örebro|سويڊن اوريبرو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Östergötland|سويڊن اوسترگوتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden|سويڊن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Uppsala|سويڊن اپسالا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Scania|سويڊن اسڪانيا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Skåne|سويڊن اسڪونه]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Stockholm|سويڊن اسٽاڪهولم]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Stockholm Municipality|سويڊن اسٽاڪهولم ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden South|سويڊن ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Southern|سويڊن ڏاکڻو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Dalarna|سويڊن دالارنا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Södermanland|سويڊن سودرمانلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kalmar|سويڊن ڪالمار]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kronoberg|سويڊن ڪرونوبيرگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gotland|سويڊن گوٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Norrbotten|سويڊن نوربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Blekinge|سويڊن بليڪنگي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Halland|سويڊن هالاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jämtland|سويڊن يمتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jönköping|سويڊن يونشوپنگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Örebro|سويڊن اوريبرو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Östergötland|سويڊن اوسترگوتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Värmland|سويڊن ورملاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västerbotten|سويڊن ويسٽربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västernorrland|سويڊن ويسٽرنورلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västmanland|سويڊن ويسٽمانلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västra Götaland|سويڊن ويسٽرا گوتالاند]]
:[[Module:Location map/data/Swedish Air Defense Sectors 1989|سويڊني هوائي دفاعي شعبا 1989]]
:[[Module:Location map/data/Swedish Military Areas 1989|سويڊني فوجي علائقا 1989]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland|سوئٽزرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Bern|سوئٽزرلينڊ برن]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Bern downtown|سوئٽزرلينڊ برن ڊائون ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Canton of Vaud|سوئٽزرلينڊ ڪينٽن آف وو]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Canton of Zürich|سوئٽزرلينڊ ڪينٽن آف زيورخ]]
:← [[Module:Location map/data/San Francisco County|سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/Isles of Scilly|سِلي وارا ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Somerset|سومرسيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Southampton|سائوٿيمپٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Suffolk|سفڪ]]
:← [[Module:Location map/data/Surrey|سري]]
===ش===
:← [[Module:Location map/data/Świętokrzyskie Voivodeship|شوينتوڪشسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Shenandoah Valley|شينينڊوا وادي]]
:[[Module:Location map/data/Shida Kartli|شيدا ڪارٽلي]]
:[[Module:Location map/data/Somogy Kaposvár|شوموگ ڪيپوشوار]]
:[[Module:Location map/data/Syria|شام]]
:[[Module:Location map/data/Syria Aleppo|شام حلب]]
:[[Module:Location map/data/Syria Ancient City of Aleppo|شام حلب جو قديم شهر]]
:[[Module:Location map/data/Syria Damascus|شام دمشق]]
:[[Module:Location map/data/Syria Old Damascus|شام پراڻو دمشق]]
:[[Module:Location map/data/Syria Golan|شام گولان]]
:[[Module:Location map/data/Syria and Lebanon|شام ۽ لبنان]]
:[[Module:Location map/data/Syria-Iraq|شام-عراق]]
:[[Module:Location map/data/Syria-Iraq-Lebanon|شام-عراق-لبنان]]
:← [[Module:Location map/data/Chicago|شڪاگو]]
:← [[Module:Location map/data/Sheffield|شيفيلڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Shropshire|شروپشائر]]
===ص===
:[[Module:Location map/data/Somalia|صوماليا]]
:[[Module:Location map/data/Somaliland|صومالي لينڊ]]
===ع===
:[[ماڊيول:Location map/data/Arab world|عرب دنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Arbil|عراق اربيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Baghdad|عراق بغداد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Mosul|عراق موصل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq|عراق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraqi Kurdistan|عراقي ڪردستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oman|عمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ottoman Empire1914|عثماني سلطنت 1914]]
===ف===
:[[ماڊيول:Location map/data/Făgăraş Mountains|فگراش جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fairfax Area|فيئر فيڪس علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fairfax|فيئر فيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/FATA|فاٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fejér Székesfehérvár|فيجير سيڪيشفيهروار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fiji|فجي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Åland Islands|فن لينڊ آلاند ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Åland|فن لينڊ آلاند]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Central Finland|فن لينڊ مرڪزي فن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Helsinki (mainland)|فن لينڊ هيلسنڪي (مکيه زمين)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Helsinki|فن لينڊ هيلسنڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Kanta-Häme|فن لينڊ ڪانتا-هامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Kymenlaakso|فن لينڊ ڪيمنلاڪسُو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Lapland|فن لينڊ ليپلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Ostrobothnia|فن لينڊ اوستروبوٿنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Päijät-Häme|فن لينڊ پائيجات-هامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Pirkanmaa|فن لينڊ پيرڪانما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Karelia|فن لينڊ ڏکڻ ڪاريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Ostrobothnia|فن لينڊ ڏکڻ اوستروبوٿنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Savo|فن لينڊ ڏکڻ ساوو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Uusimaa|فن لينڊ اوسيما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland|فن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Florence|فلورينس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Forest Park (St. Louis)|فارسٽ پارڪ (سينٽ لوئس)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Ain|فرانس اَين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Aisne|فرانس اَين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Allier|فرانس اليي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Alpes-de-Haute-Provence|فرانس آلپ-دي-اوت-پرووانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Alsace|فرانس الزاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Angers|فرانس آنجيه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Aquitaine|فرانس اڪيتين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes|فرانس اوورني-رون-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Auvergne|فرانس اوورني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bordeaux|فرانس بورڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bourgogne-Franche-Comté|فرانس بورگون-فرانش-ڪونتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Brest|فرانس بريست]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bretagne|فرانس بريتاني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/France Brittany|فرانس برٽني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Burgundy|فرانس برگنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Caen|فرانس ڪان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Calvados|فرانس ڪالوڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Centre|فرانس مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Champagne-Ardenne|فرانس شيمپين-آردين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Charente-Maritime|فرانس شارانت-ماريٽائم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Charente|فرانس شارانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Concarneau|فرانس ڪونڪارنو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Corsica|فرانس ڪورسيڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Corsica|ڪورسيڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Côtes-d'Armor|فرانس ڪوٽس-دارمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Dordogne|فرانس دوردون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Finistère|فرانس فينستير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Franche-Comté|فرانس فرانش-ڪونتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Grand Est|فرانس گرانڊ ايسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Haute-Garonne|فرانس اوت-گارون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Hautes-Alpes|فرانس اوت-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Hauts-de-France|فرانس او-دو-فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Île-de-France|فرانس ايل-دو-فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Ille-et-Vilaine|فرانس ايل-اي-ويلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Kerguelen|فرانس ڪرگوئيلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Landes|فرانس لانڊس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Languedoc-Roussillon|فرانس لانگدوڪ-روسيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Le Havre|فرانس لو آوَر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lille|فرانس ليل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Limousin|فرانس ليموزين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Loire-Atlantique|فرانس لوئر-ائٽلانٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lorient|فرانس لوريان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lorraine|فرانس لورين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lower Normandy|فرانس هيٺين نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Marseille|فرانس مارسيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Mayotte|فرانس مايوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Midi-Pyrénées|فرانس ميدي-پيريني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Morbihan|فرانس موربيهان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nantes|فرانس نانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nice|فرانس نيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nord-Pas-de-Calais|فرانس نور-پا-دو-ڪالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Normandy|فرانس نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nouvelle-Aquitaine|فرانس نوويل-اڪيتين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Occitanie|فرانس اوڪيتاني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris 1st arrondissement|فرانس پيرس پهريون ارونڊيسمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris and inner ring|فرانس پيرس ۽ اندروني رنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris|فرانس پيرس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Paris|پيرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Pas-de-Calais|فرانس پا-دو-ڪالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Pays de la Loire|فرانس پئي دو لا لوئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Picardy|فرانس پڪارڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Poitou-Charentes|فرانس پواتو-شارانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Provence-Alpes-Côte d'Azur|فرانس پرووانس-آلپس-ڪوٽ دازور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Rennes|فرانس رين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Rhône-Alpes|فرانس رون-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Roadstead of Brest|فرانس بريست روڊسٽيد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Savoie|فرانس ساوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France South|ڏکڻ فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Strasbourg|فرانس اسٽراسبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Toulouse|فرانس تولوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Upper Normandy|فرانس مٿين نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vannes|فرانس وان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vaucluse|فرانس ووڪلوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vienne|فرانس ويين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France|فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Freiburg|فرائي برگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/French Guiana|فرينچ گيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/French Polynesia|فرينچ پولينيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Futuna|فوتونا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Finnmark|فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palestine Gaza|فلسطين غزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palestinian territories|فلسطيني علائقا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Palestine|فلسطين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Persian Gulf|فارسي نار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philadelphia|فلاڊلفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Benguet|فلپائن بينگيت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Metro Manila|فلپائن ميٽرو منيلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Nueva Ecija|فلپائن نيووا ايسيجا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Valenzuela 1st|فلپائن والينزويلا پهريون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Valenzuela 2nd|فلپائن والينزويلا ٻيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Visayas|فلپائن ويساياس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines|فلپائن]]
:← [[Module:Location map/data/Falkland Islands|فاڪلينڊ ٻيٽ]]
===ق===
:[[ماڊيول:Location map/data/Caucasus mountains|قفقاز جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cyprus|قبرص]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Karakoram relief|قراقرم رليف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Karakoram|قراقرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kazakhstan Baikonur Cosmodrome|قزاقستان بائيڪونور ڪوسموڊروم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kazakhstan|قزاقستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Occupied Yugoslavia|قبضي هيٺ يوگوسلاويا]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Daayen|قطر الضعاين]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Khor|قطر الخور]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Shamal|قطر الشمال]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Wakrah Municipality|قطر الوڪرا ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Doha|قطر دوحا]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Umm Salal|قطر ام صلال]]
:[[Module:Location map/data/Qatar|قطر]]
===ڪ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Kėdainiai District Municipality|ڪيدائينيا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Mombasa|ڪينيا ممباسا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Nairobi|ڪينيا نيروبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nairobi|نيروبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Rift Valley-Western|ڪينيا رفٽ وادي-اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya|ڪينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kashmir|ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Black Sea|ڪارو سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Calabarzon|ڪالابارزون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia islands North|ڪمبوڊيا اتر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia islands South|ڪمبوڊيا ڏکڻ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia|ڪمبوڊيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cameroon|ڪيمرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Camotes|ڪاموٽيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Acadia|ڪئناڊا البرٽا اڪيڊيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Athabasca|ڪئناڊا البرٽا اٿاباسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Barrhead|ڪئناڊا البرٽا بارهيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Beaver|ڪئناڊا البرٽا بيور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Big Lakes|ڪئناڊا البرٽا بگ ليڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Bighorn|ڪئناڊا البرٽا بگ هورن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Birch Hills|ڪئناڊا البرٽا برچ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Bonnyville|ڪئناڊا البرٽا بوني وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Brazeau|ڪئناڊا البرٽا برازيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Camrose|ڪئناڊا البرٽا ڪيمروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Cardston|ڪئناڊا البرٽا ڪارڊسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Clear Hills|ڪئناڊا البرٽا ڪليئر هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Clearwater|ڪئناڊا البرٽا ڪليئر واٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Crowsnest Pass|ڪئناڊا البرٽا ڪروزنيسٽ پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Cypress|ڪئناڊا البرٽا سائپرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Drumheller|ڪئناڊا البرٽا ڊرم هيلر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Fairview|ڪئناڊا البرٽا فيئر ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Flagstaff|ڪئناڊا البرٽا فليگ اسٽاف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Foothills|ڪئناڊا البرٽا فوٽ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Forty Mile|ڪئناڊا البرٽا فورٽي مائل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Grande Prairie|ڪئناڊا البرٽا گرانڊ پريري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Greenview|ڪئناڊا البرٽا گرين ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB ID 349|ڪئناڊا البرٽا آءِ ڊي 349]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Kananaskis|ڪئناڊا البرٽا ڪناناسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Kneehill|ڪئناڊا البرٽا نيهِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lac La Biche|ڪئناڊا البرٽا لاڪ لا بيش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lac Ste Anne|ڪئناڊا البرٽا لاڪ سينٽ اين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lacombe|ڪئناڊا البرٽا لاڪومب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lamont|ڪئناڊا البرٽا لامونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Leduc|ڪئناڊا البرٽا ليڊڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lesser Slave River|ڪئناڊا البرٽا ليزر سليو درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lethbridge|ڪئناڊا البرٽا ليٿ برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Mackenzie|ڪئناڊا البرٽا ميڪنزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Minburn|ڪئناڊا البرٽا منبرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Mountain View|ڪئناڊا البرٽا مائونٽن ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Newell|ڪئناڊا البرٽا نيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Northern Lights|ڪئناڊا البرٽا ناردرن لائيٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Northern Sunrise|ڪئناڊا البرٽا ناردرن سن رائيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Opportunity|ڪئناڊا البرٽا آپرچونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Paintearth|ڪئناڊا البرٽا پينٽ ارٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Parkland|ڪئناڊا البرٽا پارڪ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Peace|ڪئناڊا البرٽا پيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Pincher Creek|ڪئناڊا البرٽا پنچر ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Ponoka|ڪئناڊا البرٽا پونوڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Provost|ڪئناڊا البرٽا پرووسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Ranchland|ڪئناڊا البرٽا رينچ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Red Deer|ڪئناڊا البرٽا ريڊ ڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Rocky View|ڪئناڊا البرٽا راڪي ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Saddle Hills|ڪئناڊا البرٽا سيڊل هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Saint Paul|ڪئناڊا البرٽا سينٽ پال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Smoky Lake|ڪئناڊا البرٽا اسموڪي ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Smoky River|ڪئناڊا البرٽا اسموڪي درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 2|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 3|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 4|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 4]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Spirit River|ڪئناڊا البرٽا اسپرٽ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Starland|ڪئناڊا البرٽا اسٽارلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Stettler|ڪئناڊا البرٽا اسٽيٽلر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Strathcona|ڪئناڊا البرٽا اسٽرٿڪونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Sturgeon|ڪئناڊا البرٽا اسٽرجن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Taber|ڪئناڊا البرٽا ٽيبر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Thorhild|ڪئناڊا البرٽا ٿورهلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Two Hills|ڪئناڊا البرٽا ٽو هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Vermilion River|ڪئناڊا البرٽا ورميلين درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Vulcan|ڪئناڊا البرٽا ولڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wainwright|ڪئناڊا البرٽا وين رائيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Warner|ڪئناڊا البرٽا وارنر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Westlock|ڪئناڊا البرٽا ويسٽ لاڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wetaskiwin|ڪئناڊا البرٽا ويٽاسڪيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wheatland|ڪئناڊا البرٽا ويٽ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Willow Creek|ڪئناڊا البرٽا ولو ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wood Buffalo|ڪئناڊا البرٽا ووڊ بفيلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Woodlands|ڪئناڊا البرٽا ووڊلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Yellowhead|ڪئناڊا البرٽا ييلو هيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Alberni-Clayoquot|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا البرني-ڪليوڪوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Bulkley-Nechako|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا بلڪلي-نيچاڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Capital|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيپيٽل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Cariboo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيريبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Kootenay|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل ڪوٽيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Okanagan|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل اوڪاناگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Columbia-Shuswap|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪولمبيا-شوسواپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Comox Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪوموڪس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Cowichan Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪاوچن وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC East Kootenay|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ايسٽ ڪوٽيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Fraser Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا فريزر وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Fraser-Fort George|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا فريزر-فورٽ جارج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Greater Vancouver|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا گريٽر وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Kitimat-Stikine|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيٽيمٽ-اسٽيڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Kootenay Boundary|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪوٽيني بائونڊري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Mount Waddington|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا مائونٽ وڊنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Nanaimo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نانائيمو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC North Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نارٿ ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC North Okanagan|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نارٿ اوڪاناگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Northern Rockies|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ناردرن راڪيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Okanagan-Similkameen|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اوڪاناگن-سملڪامين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Peace River|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا پيس درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC qathet|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا قٿيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Squamish-Lillooet|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسڪوامش-للوئيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Stikine|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسٽيڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Strathcona|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسٽرٿڪونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Sunshine Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سن شائن ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Thompson-Nicola|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ٿامپسن-نڪولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NT North Slave|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز نارٿ سليو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NT Sahtu|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز ساهتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Kitikmeot|ڪئناڊا نوناوُت ڪيٽڪميوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Kivalliq|ڪئناڊا نوناوُت ڪِوالڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Qikiqtaaluk|ڪئناڊا نوناوُت ڪيڪيڪتالڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Brant|ڪئناڊا اونٽاريو برانٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Bruce|ڪئناڊا اونٽاريو بروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Chatham-Kent|ڪئناڊا اونٽاريو چيٿم-ڪينٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Durham|ڪئناڊا اونٽاريو ڊرهام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Essex|ڪئناڊا اونٽاريو ايسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Greater Sudbury|ڪئناڊا اونٽاريو گريٽر سڊبري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Grey|ڪئناڊا اونٽاريو گري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Haliburton|ڪئناڊا اونٽاريو هاليبرٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Halton|ڪئناڊا اونٽاريو هالٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Hamilton|ڪئناڊا اونٽاريو هيملٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Hastings|ڪئناڊا اونٽاريو هيسٽنگز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Huron|ڪئناڊا اونٽاريو هيورون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Kawartha Lakes|ڪئناڊا اونٽاريو ڪاوارٿا ليڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Lambton|ڪئناڊا اونٽاريو ليمبٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Lanark|ڪئناڊا اونٽاريو لانارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Leeds and Grenville|ڪئناڊا اونٽاريو ليڊز ۽ گرين وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Manitoulin|ڪئناڊا اونٽاريو مينيٽولن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Middlesex|ڪئناڊا اونٽاريو مڊل سيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Niagara|ڪئناڊا اونٽاريو نياگرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Northumberland|ڪئناڊا اونٽاريو نارٿمبرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Ottawa|ڪئناڊا اونٽاريو اوٽاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Parry Sound|ڪئناڊا اونٽاريو پيري سائونڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Peel|ڪئناڊا اونٽاريو پيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Perth|ڪئناڊا اونٽاريو پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Peterborough|ڪئناڊا اونٽاريو پيٽربرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Prescott and Russell|ڪئناڊا اونٽاريو پريسڪاٽ ۽ رسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Prince Edward|ڪئناڊا اونٽاريو پرنس ايڊورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Renfrew|ڪئناڊا اونٽاريو رينفرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Simcoe|ڪئناڊا اونٽاريو سمڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Stormont Dundas and Glengarry|ڪئناڊا اونٽاريو اسٽورمونٽ ڊنڊاس ۽ گلينگيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Waterloo|ڪئناڊا اونٽاريو واٽرلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Wellington|ڪئناڊا اونٽاريو ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON York|ڪئناڊا اونٽاريو يارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN QC Le Rocher-Percé|ڪئناڊا ڪيوبيڪ لي روشي-پيرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Aberdeen|ڪئناڊا سسڪيچوان ايبرڊين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Antelope Park|ڪئناڊا سسڪيچوان اينٽيلوپ پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Arlington|ڪئناڊا سسڪيچوان آرلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Auvergne|ڪئناڊا سسڪيچوان اوورني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Beaver River|ڪئناڊا سسڪيچوان بيور درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Big Stick|ڪئناڊا سسڪيچوان بگ اسٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Biggar|ڪئناڊا سسڪيچوان بگر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Birch Hills|ڪئناڊا سسڪيچوان برچ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Bjorkdale|ڪئناڊا سسڪيچوان بيورڪڊيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Bone Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان بون ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Britannia|ڪئناڊا سسڪيچوان برٽانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Buckland|ڪئناڊا سسڪيچوان بڪلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Cambria|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪيمبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Canaan|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Carmichael|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪارمائيڪل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Caron|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪيرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Chaplin|ڪئناڊا سسڪيچوان چيپلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Chesterfield|ڪئناڊا سسڪيچوان چيسٽر فيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Clayton|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪليٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Clinworth|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪلنورٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coalfields|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪول فيلڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Colonsay|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪولونسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Corman Park|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪورمن پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coteau|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪوٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coulee|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪولي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Deer Forks|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊيئر فورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Duck Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊڪ ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Dundurn|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊنڊرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Edenwold|ڪئناڊا سسڪيچوان ايڊن وولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Enfield|ڪئناڊا سسڪيچوان اين فيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Enterprise|ڪئناڊا سسڪيچوان انٽرپرائز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Estevan|ڪئناڊا سسڪيچوان ايسٽيوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Excelsior|ڪئناڊا سسڪيچوان ايڪسيلسيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Fertile Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان فرٽائل وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Fox Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان فاڪس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Frenchman Butte|ڪئناڊا سسڪيچوان فرينچمين بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Frontier|ڪئناڊا سسڪيچوان فرنٽيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Garden River|ڪئناڊا سسڪيچوان گارڊن درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Glen Bain|ڪئناڊا سسڪيچوان گلين بين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Glen McPherson|ڪئناڊا سسڪيچوان گلين مڪفرسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Grassy Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان گراسي ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Gravelbourg|ڪئناڊا سسڪيچوان گريولبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Gull Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان گل ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Happy Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان هيپي وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Happyland|ڪئناڊا سسڪيچوان هيپي لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hart Butte|ڪئناڊا سسڪيچوان هارٽ بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hazel Dell|ڪئناڊا سسڪيچوان هيزل ڊيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hillsborough|ڪئناڊا سسڪيچوان هلزبرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hudson Bay|ڪئناڊا سسڪيچوان هڊسن بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Humboldt|ڪئناڊا سسڪيچوان همبولٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Kindersley|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪنڊرسلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK King George|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪنگ جارج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lac Pelletier|ڪئناڊا سسڪيچوان لاڪ پيليٽيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lacadena|ڪئناڊا سسڪيچوان لاڪاڊينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake Alma|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ آلما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake Johnston|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ جانسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake of the Rivers|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ آف دي رورز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lawtonia|ڪئناڊا سسڪيچوان لاٽونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Livingston|ڪئناڊا سسڪيچوان لِونگسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lone Tree|ڪئناڊا سسڪيچوان لون ٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Loon Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان لون ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Manitou Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان مينيٽو ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Mankota|ڪئناڊا سسڪيچوان منڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Maple Bush|ڪئناڊا سسڪيچوان ميپل بش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Maple Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان ميپل ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Meota|ڪئناڊا سسڪيچوان ميوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Milden|ڪئناڊا سسڪيچوان ملڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Milton|ڪئناڊا سسڪيچوان ملٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Miry Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان مائري ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Monet|ڪئناڊا سسڪيچوان مونيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Moose Jaw|ڪئناڊا سسڪيچوان موس جا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Moose Range|ڪئناڊا سسڪيچوان موس رينج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Morris|ڪئناڊا سسڪيچوان موريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Morse|ڪئناڊا سسڪيچوان مورس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Newcombe|ڪئناڊا سسڪيچوان نيوڪومب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Nipawin|ڪئناڊا سسڪيچوان نپاون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK North Battleford|ڪئناڊا سسڪيچوان نارٿ بيٽلفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Old Post|ڪئناڊا سسڪيچوان اولڊ پوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Orkney|ڪئناڊا سسڪيچوان آرڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Paddockwood|ڪئناڊا سسڪيچوان پيڊاڪ ووڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pense|ڪئناڊا سسڪيچوان پينس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Piapot|ڪئناڊا سسڪيچوان پياپوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pinto Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان پنٽو ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pittville|ڪئناڊا سسڪيچوان پٽ وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pleasant Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان پليزنٽ وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Poplar Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان پوپلر وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Porcupine|ڪئناڊا سسڪيچوان پورڪيوپائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Preeceville|ڪئناڊا سسڪيچوان پريس وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Prince Albert|ڪئناڊا سسڪيچوان پرنس البرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Reno|ڪئناڊا سسڪيچوان رينو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Riverside|ڪئناڊا سسڪيچوان رِور سائيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Rodgers|ڪئناڊا سسڪيچوان راجرز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Rosemount|ڪئناڊا سسڪيچوان روز مائونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Saskatchewan Landing|ڪئناڊا سسڪيچوان سسڪيچوان لينڊنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Shamrock|ڪئناڊا سسڪيچوان شيمراڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Sherwood|ڪئناڊا سسڪيچوان شيروڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Snipe Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان اسنائپ ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Souris Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان سورس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK St. Andrews|ڪئناڊا سسڪيچوان سينٽ اينڊريوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK St. Louis|ڪئناڊا سسڪيچوان سينٽ لوئس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Star City|ڪئناڊا سسڪيچوان اسٽار سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Stonehenge|ڪئناڊا سسڪيچوان اسٽون هينج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Surprise Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان سرپرائيز وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Sutton|ڪئناڊا سسڪيچوان سٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Swift Current|ڪئناڊا سسڪيچوان سوئفٽ ڪرنٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Turtle River|ڪئناڊا سسڪيچوان ٽرٽل درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Val Marie|ڪئناڊا سسڪيچوان ويل ميري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Victory|ڪئناڊا سسڪيچوان وڪٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Waverley|ڪئناڊا سسڪيچوان ويورلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wheatlands|ڪئناڊا سسڪيچوان ويٽ لينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Whiska Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان وِسڪا ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK White Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان وائيٽ وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Willow Bunch|ڪئناڊا سسڪيچوان ولو بنچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wilton|ڪئناڊا سسڪيچوان ولٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wise Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان وائز ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wood River|ڪئناڊا سسڪيچوان ووڊ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Alberta TM|ڪئناڊا البرٽا ٽي ايم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Alberta|ڪئناڊا البرٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alberta|البرٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Baffin Island|ڪئناڊا بيفن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada British Columbia geo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا جاگرافيائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/British Columbia geo|برٽش ڪولمبيا جاگرافيائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada British Columbia|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/British Columbia|برٽش ڪولمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Calgary|ڪئناڊا ڪيلگري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Calgary|ڪيلگري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Edmonton|ڪئناڊا ايڊمونٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Edmonton|ايڊمونٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Greater Montreal|ڪئناڊا گريٽر مونٽريال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Kananaskis parks|ڪئناڊا ڪناناسڪس پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Lethbridge|ڪئناڊا ليٿ برج]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lethbridge|ليٿ برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Manitoba|ڪئناڊا مينيٽوبا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Manitoba|مينيٽوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Montreal|ڪئناڊا مونٽريال]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Montreal|مونٽريال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada New Brunswick|ڪئناڊا نيو برنزوڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Brunswick|نيو برنزوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Newfoundland and Labrador|ڪئناڊا نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Newfoundland|ڪئناڊا نيوفائونڊلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Newfoundland|نيوفائونڊلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Northwest Territories|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Nova Scotia|ڪئناڊا نووا اسڪوٽيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nova Scotia|نووا اسڪوٽيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Nunavut|ڪئناڊا نوناوُت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario Peterborough North|ڪئناڊا اونٽاريو پيٽربرو اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario Quebec|ڪئناڊا اونٽاريو ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario York|ڪئناڊا اونٽاريو يارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario|ڪئناڊا اونٽاريو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ontario|اونٽاريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ottawa|ڪئناڊا اوٽاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Prince Edward Island|ڪئناڊا پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada PEI|ڪئناڊا پي اي آءِ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/PEI|پي اي آءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec (conic)|ڪئناڊا ڪيوبيڪ (مخروطي)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Central|ڪئناڊا ڪيوبيڪ مرڪزي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Central Quebec|ڪئناڊا مرڪزي ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec City|ڪئناڊا ڪيوبيڪ شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Côte-Nord Region|ڪئناڊا ڪيوبيڪ ڪوٽ-نورڊ علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte-Nord Region Quebec|ڪوٽ-نورڊ علائقو ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Eastern|ڪئناڊا ڪيوبيڪ اوڀر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Eastern Quebec|ڪئناڊا اوڀر ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Lac-Saint-Jean|ڪئناڊا ڪيوبيڪ لاڪ-سينٽ-جين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Lac-Saint-Jean Quebec|ڪئناڊا لاڪ-سينٽ-جين ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Southern|ڪئناڊا ڪيوبيڪ ڏکڻ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Southern Quebec|ڪئناڊا ڏکڻ ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Western|ڪئناڊا ڪيوبيڪ اولهه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Western Quebec|ڪئناڊا اولهه ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec|ڪئناڊا ڪيوبيڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Quebec|ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Saskatchewan|ڪئناڊا سسڪيچوان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saskatchewan|سسڪيچوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Southern Ontario|ڪئناڊا ڏکڻ اونٽاريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Toronto|ڪئناڊا ٽورنٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver City|ڪئناڊا وينڪوور شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver Downtown|ڪئناڊا وينڪوور ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver|ڪئناڊا وينڪوور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vancouver|وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Western|ڪئناڊا اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Winnipeg|ڪئناڊا ونيپيگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Yukon|ڪئناڊا يوڪون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada|ڪئناڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CanadaGeo|ڪئناڊا جيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CanadaTerrain|ڪئناڊا ٽيرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canary Islands|ڪينري ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Canary Islands|اسپين ڪينري ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Aargau|ڪينٽن-آرگائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Appenzell Ausserrhoden|ڪينٽن-اپينزيل آئوسرهودن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Appenzell Innerrhoden|ڪينٽن-اپينزيل انررهودن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Land|بازل لينڊ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Landschaft|بازل-لينڊشافٽ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Stadt|بازل-شٽاٽ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Bern|ڪينٽن - برن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Fribourg|ڪينٽن - فريبورگ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Geneva|ڪينٽن - جنيوا ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Glarus|گلاروس ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Graubunden|ڪينٽن - گرائوبندن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Graubünden|ڪينٽن - گرائوبندن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Grisons|ڪينٽن - گريزونز ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Jura|ڪينٽن - جورا ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Lucerne|ڪينٽن - لوسرن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Neuchatel|ڪينٽن - نيوشاٽيل ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Neuchâtel|ڪينٽن - نيوشاٽيل ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Nidwalden|ڪينٽن - نڊوالڊن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Obwalden|ڪينٽن - اوبوالڊن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Schaffhausen|ڪينٽن - شافهائوزن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Schwyz|ڪينٽن - شويز ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Solothurn|ڪينٽن - سولوٿرن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of St. Gallen|ڪينٽن - سينٽ گالن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Thurgau|ڪينٽن - ٿرگائو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Ticino|ڪينٽن - ٽچينو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Uri|ڪينٽن - اوري ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Valais|واليس ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Vaud|ڪينٽن - وو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zug|ڪينٽن - زوگ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zurich|ڪينٽن - زيورخ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zürich|ڪينٽن - ڪينٽن - زيورخ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cape Verde|ڪيپ ورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Caribbean|ڪيريبين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Carpathian Mountains|ڪارپيٿين جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Caspian Sea|ڪيسپيئن سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cockatoo Island NSW|ڪاڪاٽو ٻيٽ نيو سائوٿ ويلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Altiplano Cundiboyacense|ڪولمبيا آلٽيپلانو ڪنڊيبوياڪينسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Altiplano Cundiboyacense|آلٽيپلانو ڪنڊيبوياڪينسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Amazonas Department|ڪولمبيا امازوناس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Antioquia Department|ڪولمبيا انٽيوڪيا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Arauca Department|ڪولمبيا ارائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Atlántico Department|ڪولمبيا ائٽلانٽيڪو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá OSM|ڪولمبيا بوگوٽا او ايس ايم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá savanna|ڪولمبيا بوگوٽا ساوانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bogotá savanna|بوگوٽا ساوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá|ڪولمبيا بوگوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bolívar Department|ڪولمبيا بوليوار کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Boyacá Deparment physical|ڪولمبيا بوياڪا کاتو جسماني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Boyacá Department|ڪولمبيا بوياڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caldas Department|ڪولمبيا ڪالداس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caquetá Department|ڪولمبيا ڪاڪيتا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caribbean coastal islands|ڪولمبيا ڪيريبين سامونڊي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Casanare Department|ڪولمبيا ڪاساناري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cauca Department|ڪولمبيا ڪائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cesar Department|ڪولمبيا سيزار کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Chocó Department|ڪولمبيا چوڪو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Córdoba Department|ڪولمبيا ڪورڊوبا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cundinamarca Department|ڪولمبيا ڪنڊينامارڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Distrito Capital of Bogotá|ڪولمبيا بوگوٽا گاديءَ وارو ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Guainía Department|ڪولمبيا گوائينيا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Guaviare Department|ڪولمبيا گواوياري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Huila Department|ڪولمبيا ويلا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Isla de Providencia|ڪولمبيا اسلا ڊي پروويدينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Isla de San Andrés|ڪولمبيا اسلا ڊي سان اندريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Islas de San Bernardo|ڪولمبيا اسلاس ڊي سان برناردو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Islas del Rosario|ڪولمبيا اسلاس ڊيل روساريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia La Guajira Department|ڪولمبيا لا گواخيرا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Magdalena Department|ڪولمبيا مگدالينا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Meta Department|ڪولمبيا ميتا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Nariño Department|ڪولمبيا نارينيو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Norte de Santander Department|ڪولمبيا نارتي ڊي سانتاندر کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Putumayo Department|ڪولمبيا پوتومايو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Quindío Department|ڪولمبيا ڪنديو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Risaralda Department|ڪولمبيا رسارالدا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia San Andrés y Providencia|ڪولمبيا سان اندريس ۽ پروويدينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Santa Marta|ڪولمبيا سانتا مارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Santander Department|ڪولمبيا سانتاندر کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Sucre Department|ڪولمبيا سوڪري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Tolima Department|ڪولمبيا توليما کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Valle del Cauca Department|ڪولمبيا والي ڊيل ڪائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Vaupés Department|ڪولمبيا وائوپيس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Vichada Department|ڪولمبيا ويچادا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia|ڪولمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Comoros Grand Comore|ڪوموروس گرانڊ ڪومور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Comoros|ڪوموروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CONCACAF|CONCACAF]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cook Islands|ڪڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Costa Rica|ڪوسٽا ريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Crete|ڪريٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Crimea|ڪريميئا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Banovina|ڪروشيا بانووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Baranja Drava|ڪروشيا بارانيا ڊراوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Krapina-Zagorje County|ڪروشيا ڪرپينا-زاگوريه ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Krk|ڪروشيا ڪرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Osijek Županja Ilok|ڪروشيا اوسيئڪ زوپانيا ايلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Osijek-Baranja County|ڪروشيا اوسيئڪ-بارانيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Pula Rijeka Sibenik|ڪروشيا پولا رئيڪا شيبينيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Sibenik Drnis Knin|ڪروشيا شيبينيڪ ڊرنش ڪنن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Split-Dalmatia County|ڪروشيا اسپلٽ-ڊالماٽيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Vukovar-Srijem County|ڪروشيا ووڪوار-سرييم ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Zadar Knin|ڪروشيا زادار ڪنن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia|ڪروشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cuba|ڪيوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Curaçao|ڪوراسائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Democratic Republic of the Congo|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kerala|ڪيرالا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cote d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kaohsiung|ڪائوشيونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kiribati|ڪريباتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Klaipėda|ڪلايپيدا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Korea|ڪوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kosovo|ڪوسوو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kuwait|ڪويت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Batken Region Batken District|ڪرغزستان باتڪن علائقو باتڪن ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Batken Region Leilek District|ڪرغزستان باتڪن علائقو ليليڪ ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Jayyl north|ڪرغزستان چوئي جايئل اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Jayyl South|ڪرغزستان چوئي جايئل ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Alamudun District north|ڪرغزستان چوئي علائقو الامودون ضلعو اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Alamudun District south|ڪرغزستان چوئي علائقو الامودون ضلعو ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Chuy District|ڪرغزستان چوئي علائقو چوئي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Kemin District|ڪرغزستان چوئي علائقو ڪيمين ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Moskva District|ڪرغزستان چوئي علائقو ماسڪوا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Panfilov District|ڪرغزستان چوئي علائقو پانفيلوف ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Sokuluk District|ڪرغزستان چوئي علائقو سوڪولوڪ ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Ysyk-Ata District|ڪرغزستان چوئي علائقو ايسڪ-اتا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Osh Region Chong-Alay District|ڪرغزستان اوش علائقو چونگ-الائي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan|ڪرغزستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyushu|ڪيوشو]]
:[[Module:Location map/data/Quebec City|ڪيوبيڪ شهر]]
:← [[Module:Location map/data/Kuyavian-Pomeranian Voivodeship|ڪوياوين-پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/KwaZulu-Natal|ڪوازولو-نٽال]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Town Central|ڪيپ ٽائون مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Town|ڪيپ ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Spain with Canary Islands|ڪينري ٻيٽن سميت اسپين]]
:[[Module:Location map/data/UNCAF|ڪيريبين فٽبال يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Cod|ڪيپ ڪاڊ]]
:← [[Module:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:← [[Module:Location map/data/Kansas|ڪينساس]]
:← [[Module:Location map/data/Kentucky|ڪينٽڪي]]
:← [[Module:Location map/data/Colorado|ڪولوراڊو]]
:← [[Module:Location map/data/Connecticut|ڪنيڪٽيڪٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Queensland|ڪوئنزلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Cambridgeshire|ڪيمبرجشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Cayman Islands|ڪيمن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Cornwall|ڪارنوال]]
:← [[Module:Location map/data/County Down|ڪائونٽي ڊائون]]
:← [[Module:Location map/data/County Durham|ڪائونٽي ڊرهم]]
:← [[Module:Location map/data/Cumbria|ڪامبريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:← [[Module:Location map/data/Kent|ڪينٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karnataka|ڪرناٽڪ]]
==ک==
:[[ماڊيول:Location map/data/Kathmandu|کٽمنڊو]]
==گ==
:← [[Module:Location map/data/Guam|گوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gabon|گيبون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gambia|گيمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gandhara|گنڌارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gard (Department) France|گارڊ (کاتو) فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gilgit Baltistan|گلگت بلتستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Golan Heights|گولان پهاڙيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gran Canaria|گران ڪناريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Grand Lyon|گرانڊ ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greater Europe|گريٽر يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greater Mexico City|گريٽر ميڪسيڪو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Disko Bay|گرين لينڊ ڊسڪو بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Nuuk|گرين لينڊ نوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Southern Tip|گرين لينڊ ڏاکڻي ڇيڙو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Southern|ڏکڻ گرين لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Thule|گرين لينڊ ٿولي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Upernavik Archipelago|گرين لينڊ اوپرناوڪ ٻيٽ群]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland|گرين لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Grenada|گريناڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guadeloupe|گواڊيلوپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Alta Verapaz|گوئٽي مالا آلتا ويرا پاز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Baja Verapaz|گوئٽي مالا باخا ويرا پاز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Chimaltenango|گوئٽي مالا چيمالٽينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Chiquimula|گوئٽي مالا چيڪيمولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Escuintla|گوئٽي مالا اسكوينتلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Guatemala Department|گوئٽي مالا گوئٽي مالا کاتو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Guatemala|گوئٽي مالا گوئٽي مالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Huehuetenango|گوئٽي مالا هوئهوئتينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Izabal|گوئٽي مالا ازابال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Jutiapa|گوئٽي مالا جوتياپا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Petén|گوئٽي مالا پيٽين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala El Petén|گوئٽي مالا ايل پيٽين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Quetzaltenango|گوئٽي مالا ڪويتزالٽينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Quiché|گوئٽي مالا ڪيچي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala El Quiché|گوئٽي مالا ايل ڪيچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Retalhuleu|گوئٽي مالا ريتالهو ليو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sacatepéquez|گوئٽي مالا ساڪاتيپيڪيز]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sacatepequez|گوئٽي مالا ساڪاتيپيڪيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala San Marcos|گوئٽي مالا سان مارڪوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Santa Rosa|گوئٽي مالا سانتا روزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sololá|گوئٽي مالا سولولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala|گوئٽي مالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea Conakry|گني ڪوناڪري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea-Bissau|گني بسائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea|گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gulripshi|گلريپشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guyana|گيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Greater Poland Voivodeship|گريٽر پولينڊ ووئيووڊشپ]]
← [[Module:Location map/data/Greater Belfast|گريٽر بيلفاسٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Greater London|گريٽر لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Manchester|گريٽر مانچسٽر]]
:← [[Module:Location map/data/Gloucestershire|گلوسٽرشائر]]
==گھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Ghana Ashanti|گهانا اشانتي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ashanti|اشانتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ghana|گهانا]]
==ل==
:← [[Module:Location map/data/Los Angeles|لاس اينجلس]]
:← [[Module:Location map/data/Lafayette|لافايٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Louisiana|لوزيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/City of London 1300|لنڊن شهر 1300]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Laos|لائوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Daugavpils municipality|لاتويا دائوگا وپلس ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Daugavpils|لاتويا دائوگا وپلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Riga metropolitan|لاتويا ريگا ميٽروپوليٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Riga|لاتويا ريگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia|لاتويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lebanon Beirut|لبنان بيروت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lebanon|لبنان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lesotho|ليسوٿو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lazio|لازيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Levant|لَوانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lewis & Clark College Campus|ليوس ۽ ڪلارڪ ڪاليج ڪيمپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Liberia|لائبيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Benghazi|لبيا بنغازي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Tripoli Old City|لبيا طرابلس پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Tripoli|لبيا طرابلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya|لبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Liechtenstein|لختن شتائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lika N Dalmatia W Bosnia|ليڪا اتر ڊالماٽيا اولهه بوسنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Limassol municipalities with quarters|ليماسول ميونسپلٽيون ڪوارٽرن سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Jonava|لٿوانيا جوناوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Jurbarkas District Municipality|لٿوانيا جوربارڪاس ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Kaunas|لٿوانيا ڪائوناس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Šilalė District Municipality|لٿوانيا شيلالي ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Varėna District Municipality|لٿوانيا وارينا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Vilnius|لٿوانيا ولنيوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania|لٿوانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg Diekirch|لڪسمبرگ ڊيڪرش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg Grevenmacher|لڪسمبرگ گريوينماخر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg|لڪسمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luzon|لوزون]]
:← [[Module:Location map/data/Lublin Voivodeship|لبلن وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lesser Poland Voivodeship|ليسر پولينڊ وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lower Silesian Voivodeship|لوئر سائيليشين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lower Manhattan|لوئر مينھيٽن]]
:← [[Module:Location map/data/London|لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Lancashire|لنڪاشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Leicestershire|ليسٽرشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Lincolnshire|لنڪنشائر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ladakh|لداخ]]
==م==
:← [[Module:Location map/data/Maine|مين]]
:← [[Module:Location map/data/Manhattan|مينهيٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Mercer County, New Jersey|مرسر ڪائونٽي، نيو جرسي]]
:← [[Module:Location map/data/Maryland|ميريلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Massachusetts|ميساچوسٽس]]
:← [[Module:Location map/data/Metro Atlanta|ميٽرو ائٽلانٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Miami, Florida|ميامي، فلوريڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Michigan|مشيگن]]
:← [[Module:Location map/data/Minnesota|مينيسوٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Mississippi|مسيسپي]]
:← [[Module:Location map/data/Missouri|مسوري]]
:← [[Module:Location map/data/Montana|مونٽانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt Nile Delta|مصر نيل ڊيلٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt Sinai|مصر سينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt|مصر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Federated States of Micronesia|مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gulf of Mexico|ميڪسيڪو جو نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mexican Gulf|ميڪسيڪي نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mexican Gulf|ميڪسيڪي نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maharashtra|مھاراشٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ma On Shan|ما آن شان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ma-Ka-Ja-Wan Scout Reservation|ما-ڪا-جا-وان اسڪائوٽ ريزرويشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Macau|مڪائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Madagascar|مڊگاسڪر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Magallanes and Chilean Antarctica Region|مگالانس ۽ چلي انٽارڪٽڪا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malawi|ملاوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Borneo|ملائيشيا بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia District|ملائيشيا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Iskandar|ملائيشيا اسكندر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor Iskandar Puteri|ملائيشيا جوهور اسكندر پوتري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor Johor Bahru|ملائيشيا جوهور جوهور بهرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor|ملائيشيا جوهور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kedah Alor Setar|ملائيشيا قدح الور ستار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kedah|ملائيشيا قدح]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kelantan|ملائيشيا ڪلانتن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur central|ملائيشيا ڪوالالمپور مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur subdistrict|ملائيشيا ڪوالالمپور ذيلي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur|ملائيشيا ڪوالالمپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Malacca Malacca City|ملائيشيا ملاڪا ملاڪا شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Malacca|ملائيشيا ملاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Negeri Sembilan Seremban|ملائيشيا نِگري سِمبيلان سرمبان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Pahang|ملائيشيا پاهانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town central|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town streets|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang|ملائيشيا پينانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Penang|پينانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Perak Ipoh|ملائيشيا پيراق ايپوه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Perak|ملائيشيا پيراق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sabah Kota Kinabalu|ملائيشيا صباح ڪوٽا ڪينابالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sarawak Kuching|ملائيشيا سراواڪ ڪچنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sarawak Miri|ملائيشيا سراواڪ ميري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor Petaling Jaya|ملائيشيا سيلانگور پيتالنگ جايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor Shah Alam|ملائيشيا سيلانگور شاهه عالم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor|ملائيشيا سيلانگور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Terengganu Kuala Terengganu|ملائيشيا ترنگانو ڪوالا ترنگانو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia West|اولهه ملائيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia|ملائيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Addu|مالديپ ادو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Haa Alif|مالديپ ها الف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Haa Dhaalu|مالديپ ها ڌالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives|مالديپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mali|مالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malta|مالٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manchester Metrolink|مانچسٽر ميٽرولنڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mandatory Palestine|لازمي فلسطين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manila Rizal Park|منيلا رزال پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manila|منيلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Marquesas Islands|مارڪيساس ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Marshall Islands|مارشل ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Marshall islands|مارشل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Martinique|مارٽينيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Massachusetts Essex County|ميساچوسٽس ايسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Massies Corner to Mount Airy|ميسي ڪارنر کان مائونٽ ائري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mauritania|موريتانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mauritius|موريشس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mediterranean east|اوڀر ميڊيٽرينين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mediterranean|ميڊيٽرينين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/megaregion of United States|آمريڪا جو ميگا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mesoamerica|ميسوآمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mesopotamia|ميسوپوٽيميا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Aguascalientes|ميڪسيڪو اَگواسڪالينتيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Baja California Sur|ميڪسيڪو باخا ڪليفورنيا سور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baja California Sur|باخا ڪليفورنيا سور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Baja California|ميڪسيڪو باخا ڪليفورنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baja California|باخا ڪليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Campeche|ميڪسيڪو ڪامپيچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Chiapas|ميڪسيڪو چياپاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chiapas|چياپاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Chihuahua|ميڪسيڪو چيواوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Central|ميڪسيڪو شهر مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Centro Historico|ميڪسيڪو شهر تاريخي مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Reforma Angel to Diana|ميڪسيڪو شهر ريفورما اينجل کان ڊيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Southwest|ميڪسيڪو شهر ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City urban area|ميڪسيڪو شهر شهري علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Coahuila|ميڪسيڪو ڪوئاهويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Colima|ميڪسيڪو ڪوليما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Cozumel|ميڪسيڪو ڪوزوميل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Durango|ميڪسيڪو دورنگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Federal District|ميڪسيڪو وفاقي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Greater Guadalajara|ميڪسيڪو گريٽر گوادالاخارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Guanajuato|ميڪسيڪو گواناخواتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Guerrero|ميڪسيڪو گيريرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Hidalgo|ميڪسيڪو هيدالگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Jalisco|ميڪسيڪو خاليسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Mexico City|ميڪسيڪو ميڪسيڪو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Michoacán|ميڪسيڪو ميچواڪان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Morelos|ميڪسيڪو موريلوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Nayarit|ميڪسيڪو ناياريت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Nuevo León|ميڪسيڪو نوئيبو ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Oaxaca|ميڪسيڪو اوهاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Puebla|ميڪسيڪو پويبلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Querétaro|ميڪسيڪو ڪيريٽارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Quintana Roo|ميڪسيڪو ڪنتانا رو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico San Luis Potosí|ميڪسيڪو سان لوئس پوتوسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Sinaloa|ميڪسيڪو سينالوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Sonora|ميڪسيڪو سونورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico State of Mexico|ميڪسيڪو ميڪسيڪو رياست]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tabasco|ميڪسيڪو تباسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tamaulipas|ميڪسيڪو تاماولپاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tamaulipas|تاماولپاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tijuana Centro|ميڪسيڪو تيخوانا سينٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tijuana|ميڪسيڪو تيخوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tlaxcala|ميڪسيڪو تلاسڪالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Veracruz|ميڪسيڪو ويراڪروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Yucatán|ميڪسيڪو يوڪاتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Zacatecas|ميڪسيڪو زاڪاتيڪاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Zacatecas|زاڪاتيڪاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico|ميڪسيڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Miaoli County|مياولي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Michigan Grand Rapids|مشيگن گرينڊ ريپڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Micronesia|مائڪرونيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Midtown Atlanta|مڊٽائون اٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mindanao|منداناو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Anenii Noi|مالدووا انيني نوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Cahul|مالدووا ڪاهول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Cantemir|مالدووا ڪانتيمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Edineț|مالدووا ايدينيتس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Găgăuzia|مالدووا گاگائوزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Hîncești|مالدووا هينچيشتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Leova|مالدووا ليووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Nisporeni|مالدووا نيسپوريني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Transnistria|مالدووا ٽرانسنسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Ungheni|مالدووا اونگيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova|مالدووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Monaco|موناڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mongolia|منگوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Montenegro|مونٽينيگرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moon|چنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Morocco Greater Casablanca|مراڪش گريٽر ڪاسابلانڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Morocco|مراڪش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moscow Metro|ماسڪو ميٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moscow|ماسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mount Athos|مائونٽ ايٿوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mozambique|موزمبيق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Myanmar|ميانمار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Myoko Haneuma Line|ميوڪو هانيوما لائين]]
:← [[Module:Location map/data/Macedonia|مقدونيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Metro Manila|ميٽرو منيلا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Møre og Romsdal|موره او رومسدال]]
:← [[Module:Location map/data/Central London|مرڪزي لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Merseyside|مرسي سائيڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Montserrat|مونٽسيرات]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mumbai|ممبئي]]
===ن===
:[[ماڊيول:Location map/data/2020 Nagorno-Karabakh conflict map|ناگورنو-ڪاراباخ تڪرار نقشو (2020) ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lesser Antilles|ننڍا انٽيليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Namibia|نميبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nantou County|نانتو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Napa County|ناپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NATO|نيٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nauru|نائورو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Bagmati Province|نيپال باگمتي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Chapakot|نيپال چاپاڪوت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chapakot|چاپاڪوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Gandaki Province|نيپال گنداڪي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Karnali Province|نيپال ڪرنالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Lumbini Province|نيپال لمبيني صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Province1|نيپال صوبو1]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Madhesh Province|نيپال مڌيش صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Putalibazar|نيپال پوتلي بازار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Putalibazar|پوتلي بازار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Sudurpashchim Province|نيپال سودورپشچم صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Syangja District|نيپال سيانگجا ضلعو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Syangja|سيانگجا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal|نيپال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands ABC islands (Lesser Antilles)|نيدرلينڊز اي بي سي ٻيٽ (ننڍا انٽيليس)]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Netherlands ABC islands|نيدرلينڊز اي بي سي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam Central|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam Greater|نيدرلينڊز گريٽر ايمسٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam metro station|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم ميٽرو اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Antilles|نيدرلينڊز انٽيليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Drenthe|نيدرلينڊز ڊرينٿي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Dutch railway station|نيدرلينڊز ڊچ ريلوي اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Flevoland (plain)|نيدرلينڊز فليوولينڊ (ميدان)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Flevoland|نيدرلينڊز فليوولينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Friesland|نيدرلينڊز فريزلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Gelderland|نيدرلينڊز گيلڊرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Groningen|نيدرلينڊز گروننگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Haarlem|نيدرلينڊز هارليم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Limburg|نيدرلينڊز لمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands North Brabant|نيدرلينڊز اتر برابانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands North Holland|نيدرلينڊز اتر هالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Overijssel|نيدرلينڊز اوورائيسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad N|نيدرلينڊز رينڊسٽاد اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad NO|نيدرلينڊز رينڊسٽاد اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad ZW|نيدرلينڊز رينڊسٽاد ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands RandstadRail station|نيدرلينڊز رينڊسٽاد ريل اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Rotterdam|نيدرلينڊز روٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands South Holland|نيدرلينڊز ڏکڻ هالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Utrecht|نيدرلينڊز اوترخت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Zeeland|نيدرلينڊز زيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Zuiderzee Works|نيدرلينڊز زائڊرزي ورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands|نيدرلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Caledonia Maré|نيو ڪيلڊونيا ماري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Caledonia|نيو ڪيلڊونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Guinea|نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New York City Railroads|نيو يارڪ شهر ريلويون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Auckland|نيوزيلينڊ آڪلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Banks Peninsula|نيوزيلينڊ بئنڪس اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Christchurch street|نيوزيلينڊ ڪرائسٽ چرچ گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Christchurch|نيوزيلينڊ ڪرائسٽ چرچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Dunedin area|نيوزيلينڊ ڊنيڊن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Dunedin|نيوزيلينڊ ڊنيڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Fiordland|نيوزيلينڊ فيورڊلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Invercargill street|نيوزيلينڊ انورڪارگل گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Marlborough|نيوزيلينڊ مارلبرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Marlborough Sounds|نيوزيلينڊ مارلبرو سائونڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand North Island|نيوزيلينڊ اتر ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Island|اتر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Northland|نيوزيلينڊ نارٿلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northland|نارٿلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Otago peninsula|نيوزيلينڊ اوٽاگو اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Outlying Islands|نيوزيلينڊ ٻاهرين ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Port Hills|نيوزيلينڊ پورٽ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand South Island|نيوزيلينڊ ڏکڻ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Taranaki|نيوزيلينڊ تراناڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Taranaki|تراناڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand transparent|نيوزيلينڊ شفاف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Wellington|نيوزيلينڊ ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand West Coast|نيوزيلينڊ اولهه ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand|نيوزيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nicaragua|نڪاراگوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niger|نائيجر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nigeria Lagos|نائيجيريا لاگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nigeria|نائيجيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nihonkai Hisui Line|نيهونڪائي هيسوئي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niigata Bypass|نيگاتا بائي پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nile|نيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niue|نيوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nordenskiöld Archipelago|نورڊينشيلڊ ٻيٽ群]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norfolk Island|نارفولڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Agder|ناروي اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Akershus|ناروي آڪرشهوس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Akershus|آڪرشهوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Aust-Agder|ناروي اوست-اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Buskerud|ناروي بوسڪرود]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Finnmark|ناروي فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Hedmark|ناروي هيدمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Hordaland|ناروي هورڊالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Innlandet|ناروي انلينڊيت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Jan Mayen|ناروي يان ماين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Bouvet Island|ناروي بووي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Sør-Trøndelag|ناروي سور-ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway South|ڏکڻ ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Telemark|ناروي ٽيليمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Troms og Finnmark|ناروي ٽرومس او فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Sogn og Fjordane|ناروي سوگن او فيورداني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oslo Central|ناروي اوسلو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oslo|ناروي اوسلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Østfold|ناروي اوستفولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Rogaland|ناروي روگالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Nord-Trøndelag|ناروي نورد-ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Nordland|ناروي نوردلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nordland|نوردلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oppland|ناروي اوپلينڊ]]
[[ماڊيول:Location map/data/Norway Møre og Romsdal|ناروي موره او رومسدال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Troms|ناروي ٽرومس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Troms|ٽرومس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Trøndelag|ناروي ٽروندلاگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Trøndelag|ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vest-Agder|ناروي ويست-اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestfold og Telemark|ناروي ويستفولڊ او ٽيليمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestfold|ناروي ويستفولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestland|ناروي ويستلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Viken|ناروي ويڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway|ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Novska Virovitica Orahovica|نووسڪا ويرووٽيڪا اوراهووٽسا]]
:[[Module:Location map/data/University of Notre Dame|نوٽر ڊيم يونيورسٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New South Wales|نيو سائوٿ ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/New Hampshire|نيو هيمپشائر]]
:← [[Module:Location map/data/New Jersey|نيو جرسي]]
:← [[Module:Location map/data/New Mexico|نيو ميڪسيڪو]]
:← [[Module:Location map/data/New York|نيو يارڪ]]
:← [[Module:Location map/data/New York Adirondack Park|نيو يارڪ ايڊرونڊڪ پارڪ]]
:← [[Module:Location map/data/New York City|نيو يارڪ سٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Territory|ناردرن ٽيريٽري]]
:← [[Module:Location map/data/Nebraska|نبراسڪا]]
:← [[Module:Location map/data/Nevada|نيواڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Northamptonshire|نارٿيمپٽنشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Northumberland|نارٿمبرلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Nottinghamshire|ناٽنگهمشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Norfolk|نورفڪ]]
==و==
:← [[Module:Location map/data/Virginia|ورجينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Vermont|ورمونٽ]]
:← [[Module:Location map/data/US Virgin Islands|آمريڪي ورجن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Wisconsin|وسڪانسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Victoria|وڪٽوريا]]
:← [[Module:Location map/data/Volusia|وولوشيا]]
:← [[Module:Location map/data/Volusia County|وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington|واشنگٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Washington DC|واشنگٽن ڊي سي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, DC|واشنگٽن، ڊي سي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, D.C.|واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, D.C. central|واشنگٽن، ڊي.سي. مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Wyoming|وائيومنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Western Australia|اولهه آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Great Lakes|وڏيون ڍنڍون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venetian Lagoon|وينيسيائي لاگون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venezia|وينيزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle East|وچ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle East2|وچ اوڀر2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Near East|ويجهو اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/Vancouver Washington|وينڪوور واشنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/Vanuatu|وانواتو]]
:[[Module:Location map/data/Vas Szombathely|واش سومباٿلي]]
:[[Module:Location map/data/Vatican City|ويٽيڪن سٽي]]
:[[Module:Location map/data/Vatican|ويٽيڪن]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela Apure|وينزويلا اپوري]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela Caracas|وينزويلا ڪاراڪاس]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela UCV Conjunto Central|وينزويلا UCV مرڪزي مجموعو]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela|وينزويلا]]
:[[Module:Location map/data/Venus|زهره]]
:[[Module:Location map/data/Veszprém Veszprém|ويسپريم ويسپريم]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Hanoi|ويتنام هانوئي]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Ho Chi Minh City|ويتنام هو چي منھ سٽي]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Da Nang|ويتنام دا نانگ]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Da Lat|ويتنام دا لات]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Phu Quoc|ويتنام فو ڪوڪ]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam|ويتنام]]
:[[Module:Location map/data/Vilnius District Municipality|ولنيئس ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Visayas|وساياس]]
:[[Module:Location map/data/Wales Anglesey|ويلز اينگلسي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Bangor|ويلز بينگور]]
:[[Module:Location map/data/Wales Blaenau Gwent|ويلز بلائينائو گوينٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Brecon|ويلز بريڪن]]
:[[Module:Location map/data/Wales Bridgend|ويلز برج اينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Caerphilly|ويلز ڪيرفلي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Caldey Island|ويلز ڪالڊي ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Cardiff Central|ويلز ڪارڊف مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Cardiff|ويلز ڪارڊف]]
:[[Module:Location map/data/Wales Carmarthenshire|ويلز ڪارمارٿنشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Ceredigion|ويلز ڪيريڊيگيون]]
:[[Module:Location map/data/Wales Conwy|ويلز ڪونوي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Denbighshire|ويلز ڊينبيشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Flintshire|ويلز فلنٽشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Gwynedd|ويلز گوينيد]]
:[[Module:Location map/data/Wales Haverfordwest|ويلز هيورفورڊ ويسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Merthyr Tydfil|ويلز مرٿر ٽڊفل]]
:[[Module:Location map/data/Wales Monmouth|ويلز مونمٿ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Monmouthshire|ويلز مونمٿشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Neath Port Talbot|ويلز نيٿ پورٽ ٽالبٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Newport|ويلز نيوپورٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Pembrokeshire|ويلز پيمبروڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Powys|ويلز پوويس]]
:[[Module:Location map/data/Wales Rhondda Cynon Taf|ويلز روندا ڪينن ٽاف]]
:[[Module:Location map/data/Wales Swansea|ويلز سوانزي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Torfaen|ويلز ٽورفين]]
:[[Module:Location map/data/Wales Vale of Glamorgan Barry|ويلز ويل آف گليمورگن بيري]]
:[[Module:Location map/data/Wales Vale of Glamorgan|ويلز ويل آف گليمورگن]]
:[[Module:Location map/data/Wales Wrexham|ويلز ريڪسهيم]]
:[[Module:Location map/data/Wallis and Futuna|والس ۽ فوتونا]]
:[[Module:Location map/data/Wallis|والس]]
:[[Module:Location map/data/Wasatch Front|واسچ فرنٽ]]
:[[Module:Location map/data/WayneCountyMI|وين ڪائونٽي مشيگن]]
:[[Module:Location map/data/Vancouver Island|وينڪوور ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vest-Agder|ويست-اگدر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestfold og Telemark|ويستفولڊ او ٽيليمارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestfold|ويستفولڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestland|ويستلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Viken|ويڪن]]
:← [[Module:Location map/data/Łódź Voivodeship|ووچ وائيووڊشپ]]
← [[Module:Location map/data/Warmian-Masurian Voivodeship|وارميئن-ماسوريئن وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/West Pomeranian Voivodeship|ويسٽ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Johannesburg|وڏو جوهانسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:[[Module:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|وينزويلا جي مرڪزي يونيورسٽي]]
:[[Module:Location map/data/West Country|ويسٽ ڪنٽري]]
:[[Module:Location map/data/Western Union|ويسٽرن يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Johannesburg|وڏو جوهانسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:[[Module:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|وينزويلا جي مرڪزي يونيورسٽي]]
:[[Module:Location map/data/West Country|ويسٽ ڪنٽري]]
:[[Module:Location map/data/Western Union|ويسٽرن يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Isle of Wight|وائيٽ وارو ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Warwickshire|واروڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Wiltshire|ولٽشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Worcestershire|ووسٽرشائر]]
==ھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Haarlem including RK Bavo|هارليم، آر ڪي باوو سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Haiti|هيٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Harford|هارفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Harrisonburg to Frederick|هيري سنبرگ کان فريڊرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Heves Gyöngyös|هيويش گيونگيوش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hillsboro Beaverton OR|هلزبورو بيورٽن، اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hindu-Kush|هندو ڪش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hokuhoku Line|هوڪوهوڪو لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Honduras|هونڊوراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong Island|هانگ ڪانگ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong MTR|هانگ ڪانگ ايم ٽي آر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong urban core|هانگ ڪانگ شهري مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong|هانگ ڪانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Hermann Park|هيوسٽن هرمن پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Medical Center|هيوسٽن ميڊيڪل سينٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Memorial Park|هيوسٽن ميموريل پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Museum District|هيوسٽن ميوزيم ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hualien County|هواليئن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Bács-Kiskun|هنگري باچ-ڪشڪون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Baranya|هنگري بارانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Békés|هنگري بيڪيش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Borsod-Abaúj-Zemplén|هنگري بورشود-ابائوئي-زيمپلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Budapest|هنگري بڊاپسٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Budapest|بڊاپسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Csongrád|هنگري چونگراد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Fejér|هنگري فيجير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Győr-Moson-Sopron|هنگري گيور-موشون-شوپرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Hajdú-Bihar|هنگري هائدو-بهار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Heves|هنگري هيويش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Jász-Nagykun-Szolnok|هنگري ياس-ناگيڪون-سولنوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Komárom-Esztergom|هنگري ڪوماروم-ايسٽرگوم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Nógrád|هنگري نوگراد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Pest|هنگري پيشت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Somogy|هنگري شوموگي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Szabolcs-Szatmár-Bereg|هنگري سابولچ-ساتمار-بيرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Tolna|هنگري ٽولنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Vas|هنگري واش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Veszprém|هنگري ويسپريم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Zala|هنگري زالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary|هنگري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indian Ocean|هندي سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kingdom of Hungary|هنگري جي بادشاهت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lower Egypt|هيٺيون مصر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hordaland|هورڊالينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Hampshire|هيمپشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Herefordshire|هيرفورڊشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Hertfordshire|هارٽفورڊشائر]]
==ي==
:← [[Module:Location map/data/Utah|يوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe Central|يورپ-سينٽرل يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe without the extreme north|يورپ -انتهائي اتر کان سواءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe|يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Russia|يورپي روس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Soviet Union|يورپي سوويت يونين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/European USSR|يورپي يو ايس ايس آر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Union|يورپي يونين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Athens central|يونان اٿينز مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Corfu|يونان ڪورفو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Dimos Edessas|يونان ديموس ايديساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Dimos Skydras|يونان ديموس اسڪيدراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece North Aegean|يونان اتر ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece North Athens|يونان اتر اٿينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Patras|يونان پاتراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Peloponnese|يونان پيلوپونيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Piraeus|يونان پيرائيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece South Aegean|يونان ڏکڻ ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Southern|يونان-ڏکڻ يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Thessaloniki central|يونان ٿيسالونيڪي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Thessaloniki|يونان ٿيسالونيڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Valley of Spercheios|يونان اسپيرخيئوس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece West Athens|يونان اولهه اٿينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece|يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jász-Nagykun-Szolnok Szolnok|ياس-ناگيڪون-سولنوڪ سولنوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jerusalem East Central|يروشلم اوڀر مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jerusalem|يروشلم]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jan Mayen|يان ماين]]
:← [[Module:Location map/data/USSR|يو ايس ايس آر]]
:[[Module:Location map/data/Uganda|يوگنڊا]]
:[[Module:Location map/data/Uganda Kampala|يوگنڊا ڪمپالا]]
:[[Module:Location map/data/Uganda Kampala central|يوگنڊا ڪمپالا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine|يوڪرين]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine (1991-2014)|يوڪرين (1991-2014)]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Air Force commands|يوڪرين هوائي فوج جون ڪمانڊون]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Cherkasy Oblast|يوڪرين چرڪاسي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Cherkasy Oblast (country map)|يوڪرين چرڪاسي اوبلاست (ملڪي نقشو)]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Chernihiv Oblast|يوڪرين چرنيهيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Chernivtsi Oblast|يوڪرين چرنووتسي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Dnipro|يوڪرين دنيپرو]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Dnipropetrovsk Oblast|يوڪرين دنيپروپيٽروفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Donetsk Oblast|يوڪرين دونيتسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ground Forces operational commands|يوڪرين زميني فوج جون عملي ڪمانڊون]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ivano-Frankivsk Oblast|يوڪرين ايوانو-فرانڪيوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kharkiv Oblast|يوڪرين خارڪيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kherson Oblast|يوڪرين خيرسون اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Khmelnytskyi Oblast|يوڪرين خميلنيتسڪي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv|يوڪرين ڪِيئف]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv Oblast|يوڪرين ڪِيئف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv Oblast|يوڪرين ڪِيئف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kirovohrad Oblast|يوڪرين ڪيرووهراد اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Luhansk Oblast|يوڪرين لوغانسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Lviv|يوڪرين لويف]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Lviv Oblast|يوڪرين لويف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Mykolaiv Oblast|يوڪرين ميڪولائيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Odesa Oblast|يوڪرين اوديسا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Poltava Oblast|يوڪرين پولتاوا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Rivne Oblast|يوڪرين رِوني اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Sumy Oblast|يوڪرين سومي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ternopil Oblast|يوڪرين ترنوپِل اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Vinnytsia Oblast|يوڪرين وِنيتسيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Volyn Oblast|يوڪرين وولين اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zakarpattia Oblast|يوڪرين زڪارپاتيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zaporizhzhia Oblast|يوڪرين زاپوريژيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zhytomyr Oblast|يوڪرين ژيتومير اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zhytomyr Oblast (country map)|يوڪرين ژيتومير اوبلاست (ملڪي نقشو)]]
:[[Module:Location map/data/United Arab |يونائيٽيڊ عرب امارات]]
:← [[Module:Location map/data/UAE|يو اي اي]]
:[[Module:Location map/data/Yorkshire and the Humber|يارڪشائر ۽ همبر]]
:[[Module:Location map/data/Yemen|يمن]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Aden|يمن عدن]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Sanaa|يمن صنعاء]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Sanaa Governorate|يمن صنعاء گورنريٽ]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia|يوگوسلاويا]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia (1929-39)|يوگوسلاويا (1929-39)]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia (1939-41)|يوگوسلاويا (1939-41)]]
:[[Module:Location map/data/Uruguay|يوراگوئي]]
:[[Module:Location map/data/Uruguay Montevideo|يوراگوئي مونٽيوڊيو]]
:[[Module:Location map/data/Yunlin County|يونلن ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/United States|يونائيٽيڊ اسٽيٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|يونيورسيڊاد سينٽرال دي وينزويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/University of Notre Dame|يونيورسٽي آف نوٽر ڊيم]]
{{refend}}
3pkfn6du3lp8nln7n9xgzme7vu35q9f
380380
380323
2026-05-24T13:57:53Z
Intisar Ali
8681
380380
wikitext
text/x-wiki
[[File:template_location_map.svg|thumb|360px|5 جنوري 2014 تائين جا نقشن جي مقام وارا سانچا. ڏنل جاء جا نقشن وارا بھترين مقام ڳولڻ لاءِ ڏنل SVG فائل کي ويب برائوزر جي مدد سان کوليو ۽ تيرن وارا آپشن ۽ زوم فنڪشن استعمال ڪيو.]]
ھن فھرست جي مقامن وارا سانچا 13مئي 2018 تائين جا آھن. ان فھرست ۾ {{#expr:2364+427}} ماڊيول شامل آهن. انھن نقشن ۾ کي فنڪشنل نہ سمجھو. پھريون نقشي واري صفحي ۾ وڃو ۽ ان جي لنڪ کي چڪاسيو.
[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Recentchangeslinked&target=Template:Location_map/List Related changes list].
__TOC__{{-}}
==مقامي نقشا==
{{refbegin|27em}}
:[[ماڊيول:Location map/data/100x100|100x100]]
==آ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Azad Kashmir|آزاد ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Baku Old City streets|آذربائيجان باڪو پراڻي شهر جون گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Baku|آذربائيجان باڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan Ganja|آذربائيجان گنجه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Azerbaijan|آذربائيجان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria AHL|آسٽريا، اي ايڇ ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Burgenland|آسٽريا، برگن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Carinthia|آسٽريا، ڪارنٿيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria EBEL|آسٽريا، اي بي اي ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Lower Austria|آسٽريا، لوئر آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Salzburg|آسٽريا، سالزبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Styria|آسٽريا، اسٽائيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Tyrol|آسٽريا، ٽائرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Upper Austria|آسٽريا، اپر آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Vienna|آسٽريا، ويانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria Vorarlberg|آسٽريا، فورآرلبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Austria|آسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia and New Zealand|آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Australian Capital Territory|آسٽريليا، آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Australian Capital Territory|آسٽريلين ڪيپيٽل ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Cocos (Keeling) Islands|آسٽريليا، ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Greater Adelaide|آسٽريليا، گريٽر ايڊيليڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Heard and McDonald Islands|آسٽريليا، هرڊ ۽ ميڪڊونلڊ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Hobart|آسٽريليا، هوبرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Jervis Bay Territory|آسٽريليا، جروِس بي ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia New South Wales LGAs|آسٽريليا، نيو سائوٿ ويلز ايل جي ايز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia New South Wales|آسٽريليا، نيو سائوٿ ويلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Newcastle|آسٽريليا، نيوڪاسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Norfolk Island|آسٽريليا، نورفولڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Northern Territory|آسٽريليا، ناردرن ٽيريٽري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Territory|آسٽريليا، ، نادرن ٽيريٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia OOL|آسٽريليا، او او ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Perth|آسٽريليا، پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Queensland SEQ|آسٽريليا، ڪوئينزلينڊ ايس اي ڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Queensland|آسٽريليا، ڪوئينزلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Rhodes ferry wharf|آسٽريليا، روڊس فيري وارف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Shark Bay|آسٽريليا، شارڪ بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Adelaide|آسٽريليا، سٽي آف ايڊيليڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Playford|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا پلي فورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia City of Port Adelaide Enfield|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا، پورٽ ايڊيليڊ اينفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Riverland|آسٽريليا، ڏکڻ آسٽريليا ريورلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Town of Gawler|آسٽريليا ڏکڻ آسٽريليا ڳوٺ گاولر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Wattle Range Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, واٽل رينج ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Wudinna District Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, وُڊِنا ضلعي ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia Yorke Peninsula Council|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا, يورڪ پيننسولا ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia South Australia|آسٽريليا, ڏکڻ آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney central|آسٽريليا, سڊني سينٽرل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney satellite|آسٽريليا، سڊني سيٽلائيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Sydney|آسٽريليا، سڊني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Tasmania Brighton Council|آسٽريليا، تسمانيا برائٽن ڪائونسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Tasmania|آسٽريليا تسمانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Alpine Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا الپائن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Bass Coast Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا باسٽ ڪوسٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Baw Baw Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا باو باو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Borough of Queenscliffe|آسٽريليا، وڪٽوريا بورو آف ڪوئينسڪلف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Ballarat|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر بالارات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Bendigo|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر بينڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Geelong|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر جيلانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Greater Shepparton|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر گريٽر شيپارٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Latrobe|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر ليٽروب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Warrnambool|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر وارنيمبول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria City of Wodonga|آسٽريليا، وڪٽوريا شهر ووڊونگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Colac Otway Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا ڪولاڪ اوٽوَي شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Corangamite Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا ڪورانگامائيٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria French Island|آسٽريليا، وڪٽوريا فرينچ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Golden Plains Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا گولڊن پلينز شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Melbourne inset|آسٽريليا، وڪٽوريا ميلبورن اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Melbourne metropolitan area complete|آسٽريليا، وڪٽوريا ميلبورن ميٽروپوليٽن علائقو مڪمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria metropolitan Melbourne|آسٽريليا، وڪٽوريا ميٽروپوليٽن ميلبورن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Australia Melbourne|آسٽريليا، ميلبورن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Pyrenees Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا پائرينيز شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Ararat|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف ارارات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Benalla|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف بينالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Horsham|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف هورشام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Mildura|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف ملڊورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Swan Hill|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف سوان هل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Rural City of Wangaratta|آسٽريليا، وڪٽوريا رورل سٽي آف وانگاراٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Baw Baw|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف باو باو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Buloke|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف بولوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Campaspe|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ڪيمپاسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Central Goldfields|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف سينٽرل گولڊ فيلڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of East Gippsland|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ايسٽ گپس لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Gannawarra|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف گيناوارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Glenelg|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف گلينيلگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Hepburn|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف هيپبرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Hindmarsh|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف هندمارش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Indigo|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف انڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Loddon|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف لوڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Macedon Ranges|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ميسيڊون رينجز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mansfield|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مينسفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mitchell|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مچل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moira|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف موئرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moorabool|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مورابول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Mount Alexander|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مائونٽ اليگزينڊر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Moyne|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف موئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Murrindindi|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف مورنڊنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Northern Grampians|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ناردرن گريمپينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Southern Grampians|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف سدرن گريمپينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Strathbogie|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف اسٽريٿبوگي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Towong|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ٽوونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Wellington|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of West Wimmera|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ويسٽ وِميرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Shire of Yarriambiack|آسٽريليا، وڪٽوريا شائر آف ياريامبياڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria South Gippsland Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا سائوٿ گپس لينڊ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria Surf Coast Shire|آسٽريليا، وڪٽوريا سرف ڪوسٽ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Victoria|آسٽريليا، وڪٽوريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Victoria|وڪٽوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia Bayswater City|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا بيز واٽر سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia metropolitan Perth|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا ميٽروپوليٽن پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia Western Australia|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Western Australia|آسٽريليا، اولهه آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Australia|آسٽريليا]]
:[[Module:Location map/data/Sky|آسمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Africa|آفريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Africa Zambezi River|آفريڪا زيمبيزي درياھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Auckland|آڪلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Oxford (central)|آڪسفورڊ (مرڪزي)]]
:← [[Module:Location map/data/Oxfordshire|آڪسفورڊشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Bakersfield|آمريڪا بيڪرزفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Boston Metro|آمريڪا بوسٽن ميٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Boston|آمريڪا بوسٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Boston|بوسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Central|آمريڪا شڪاگو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Downtown|آمريڪا شڪاگو ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Greater|آمريڪا گريٽر شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Loop|آمريڪا شڪاگو لوپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago metropolitan area|آمريڪا شڪاگو ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chicago|شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago Near North Side|آمريڪا شڪاگو ويجهو اتر پاسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Chicago|آمريڪا شڪاگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Cleveland|آمريڪا ڪليولينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States District of Columbia street|آمريڪا ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Downtown Las Vegas|آمريڪا لاس ويگاس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Greater Spokane|آمريڪا گريٽر اسپوڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Hawaii (island)|آمريڪا هوائي (ٻيٽ)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Jacksonville|آمريڪا جيڪسن وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Kauai|آمريڪا ڪائوائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lahaina|آمريڪا لاهاينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lake Highlands|آمريڪا ليڪ هائيلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Las Vegas Strip|آمريڪا لاس ويگاس اسٽرپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Long Beach|آمريڪا لانگ بيچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Central|آمريڪا لاس اينجلس مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Downtown|آمريڪا لاس اينجلس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Southern|آمريڪا لاس اينجلس ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Western|آمريڪا لاس اينجلس اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Lower Manhattan|آمريڪا لوئر منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lower Manhattan|لوئر منهٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Maui|آمريڪا مائوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Molokai-Lanai|آمريڪا مولوڪائي-لانائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Monterey Peninsula|آمريڪا مونٽيري پيننسولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New Orleans East|آمريڪا نيو اورلينز اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New Orleans|آمريڪا نيو اورلينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States New York|آمريڪا نيويارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Oahu|آمريڪا اوآهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Sacramento Delta|آمريڪا سيڪرامينٽو ڊيلٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Sacramento|آمريڪا سيڪرامينٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Northeastern|آمريڪا سان ڊيگو اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Northwestern|آمريڪا سان ڊيگو اتر اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego Southern|آمريڪا سان ڊيگو ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Diego|آمريڪا سان ڊيگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Fernando Valley|آمريڪا سان فرنينڊو وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Bay Area|آمريڪا سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Bayview-Hunters Point|آمريڪا سان فرانسسڪو بي ويو-هنٽرز پوائنٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco Central|آمريڪا سان فرانسسڪو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco County|آمريڪا سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/San Francisco County|سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Francisco|آمريڪا سان فرانسسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States San Jose|آمريڪا سان هوزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Seattle Downtown|آمريڪا سيئٽل ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Spokane|آمريڪا اسپوڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States St. Louis|آمريڪا سينٽ لوئس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Virginia Alexandria Historical District|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا تاريخي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/United States Washington, D.C. east|آمريڪا واشنگٽن ڊي سي اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alabama|آمريڪا الاباما]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alabama|الاباما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Anchorage downtown|آمريڪا الاسڪا اينڪريج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Anchorage|آمريڪا الاسڪا اينڪريج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Fairbanks Downtown|آمريڪا الاسڪا فيئربينڪس ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Fairbanks|آمريڪا الاسڪا فيئربينڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Juneau|آمريڪا الاسڪا جونو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Sitka Downtown|آمريڪا الاسڪا سٽڪا ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Sitka|آمريڪا الاسڪا سٽڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska Unalaska Island|آمريڪا الاسڪا انالاسڪا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Alaska|آمريڪا الاسڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alaska|الاسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA American Samoa central|آمريڪا آمريڪن ساموا مرڪزي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/American Samoa central|آمريڪن ساموا مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA American Samoa|آمريڪا آمريڪن ساموا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/American Samoa|آمريڪن ساموا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona inset|آمريڪا ايريزونا اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona Maricopa County|آمريڪا ايريزونا ميريڪوپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arizona|آمريڪا ايريزونا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Arizona|ايريزونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Arkansas|آمريڪا آرڪنساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Arkansas|آرڪنساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Atlanta Downtown|آمريڪا ائٽلانٽا ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Atlanta|آمريڪا ائٽلانٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Atlanta, Georgia|ائٽلانٽا، جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Atlanta|ائٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Baltimore|آمريڪا بالٽيمور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Baltimore|آمريڪا بالٽيمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Briarcliff|آمريڪا بريئرڪلف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Bronx|آمريڪا برونڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Anaheim|آمريڪا ڪيليفورنيا اناهيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Bakersfield Downtown|آمريڪا ڪيليفورنيا بيڪرزفيلڊ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Carmel|آمريڪا ڪيليفورنيا ڪارمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Channel Islands|آمريڪا ڪيليفورنيا چينل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Fresno|آمريڪا ڪيليفورنيا فريسنو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Mountain View|آمريڪا ڪيليفورنيا مائونٽن ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Napa County|آمريڪا ڪيليفورنيا نيپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Northern|آمريڪا اتر ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Oakland|آمريڪا ڪيليفورنيا اوڪلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Oakland|آمريڪا اوڪلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA California Berkeley|آمريڪا ڪيليفورنيا برڪلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California San Diego County|آمريڪا ڪيليفورنيا سان ڊيگو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Sonoma County|آمريڪا ڪيليفورنيا سونوما ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California Southern|آمريڪا ڏکڻ ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA California|آمريڪا ڪيليفورنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Cape Cod|آمريڪا ڪيپ ڪاڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cape Cod|ڪيپ ڪاڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Chesapeake Bay|آمريڪا چيسپيڪ بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Colorado Colorado Springs|آمريڪا ڪولوراڊو ڪولوراڊو اسپرنگس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Colorado|آمريڪا ڪولوراڊو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Colorado|ڪولوراڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Connecticut|آمريڪا ڪنيڪٽيڪٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Connecticut|ڪنيڪٽيڪٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Delaware inset|آمريڪا ڊيلاويئر اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Delaware|آمريڪا ڊيلاويئر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Delaware|ڊيلاويئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA District of Columbia|آمريڪا ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/District of Columbia|ڊسٽرڪٽ آف ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington DC|واشنگٽن ڊي سي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington, D.C.|واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington, DC|واشنگٽن، ڊي سي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA East|آمريڪا اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Manatee County|آمريڪا فلوريڊا مينيٽي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Seminole County|آمريڪا فلوريڊا سيمينول ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida Volusia County|آمريڪا فلوريڊا وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Volusia County|وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Volusia|وولوشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Florida|آمريڪا فلوريڊا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Florida|فلوريڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia Jackson County|آمريڪا جارجيا جيڪسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia UGA Main|آمريڪا جارجيا يو جي اي مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Georgia|آمريڪا جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Georgia (U.S. state)|جارجيا (آمريڪي رياست)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Guam|آمريڪا گوام]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guam|گوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Hawaii|آمريڪا هوائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hawaii|هوائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Hawaiian Islands|آمريڪا هوائي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Holyoke|آمريڪا هوليوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Idaho|آمريڪا آئيڊاهو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Idaho|آئيڊاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Champaign County|آمريڪا الينواءِ شيمپين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Edgar County|آمريڪا الينواءِ ايڊگر ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Fulton County|آمريڪا الينواءِ فلٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois inset|آمريڪا الينواءِ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Iroquois County|آمريڪا الينواءِ اِروڪوا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Ogle County|آمريڪا الينواءِ اوگل ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Peoria County|آمريڪا الينواءِ پيوريا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Tazewell County|آمريڪا الينواءِ ٽيزويل ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Vermilion County|آمريڪا الينواءِ ورميلين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois Woodford County|آمريڪا الينواءِ ووڊفورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Illinois|آمريڪا الينواءِ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Illinois|الينواءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Adams County|آمريڪا انڊيانا ايڊمز ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Bartholomew County|آمريڪا انڊيانا بارٿولوميو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Benton County|آمريڪا انڊيانا بينٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Blackford County|آمريڪا انڊيانا بليڪفورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Boone County|آمريڪا انڊيانا بون ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Brown County|آمريڪا انڊيانا برائون ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Carroll County|آمريڪا انڊيانا ڪيرول ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Cass County|آمريڪا انڊيانا ڪيس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clark County|آمريڪا انڊيانا ڪلارڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clay County|آمريڪا انڊيانا ڪلي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Clinton County|آمريڪا انڊيانا ڪلنٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Crawford County|آمريڪا انڊيانا ڪرافورڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Dearborn County|آمريڪا انڊيانا ڊيئربورن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Fountain County|آمريڪا انڊيانا فائونٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Harrison County|آمريڪا انڊيانا هيريسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Martin County|آمريڪا انڊيانا مارٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Montgomery County|آمريڪا انڊيانا مونٽگومري ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Parke County|آمريڪا انڊيانا پارڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Sullivan County|آمريڪا انڊيانا سليوان ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Tippecanoe County|آمريڪا انڊيانا ٽپيڪانو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Vermillion County|آمريڪا انڊيانا ورميلين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Vigo County|آمريڪا انڊيانا ويگو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Warren County|آمريڪا انڊيانا وارن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Washington County|آمريڪا انڊيانا واشنگٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Wells County|آمريڪا انڊيانا ويلز ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana Whitley County|آمريڪا انڊيانا وائٽلي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indiana|آمريڪا انڊيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indiana|انڊيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indianapolis central|آمريڪا انڊياناپولس مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Indianapolis|آمريڪا انڊياناپولس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Iowa|آمريڪا آئووا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Iowa|آئووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kansas Ellsworth County|آمريڪا ڪينساس ايلسورٿ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kansas|آمريڪا ڪينساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kansas|ڪينساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Kentucky|آمريڪا ڪينٽڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kentucky|ڪينٽڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Los Angeles Metropolitan Area|آمريڪا لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Los Angeles|لاس اينجلس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles Metropolitan Area|آمريڪا لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Los Angeles|آمريڪا لاس اينجلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Baton Rouge Downtown|آمريڪا لوزيانا بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baton Rouge Downtown|بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Baton Rouge|آمريڪا لوزيانا بيٽن روج]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baton Rouge|بيٽن روج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Lafayette|آمريڪا لوزيانا لافايٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lafayette|لافايٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Shreveport Downtown|آمريڪا لوزيانا شريوپورٽ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shreveport Downtown|شريوپورٽ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana Shreveport|آمريڪا لوزيانا شريوپورٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shreveport|شريوپورٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Louisiana|آمريڪا لوزيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Louisiana|لوزيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Lower Manhattan extended|آمريڪا لوئر منهٽن وڌايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maine|آمريڪا مين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maine|مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Manhattan|آمريڪا منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Manhattan|منهٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Manhattan|آمريڪا منهٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maryland Broad Creek|آمريڪا ميريلينڊ براڊ ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Maryland|آمريڪا ميريلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maryland|ميريلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Massachusetts|آمريڪا ميساچوسٽس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Massachusetts|ميساچوسٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Metro Atlanta|آمريڪا ميٽرو ائٽلانٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Metro Atlanta|ميٽرو ائٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Miami Central|آمريڪا ميامي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Miami|آمريڪا ميامي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Miami, Florida|ميامي، فلوريڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan Huron-Clinton Metroparks|آمريڪا مشيگن هيورون-ڪلنٽن ميٽروپارڪز]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Michigan Huron-Clinton Metroparks|آمريڪا مشيگن هيورون-ڪلنٽن ميٽروپارڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan Wayne County|آمريڪا مشيگن وين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Michigan|آمريڪا مشيگن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Michigan|مشيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Midwest and Northeast|آمريڪا مڊويسٽ ۽ اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Midwest|آمريڪا مڊويسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minneapolis–Saint Paul|آمريڪا مينيئپولس–سينٽ پال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minnesota Duluth|آمريڪا مينيسوٽا ڊولوٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Minnesota|آمريڪا مينيسوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Minnesota|مينيسوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Mississippi|آمريڪا مسيسپي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mississippi|مسيسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Missouri|آمريڪا مسوري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Missouri|مسوري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Montana|آمريڪا مونٽانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Montana|مونٽانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Napa|آمريڪا ناپا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Nebraska|آمريڪا نبراسڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nebraska|نبراسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Nevada|آمريڪا نيواڊا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nevada|نيواڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Hampshire Lakes Region|آمريڪا نيو هيمپشائر ڍنڍن وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Hampshire|آمريڪا نيو هيمپشائر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Hampshire|نيو هيمپشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Atlantic City|آمريڪا نيو جرسي ائٽلانٽڪ سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Atlantic County|آمريڪا نيو جرسي ائٽلانٽڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Bergen County|آمريڪا نيو جرسي برگن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Burlington County|آمريڪا نيو جرسي برلنگٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Camden County|آمريڪا نيو جرسي ڪيمڊن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Cape May County|آمريڪا نيو جرسي ڪيپ مي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Cumberland County|آمريڪا نيو جرسي ڪمبرلينڊ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Essex County|آمريڪا نيو جرسي ايسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Gloucester County|آمريڪا نيو جرسي گلوسٽر ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Hudson County|آمريڪا نيو جرسي هڊسن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Hunterdon County|آمريڪا نيو جرسي هنٽرڊن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Mercer County|آمريڪا نيو جرسي مرسر ڪائونٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mercer County, New Jersey|مرسر ڪائونٽي، نيو جرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Middlesex County|آمريڪا نيو جرسي مڊل سيڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Monmouth County municipalities|آمريڪا نيو جرسي مونمٿ ڪائونٽي ميونسپلٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Monmouth County|آمريڪا نيو جرسي مونمٿ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Morris County|آمريڪا نيو جرسي مورس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey New Brunswick|آمريڪا نيو جرسي نيو برنزوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Ocean County|آمريڪا نيو جرسي اوشن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Passaic County|آمريڪا نيو جرسي پاسائڪ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Salem County|آمريڪا نيو جرسي سيلم ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Somerset County|آمريڪا نيو جرسي سومرسيٽ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Sussex County|آمريڪا نيو جرسي سسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Union County|آمريڪا نيو جرسي يونين ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey Warren County|آمريڪا نيو جرسي وارن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Jersey|آمريڪا نيو جرسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Jersey|نيو جرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New Mexico|آمريڪا نيو ميڪسيڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Mexico|نيو ميڪسيڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Adirondack and Catskill Parks|آمريڪا نيويارڪ ايڊرونڊيڪ ۽ ڪيٽسڪل پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Adirondack Park|آمريڪا نيويارڪ ايڊرونڊيڪ پارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York Adirondack Park|نيويارڪ ايڊرونڊيڪ پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York City Subway|آمريڪا نيويارڪ سٽي سب وي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York City|آمريڪا نيويارڪ سٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York City|نيويارڪ سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Fire Island|آمريڪا نيويارڪ فائر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York inset|آمريڪا نيويارڪ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Long Island|آمريڪا نيويارڪ لانگ آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York Staten Island|آمريڪا نيويارڪ اسٽيٽن آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA New York|آمريڪا نيويارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New York|نيويارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Carolina|آمريڪا نارٿ ڪيرولائنا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Carolina|نارٿ ڪيرولائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Dakota Grand Forks|آمريڪا نارٿ ڊڪوٽا گرينڊ فورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA North Dakota|آمريڪا نارٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Dakota|نارٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Northeast|آمريڪا اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Northern Mariana Islands|آمريڪا ناردرن ماريانا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Mariana Islands|ناردرن ماريانا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Ohio Columbus|آمريڪا اوهايو ڪولمبس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Ohio|آمريڪا اوهايو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ohio|اوهايو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oklahoma|آمريڪا اوڪلاهوما]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oklahoma|اوڪلاهوما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Ashland|آمريڪا اوريگن ايشلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Astoria|آمريڪا اوريگن ايسٽوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Bend|آمريڪا اوريگن بينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Corvallis|آمريڪا اوريگن ڪوروالس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Dayton|آمريڪا اوريگن ڊيٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Eugene|آمريڪا اوريگن يوجين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Forest Grove|آمريڪا اوريگن فاريسٽ گروو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Grants Pass|آمريڪا اوريگن گرانٽس پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Gresham|آمريڪا اوريگن گريشم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Hood River|آمريڪا اوريگن هوڊ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Lake Oswego|آمريڪا اوريگن ليڪ اوسويگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Medford|آمريڪا اوريگن ميڊفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Oregon City|آمريڪا اوريگن اوريگن سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Pendleton|آمريڪا اوريگن پينڊلٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Portland downtown|آمريڪا اوريگن پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Portland downtown|پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Portland downtown|آمريڪا پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Portland|آمريڪا اوريگن پورٽلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Portland|پورٽلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/USA Portland|آمريڪا پورٽلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Salem|آمريڪا اوريگن سيلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Spencer Butte and Eugene|آمريڪا اوريگن اسپينسر بيوٽ ۽ يوجين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon The Dalles|آمريڪا اوريگن دي ڊيلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Tigard|آمريڪا اوريگن ٽگارڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon Tualatin|آمريڪا اوريگن ٽوالاٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Oregon|آمريڪا اوريگن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oregon|اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia County|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill1|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل1]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill2|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill3|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania, Philadelphia Society Hill4|آمريڪا پينسلوانيا، فلاڊلفيا سوسائٽي هل4]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pennsylvania|آمريڪا پينسلوانيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Pennsylvania|پينسلوانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh central|آمريڪا پٽسبرگ مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh neighborhoods|آمريڪا پٽسبرگ پاڙا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Pittsburgh|آمريڪا پٽسبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Pittsburgh|پٽسبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Puerto Rico|آمريڪا پورٽو ريڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Puerto Rico|پورٽو ريڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Rhode Island inset|آمريڪا روڊ آئلينڊ اِنسيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Rhode Island|آمريڪا روڊ آئلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rhode Island|روڊ آئلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA San Francisco Bay Area|آمريڪا سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA South Carolina|آمريڪا سائوٿ ڪيرولائنا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Carolina|سائوٿ ڪيرولائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA South Dakota|آمريڪا سائوٿ ڊڪوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Dakota|سائوٿ ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Southeast|آمريڪا ڏکڻ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Tennessee Nashville|آمريڪا ٽينيسي نيشويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Tennessee|آمريڪا ٽينيسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tennessee|ٽينيسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas Cooper|آمريڪا ٽيڪساس ڪوپر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas Houston downtown|آمريڪا ٽيڪساس هوسٽن ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Texas|آمريڪا ٽيڪساس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Texas|ٽيڪساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Umnak Island|آمريڪا اُمناڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Utah|آمريڪا يوٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Utah|يوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Vermont|آمريڪا ورمونٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vermont|ورمونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA VI Saint Croix|آمريڪا ورجن ٻيٽ سينٽ ڪروئڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virgin Islands|آمريڪا ورجن ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/US Virgin Islands|آمريڪا ورجن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Alexandria region|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Alexandria|آمريڪا ورجينيا اليگزينڊريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Bailey's Crossroads|آمريڪا ورجينيا بيليز ڪراس روڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Clarke|آمريڪا ورجينيا ڪلارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Frederick|آمريڪا ورجينيا فريڊرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Goshen Scout Reservation|آمريڪا ورجينيا گوشن اسڪائوٽ رزرويشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Manassas|آمريڪا ورجينيا مناسس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Northern|آمريڪا اتر ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Richmond metropolitan area|آمريڪا ورجينيا رچمنڊ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia Warren|آمريڪا ورجينيا وارن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia West Virginia border|آمريڪا ورجينيا اولهه ورجينيا سرحد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Virginia|آمريڪا ورجينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Virginia|ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Benton County|آمريڪا واشنگٽن بينٽن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Metropolitan Area|آمريڪا واشنگٽن ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington Yakima County|آمريڪا واشنگٽن ياڪيما ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington, D.C. central|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي. سينٽرل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington, D.C.|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States Washington, D.C.|آمريڪا واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Washington|آمريڪا واشنگٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Washington|واشنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia Eastern Panhandle|آمريڪا ويسٽ ورجينيا اوڀر پين هينڊل]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Eastern Panhandle of West Virginia|ويسٽ ورجينيا جو اوڀر پين هينڊل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia Romney|آمريڪا ويسٽ ورجينيا رومني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West Virginia|آمريڪا ويسٽ ورجينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/West Virginia|ويسٽ ورجينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA West|آمريڪا اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Wisconsin|آمريڪا وسڪانسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Wisconsin|وسڪانسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA Wyoming|آمريڪا وائيومنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Wyoming|وائيومنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA|آمريڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States of America|آمريڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/United States|آمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/USA2|آمريڪا2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iberia|آئيبيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ivory Coast|آئيوري ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iceland|آئس لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Isle of Man|آئل آف مين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/America|آمريڪي کَنڊَ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Athy|آئرلينڊ اٿي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Castledermot|آئرلينڊ ڪاسلڊرموٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Central Dublin|آئرلينڊ مرڪزي ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Clonfert|آئرلينڊ ڪلونفرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Cork Central|آئرلينڊ مرڪزي ڪارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Carlow|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪارلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Cavan|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪيَوَن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Clare|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪليئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Cork|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Donegal|آئرلينڊ ڪائونٽي ڊونيگال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Dublin|آئرلينڊ ڪائونٽي ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Galway|آئرلينڊ ڪائونٽي گيلوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Kerry|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland County Kildare|آئرلينڊ ڪائونٽي ڪلڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Dublin|آئرلينڊ ڊبلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dublin|ڊبلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Ennis|آئرلينڊ اينِس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Galway|آئرلينڊ گيلوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Kildare|آئرلينڊ ڪلڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Loughrea|آئرلينڊ لاکريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Tuam|آئرلينڊ ٽُوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland Youghal|آئرلينڊ يوغل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ireland|آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/island of Ireland|آئرلينڊ جو ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Island of Ireland|آئرلينڊ جو ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Iowa|آئووا]]
:← [[Module:Location map/data/Idaho|آئيڊاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ivory Coast|آئيوري ڪوسٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cote d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
==ا==
:[[ماڊيول:Location map/data/Abkhazia|ابخازيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Abkhazia Gulripshi|ابخازيا گلريپشي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Abruzzo|ابروزو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North America|اتر آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/Northern Ireland|اتر آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Armagh|اتر آئرلينڊ آرما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Coleraine|اتر آئرلينڊ ڪوليرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Antrim|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي اينٽرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Armagh|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي آرما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Fermanagh|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي فرمانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Londonderry|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي لنڊنڊيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland County Tyrone|اتر آئرلينڊ ڪائونٽي ٽائرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Downpatrick|اتر آئرلينڊ ڊائون پيٽرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Londonderry|اتر آئرلينڊ لنڊنڊيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Ireland Newtownards|اتر آئرلينڊ نيوٽاؤنارڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Italy 1905 relief|اتر اٽلي 1905ع رليف نقشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North East England|اتر اوڀر انگلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North West England|اتر اولهه انگلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Uttar Pradesh|اتر پرديش]]
:← [[Module:Location map/data/North Dakota|اتر ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Sea|اتر سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Korea|اتر ڪوريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Uttarakhand|اترکنڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Northern Mariana Islands|اتر ماريانا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern Egypt|اتر مصر]]
:← [[Module:Location map/data/North Macedonia|اتر مقدونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway North|اتر ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Nicosia|اتر نڪوسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/North Atlantic|اتر ائٽلانٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Northern and Central Europe|اتر ۽ مرڪزي يورپ]]
:← [[Module:Location map/data/North Yorkshire|اتر يارڪشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Aosta Valley|اٽلي آئوستا وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Apulia|اٽلي اپوليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Apulia|اپوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Basilicata|اٽلي باسيليڪاتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Bergamo|اٽلي برگامو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Brescia|اٽلي بريشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Calabria|اٽلي ڪلابريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Campania|اٽلي ڪيمپانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Emilia-Romagna|اٽلي ايميليا-روماگنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Friuli-Venezia Giulia|اٽلي فريولي-وينيزيا جوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Lazio|اٽلي لاتسيو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lazio|لاتسيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Liguria|اٽلي ليگوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Lombardy|اٽلي لومبارڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Marche|اٽلي مارڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan admin|اٽلي ميلان انتظامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan Central|اٽلي مرڪزي ميلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Milan|اٽلي ميلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Molise|اٽلي موليزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy North|اٽلي اتر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Italy|اتر اٽلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Parma|اٽلي پارما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Piedmont|اٽلي پيڊمونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Reggio Calabria|اٽلي ريگيو ڪلابريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Rome Antiquity|اٽلي قديم روم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Rome|اٽلي روم]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rome|روم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Sardinia|اٽلي سارڊينيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sardinia|سارڊينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Sicily|اٽلي سسلي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sicily|سسلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy South Tyrol|اٽلي ڏکڻ ٽيرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy South|اٽلي ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Trentino-South Tyrol|اٽلي ٽرينٽينو-ڏکڻ ٽيرول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Turin|اٽلي ٽورين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Tuscany|اٽلي ٽسڪني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tuscany|ٽسڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Umbria|اٽلي امبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Varese|اٽلي واريزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Venetian Lagoon|اٽلي وينيسي ڍنڍاڻو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venetian Lagoon|وينيسي ڍنڍاڻو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Veneto|اٽلي وينيتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy Venice|اٽلي وينس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venezia|وينيزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Italy|اٽلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina|ارجنٽائنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires|ارجنٽائنا بيونس آئرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires City|ارجنٽائنا بيونس آئرس شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Buenos Aires Province|ارجنٽائنا بيونس آئرس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Tierra del Fuego and Staten Island|ارجنٽائنا تيئرا ڊيل فوئيگو ۽ اسٽيٽن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chaco Province|ارجنٽائنا چاڪو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chubut|ارجنٽائنا چوبوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Chubut Province|ارجنٽائنا چوبوت صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Jujuy Province|ارجنٽائنا خوخوئي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Río Negro Province|ارجنٽائنا ريو نيگرو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Salta Province|ارجنٽائنا سالتا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina San Juan Province|ارجنٽائنا سان خوان صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santa Cruz|ارجنٽائنا سانتا ڪروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santa Fe Province|ارجنٽائنا سانتا في صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Santiago del Estero Province|ارجنٽائنا سانتياگو ڊيل ايسٽيرو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Córdoba Province|ارجنٽائنا ڪورڊوبا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina La Pampa Province|ارجنٽائنا لا پامپا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Misiones Province|ارجنٽائنا ميسيونيس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Neuquén Province|ارجنٽائنا نيوڪين صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Argentina Greater Buenos Aires|ارجنٽائنا وڏو بيونس آئرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aruba|اروبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aruba streets|اروبا گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Eritrea|اريٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jordan|اردن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jordan Amman|اردن عمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Uzbekistan|ازبڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Uzbekistan Tashkent|ازبڪستان تاشقند]]
:[[ماڊيول:Location map/data/İzmir|ازمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul|استنبول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul Beyoglu|استنبول بي اوغلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Istanbul Fatih|استنبول فاتح]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea|استوائي گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea Bioko|استوائي گني بيوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Equatorial Guinea mainland|استوائي گني مکيه زمين]]
:← [[Module:Location map/data/Staffordshire|اسٽافورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/Stockport railways|اسٽاڪپورٽ ريلويز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands relief|اسپراٽلي ٻيٽن جو رليف نقشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands|اسپراٽلي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Álava|اسپين آلاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Andalusia|اسپين اندلسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Aragon|اسپين آراگون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Asturias|اسپين استورياس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Balearic Islands|اسپين باليئارڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona municipality|اسپين بارسلونا ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona|اسپين بارسلونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Basque Country|اسپين باسڪ ملڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Cantabria|اسپين ڪينٽيبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Castile and León|اسپين ڪاسٽيل ۽ ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Castilla-La Mancha|اسپين ڪاسٽيلا-لا مانچا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Castile-La Mancha|اسپين ڪاسٽيل-لا مانچا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Catalonia|اسپين ڪاتالونيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Catalonia|ڪاتالونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Community of Madrid|اسپين ميڊرڊ برادري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Donostia|اسپين ڊونوستيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Extremadura|اسپين ايڪسٽريمادورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Formentera|اسپين فورمينٽيرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Fuerteventura|اسپين فوئرتي وينتورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Galicia|اسپين گيليسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Gran Canaria|اسپين گرين ڪينيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Ibiza|اسپين ايبيزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain La Palma|اسپين لا پالما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain La Rioja|اسپين لا ريوخا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Lanzarote|اسپين لانثاروتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid municipality|اسپين ميڊرڊ ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid|اسپين ميڊرڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Majorca|اسپين ميجورڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Menorca|اسپين مينورڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Murcia|اسپين مرسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Navarre|اسپين ناوار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Palma|اسپين پالما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of A Coruña|اسپين صوبو آ ڪورونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Albacete|اسپين صوبو الباسيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Alicante|اسپين صوبو اليڪانتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Almería|اسپين صوبو الميريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ávila|اسپين صوبو آويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Barcelona|اسپين صوبو بارسلونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Burgos|اسپين صوبو برگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Cádiz|اسپين صوبو ڪاديز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Castellón|اسپين صوبو ڪاستيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Córdoba|اسپين صوبو ڪورڊوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Girona|اسپين صوبو جيرونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Granada|اسپين صوبو گرينادا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Guadalajara|اسپين صوبو گواڊالاخارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Huelva|اسپين صوبو هويلوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Jaén|اسپين صوبو خائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Las Palmas|اسپين صوبو لاس پالماس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of León|اسپين صوبو ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lleida|اسپين صوبو ليئيدا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lugo|اسپين صوبو لوگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Málaga|اسپين صوبو مالاگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ourense|اسپين صوبو اورينسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Palencia|اسپين صوبو پالينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Pontevedra|اسپين صوبو پونتي ويدرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Salamanca|اسپين صوبو سلامانڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Santa Cruz de Tenerife|اسپين صوبو سانتا ڪروز ڊي ٽينيريف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Segovia|اسپين صوبو سيگوويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Seville|اسپين صوبو سيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Soria|اسپين صوبي سوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Tarragona|اسپين صوبو ٽاراگونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Valencia|اسپين صوبو والينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Zamora|اسپين صوبو ثامورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Seville|اسپين سيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Tenerife|اسپين ٽينيريف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain Valencian Community|اسپين والينسيائي برادري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Valencia|اسپين والينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain with Canary Islands|اسپين-ڪينيري ٻيٽن سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spain|اسپين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Spanish Army Military Regions 1990|اسپيني فوج جا فوجي علائقا 1990ع]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel ashkelon|اسرائيل اشڪيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel binyamin|اسرائيل بنيامين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel center ta|اسرائيل مرڪزي تل ابيب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel gaza|اسرائيل غزہ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Golan|اسرائيل گولان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv|اسرائيل گريٽر تل ابيب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel haifa|اسرائيل حيفا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel jerusalem|اسرائيل يروشلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel jezreel|اسرائيل يزرعيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel Nazareth to Nitzana|اسرائيل ناصرت کان نيتسانا تائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel negev mt|اسرائيل نيگيو جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel north haifa|اسرائيل اتر حيفا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel north negev|اسرائيل اتر نيگيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northeast|اسرائيل اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northwest negev|اسرائيل اتر اولهه نيگيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel northwest|اسرائيل اتر اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel shomron|اسرائيل شومرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel south wb|اسرائيل ڏکڻ اولھ ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Israel|اسرائيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeen|اسڪاٽلينڊ ابرڊين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeenshire|اسڪاٽلينڊ ابرڊين شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Angus|اسڪاٽلينڊ اينگس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Argyll and Bute|اسڪاٽلينڊ آرگائل ۽ بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Badenoch and Strathspey|اسڪاٽلينڊ بيڊينوخ ۽ اسٽريٿسپي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Caithness|اسڪاٽلينڊ ڪيٿنيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Central Belt|اسڪاٽلينڊ مرڪزي پٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Clackmannanshire|اسڪاٽلينڊ ڪليڪمينن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Dumfries and Galloway|اسڪاٽلينڊ ڊمفريز ۽ گيلاوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Dundee|اسڪاٽلينڊ ڊنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Ayrshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Dunbartonshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر ڊنبارٽن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Lothian|اسڪاٽلينڊ اوڀر لوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland East Renfrewshire|اسڪاٽلينڊ اوڀر رينفرو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh Central|اسڪاٽلينڊ مرڪزي ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh|اسڪاٽلينڊ ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Elgin|اسڪاٽلينڊ ايلگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Falkirk|اسڪاٽلينڊ فالڪرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Fife|اسڪاٽلينڊ فائيف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow Central|اسڪاٽلينڊ مرڪزي گلاسگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow|اسڪاٽلينڊ گلاسگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Highland|اسڪاٽلينڊ هاءِ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverclyde|اسڪاٽلينڊ انورڪلائيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverkeithing|اسڪاٽلينڊ انورڪيثنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverness area|اسڪاٽلينڊ انورنس علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Scotland Inverness|اسڪاٽلينڊ انورنس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Isle of Skye|اسڪاٽلينڊ آئل آف اسڪائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Lochaber|اسڪاٽلينڊ لوخابر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Midlothian|اسڪاٽلينڊ مڊلوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Moray|اسڪاٽلينڊ موري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Nairn|اسڪاٽلينڊ نيرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North Ayrshire|اسڪاٽلينڊ اتر آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North Lanarkshire|اسڪاٽلينڊ اتر لينارڪ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland North|اسڪاٽلينڊ اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Orkney|اسڪاٽلينڊ اورڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Outer Hebrides|اسڪاٽلينڊ آئوٽر هيبرائيڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Perth and Kinross|اسڪاٽلينڊ پرٿ ۽ ڪنروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Perth|اسڪاٽلينڊ پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Renfrewshire|اسڪاٽلينڊ رينفرو شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Ross and Cromarty|اسڪاٽلينڊ راس ۽ ڪرومارٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Scottish Borders|اسڪاٽلينڊ اسڪاٽش بارڊرز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Shetland Whalsay|اسڪاٽلينڊ شيٽلينڊ وهالسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Shetland|اسڪاٽلينڊ شيٽلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South Ayrshire|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ آئرشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South Lanarkshire|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ لينارڪ شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland South|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Southeast|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Southwest|اسڪاٽلينڊ ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland St Andrews|اسڪاٽلينڊ سينٽ اينڊروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Stirling|اسڪاٽلينڊ اسٽرلنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland Sutherland|اسڪاٽلينڊ سدرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland West Dunbartonshire|اسڪاٽلينڊ اولھ ڊنبارٽن شائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scotland West Lothian|اسڪاٽلينڊ اولھ لوٿين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scandinavia Southwest|اسڪينڊي نيويا ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Scandinavia|اسڪينڊي نيويا]]
:← [[Module:Location map/data/Ascension Island|اسينشن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia|انڊونيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Barito Regency|انڊونيشيا اتر باريتو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Sumatra|انڊونيشيا اتر سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra North|انڊونيشيا اتر سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Sulawesi|انڊونيشيا اتر سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Kalimantan|انڊونيشيا اتر ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia North Maluku|انڊونيشيا اتر مالوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Aceh|انڊونيشيا آچيه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Barito Regency|انڊونيشيا اوڀر باريتو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Java|انڊونيشيا اوڀر جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Kalimantan|انڊونيشيا اوڀر ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Kotawaringin Regency|انڊونيشيا اوڀر ڪوٽاوارنگن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia East Nusa Tenggara|انڊونيشيا اوڀر نوسا تينگارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Papua|انڊونيشيا اولهه پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Java|انڊونيشيا اولهه جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Sumatra|انڊونيشيا اولهه سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Sulawesi|انڊونيشيا اولهه سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Kalimantan|انڊونيشيا اولهه ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Kotawaringin Regency|انڊونيشيا اولهه ڪوٽاوارنگن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia West Nusa Tenggara|انڊونيشيا اولهه نوسا تينگارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Western New Guinea|انڊونيشيا اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bacan|انڊونيشيا باچان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Badung Regency|انڊونيشيا بادونگ ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Balikpapan|انڊونيشيا بالڪ پاپن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bali|انڊونيشيا بالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banten|انڊونيشيا بانتن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bandung|انڊونيشيا بانڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banggai|انڊونيشيا بانگائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bangka Belitung|انڊونيشيا بانگڪا بليتونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bangka Belitung Islands|انڊونيشيا بانگڪا بليتونگ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Banyuwangi Regency|انڊونيشيا بانيووانگي ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bird's Head Peninsula|انڊونيشيا برڊز هيڊ اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bintan|انڊونيشيا بنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bojonegoro Regency|انڊونيشيا بوجونيگورو ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Borneo|انڊونيشيا بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bogor Regency|انڊونيشيا بوگور ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bekasi|انڊونيشيا بيڪاسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Bengkulu|انڊونيشيا بينگڪولو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Tanah Laut Regency|انڊونيشيا تانه لاوت ريجنسي]]
:← [[Module:Location map/data/Indonesia Timor|انڊونيشيا تيمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Papua|انڊونيشيا پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Palangka Raya|انڊونيشيا پالانگڪا رايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Palembang|انڊونيشيا پالمبانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Purworejo Regency|انڊونيشيا پوروريجو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Poso|انڊونيشيا پوسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Pulang Pisau Regency|انڊونيشيا پولانگ پيسائو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Highland Papua|انڊونيشيا پهاڙي پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jabodetabek|انڊونيشيا جابوديتابيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jambi|انڊونيشيا جامبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Java|انڊونيشيا جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Jakarta|انڊونيشيا جڪارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Special Capital Region of Jakarta|انڊونيشيا جڪارتا خاص گادي وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Depok|انڊونيشيا ديپوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Denpasar|انڊونيشيا دينپاسار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southeast Sulawesi|انڊونيشيا ڏکڻ اوڀر سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southwest Papua|انڊونيشيا ڏکڻ اولهه پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Barito Regency|انڊونيشيا ڏکڻ باريتو ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Southern Borneo|انڊونيشيا ڏکڻ بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Papua|انڊونيشيا ڏکڻ پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Sumatra|انڊونيشيا ڏکڻ سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra South|انڊونيشيا ڏکڻ سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Sulawesi|انڊونيشيا ڏکڻ سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia South Kalimantan|انڊونيشيا ڏکڻ ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Raja Ampat|انڊونيشيا راجا امپات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Riau|انڊونيشيا رياو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Riau Islands|انڊونيشيا رياو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumatra|انڊونيشيا سماترا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Samarinda|انڊونيشيا سمارندا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumba|انڊونيشيا سمبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sumbawa|انڊونيشيا سمباوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Surabaya|انڊونيشيا سورابايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sukamara Regency|انڊونيشيا سوڪامارا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sula|انڊونيشيا سولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sulawesi|انڊونيشيا سولاويسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sulawesi Topography|انڊونيشيا سولاويسي جاگرافيائي بناوت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sula Islands|انڊونيشيا سولا ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Sidoarjo Regency|انڊونيشيا سيدوارجو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Seram|انڊونيشيا سيرام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Seruyan Regency|انڊونيشيا سيرويان ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Selayar Islands|انڊونيشيا سيلايار ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Selayar Islands Regency|انڊونيشيا سيلايار ٻيٽ ريجنسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Celebes|انڊونيشيا سيليبيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Semarang|انڊونيشيا سيمارانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia provinces|انڊونيشيا صوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Flores|انڊونيشيا فلوريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Katingan Regency|انڊونيشيا ڪاتينگان ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kapuas Regency|انڊونيشيا ڪاپواس ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Karanganyar Regency|انڊونيشيا ڪرنگانيار ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kalimantan|انڊونيشيا ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kulon Progo Regency|انڊونيشيا ڪولون پروگو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Kebumen Regency|انڊونيشيا ڪيبومن ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Gorontalo|انڊونيشيا گورونتالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Gunung Mas Regency|انڊونيشيا گونونگ ماس ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lamandau Regency|انڊونيشيا لاماندائو ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lampung|انڊونيشيا لامپونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lombok|انڊونيشيا لومبوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku|انڊونيشيا مالوڪو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku Islands and Western New Guinea|انڊونيشيا مالوڪو ٻيٽ ۽ اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Maluku and Western New Guinea|انڊونيشيا مالوڪو ۽ اولهه نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Majalengka Regency|انڊونيشيا مجالينگڪا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Papua|انڊونيشيا مرڪزي پاپوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Java|انڊونيشيا مرڪزي جاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Sulawesi|انڊونيشيا مرڪزي سولاويسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Central Kalimantan|انڊونيشيا مرڪزي ڪليمنتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Makassar|انڊونيشيا مڪاسار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Manado|انڊونيشيا مناڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Murung Raya Regency|انڊونيشيا مورونگ رايا ريجنسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Medan|انڊونيشيا ميدان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Lesser Sunda Islands|انڊونيشيا ننڍا سندا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Nusa Tenggara Islands|انڊونيشيا نوسا تينگارا ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Indonesia New Guinea|انڊونيشيا نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Yogyakarta|انڊونيشيا يوگياڪارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Special Region of Yogyakarta|انڊونيشيا يوگياڪارتا خاص علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indonesia Halmahera|انڊونيشيا هلماهيرا]]
:← [[Module:Location map/data/Anguilla|انگويلا]]
:← [[Module:Location map/data/East Sussex|اوڀر سسڪس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Aust-Agder|اوست-اگدر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Odisha|اوڊيشا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oran|اوران]]
:← [[Module:Location map/data/Oregon|اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oregon State University OR|اوريگن اسٽيٽ يونيورسٽي، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/University of Oregon Campus|اوريگن يونيورسٽي ڪيمپس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Orissa|اوڙيسا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Oppland|اوپلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Opole Voivodeship|اوپولي وائيووڊشپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oceania|اوشينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Oklahoma|اوڪلاهوما]]
:[[Module:Location map/data/West Asia|اولهه ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/Western Turkey|اولهه ترڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/West Germany|اولھ جرمني]]
:[[Module:Location map/data/West Germany Northern 1989|اولهه جرمني اتر 1989]]
:← [[Module:Location map/data/West Sussex|اولهه سسڪس]]
:[[Module:Location map/data/Western Sahara|اولهه صحارا]]
:[[Module:Location map/data/West Bank|اولهه ڪنارو]]
:[[Module:Location map/data/West Bank relief|اولهه ڪنارو رليف]]
:← [[Module:Location map/data/Western Cape|اولهه ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/West Midlands (region)|اولهه مڊلينڊز (علائقو)]]
:← [[Module:Location map/data/West Midlands|اولهه مڊلينڊز]]
:← [[Module:Location map/data/West Virginia|اولهه ورجينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Eastern Panhandle of West Virginia|اولهه ورجينيا جو اوڀر پين هينڊل]]
:← [[Module:Location map/data/West Yorkshire|اولهه يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/Western Europe World Heritage Sites|اولهه يورپ عالمي ورثي ماڳ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/University of Oregon Campus|اوريگن يونيورسٽي ڪيمپس]]
:← [[Module:Location map/data/Ohio|اوهايو]]
:← [[Module:Location map/data/Atlanta|ائٽلانٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Atlanta, Georgia|ائٽلانٽا، جارجيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Atlantic Ocean|ائٽلانٽڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia|ايٿوپيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia Tigray Region|ايٿوپيا ٽگرائي علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ethiopia Afar Region|ايٿوپيا عفار علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aegean|ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Aegean Sea|ايجيئن سمنڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Edinburgh|ايڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iran|ايران]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iran Tehran|ايران تهران]]
:← [[Module:Location map/data/Arizona|ايريزونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia|ايسٽونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia Tallinn|ايسٽونيا تالِن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Estonia and Latvia|ايسٽونيا ۽ لاتويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kingdom of the East Angles|ايسٽ اينگلز جي بادشاهت]]
:← [[Module:Location map/data/East Riding of Yorkshire|ايسٽ رائيڊنگ آف يارڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Essex|ايسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Eswatini|ايسواتيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia|ايشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia Minor|ايشيا مائنر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia (equirectangular)|ايشيا (ھمچورس ڏيکاء)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Asia Southwest|ايشيا -ڏکڻ اولهه ايشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/AFC|ايشين فٽبال ڪنفيڊريشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador|ايڪواڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador Quito centre|ايڪواڊور ڪيوٽو مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ecuador Galápagos Islands|ايڪواڊور گالاپاگوس ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ilam Iran|ايلام، ايران]]
:[[ماڊيول:Location map/data/El Salvador|ايل سلواڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Amazon river watershed|ايمازون درياهه جو آبي طاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NRL|اين آر ايل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH|اين ڊي ايڇ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH 1941 east|اين ڊي ايڇ 1941 اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NDH 1943 east|اين ڊي ايڇ 1943 اوڀر]]
==ب==
:← [[Module:Location map/data/UK Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/United Kingdom London|برطانيا لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/UK|برطانيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bosnia|بوسنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Berlin|برلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Brandenburg|برانڊنبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bouvet Island|بووي ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Boston|بوسٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Bangkok Metropolitan Region|بينڪاڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:← [[Module:Location map/data/Bedfordshire|بيڊفورڊشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Berkshire|برڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Bermuda|برمودا]]
:← [[Module:Location map/data/Bristol|برسٽل]]
:← [[Module:Location map/data/British Virgin Islands|برطانوي ورجن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Buckinghamshire|بڪنگهمشائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Balkans|بالڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Baltic states|بالٽڪ رياستون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Baltic Sea|بالٽڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Barbados|بارباڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain|بحرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain|بحرين]]
:[[Module:Location map/data/Sea of Marmara|بحر مرمره]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain Manama|بحرين منامه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahrain Manama|بحرين منامه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Isles|برطانوي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Isles Oceans|برطانوي ٻيٽن جا سمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom|برطانيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Alderney|برطانيا آلڊرني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford|برطانيا آڪسفورڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford (central)|برطانيا آڪسفورڊ (مرڪزي)]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxford Central|برطانيا آڪسفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Oxfordshire|برطانيا آڪسفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Isles of Scilly|برطانيا آئلز آف سِلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Isle of Wight|برطانيا آئل آف وائيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Allerdale|برطانيا ايلرڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom and Ireland|برطانيا ۽ آئرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom and Northern Germany|برطانيا ۽ اتر جرمني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom North Yorkshire|برطانيا اتر يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/UK Northern England|برطانيا اتر انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/UK Northern Ireland|برطانيا اتر آئرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Anguilla|برطانيا انگويلا]]
:[[Module:Location map/data/UK England|برطانيا انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom East of England|برطانيا انگلينڊ جو اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southeast|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southeast close|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اوڀر ويجهو]]
:[[Module:Location map/data/UK England Southwest|برطانيا انگلينڊ ڏکڻ اولهه]]
:← [[Module:Location map/data/United Kingdom England|برطانيا انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Midlands|برطانيا اولهه مڊلينڊز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Sussex|برطانيا اولهه سسڪس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom West Yorkshire|برطانيا اولهه يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedford|برطانيا بيڊفورڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedfordshire|برطانيا بيڊفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bedfordshire 1974-2009|برطانيا بيڊفورڊشائر 1974-2009]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Beverley Central|برطانيا بيورلي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackpool|برطانيا بليڪپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn|برطانيا بليڪبرن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn central|برطانيا بليڪبرن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Blackburn with Darwen|برطانيا بليڪبرن وٿ ڊارون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Boston Central|برطانيا بوسٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Barrow-in-Furness|برطانيا برو آف بيرو-ان-فرنيس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Burnley|برطانيا برو آف برنلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Chorley|برطانيا برو آف چورلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Doncaster|برطانيا برو آف ڊانڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of South Ribble|برطانيا برو آف ڏکڻ ربل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Fylde|برطانيا برو آف فائلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Pendle|برطانيا برو آف پينڊل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Ribble Valley|برطانيا برو آف ربل وادي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Rossendale|برطانيا برو آف روسنڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Hyndburn|برطانيا برو آف هائنڊبرن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of West Lancashire|برطانيا برو آف اولهه لنڪاشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Borough of Wyre|برطانيا برو آف وائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom British Virgin Islands|برطانيا برطانوي ورجن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bristol|برطانيا برسٽل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bristol Central|برطانيا برسٽل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Berkshire|برطانيا برڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Bermuda|برطانيا برمودا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Burnley|برطانيا برنلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Burnley central|برطانيا برنلي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brecon Beacons|برطانيا بريڪن بيڪنز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brighton|برطانيا برائيٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Brighton and Hove|برطانيا برائيٽن ۽ هوو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Buckinghamshire|برطانيا بڪنگهمشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Calderdale|برطانيا ڪالڊرڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridge|برطانيا ڪيمبرج]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridge Central|برطانيا ڪيمبرج مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cambridgeshire|برطانيا ڪيمبرجشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Canterbury Central|برطانيا ڪينٽربري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Kent|برطانيا ڪينٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cayman Islands|برطانيا ڪيمن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Carlisle Central|برطانيا ڪارلائل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall|برطانيا ڪارنوال]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall (mainland)|برطانيا ڪارنوال (مين لينڊ)]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cornwall southwest|برطانيا ڪارنوال ڏکڻ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cumbria|برطانيا ڪامبريا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cumberland|برطانيا ڪمبرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Colchester Central|برطانيا ڪولچيسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Coventry Central|برطانيا ڪوونٽري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom County Down|برطانيا ڪائونٽي ڊائون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom County Durham|برطانيا ڪائونٽي ڊرهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Copeland|برطانيا ڪوپ لينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Crawley|برطانيا ڪرالي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom King's Lynn Central|برطانيا ڪنگز لن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Kingston-upon-Hull Central|برطانيا ڪنگسٽن-اپان-هل مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kensington|برطانيا لنڊن ڪينسنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kensington and Chelsea|برطانيا لنڊن ڪينسنگٽن ۽ چيلسي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Kingston upon Thames|برطانيا لنڊن ڪنگسٽن اپان ٿيمز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Camden|برطانيا لنڊن ڪيمڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Croydon|برطانيا لنڊن ڪروئڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Greenwich|برطانيا لنڊن گرينوچ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Albertopolis|برطانيا لنڊن البرٽوپولس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Islington|برطانيا لنڊن اِزلنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Ealing|برطانيا لنڊن ايلنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Enfield|برطانيا لنڊن اينفيلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Barking and Dagenham|برطانيا لنڊن بارڪنگ ۽ ڊيگنهيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Barnet|برطانيا لنڊن بارنيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Bexley|برطانيا لنڊن بيڪسلي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Brent|برطانيا لنڊن برينٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Bromley|برطانيا لنڊن بروملي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Redbridge|برطانيا لنڊن ريڊبرج]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Richmond upon Thames|برطانيا لنڊن رچمنڊ اپان ٿيمز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Southwark|برطانيا لنڊن سائوٿ وارڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Sutton|برطانيا لنڊن سٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Tower Hamlets|برطانيا لنڊن ٽاور هيملٽس]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London City of London|برطانيا لنڊن شهر لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Lambeth|برطانيا لنڊن ليمبٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Lewisham|برطانيا لنڊن ليوشيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Merton|برطانيا لنڊن مرٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Newham|برطانيا لنڊن نيوهيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hackney|برطانيا لنڊن هيڪني]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Ham|برطانيا لنڊن هيم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hammersmith and Fulham|برطانيا لنڊن هيمرسميٿ ۽ فلهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Haringey|برطانيا لنڊن هيرنگي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Harrow|برطانيا لنڊن هيرو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Havering|برطانيا لنڊن هيورنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hillingdon|برطانيا لنڊن هلنگڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Hounslow|برطانيا لنڊن هائونزلو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Waltham Forest|برطانيا لنڊن والٿم فاريسٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Wandsworth|برطانيا لنڊن وانڊز ورٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom London Westminster|برطانيا لنڊن ويسٽ منسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lincoln Central|برطانيا لنڪن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lincolnshire|برطانيا لنڪنشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancaster|برطانيا لنڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancaster Central|برطانيا لنڪاسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lancashire|برطانيا لنڪاشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds|برطانيا ليڊز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds 1866|برطانيا ليڊز 1866]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leeds Central|برطانيا ليڊز مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicester|برطانيا ليسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicester Central|برطانيا ليسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Leicestershire|برطانيا ليسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lake District|برطانيا ليڪ ڊسٽرڪٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Liverpool|برطانيا ليورپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Liverpool Central|برطانيا ليورپول مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Lytham St Annes|برطانيا لٿم سينٽ اينز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Manchester|برطانيا مانچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Central London|برطانيا مرڪزي لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Central London East|برطانيا مرڪزي لنڊن اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Merseyside|برطانيا مرسي سائيڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Milton Keynes|برطانيا ملٽن ڪينز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Montserrat|برطانيا مونٽسيرات]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Morecambe|برطانيا مورڪمبي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Morecambe Bay|برطانيا مورڪمبي کاري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Norfolk|برطانيا نورفڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northampton Central|برطانيا نارٿيمپٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northamptonshire|برطانيا نارٿيمپٽنشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Northumberland|برطانيا نارٿمبرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Norwich Central|برطانيا نارچ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Newcastle-upon-Tyne|برطانيا نيوڪاسل-اپان-ٽائن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Newcastle-upon-Tyne Central|برطانيا نيوڪاسل-اپان-ٽائن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottingham Central|برطانيا ناٽنگهم مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottingham Greater|برطانيا وڏو ناٽنگهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Nottinghamshire|برطانيا ناٽنگهمشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Pitcairn Island|برطانيا پٽڪيرن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Plymouth|برطانيا پلمٿ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Plymouth Central|برطانيا پلمٿ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Preston|برطانيا پريسٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Preston central|برطانيا پريسٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Channel Islands|برطانيا چينل ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Cheshire|برطانيا چيشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chester Central|برطانيا چيسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester|برطانيا چيچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester Central|برطانيا چيچسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Chichester District|برطانيا چيچسٽر ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Carlisle|برطانيا شهر ڪارلائل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Preston|برطانيا شهر پريسٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom City of Lancaster|برطانيا شهر لنڪاسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South|برطانيا ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Georgia|برطانيا ڏکڻ جارجيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Lakeland|برطانيا ڏکڻ ليڪ لينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom South Yorkshire|برطانيا ڏکڻ يارڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derby Central|برطانيا ڊربي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derbyshire|برطانيا ڊربيشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Derry|برطانيا ڊيري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Durham|برطانيا ڊرهم]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Devon|برطانيا ڊيون]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dartmoor|برطانيا ڊارٽمور]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Doncaster Central|برطانيا ڊانڪاسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dunwich|برطانيا ڊنوچ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dorset|برطانيا ڊورسيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Dover Central|برطانيا ڊوور مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Rutland|برطانيا رٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Richmond|برطانيا رچمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Reading|برطانيا ريڊنگ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Reading Central|برطانيا ريڊنگ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Rye|برطانيا راءِ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Saint Helena|برطانيا سينٽ هيلينا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha|برطانيا سينٽ هيلينا، اسينشن ۽ ٽرسٽن دا ڪونها]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Salisbury Central|برطانيا سالسبري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southampton|برطانيا سائوٿيمپٽن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southampton Central|برطانيا سائوٿيمپٽن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southport|برطانيا سائوٿپورٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Southport Central|برطانيا سائوٿپورٽ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Scarborough Old Town|برطانيا اسڪاربره پراڻو شهر]]
:[[Module:Location map/data/UK Scotland|برطانيا اسڪاٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Skelmersdale|برطانيا اسڪيلمرزڊيل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Sheffield|برطانيا شيفيلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Shrewsbury Central|برطانيا شروزبري مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Shropshire|برطانيا شروپشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Soho|برطانيا سوهو]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset|برطانيا سومرسيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Bath and North East|برطانيا سومرسيٽ باٿ ۽ اتر اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset West|برطانيا سومرسيٽ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset South|برطانيا سومرسيٽ ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Sedgemoor|برطانيا سومرسيٽ سيجمور]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Taunton Deane|برطانيا سومرسيٽ ٽانٽن ڊين]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Levels|برطانيا سومرسيٽ ليولز]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset Mendip|برطانيا سومرسيٽ مينڊپ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Somerset North|برطانيا سومرسيٽ اتر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Staffordshire|برطانيا اسٽافورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Stamford Central|برطانيا اسٽيمفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Suffolk|برطانيا سفڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Sunderland|برطانيا سنڊرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Surrey|برطانيا سري]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Forest of Bowland|برطانيا ٻيلو آف بولينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom The Fylde|برطانيا دي فائلڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Thetford Central|برطانيا ٿيٽفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Turks and Caicos Islands|برطانيا ترڪز ۽ ڪيڪوس ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Tristan da Cunha|برطانيا ٽرسٽن دا ڪونها]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Tyne and Wear|برطانيا ٽائن ۽ ويئر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Falkland Islands|برطانيا فاڪلينڊ ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Fleetwood|برطانيا فليٽ ووڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Gloucester Central|برطانيا گلوسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Gloucestershire|برطانيا گلوسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Guildford Central|برطانيا گلڊفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Great Yarmouth Central|برطانيا گريٽ يارمٿ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Grand Cayman|برطانيا گرينڊ ڪيمن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Grimsby Central|برطانيا گرمزبي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Guernsey|برطانيا گرنزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Belfast|برطانيا وڏو بيلفاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/UK Greater London|برطانيا وڏو لنڊن]]
:[[Module:Location map/data/UK Greater London postal|برطانيا وڏو لنڊن پوسٽل]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Liverpool|برطانيا وڏو ليورپول]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Greater Manchester|برطانيا وڏو مانچسٽر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Wales|برطانيا ويلز]]
:[[Module:Location map/data/UK Wales Snowdonia|برطانيا ويلز سنوڊونيا]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Warwick Central|برطانيا واروڪ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Warwickshire|برطانيا واروڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Winchelsea|برطانيا ونچلسي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Winchester Central|برطانيا ونچسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Wiltshire|برطانيا ولٽشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Westmorland|برطانيا ويسٽمورلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Worcester Central|برطانيا ووسٽر مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Worcestershire|برطانيا ووسٽرشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hereford Central|برطانيا هيرفورڊ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Herefordshire|برطانيا هيرفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hertfordshire|برطانيا هارٽفورڊشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hampshire|برطانيا هيمپشائر]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Haringey|برطانيا هيرنگي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom High Peak|برطانيا هاءِ پيڪ]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Hoxne|برطانيا هاڪسن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Huntingdon|برطانيا هنٽنگڊن]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom York Central|برطانيا يارڪ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/United Kingdom Yorkshire Dales|برطانيا يارڪشائر ڊيلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brunei|برونائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brunei|برونائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burundi|برونڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burundi|برونڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil|برازيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil Brasília|برازيل برازيليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil Rio de Janeiro|برازيل ريو ڊي جينيرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Brazil São Paulo City|برازيل سائو پائولو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bratislava|براتسلاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Columbia Vancouver|برٽش ڪولمبيا وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/British Columbia Vancouver Downtown|برٽش ڪولمبيا وينڪوور ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burkina Faso|برڪينا فاسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burkina Faso|برڪينا فاسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma|برما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma|برما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma Sagaing|برما ساگائينگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Burma Sagaing|برما ساگائينگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bucharest|بخارسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bucharest|بخارسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria|بلغاريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria|بلغاريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Sofia|بلغاريا صوفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Sofia|بلغاريا صوفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Kardzhali Province|بلغاريا ڪردزالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Kardzhali Province|بلغاريا ڪردزالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv old town|بلغاريا پلووديف پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv old town|بلغاريا پلووديف پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv city centre|بلغاريا پلووديف شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bulgaria Plovdiv city centre|بلغاريا پلووديف شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bahamas|بھاماس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Barbados|بارباڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh|بنگلاديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh|بنگلاديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh Dhaka|بنگلاديش ڍاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bangladesh Dhaka|بنگلاديش ڍاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bolivia|بوليويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bolivia|بوليويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bonaire|بونائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bonaire|بونائر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Borneo|بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Borneo|بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bosnia and Herzegovina|بوسنيا ۽ هرزيگووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bosnia and Herzegovina|بوسنيا ۽ هرزيگووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Botswana|بوٽسوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Beijing|بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Beijing|بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bay of Bengal|بي آف بنگال]]
:← [[Module:Location map/data/Baton Rouge|بيٽن روج]]
:← [[Module:Location map/data/Baton Rouge Downtown|بيٽن روج ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/BRT Bandai-bashi Line|بي آر ٽي بانڊائي-باشي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belarus|بيلاروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belarus|بيلاروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belgium|بيلجيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belgium|بيلجيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belize|بيليز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Belize|بيليز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Benin|بينن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Benin|بينن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bay of Bengal| بنگال وارو نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bihar|بھار]]
===ڀ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Bhutan|ڀوٽان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Bhutan Thimphu|ڀوٽان ٿمفو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India|ڀارت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India2|ڀارت2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India3|ڀارت3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttar Pradesh|ڀارت اتر پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttar Pradesh Varanasi|ڀارت اتر پرديش وارانسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Uttarakhand|ڀارت اترکنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Ahmedabad|ڀارت احمد آباد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Arunachal Pradesh|ڀارت اروناچل پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Assam|ڀارت آسام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Agra Administrative|ڀارت آگرا انتظامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Odisha|ڀارت اوڊيشا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Orissa|ڀارت اوڙيسا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India West Bengal|ڀارت اولهه بنگال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Andaman and Nicobar Islands|ڀارت انڊمان ۽ نڪوبار ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Andhra Pradesh|ڀارت آنڌرا پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Patna|ڀارت پٽنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Puducherry|ڀارت پڊوچيري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Pondicherry|ڀارت پانڊيچيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Punjab|ڀارت پنجاب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tamil Nadu|ڀارت تامل ناڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Telangana|ڀارت تلنگانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tiruchirapalli|ڀارت تروچيراپلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Tripura|ڀارت تريپورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chandigarh|ڀارت چندي ڳڙھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chennai|ڀارت چنئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Chhattisgarh|ڀارت ڇتيس ڳڙھ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Chattisgarh|ڀارت ڇتيس ڳڙھ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jammu and Kashmir|ڀارت ڄمون ۽ ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jharkhand|ڀارت جھارکنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Dadra and Nagar Haveli|ڀارت دادرا ۽ نگر حويلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Delhi|ڀارت دهلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Delhi central|ڀارت دهلي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Rajasthan|ڀارت راجستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Sikkim|ڀارت سکم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bhopal|ڀارت ڀوپال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bihar|ڀارت بهار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Bengaluru|ڀارت بينگلورو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India Bangalore|ڀارت بنگلور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kerala|ڀارت ڪيرالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kochi|ڀارت ڪوچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kolkata|ڀارت ڪولڪتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Kollam|ڀارت ڪولم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Karnataka|ڀارت ڪرناٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Goa|ڀارت گوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Greater Jaipur|ڀارت گريٽر جئپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Gujarat|ڀارت گجرات]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Jaipur|ڀارت جئپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Ladakh|ڀارت لداخ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Lakshadweep|ڀارت لڪشديپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Madhya Pradesh|ڀارت مڌيا پرديش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Manipur|ڀارت مني پور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Meghalaya|ڀارت ميگھاليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Mizoram|ڀارت ميزورام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Mumbai|ڀارت ممبئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Maharashtra|ڀارت مھاراشٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Nagaland|ڀارت ناگالينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/India New Delhi|ڀارت نئين دهلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Haryana|ڀارت هريانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/India Himachal Pradesh|ڀارت هماچل پرديش]]
==ت==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tamil Nadu|تامل ناڊو]]
:[[Module:Location map/data/Tahiti|تاهيتي]]
:[[Module:Location map/data/Taichung|تائيچنگ]]
:[[Module:Location map/data/Tainan|تائينان]]
:[[Module:Location map/data/Taitung County|تائيتونگ ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Taiwan|تائيوان]]
:[[Module:Location map/data/Taiwan Kaohsiung|تائيوان ڪائوشيونگ]]
:[[Module:Location map/data/Tajikistan|تاجڪستان]]
:[[Module:Location map/data/Tanzania|تنزانيا]]
:[[Module:Location map/data/Tel Aviv|تل ابيب]]
:[[Module:Location map/data/Tel Aviv location|تل ابيب مقام]]
:[[Module:Location map/data/Tibetan Plateau|تبت جو پهاڙي ميدان]]
:[[Module:Location map/data/Tierra del Fuego|تيئرا ديل فيوگو]]
:[[Module:Location map/data/Tigray Region|تگرائي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Timor|تيمور]]
:[[Module:Location map/data/Tsavo national parks|تساوو قومي پارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia|تيونس]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia Greater Tunis|تيونس وڏو تيونس]]
:[[Module:Location map/data/Tunisia Tunis|تيونس تونس]]
:[[Module:Location map/data/Turkey|ترڪي]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Aegean|ترڪي ايجين]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Ankara|ترڪي انقره]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Istanbul|ترڪي استنبول]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Marmara|ترڪي مرمره]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Şanlıurfa|ترڪي شانلي عرفه]]
:[[Module:Location map/data/Turkey South Caria|ترڪي ڏکڻ ڪيريا]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Southeast|ترڪي ڏکڻ اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/Turkey Southwest|ترڪي ڏکڻ اولهه]]
:[[Module:Location map/data/Turkmenistan|ترڪمانستان]]
:[[Module:Location map/data/Tokharistan|توخارستان]]
:← [[Module:Location map/data/Turks and Caicos Islands|ترڪز ۽ ڪيڪوس ٻيٽ]]
==ٿ==
:← [[Module:Location map/data/Tennessee|ٽينيسي]]
:← [[Module:Location map/data/Texas|ٽيڪساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cold War Germany|ٿڌي جنگ وارو جرمني]]
:[[Module:Location map/data/Thailand|ٿائيلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Isan TMD|ٿائيلينڊ ايسان TMD]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Northern TMD|ٿائيلينڊ اتر TMD]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bay of Bangkok|ٿائيلينڊ بينڪاڪ جي کاري]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bangkok|ٿائيلينڊ بينڪاڪ]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Bangkok Metropolitan Region|ٿائيلينڊ بينڪاڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Chonburi|ٿائيلينڊ چونبوري]]
:[[Module:Location map/data/Thailand Chiang Mai Province|ٿائيلينڊ چيانگ مائي صوبو]]
:← [[Module:Location map/data/Tyne and Wear|ٽائن ۽ ويئر]]
==ٽ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tokyo city|ٽوڪيو شهر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Troms og Finnmark|ٽرومس او فنمارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Tenerife|ٽينيريفي]]
:[[Module:Location map/data/Togo|ٽوگو]]
:[[Module:Location map/data/Tokelau|ٽوڪيلائو]]
:[[Module:Location map/data/Tonga|ٽونگا]]
:[[Module:Location map/data/Trinidad and Tobago|ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو]]
:[[Module:Location map/data/Tuvalu|ٽوالو]]
==پ==
:← [[Module:Location map/data/Pennsylvania|پينسلوانيا]]
:← [[Module:Location map/data/Pittsburgh|پٽسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Portland|پورٽلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Portland downtown|پورٽلينڊ ڊائون ٽائون]]
:← [[Module:Location map/data/Puerto Rico|پورٽو ريڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pacific Ocean|پئسفڪ سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Balochistan|پاڪستان بلوچستان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Balochistan Pakistan|بلوچستان پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Karachi|پاڪستان ڪراچي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karachi|ڪراچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Lahore|پاڪستان لاهور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Punjab|پاڪستان پنجاب]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Punjab Pakistan|پنجاب پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan Sindh|پاڪستان سنڌ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sindh|سنڌ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pakistan|پاڪستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palau|پلائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palawan|پالاوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pamir|پامير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Bocas del Toro Province|پاناما بوڪاس ڊيل تورو صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Chiriquí Province|پاناما چيريڪي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Coclé Province|پاناما ڪوڪلي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Colón Province|پاناما ڪولون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Emberá-Wounaan|پاناما ڪومارڪا ايمبيرا-وونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Guna Yala|پاناما ڪومارڪا گونا يالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Comarca Ngäbe-Buglé|پاناما ڪومارڪا نگابي-بوگلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Darién Province|پاناما دارين صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Herrera Province|پاناما هيريرا صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Los Santos Province|پاناما لوس سانتوس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Panamá Province|پاناما پاناما صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama Veraguas Province|پاناما ويراگواس صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama West Panamá Province|پاناما اولهه پاناما صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Panama|پاناما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Bougainville Island|پاپوا نيو گني بوگن ويل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea East New Britain|پاپوا نيو گني اوڀر نيو برٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Gulf Province|پاپوا نيو گني گلف صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Lae urban|پاپوا نيو گني لاي شهري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Lae|پاپوا نيو گني لاي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea New Britain and Ireland|پاپوا نيو گني نيو برٽن ۽ آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea New Ireland|پاپوا نيو گني نيو آئرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea Sandaun Province|پاپوا نيو گني سانڊائون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea West New Britain|پاپوا نيو گني اولهه نيو برٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Papua New Guinea|پاپوا نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pará|پارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Paraguay|پيراگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Paraná|پارانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Patuakhali|پتوآکالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Penang International Airport destinations|پينانگ بين الاقوامي هوائي اڏي جون منزلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Penghu County|پينگهو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Perlis|پرليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Perm|پرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Old Jerusalem|پراڻو يروشلم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Daniel Alcides Carrión Province|پيرو دانيئل السيدس ڪاريون صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Lima|پيرو ليما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Loreto|پيرو لوريٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru Tacna|پيرو تاڪنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Peru|پيرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pichilemu|پيچيلمو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pingtung County|پنگٽنگ ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Pirojpur|پيروجپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Poland 1939|پولينڊ 1939]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Poland Greater Poland Voivodeship|پولينڊ گريٽر پولينڊ ووئيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Hel|پولينڊ ھيل]]
:[[Module:Location map/data/Poland Krakow Central|پولينڊ ڪراڪوف مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Kuyavian-Pomeranian Voivodeship|پولينڊ ڪوياوين-پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lesser Poland Voivodeship|پولينڊ ليسر پولينڊ وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lodz central|پولينڊ ووچ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Łódź Voivodeship|پولينڊ ووچ وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lower Silesian Voivodeship|پولينڊ لوئر سائيليشين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lublin central|پولينڊ لبلن مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lublin Voivodeship|پولينڊ لبلن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Lubusz Voivodeship|پولينڊ لبوش وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Masovian Voivodeship|پولينڊ ماسويئن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Opole Voivodeship|پولينڊ اوپولي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Podkarpackie Voivodeship|پولينڊ پوڊڪارپاتسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Podlaskie Voivodeship|پولينڊ پوڊلاسڪي وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Podlaskie Voivodeship|پوڊلاسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Pomeranian Voivodeship|پولينڊ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Pomeranian Voivodeship|پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Silesian Voivodeship|پولينڊ سائيليشين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Świętokrzyskie Voivodeship|پولينڊ شوينتوڪشسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Szczecin|پولينڊ شچچين]]
:[[Module:Location map/data/Poland Tarnów|پولينڊ تارنوو]]
:[[Module:Location map/data/Poland Tarnowskie Góry County|پولينڊ تارنوفسڪي گوري ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Poland Warmian-Masurian Voivodeship|پولينڊ وارميئن-ماسوريئن وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Warsaw central|پولينڊ وارسا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Poland West Pomeranian Voivodeship|پولينڊ ويسٽ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Poland Wrocław|پولينڊ وروتسواف]]
:[[Module:Location map/data/Poland|پولينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Portland State University OR|پورٽلينڊ اسٽيٽ يونيورسٽي، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Corvo|پورچوگال ازورس ڪوروو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Faial|پورچوگال ازورس فيائل]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Flores|پورچوگال ازورس فلورس]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Graciosa|پورچوگال ازورس گراسيوزا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Pico|پورچوگال ازورس پيڪو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Santa Maria|پورچوگال ازورس سانتا ماريا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores São Jorge|پورچوگال ازورس سائو جورج]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores São Miguel|پورچوگال ازورس سائو ميگوئل]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores Terceira|پورچوگال ازورس ترسيرا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Azores|پورچوگال ازورس]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Coimbra پورچوگال ڪوئمبرا ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Lisbon|پورچوگال لزبن]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Madeira|پورچوگال ماديرا]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Nature Park of Santa Maria|پورچوگال سانتا ماريا جو فطري پارڪ]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Norte|پورچوگال نورتي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal Porto Foz de Douro|پورچوگال پورتو فوز ڊي دورو]]
:[[Module:Location map/data/Portugal topographic|پورچوگال جاگرافيائي]]
:[[Module:Location map/data/Portugal|پورچوگال]]
:[[Module:Location map/data/Prince William area|پرنس وليم علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Principe|پرنسپي]]
:[[Module:Location map/data/Pyongyang|پيونگ يانگ]]
:[[Module:Location map/data/Pyrenees|پيرينيز]]
:← [[Module:Location map/data/Paramaribo|پاراماريبو]]
==ج==
:← [[Module:Location map/data/Georgia (U.S. state)|جارجيا (آمريڪي رياست)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Djibouti|جبوتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/FRG and West Berlin|جرمني جي فيڊرل ريپبلڪ ۽ اولھ برلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GDR|جرمن ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Abkhazia|جارجيا ابخازيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Adjara|جارجيا ادجارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Guria|جارجيا گوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Imereti|جارجيا ايميريتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Kakheti|جارجيا ڪاخيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Kvemo Kartli|جارجيا ڪويمو ڪارتلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Mtskheta-Mtianeti|جارجيا مسخيتا-متيانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Racha-Lechkhumi and Kvemo Svaneti|جارجيا راچا-ليچخومي ۽ ڪويمو سوانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Samegrelo-Zemo Svaneti|جارجيا ساميگريلو-زيمو سوانيتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia Tbilisi|جارجيا تبليسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Georgia|جارجيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Georgia (country)|جارجيا (ملڪ)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/German Empire|جرمن سلطنت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany 1937|جرمني 1937]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Austria Switzerland|جرمني آسٽريا سوئٽزرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Baden-Württemberg|جرمني باڊن-ورٽمبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baden-Württemberg|باڊن-ورٽمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Bavaria|جرمني بويريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bavaria|بويريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Berlin central|جرمني برلن مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Berlin|جرمني برلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Brandenburg|جرمني برانڊنبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Bremen|جرمني بريمن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bremen|بريمن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany coast|جرمني سامونڊي ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Frankfurt am Main|جرمني فرينڪفرٽ آم مائن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Frankfurt am Main|فرينڪفرٽ آم مائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Hamburg|جرمني هيمبرگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hamburg|هيمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Hesse|جرمني هيسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hesse|هيسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Karlsruhe|جرمني ڪارلسروهه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karlsruhe|ڪارلسروهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Lower Saxony|جرمني هيٺيون سيڪسني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lower Saxony|هيٺيون سيڪسني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Mecklenburg-Vorpommern|جرمني ميڪلنبرگ-فورپومرن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mecklenburg-Vorpommern|ميڪلنبرگ-فورپومرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Neckar|جرمني نيڪار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany North Rhine-Westphalia|جرمني نارٿ رائن-ويسٽفيليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Rhine-Westphalia|نارٿ رائن-ويسٽفيليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany NRW cut|جرمني اين آر ڊبليو ڪٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhenish Massif|جرمني رينش ميسف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhine|جرمني رائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Rhineland-Palatinate|جرمني رائنلينڊ-پالاتينيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rhineland-Palatinate|رائنلينڊ-پالاتينيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saarland|جرمني سارلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saarland|سارلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saxony-Anhalt|جرمني سيڪسني-انهالٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saxony-Anhalt|سيڪسني-انهالٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Saxony|جرمني سيڪسني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saxony|سيڪسني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Schleswig-Holstein|جرمني شليسوگ-هولسٽائن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Schleswig-Holstein|شليسوگ-هولسٽائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Thuringia|جرمني ٿورنگيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Thuringia|ٿورنگيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany Weser|جرمني ويزر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Germany|جرمني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gibraltar|جبرالٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GMU Arlington|جي ايم يو آرلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/GMU Fairfax|جي ايم يو فيئر فيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jakarta Metropolitan Area|جڪارتا ميٽروپوليٽن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jamaica|جميڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Aichi Prefecture|جاپان آئچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Akita|جاپان اڪيتا اڪيتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Honjo|جاپان اڪيتا هونجو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Katagami|جاپان اڪيتا ڪاتاگامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Nikaho|جاپان اڪيتا نڪاهو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Nishime|جاپان اڪيتا نشيمي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Akita Prefecture|جاپان اڪيتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/BRT Bandai-bashi Line|جاپان -بي آر ٽي بانڊائي-باشي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Aomori Prefecture|جاپان آوموري پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Chiba Prefecture|جاپان چيبا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan complete|جاپان مڪمل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Dewa|جاپان ديوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ehime Prefecture|جاپان ايهيمي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukui Prefecture|جاپان فوڪوئي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukuoka city|جاپان فوڪوئوڪا شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukuoka Prefecture|جاپان فوڪوئوڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Fukushima Prefecture|جاپان فوڪوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Gifu Prefecture|جاپان گيفو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Greater Tokyo area|جاپان گريٽر ٽوڪيو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Gunma Prefecture|جاپان گنما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hiroshima Prefecture|جاپان هيروشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hokkaido|جاپان هوڪائيدو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Hyogo Prefecture|جاپان هيوگو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ibaraki Prefecture|جاپان اباراڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ishikawa Kanazawa|جاپان ايشيڪاوا ڪانازاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ishikawa Prefecture|جاپان ايشيڪاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Iwate Prefecture|جاپان ايواتي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagawa Prefecture|جاپان ڪاگاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagoshima Kagoshima|جاپان ڪاگوشيما ڪاگوشيما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kagoshima Prefecture|جاپان ڪاگوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanagawa Prefecture|جاپان ڪاناگاوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kansai|جاپان ڪنسائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanto Chubu Kansai|جاپان ڪانتو چوبو ڪنسائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kanto|جاپان ڪانتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kobe|جاپان ڪوبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kochi Prefecture|جاپان ڪوچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kumamoto Prefecture|جاپان ڪوماموتو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto city|جاپان ڪيوٽو شهر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto|جاپان ڪيوٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyoto Prefecture|جاپان ڪيوٽو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Kyushu|جاپان ڪيوشو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Mie Prefecture|جاپان ميئي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Miyagi Prefecture|جاپان مياگي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Miyazaki Prefecture|جاپان ميازڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagano city|جاپان ناگانو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagano Prefecture|جاپان ناگانو پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nagasaki Prefecture|جاپان ناگاساڪي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Nara Prefecture|جاپان نارا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Niigata Prefecture|جاپان نيگاتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Oita Prefecture|جاپان اوئيتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Okayama Prefecture|جاپان اوڪاياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Okinawa Prefecture|جاپان اوڪيناوا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Osaka Prefecture|جاپان اوساڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Ryukyu Islands|جاپان ريوڪيو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Saga Prefecture|جاپان ساگا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Saitama Prefecture|جاپان سائيتاما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shiga Prefecture|جاپان شيگا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shimane Prefecture|جاپان شيماني پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Shizuoka Prefecture|جاپان شيزوئوڪا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tochigi Prefecture|جاپان توچيگي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tohoku Region|جاپان توهوڪو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tohoku|جاپان توهوڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokushima Prefecture|جاپان توڪوشيما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula|جاپان ٽوڪيو بي ۽ بوسو اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo city|جاپان ٽوڪيو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tokyo|جاپان ٽوڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Tottori Prefecture|جاپان توتوري پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Toyama Prefecture|جاپان توياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Wakayama Prefecture|جاپان واڪاياما پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Prefecture|جاپان ياماگاتا پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Tendo|جاپان ياماگاتا تيندو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamagata Tsuruoka|جاپان ياماگاتا تسوروئوڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamaguchi Prefecture|جاپان ياماگوچي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yamanashi Prefecture|جاپان ياماناشي پريفڪچر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan Yokohama|جاپان يوڪوهاما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Japan|جاپان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jonava District Municipality|جوناوا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Echigo Line|جي آر ايچيگو لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Hakushin Line|جي آر هاڪوشن لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Shin'etsu Main Line|جي آر شين ايتسو مين لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Tadami Line|جي آر تادامي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/JR Yahiko Line|جي آر ياهيڪو لائين]]
:[[Module:Location map/data/Republic of Artsakh|جمھوريه آرتساخ]]
:[[Module:Location map/data/Republic of Artsakh (de facto)|جمھوريه آرتساخ، بالفعل]]
:[[Module:Location map/data/Republic of North Macedonia|جمھوريه اتر مقدونيا]]
:← [[Module:Location map/data/Republic of Macedonia|جمھوريه مقدونيا]]
:[[Module:Location map/data/Republic of the Congo|جمھوريه ڪانگو]]
==ڄ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jammu and Kashmir|ڄمون ۽ ڪشمير]]
==جھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Jhalokati|جهالوڪاٺي]]
==چ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Chad|چاڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Changhua County|چانگهوا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Channel Islands|چينل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Charlottesville to Merrifield|شارلٽس وِل کان ميريفيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chatham Islands|چيٿم ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chiayi City|چيائي شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chiayi County|چيائي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Antofagasta|چلي انتوفاگستا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Arica y Parinacota|چلي اريڪا ۽ پاريناڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Aysén|چلي آئيسين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Chiloé|چلي چيلوئي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chiloé|چيلوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Coquimbo Region|چلي ڪوڪيمبو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Easter Island|چلي ايسٽر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Los Lagos|چلي لوس لاگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile Tarapacá|چلي تاراپاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Chile|چلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China (equirectangular)|چين (هڪجهڙي مستطيل پروجيڪشن)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Anhui Fuyang|چين آنهوي فويانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Beijing municipality|چين بيجنگ ميونسپلٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Beijing|چين بيجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Chongqing|چين چونگ چنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chongqing|چونگ چنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Fujian|چين فوجيان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Fujian|فوجيان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Gansu|چين گانسو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Gansu|گانسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangdong|چين گوانگ ڊونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guangdong|گوانگ ڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangdong Foshan Shunde Ronggui|چين گوانگ ڊونگ فوشان شوندي رونگگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangxi topography|چين گوانگسي جاگرافيائي بناوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guangxi|چين گوانگسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guangxi|گوانگسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Guizhou|چين گوئيژو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guizhou|گوئيژو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hainan|چين هائينان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hainan|هائينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei|چين هيبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hebei|هيبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei Shijiazhuang|چين هيبي شيجياژوانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Shijiazhuang|چين شيجياژوانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hebei Shijiazhuang urban|چين هيبي شيجياژوانگ شهري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Heilongjiang|چين هي لونگ جيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Heilongjiang|هي لونگ جيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Henan|چين هينان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Henan|هينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hubei|چين هوبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hubei|هوبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Hunan|چين هونان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hunan|هونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Inner Mongolia|چين اندروني منگوليا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Inner Mongolia|اندروني منگوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jiangsu Nanjing|چين جيانگسو نانجنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nanjing|نانجنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jiangsu|چين جيانگسو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jiangsu|جيانگسو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Jilin|چين جيلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jilin|جيلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Liaoning|چين لياوننگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Liaoning|لياوننگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Ningxia|چين ننگشيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ningxia|ننگشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Northern Plain|چين اتر ميدان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Qinghai|چين چنگهائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Qinghai|چنگهائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Ronggui|چين رونگگوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shandong|چين شان ڊونگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shandong|شان ڊونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shandong Qingdao|چين شان ڊونگ چنگدائو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Qingdao|چين چنگدائو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Qingdao|چنگدائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shanghai|چين شنگهائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shanghai|شنگهائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shanxi|چين شانشي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shanxi|شانشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Shenzhen|چين شينزين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Shenzhen|شينزين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Sichuan|چين سيچوان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sichuan|سيچوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tianjin|چين تيانجن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tianjin|تيانجن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tibet topography|چين تبت جاگرافيائي بناوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Tibet|چين تبت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tibet|تبت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Xinjiang|چين سنڪيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Xinjiang|سنڪيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Yunnan|چين يونان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Yunnan|يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Zhejiang|چين ژيجيانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Zhejiang|ژيجيانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China Zhengzhou|چين ژينگژو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/China Macau|چين مڪائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/China|چين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Csongrád Szeged|چونگراد سيگيد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Greater Prague|چيڪ جمهوريه گريٽر پراگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Moravian-Silesian Region|چيڪ جمهوريه موراوين-سليزين علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Central|چيڪ جمهوريه پراگ مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Charles Bridge|چيڪ جمهوريه پراگ چارلس برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague city centre|چيڪ جمهوريه پراگ شهر مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Districts|چيڪ جمهوريه پراگ ضلعا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague Prague Castle|چيڪ جمهوريه پراگ پراگ قلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Prague|چيڪ جمهوريه پراگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Vysočina|چيڪ جمهوريه ويسوچينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic Zlin|چيڪ جمهوريه زلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czech Republic|چيڪ جمهوريه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Czechia|چيڪيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Czechoslovakia|چيڪوسلوواڪيا]]
:← [[Module:Location map/data/Cheshire|چيشائر]]
===خ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Khyber Pakhtunkhwa|خيبر پختونخوا]]
[[Module:Location map/data/Strait of Juan de Fuca|خوان دي فوڪا سامونڊي لنگهه]]
===د===
:[[ماڊيول:Location map/data/Dubai|دبئي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/World|دنيا]]
==ڌ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Earth|ڌرتي]]
==ڏ==
:← [[ماڊيول:Location map/data/South Australia|ڏکڻ آسٽريليا]]
:← [[Module:Location map/data/South Carolina|ڏکڻ ڪيرولائنا]]
:← [[Module:Location map/data/South Dakota|ڏکڻ ڊڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/England south|ڏکڻ انگلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Quebec South|ڏکڻ ڪيوبيڪ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa|ڏکڻ آفريڪا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Eastern Cape|ڏکڻ آفريڪا اوڀر ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Free State|ڏکڻ آفريڪا فري اسٽيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng Greater Johannesburg|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ وڏو جوهانسبرگ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Gauteng Pretoria Metro|ڏکڻ آفريڪا گوٽينگ پريٽوريا ميٽرو]]
:[[Module:Location map/data/South Africa KwaZulu-Natal|ڏکڻ آفريڪا ڪوازولو-نٽال]]
:[[Module:Location map/data/South Africa KwaZulu-Natal Greater Durban|ڏکڻ آفريڪا ڪوازولو-نٽال وڏو ڊربن]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Limpopo|ڏکڻ آفريڪا لمپوپو]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Mpumalanga|ڏکڻ آفريڪا مپومالانگا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa North West|ڏکڻ آفريڪا اتر اولهه]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Northern Cape|ڏکڻ آفريڪا اتر ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Pretoria|ڏکڻ آفريڪا پريٽوريا]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape Cape Town Central|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ ڪيپ ٽائون مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/South Africa Western Cape Greater Cape Town|ڏکڻ آفريڪا اولهه ڪيپ وڏو ڪيپ ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/South America|ڏکڻ آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/South Asia|ڏکڻ ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/South Atlantic|ڏکڻ ائٽلانٽڪ]]
:[[Module:Location map/data/South China Sea|ڏکڻ چين سمنڊ]]
:[[Module:Location map/data/South Korea|ڏکڻ ڪوريا]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Busan|ڏکڻ ڪوريا بوسان]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Seoul|ڏکڻ ڪوريا سيئول]]
:[[Module:Location map/data/South Korea Ulsan|ڏکڻ ڪوريا السان]]
:[[Module:Location map/data/South Norway|ڏکڻ ناروي]]
:[[Module:Location map/data/South Orkney Islands|ڏکڻ آرڪني ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Ossetia|ڏکڻ اوسيشيا]]
:[[Module:Location map/data/South Shetland Islands|ڏکڻ شيٽلينڊ ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/South Sudan|ڏکڻ سوڊان]]
:← [[Module:Location map/data/Southern Sudan|ڏاکڻو سوڊان]]
:[[Module:Location map/data/Southeast Asia|ڏکڻ اوڀر ايشيا]]
:[[Module:Location map/data/Southwest China|ڏکڻ اولهه چين]]
:[[Module:Location map/data/Southern Northern Virginia|ڏاکڻي اتر ورجينيا]]
:[[Module:Location map/data/Southern Uruguay|ڏاکڻو يوراگوئي]]
:← [[Module:Location map/data/South Yorkshire|ڏکڻ يارڪشائر]]
==ڊ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Delta Plan|ڊيلٽا پلان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Aarhus|ڊينمارڪ آرهوس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Aarhus|آرهوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Bornholm|ڊينمارڪ بورن هولم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Capital Region|ڊينمارڪ گادي وارو علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Central Denmark Region|ڊينمارڪ مرڪزي ڊينمارڪ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Copenhagen|ڊينمارڪ ڪوپن هيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Falster|ڊينمارڪ فالسٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Faroe Islands|ڊينمارڪ فيرو ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Faroe Islands|فيرو ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Funen|ڊينمارڪ فيونن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Greater Copenhagen|ڊينمارڪ گريٽر ڪوپن هيگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Hadsund|ڊينمارڪ هيڊسنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Helnæs|ڊينمارڪ هيلنيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Lolland|ڊينمارڪ لولنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Møn|ڊينمارڪ مون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark North Jutland Region|ڊينمارڪ اتر جٽلينڊ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Region of Southern Denmark|ڊينمارڪ ڏاکڻي ڊينمارڪ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Region Zealand|ڊينمارڪ زيلينڊ علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Skive|ڊينمارڪ اسڪيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark Zealand|ڊينمارڪ زيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Denmark|ڊينمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dera Ismail Khan|ڊيرا اسماعيل خان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dinaric Alps|ڊينارڪ الپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dominica|ڊومينيڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dominican Republic|ڊومينيڪن جمهوريه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Donbas|ڊونباس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Donetsk|ڊونيتسڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Dorset Geology|ڊورسيٽ جيالاجي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Deutschland|ڊائچ لينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dublin|ڊبلن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Dutch railway station|ڊچ ريلوي اسٽيشن]]
:← [[Module:Location map/data/Durban|ڊربن]]
:← [[Module:Location map/data/Derbyshire|ڊربيشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Devon|ڊيون]]
:← [[Module:Location map/data/Dorset|ڊورسيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Durham|ڊرهم]]
==ذ==
:[[Module:Location map/data/Subantarctic (Indian Ocean)|ذيلي ائنٽارڪٽڪ (هندي سمنڊ)]]
==ر==
:← [[Module:Location map/data/Rhode Island|روڊ آئلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rajasthan|راجستان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rome|روم]]
:[[Module:Location map/data/Romania Alba|رومانيا البا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Arad|رومانيا اراد]]
:[[Module:Location map/data/Romania Arges|رومانيا ارجش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bihor|رومانيا بيهور]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bistrița-Năsăud|رومانيا بسٽريتسا-نسئود]]
:[[Module:Location map/data/Romania Brăila|رومانيا برائلا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Brașov|رومانيا براشوو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Bucharest|رومانيا بخارسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Romania Buzău|رومانيا بوزائو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Caraș-Severin|رومانيا ڪاراش-سيورين]]
:[[Module:Location map/data/Romania Cluj|رومانيا ڪلوج]]
:[[Module:Location map/data/Romania Constanta|رومانيا ڪونسٽانٽسا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Covasna|رومانيا ڪواسنا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Galati|رومانيا گالاتس]]
:[[Module:Location map/data/Romania Giurgiu|رومانيا جورجيو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Gorj|رومانيا گورج]]
:[[Module:Location map/data/Romania Harghita|رومانيا هارگيتا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Hunedoara|رومانيا هونيڊوارا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Maramureș|رومانيا ماراموريش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Mureș|رومانيا موريش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Neamt|رومانيا نيامتس]]
:[[Module:Location map/data/Romania Olt|رومانيا اولت]]
:[[Module:Location map/data/Romania Prahova|رومانيا پراهووا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Sălaj|رومانيا سلاژ]]
:[[Module:Location map/data/Romania Satu Mare|رومانيا ساتو ماري]]
:[[Module:Location map/data/Romania Sibiu|رومانيا سيبيو]]
:[[Module:Location map/data/Romania Teleorman|رومانيا ٽيلي اورمان]]
:[[Module:Location map/data/Romania Timiș|رومانيا تيميش]]
:[[Module:Location map/data/Romania Timișoara|رومانيا تيميشوارا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Tulcea|رومانيا تولچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vâlcea|رومانيا ولچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vaslui|رومانيا واسلوئي]]
:[[Module:Location map/data/Romania Vrancea|رومانيا ورانچيا]]
:[[Module:Location map/data/Romania|رومانيا]]
:[[Module:Location map/data/Roraima|رورائيما]]
:[[Module:Location map/data/Russia Adygea|روس ادگيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Altai Krai|روس التائي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Altai Republic|روس التائي جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Amur Oblast|روس امور اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Arkhangelsk Oblast polar|روس آرخانگلسڪ اوبلاسٽ قطبي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Arkhangelsk Oblast|روس آرخانگلسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Astrakhan Oblast|روس آستراخان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Bashkortostan|روس باشڪورتوستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Belgorod Oblast|روس بيلگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Bryansk Oblast|روس بريانسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Buryatia|روس برياتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Central Federal District|روس مرڪزي وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chechnya|روس چيچنيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chelyabinsk Oblast|روس چيليابينسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chukotka Autonomous Okrug|روس چڪوتڪا خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Chuvashia|روس چواشيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Dagestan|روس داغستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Far Eastern Federal District|روس ڏور اوڀر وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ingushetia|روس انگوشيتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Irkutsk Oblast|روس ارڪوتسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ivanovo Oblast|روس ايوانوفو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Jewish Autonomous Oblast|روس يھودي خودمختيار اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kabardino-Balkaria|روس ڪباردينو-بالڪاريا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kaliningrad Oblast|روس ڪاليننگراڊ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kalmykia|روس ڪلميڪيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kaluga Oblast|روس ڪالوگا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kamchatka Krai|روس ڪمچاتڪا ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Karachay-Cherkessia|روس ڪاراچائي-چرڪيسيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Karelia|روس ڪريليا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kemerovo Oblast|روس ڪيميروو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khabarovsk Krai|روس خاباروفسڪ ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khakassia|روس خاڪسيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Khanty-Mansi Autonomous Okrug|روس خانتي-مانسي خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kirov Oblast|روس ڪيروف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Komi Republic|روس ڪومي جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kostroma Oblast|روس ڪاستروما اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Krasnodar Krai|روس ڪراسنوڊار ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Krasnoyarsk Krai|روس ڪراسنو يارسڪ ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kurgan Oblast|روس ڪرگان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kuril Islands|روس ڪوريل ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Kursk Oblast|روس ڪرسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Leningrad Oblast|روس لينن گراڊ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Lipetsk Oblast|روس ليپيتسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Magadan Oblast|روس مگادان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Mari El|روس ماري ايل]]
:[[Module:Location map/data/Russia Mordovia|روس موردوويا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Central|روس ماسڪو مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Central Moscow|مرڪزي ماسڪو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Oblast|روس ماسڪو اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow Ring Road|روس ماسڪو رنگ روڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Moscow Ring Road|ماسڪو رنگ روڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Russia Moscow MKAD|روس ماسڪو ايم ڪي اي ڊي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Moscow|روس ماسڪو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Murmansk Oblast|روس مورمانسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nenets Autonomous Okrug|روس نينيتس خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Central|روس نژني نووگورود مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Central Nizhny Novgorod|مرڪزي نژني نووگورود]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Kanavino|روس نژني نووگورود ڪاناوينو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Nizhny Novgorod Oblast|روس نژني نووگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia North Caucasian Federal District|روس اتر قفقازي وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia North Ossetia-Alania|روس اتر اوسيشيا-الانيا]]
:← [[Module:Location map/data/Russia North Ossetia–Alania|روس اتر اوسيشيا–الانيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Northwestern Federal District|روس اتر اولهه وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novaya Zemlya|روس نووايا زمليا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novgorod Oblast|روس نووگورود اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Novosibirsk Oblast|روس نوووسيبيرسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Omsk Oblast|روس اومسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Orenburg Oblast|روس اورينبرگ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Oryol Oblast|روس اوريول اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Penza Oblast|روس پينزا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Perm Krai|روس پيرم ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Primorsky Krai|روس پريمورسڪي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Pskov Oblast|روس پسڪوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Rostov Oblast|روس روستوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ryazan Oblast|روس ريازان اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg central|روس سينٽ پيٽرزبرگ مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg Vasilyevsky Island|روس سينٽ پيٽرزبرگ واسيليئفسڪي ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saint Petersburg|روس سينٽ پيٽرزبرگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakha Republic|روس ساخا جمھوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakhalin Oblast|روس سخالين اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sakhalin|روس سخالين]]
:[[Module:Location map/data/Russia Samara Oblast|روس سمارا اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Saratov Oblast|روس ساراتوف اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Smolensk Oblast|روس سمولينسڪ اوبلاسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Southern Federal District|روس ڏاکڻو وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Stavropol Krai|روسيا اسٽاوروپول ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia Sverdlovsk Oblast|روسيا سويردلوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tambov Oblast|روسيا تامبوف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tatarstan|روسيا تاتارستان]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tomsk Oblast|روسيا تومسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tula Oblast|روسيا تُولا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tuva Republic|روسيا تُووا جمهوريه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tver Oblast|روسيا ٽوَر اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Tyumen Oblast|روسيا ٽيومين اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Udmurtia|روسيا اُدمورتيا]]
:[[Module:Location map/data/Russia Ulyanovsk Oblast|روسيا اُليانوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Vladimir Oblast|روسيا ولاديمير اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Volga Federal District|روسيا وولگا وفاقي ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Russia Volgograd Oblast|روسيا وولگوگراد اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Vologda Oblast|روسيا وولوگدا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Voronezh Oblast|روسيا وورونيز اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Western|روسيا اولهه]]
:[[Module:Location map/data/Russia Yamalo-Nenets Autonomous Okrug|روسيا يامالو-نينيتس خودمختيار اوڪروگ]]
:[[Module:Location map/data/Russia Yaroslavl Oblast|روسيا ياروسلاول اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Russia Zabaykalsky Krai|روسيا زابائيڪالسڪي ڪرائي]]
:[[Module:Location map/data/Russia|روسيا]]
:[[Module:Location map/data/Reed College Portland OR|ريڊ ڪاليج پورٽلينڊ، اوريگن]]
:[[Module:Location map/data/Republika Srpska|ريپبلڪا سرپسڪا]]
:[[Module:Location map/data/Réunion|ري يونيئن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Rogaland|روگالينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Rwanda|روانڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Rutland|رٽلينڊ]]
===ز===
:[[Module:Location map/data/Zambia|زيمبيا]]
:[[Module:Location map/data/Zimbabwe|زمبابوي]]
===س===
:[[ماڊيول:Location map/data/Central African Republic|سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central America|سينٽرل آمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central Caracas|سينٽرل ڪاراڪاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Central West Germany 1989|سينٽرل ويسٽ جرمني 1989]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CFU|CFU]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Swaziland|سوازي لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hsinchu City|سنچو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hsinchu County|سنچو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Krkonoše central|سينٽرل ڪرڪونوشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle America|سينٽرل آمريڪا]]
:[[Module:Location map/data/Saba|سابا]]
:← [[Module:Location map/data/Silesian Voivodeship|سائيليشين وائيووڊشپ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Sogn og Fjordane|سوگن او فيورداني]]
:[[Module:Location map/data/Saint Barthélemy|سينٽ بارٿيليمي]]
:[[Module:Location map/data/Saint Kitts and Nevis|سينٽ ڪٽس ۽ نيوس]]
:[[Module:Location map/data/Saint Lucia|سينٽ لوشيا]]
:[[Module:Location map/data/Saint-Martin|سينٽ مارٽن]]
:[[Module:Location map/data/Saint Pierre and Miquelon|سينٽ پيئر ۽ ميڪيلون]]
:[[Module:Location map/data/Saint Vincent and the Grenadines|سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊائنز]]
:[[Module:Location map/data/Salton Trough|سالٽن ٽراف]]
:[[Module:Location map/data/Samoa|ساموا]]
:[[Module:Location map/data/Samtskhe-Javakheti|سامتسخي-جاواخيتي]]
:[[Module:Location map/data/San Francisco Bay Area|سان فرانسسڪو بي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/San Marino|سان مارينو]]
:[[Module:Location map/data/Santa Clarita|سانتا ڪلاريتا]]
:[[Module:Location map/data/Sao Tome|سائو ٽومي]]
:[[Module:Location map/data/Sao Tome and Principe|سائو ٽومي ۽ پرنسيپي]]
:← [[Module:Location map/data/São Tomé and Príncipe|سائو ٽومي ۽ پرنسيپي]]
:[[Module:Location map/data/Saudi Arabia|سعودي عرب]]
:[[Module:Location map/data/Seattle landmarks|سيئٽل نشانيا]]
:[[Module:Location map/data/Seattle WA Downtown|سيئٽل واشنگٽن ڊائون ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Seine-Maritime|سين-ماريتيم]]
:[[Module:Location map/data/Senegal|سينيگال]]
:[[Module:Location map/data/Serbia|سربيا]]
:[[Module:Location map/data/Serbia and Montenegro|سربيا ۽ مونٽي نيگرو]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Belgrade|سربيا بيلگريڊ]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Novi Sad|سربيا نووي ساد]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Territory of the Military Commander|سربيا فوجي ڪمانڊر جو علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Serbia Vojvodina|سربيا وويووڊينا]]
:[[Module:Location map/data/Sevastopol|سيوستوپول]]
:[[Module:Location map/data/Seychelles|سيشلز]]
:[[Module:Location map/data/Sierra Leone|سيرا ليون]]
:[[Module:Location map/data/Singapore|سنگاپور]]
:[[Module:Location map/data/Singapore Rail|سنگاپور ريل]]
:[[Module:Location map/data/Singapore Rail central area|سنگاپور ريل مرڪزي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Sint Maarten|سنٽ مارٽن]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Banská Bystrica Region|سلوواڪيا بانسڪا بيسٽريڪا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Bratislava Region|سلوواڪيا براتيسلاوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Košice Region|سلوواڪيا ڪوشيتسي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Nitra Region|سلوواڪيا نيترا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region|سلوواڪيا پريشوف علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (East)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اوڀر)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (West)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اولهه)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trenčín Region|سلوواڪيا ٽرينچين علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia|سلوواڪيا]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Banská Bystrica Region|سلوواڪيا بانسڪا بيسٽريڪا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Bratislava Region|سلوواڪيا براتيسلاوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Košice Region|سلوواڪيا ڪوشيتسي علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Nitra Region|سلوواڪيا نيترا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region|سلوواڪيا پريشوف علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (East)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اوڀر)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Prešov Region (West)|سلوواڪيا پريشوف علائقو (اولهه)]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trenčín Region|سلوواڪيا ٽرينچين علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Trnava Region|سلوواڪيا ترناوا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovakia Žilina Region|سلوواڪيا ژيلينا علائقو]]
:[[Module:Location map/data/Slovenia|سلووينيا]]
:[[Module:Location map/data/Slovenia Pomurska|سلووينيا پومورسڪا]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands|سولومن ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands Guadalcanal|سولومن ٻيٽ گواڊالڪينال]]
:[[Module:Location map/data/Solomon Islands Honiara|سولومن ٻيٽ هونيارا]]
:[[Module:Location map/data/Sonoma County|سونومَا ڪائونٽي]]
:[[Module:Location map/data/Soviet Union|سوويت يونين]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka|سري لنڪا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Batticaloa Central|سري لنڪا بٽيڪالوا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Batticaloa Greater|سري لنڪا وڏو بٽيڪالوا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Chavakachcheri|سري لنڪا چاواڪچچيري]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Central|سري لنڪا ڪولمبو مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo District|سري لنڪا ڪولمبو ضلعو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Greater|سري لنڪا وڏو ڪولمبو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Colombo Municipality|سري لنڪا ڪولمبو ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Jaffna Central|سري لنڪا جافنا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Jaffna Greater|سري لنڪا وڏو جافنا]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Kilinochchi Central|سري لنڪا ڪلينوچچي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Kilinochchi Greater|سري لنڪا وڏو ڪلينوچچي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Mannar|سري لنڪا منار]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Northern Province|سري لنڪا اتر صوبو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Point Pedro|سري لنڪا پوائنٽ پيڊرو]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Trincomalee Central|سري لنڪا ٽرنڪومالي مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Vavuniya Central|سري لنڪا واوونيا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Sri Lanka Vavuniya Greater|سري لنڪا وڏو واوونيا]]
:[[Module:Location map/data/Sudan|سوڊان]]
:[[Module:Location map/data/Sudan (2005-2011)|سوڊان (2005-2011)]]
:[[Module:Location map/data/Sudan Khartoum|سوڊان خرطوم]]
:[[Module:Location map/data/Suriname|سورينام]]
:[[Module:Location map/data/Suriname Paramaribo|سورينام پاراماريبو]]
:[[Module:Location map/data/Svalbard|سوالبارڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Blekinge|سويڊن بليڪنگي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Dalarna|سويڊن دالارنا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gävleborg|سويڊن يووليبورگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gotland|سويڊن گوٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Halland|سويڊن هالاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jämtland|سويڊن يمتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jönköping|سويڊن يونشوپنگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kalmar|سويڊن ڪالمار]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kronoberg|سويڊن ڪرونوبيرگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Norrbotten|سويڊن نوربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Örebro|سويڊن اوريبرو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Östergötland|سويڊن اوسترگوتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden|سويڊن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Uppsala|سويڊن اپسالا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Scania|سويڊن اسڪانيا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Skåne|سويڊن اسڪونه]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Stockholm|سويڊن اسٽاڪهولم]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Stockholm Municipality|سويڊن اسٽاڪهولم ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden South|سويڊن ڏکڻ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Southern|سويڊن ڏاکڻو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Dalarna|سويڊن دالارنا]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Södermanland|سويڊن سودرمانلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kalmar|سويڊن ڪالمار]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Kronoberg|سويڊن ڪرونوبيرگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Gotland|سويڊن گوٽلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Norrbotten|سويڊن نوربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Blekinge|سويڊن بليڪنگي]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Halland|سويڊن هالاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jämtland|سويڊن يمتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Jönköping|سويڊن يونشوپنگ]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Örebro|سويڊن اوريبرو]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Östergötland|سويڊن اوسترگوتلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Värmland|سويڊن ورملاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västerbotten|سويڊن ويسٽربوٽن]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västernorrland|سويڊن ويسٽرنورلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västmanland|سويڊن ويسٽمانلاند]]
:[[Module:Location map/data/Sweden Västra Götaland|سويڊن ويسٽرا گوتالاند]]
:[[Module:Location map/data/Swedish Air Defense Sectors 1989|سويڊني هوائي دفاعي شعبا 1989]]
:[[Module:Location map/data/Swedish Military Areas 1989|سويڊني فوجي علائقا 1989]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland|سوئٽزرلينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Bern|سوئٽزرلينڊ برن]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Bern downtown|سوئٽزرلينڊ برن ڊائون ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Canton of Vaud|سوئٽزرلينڊ ڪينٽن آف وو]]
:[[Module:Location map/data/Switzerland Canton of Zürich|سوئٽزرلينڊ ڪينٽن آف زيورخ]]
:← [[Module:Location map/data/San Francisco County|سان فرانسسڪو ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/Isles of Scilly|سِلي وارا ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Somerset|سومرسيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Southampton|سائوٿيمپٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Suffolk|سفڪ]]
:← [[Module:Location map/data/Surrey|سري]]
===ش===
:← [[Module:Location map/data/Świętokrzyskie Voivodeship|شوينتوڪشسڪي وائيووڊشپ]]
:[[Module:Location map/data/Shenandoah Valley|شينينڊوا وادي]]
:[[Module:Location map/data/Shida Kartli|شيدا ڪارٽلي]]
:[[Module:Location map/data/Somogy Kaposvár|شوموگ ڪيپوشوار]]
:[[Module:Location map/data/Syria|شام]]
:[[Module:Location map/data/Syria Aleppo|شام حلب]]
:[[Module:Location map/data/Syria Ancient City of Aleppo|شام حلب جو قديم شهر]]
:[[Module:Location map/data/Syria Damascus|شام دمشق]]
:[[Module:Location map/data/Syria Old Damascus|شام پراڻو دمشق]]
:[[Module:Location map/data/Syria Golan|شام گولان]]
:[[Module:Location map/data/Syria and Lebanon|شام ۽ لبنان]]
:[[Module:Location map/data/Syria-Iraq|شام-عراق]]
:[[Module:Location map/data/Syria-Iraq-Lebanon|شام-عراق-لبنان]]
:← [[Module:Location map/data/Chicago|شڪاگو]]
:← [[Module:Location map/data/Sheffield|شيفيلڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Shropshire|شروپشائر]]
===ص===
:[[Module:Location map/data/Somalia|صوماليا]]
:[[Module:Location map/data/Somaliland|صومالي لينڊ]]
===ع===
:[[ماڊيول:Location map/data/Arab world|عرب دنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Arbil|عراق اربيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Baghdad|عراق بغداد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq Mosul|عراق موصل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraq|عراق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Iraqi Kurdistan|عراقي ڪردستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Oman|عمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ottoman Empire1914|عثماني سلطنت 1914]]
===ف===
:[[ماڊيول:Location map/data/Făgăraş Mountains|فگراش جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fairfax Area|فيئر فيڪس علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fairfax|فيئر فيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/FATA|فاٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fejér Székesfehérvár|فيجير سيڪيشفيهروار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Fiji|فجي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Åland Islands|فن لينڊ آلاند ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Åland|فن لينڊ آلاند]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Central Finland|فن لينڊ مرڪزي فن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Helsinki (mainland)|فن لينڊ هيلسنڪي (مکيه زمين)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Helsinki|فن لينڊ هيلسنڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Kanta-Häme|فن لينڊ ڪانتا-هامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Kymenlaakso|فن لينڊ ڪيمنلاڪسُو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Lapland|فن لينڊ ليپلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Ostrobothnia|فن لينڊ اوستروبوٿنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Päijät-Häme|فن لينڊ پائيجات-هامي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Pirkanmaa|فن لينڊ پيرڪانما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Karelia|فن لينڊ ڏکڻ ڪاريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Ostrobothnia|فن لينڊ ڏکڻ اوستروبوٿنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland South Savo|فن لينڊ ڏکڻ ساوو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland Uusimaa|فن لينڊ اوسيما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Finland|فن لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Florence|فلورينس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Forest Park (St. Louis)|فارسٽ پارڪ (سينٽ لوئس)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Ain|فرانس اَين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Aisne|فرانس اَين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Allier|فرانس اليي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Alpes-de-Haute-Provence|فرانس آلپ-دي-اوت-پرووانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Alsace|فرانس الزاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Angers|فرانس آنجيه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Aquitaine|فرانس اڪيتين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes|فرانس اوورني-رون-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Auvergne|فرانس اوورني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bordeaux|فرانس بورڊو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bourgogne-Franche-Comté|فرانس بورگون-فرانش-ڪونتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Brest|فرانس بريست]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Bretagne|فرانس بريتاني]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/France Brittany|فرانس برٽني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Burgundy|فرانس برگنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Caen|فرانس ڪان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Calvados|فرانس ڪالوڊوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Centre|فرانس مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Champagne-Ardenne|فرانس شيمپين-آردين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Charente-Maritime|فرانس شارانت-ماريٽائم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Charente|فرانس شارانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Concarneau|فرانس ڪونڪارنو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Corsica|فرانس ڪورسيڪا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Corsica|ڪورسيڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Côtes-d'Armor|فرانس ڪوٽس-دارمور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Dordogne|فرانس دوردون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Finistère|فرانس فينستير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Franche-Comté|فرانس فرانش-ڪونتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Grand Est|فرانس گرانڊ ايسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Haute-Garonne|فرانس اوت-گارون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Hautes-Alpes|فرانس اوت-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Hauts-de-France|فرانس او-دو-فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Île-de-France|فرانس ايل-دو-فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Ille-et-Vilaine|فرانس ايل-اي-ويلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Kerguelen|فرانس ڪرگوئيلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Landes|فرانس لانڊس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Languedoc-Roussillon|فرانس لانگدوڪ-روسيلون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Le Havre|فرانس لو آوَر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lille|فرانس ليل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Limousin|فرانس ليموزين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Loire-Atlantique|فرانس لوئر-ائٽلانٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lorient|فرانس لوريان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lorraine|فرانس لورين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Lower Normandy|فرانس هيٺين نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Marseille|فرانس مارسيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Mayotte|فرانس مايوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Midi-Pyrénées|فرانس ميدي-پيريني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Morbihan|فرانس موربيهان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nantes|فرانس نانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nice|فرانس نيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nord-Pas-de-Calais|فرانس نور-پا-دو-ڪالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Normandy|فرانس نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Nouvelle-Aquitaine|فرانس نوويل-اڪيتين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Occitanie|فرانس اوڪيتاني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris 1st arrondissement|فرانس پيرس پهريون ارونڊيسمان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris and inner ring|فرانس پيرس ۽ اندروني رنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Paris|فرانس پيرس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Paris|پيرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Pas-de-Calais|فرانس پا-دو-ڪالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Pays de la Loire|فرانس پئي دو لا لوئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Picardy|فرانس پڪارڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Poitou-Charentes|فرانس پواتو-شارانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Provence-Alpes-Côte d'Azur|فرانس پرووانس-آلپس-ڪوٽ دازور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Rennes|فرانس رين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Rhône-Alpes|فرانس رون-آلپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Roadstead of Brest|فرانس بريست روڊسٽيد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Savoie|فرانس ساوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France South|ڏکڻ فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Strasbourg|فرانس اسٽراسبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Toulouse|فرانس تولوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Upper Normandy|فرانس مٿين نارمنڊي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vannes|فرانس وان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vaucluse|فرانس ووڪلوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France Vienne|فرانس ويين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/France|فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Freiburg|فرائي برگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/French Guiana|فرينچ گيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/French Polynesia|فرينچ پولينيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Futuna|فوتونا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Finnmark|فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palestine Gaza|فلسطين غزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Palestinian territories|فلسطيني علائقا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Palestine|فلسطين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Persian Gulf|فارسي نار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philadelphia|فلاڊلفيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Benguet|فلپائن بينگيت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Metro Manila|فلپائن ميٽرو منيلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Nueva Ecija|فلپائن نيووا ايسيجا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Valenzuela 1st|فلپائن والينزويلا پهريون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Valenzuela 2nd|فلپائن والينزويلا ٻيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines Visayas|فلپائن ويساياس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Philippines|فلپائن]]
:← [[Module:Location map/data/Falkland Islands|فاڪلينڊ ٻيٽ]]
===ق===
:[[ماڊيول:Location map/data/Caucasus mountains|قفقاز جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cyprus|قبرص]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Karakoram relief|قراقرم رليف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Karakoram|قراقرم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kazakhstan Baikonur Cosmodrome|قزاقستان بائيڪونور ڪوسموڊروم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kazakhstan|قزاقستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Occupied Yugoslavia|قبضي هيٺ يوگوسلاويا]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Daayen|قطر الضعاين]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Khor|قطر الخور]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Shamal|قطر الشمال]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Al Wakrah Municipality|قطر الوڪرا ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Doha|قطر دوحا]]
:[[Module:Location map/data/Qatar Umm Salal|قطر ام صلال]]
:[[Module:Location map/data/Qatar|قطر]]
===ڪ===
:[[ماڊيول:Location map/data/Kėdainiai District Municipality|ڪيدائينيا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Mombasa|ڪينيا ممباسا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Nairobi|ڪينيا نيروبي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nairobi|نيروبي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya Rift Valley-Western|ڪينيا رفٽ وادي-اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kenya|ڪينيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kashmir|ڪشمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Black Sea|ڪارو سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Calabarzon|ڪالابارزون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia islands North|ڪمبوڊيا اتر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia islands South|ڪمبوڊيا ڏکڻ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cambodia|ڪمبوڊيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cameroon|ڪيمرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Camotes|ڪاموٽيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Acadia|ڪئناڊا البرٽا اڪيڊيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Athabasca|ڪئناڊا البرٽا اٿاباسڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Barrhead|ڪئناڊا البرٽا بارهيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Beaver|ڪئناڊا البرٽا بيور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Big Lakes|ڪئناڊا البرٽا بگ ليڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Bighorn|ڪئناڊا البرٽا بگ هورن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Birch Hills|ڪئناڊا البرٽا برچ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Bonnyville|ڪئناڊا البرٽا بوني وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Brazeau|ڪئناڊا البرٽا برازيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Camrose|ڪئناڊا البرٽا ڪيمروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Cardston|ڪئناڊا البرٽا ڪارڊسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Clear Hills|ڪئناڊا البرٽا ڪليئر هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Clearwater|ڪئناڊا البرٽا ڪليئر واٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Crowsnest Pass|ڪئناڊا البرٽا ڪروزنيسٽ پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Cypress|ڪئناڊا البرٽا سائپرس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Drumheller|ڪئناڊا البرٽا ڊرم هيلر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Fairview|ڪئناڊا البرٽا فيئر ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Flagstaff|ڪئناڊا البرٽا فليگ اسٽاف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Foothills|ڪئناڊا البرٽا فوٽ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Forty Mile|ڪئناڊا البرٽا فورٽي مائل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Grande Prairie|ڪئناڊا البرٽا گرانڊ پريري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Greenview|ڪئناڊا البرٽا گرين ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB ID 349|ڪئناڊا البرٽا آءِ ڊي 349]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Kananaskis|ڪئناڊا البرٽا ڪناناسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Kneehill|ڪئناڊا البرٽا نيهِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lac La Biche|ڪئناڊا البرٽا لاڪ لا بيش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lac Ste Anne|ڪئناڊا البرٽا لاڪ سينٽ اين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lacombe|ڪئناڊا البرٽا لاڪومب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lamont|ڪئناڊا البرٽا لامونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Leduc|ڪئناڊا البرٽا ليڊڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lesser Slave River|ڪئناڊا البرٽا ليزر سليو درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Lethbridge|ڪئناڊا البرٽا ليٿ برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Mackenzie|ڪئناڊا البرٽا ميڪنزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Minburn|ڪئناڊا البرٽا منبرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Mountain View|ڪئناڊا البرٽا مائونٽن ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Newell|ڪئناڊا البرٽا نيويل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Northern Lights|ڪئناڊا البرٽا ناردرن لائيٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Northern Sunrise|ڪئناڊا البرٽا ناردرن سن رائيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Opportunity|ڪئناڊا البرٽا آپرچونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Paintearth|ڪئناڊا البرٽا پينٽ ارٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Parkland|ڪئناڊا البرٽا پارڪ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Peace|ڪئناڊا البرٽا پيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Pincher Creek|ڪئناڊا البرٽا پنچر ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Ponoka|ڪئناڊا البرٽا پونوڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Provost|ڪئناڊا البرٽا پرووسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Ranchland|ڪئناڊا البرٽا رينچ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Red Deer|ڪئناڊا البرٽا ريڊ ڊيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Rocky View|ڪئناڊا البرٽا راڪي ويو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Saddle Hills|ڪئناڊا البرٽا سيڊل هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Saint Paul|ڪئناڊا البرٽا سينٽ پال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Smoky Lake|ڪئناڊا البرٽا اسموڪي ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Smoky River|ڪئناڊا البرٽا اسموڪي درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 2|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 3|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 3]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Special Area 4|ڪئناڊا البرٽا خاص علائقو 4]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Spirit River|ڪئناڊا البرٽا اسپرٽ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Starland|ڪئناڊا البرٽا اسٽارلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Stettler|ڪئناڊا البرٽا اسٽيٽلر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Strathcona|ڪئناڊا البرٽا اسٽرٿڪونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Sturgeon|ڪئناڊا البرٽا اسٽرجن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Taber|ڪئناڊا البرٽا ٽيبر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Thorhild|ڪئناڊا البرٽا ٿورهلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Two Hills|ڪئناڊا البرٽا ٽو هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Vermilion River|ڪئناڊا البرٽا ورميلين درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Vulcan|ڪئناڊا البرٽا ولڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wainwright|ڪئناڊا البرٽا وين رائيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Warner|ڪئناڊا البرٽا وارنر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Westlock|ڪئناڊا البرٽا ويسٽ لاڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wetaskiwin|ڪئناڊا البرٽا ويٽاسڪيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wheatland|ڪئناڊا البرٽا ويٽ لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Willow Creek|ڪئناڊا البرٽا ولو ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Wood Buffalo|ڪئناڊا البرٽا ووڊ بفيلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Woodlands|ڪئناڊا البرٽا ووڊلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN AB Yellowhead|ڪئناڊا البرٽا ييلو هيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Alberni-Clayoquot|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا البرني-ڪليوڪوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Bulkley-Nechako|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا بلڪلي-نيچاڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Capital|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيپيٽل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Cariboo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيريبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Kootenay|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل ڪوٽيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Central Okanagan|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سينٽرل اوڪاناگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Columbia-Shuswap|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪولمبيا-شوسواپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Comox Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪوموڪس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Cowichan Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪاوچن وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC East Kootenay|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ايسٽ ڪوٽيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Fraser Valley|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا فريزر وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Fraser-Fort George|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا فريزر-فورٽ جارج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Greater Vancouver|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا گريٽر وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Kitimat-Stikine|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪيٽيمٽ-اسٽيڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Kootenay Boundary|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ڪوٽيني بائونڊري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Mount Waddington|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا مائونٽ وڊنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Nanaimo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نانائيمو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC North Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نارٿ ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC North Okanagan|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا نارٿ اوڪاناگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Northern Rockies|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ناردرن راڪيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Okanagan-Similkameen|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اوڪاناگن-سملڪامين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Peace River|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا پيس درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC qathet|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا قٿيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Squamish-Lillooet|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسڪوامش-للوئيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Stikine|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسٽيڪين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Strathcona|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا اسٽرٿڪونا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Sunshine Coast|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا سن شائن ڪوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN BC Thompson-Nicola|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا ٿامپسن-نڪولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NT North Slave|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز نارٿ سليو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NT Sahtu|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز ساهتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Kitikmeot|ڪئناڊا نوناوُت ڪيٽڪميوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Kivalliq|ڪئناڊا نوناوُت ڪِوالڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN NU Qikiqtaaluk|ڪئناڊا نوناوُت ڪيڪيڪتالڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Brant|ڪئناڊا اونٽاريو برانٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Bruce|ڪئناڊا اونٽاريو بروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Chatham-Kent|ڪئناڊا اونٽاريو چيٿم-ڪينٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Durham|ڪئناڊا اونٽاريو ڊرهام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Essex|ڪئناڊا اونٽاريو ايسڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Greater Sudbury|ڪئناڊا اونٽاريو گريٽر سڊبري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Grey|ڪئناڊا اونٽاريو گري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Haliburton|ڪئناڊا اونٽاريو هاليبرٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Halton|ڪئناڊا اونٽاريو هالٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Hamilton|ڪئناڊا اونٽاريو هيملٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Hastings|ڪئناڊا اونٽاريو هيسٽنگز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Huron|ڪئناڊا اونٽاريو هيورون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Kawartha Lakes|ڪئناڊا اونٽاريو ڪاوارٿا ليڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Lambton|ڪئناڊا اونٽاريو ليمبٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Lanark|ڪئناڊا اونٽاريو لانارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Leeds and Grenville|ڪئناڊا اونٽاريو ليڊز ۽ گرين وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Manitoulin|ڪئناڊا اونٽاريو مينيٽولن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Middlesex|ڪئناڊا اونٽاريو مڊل سيڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Niagara|ڪئناڊا اونٽاريو نياگرا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Northumberland|ڪئناڊا اونٽاريو نارٿمبرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Ottawa|ڪئناڊا اونٽاريو اوٽاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Parry Sound|ڪئناڊا اونٽاريو پيري سائونڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Peel|ڪئناڊا اونٽاريو پيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Perth|ڪئناڊا اونٽاريو پرٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Peterborough|ڪئناڊا اونٽاريو پيٽربرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Prescott and Russell|ڪئناڊا اونٽاريو پريسڪاٽ ۽ رسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Prince Edward|ڪئناڊا اونٽاريو پرنس ايڊورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Renfrew|ڪئناڊا اونٽاريو رينفرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Simcoe|ڪئناڊا اونٽاريو سمڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Stormont Dundas and Glengarry|ڪئناڊا اونٽاريو اسٽورمونٽ ڊنڊاس ۽ گلينگيري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Waterloo|ڪئناڊا اونٽاريو واٽرلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON Wellington|ڪئناڊا اونٽاريو ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN ON York|ڪئناڊا اونٽاريو يارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN QC Le Rocher-Percé|ڪئناڊا ڪيوبيڪ لي روشي-پيرسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Aberdeen|ڪئناڊا سسڪيچوان ايبرڊين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Antelope Park|ڪئناڊا سسڪيچوان اينٽيلوپ پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Arlington|ڪئناڊا سسڪيچوان آرلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Auvergne|ڪئناڊا سسڪيچوان اوورني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Beaver River|ڪئناڊا سسڪيچوان بيور درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Big Stick|ڪئناڊا سسڪيچوان بگ اسٽڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Biggar|ڪئناڊا سسڪيچوان بگر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Birch Hills|ڪئناڊا سسڪيچوان برچ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Bjorkdale|ڪئناڊا سسڪيچوان بيورڪڊيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Bone Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان بون ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Britannia|ڪئناڊا سسڪيچوان برٽانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Buckland|ڪئناڊا سسڪيچوان بڪلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Cambria|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪيمبريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Canaan|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪينان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Carmichael|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪارمائيڪل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Caron|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪيرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Chaplin|ڪئناڊا سسڪيچوان چيپلن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Chesterfield|ڪئناڊا سسڪيچوان چيسٽر فيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Clayton|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪليٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Clinworth|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪلنورٿ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coalfields|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪول فيلڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Colonsay|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪولونسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Corman Park|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪورمن پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coteau|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪوٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Coulee|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪولي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Deer Forks|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊيئر فورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Duck Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊڪ ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Dundurn|ڪئناڊا سسڪيچوان ڊنڊرن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Edenwold|ڪئناڊا سسڪيچوان ايڊن وولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Enfield|ڪئناڊا سسڪيچوان اين فيلڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Enterprise|ڪئناڊا سسڪيچوان انٽرپرائز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Estevan|ڪئناڊا سسڪيچوان ايسٽيوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Excelsior|ڪئناڊا سسڪيچوان ايڪسيلسيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Fertile Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان فرٽائل وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Fox Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان فاڪس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Frenchman Butte|ڪئناڊا سسڪيچوان فرينچمين بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Frontier|ڪئناڊا سسڪيچوان فرنٽيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Garden River|ڪئناڊا سسڪيچوان گارڊن درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Glen Bain|ڪئناڊا سسڪيچوان گلين بين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Glen McPherson|ڪئناڊا سسڪيچوان گلين مڪفرسن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Grassy Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان گراسي ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Gravelbourg|ڪئناڊا سسڪيچوان گريولبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Gull Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان گل ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Happy Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان هيپي وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Happyland|ڪئناڊا سسڪيچوان هيپي لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hart Butte|ڪئناڊا سسڪيچوان هارٽ بيوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hazel Dell|ڪئناڊا سسڪيچوان هيزل ڊيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hillsborough|ڪئناڊا سسڪيچوان هلزبرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Hudson Bay|ڪئناڊا سسڪيچوان هڊسن بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Humboldt|ڪئناڊا سسڪيچوان همبولٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Kindersley|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪنڊرسلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK King George|ڪئناڊا سسڪيچوان ڪنگ جارج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lac Pelletier|ڪئناڊا سسڪيچوان لاڪ پيليٽيئر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lacadena|ڪئناڊا سسڪيچوان لاڪاڊينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake Alma|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ آلما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake Johnston|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ جانسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lake of the Rivers|ڪئناڊا سسڪيچوان ليڪ آف دي رورز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lawtonia|ڪئناڊا سسڪيچوان لاٽونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Livingston|ڪئناڊا سسڪيچوان لِونگسٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Lone Tree|ڪئناڊا سسڪيچوان لون ٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Loon Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان لون ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Manitou Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان مينيٽو ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Mankota|ڪئناڊا سسڪيچوان منڪوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Maple Bush|ڪئناڊا سسڪيچوان ميپل بش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Maple Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان ميپل ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Meota|ڪئناڊا سسڪيچوان ميوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Milden|ڪئناڊا سسڪيچوان ملڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Milton|ڪئناڊا سسڪيچوان ملٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Miry Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان مائري ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Monet|ڪئناڊا سسڪيچوان مونيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Moose Jaw|ڪئناڊا سسڪيچوان موس جا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Moose Range|ڪئناڊا سسڪيچوان موس رينج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Morris|ڪئناڊا سسڪيچوان موريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Morse|ڪئناڊا سسڪيچوان مورس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Newcombe|ڪئناڊا سسڪيچوان نيوڪومب]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Nipawin|ڪئناڊا سسڪيچوان نپاون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK North Battleford|ڪئناڊا سسڪيچوان نارٿ بيٽلفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Old Post|ڪئناڊا سسڪيچوان اولڊ پوسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Orkney|ڪئناڊا سسڪيچوان آرڪني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Paddockwood|ڪئناڊا سسڪيچوان پيڊاڪ ووڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pense|ڪئناڊا سسڪيچوان پينس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Piapot|ڪئناڊا سسڪيچوان پياپوٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pinto Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان پنٽو ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pittville|ڪئناڊا سسڪيچوان پٽ وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Pleasant Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان پليزنٽ وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Poplar Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان پوپلر وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Porcupine|ڪئناڊا سسڪيچوان پورڪيوپائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Preeceville|ڪئناڊا سسڪيچوان پريس وِل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Prince Albert|ڪئناڊا سسڪيچوان پرنس البرٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Reno|ڪئناڊا سسڪيچوان رينو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Riverside|ڪئناڊا سسڪيچوان رِور سائيڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Rodgers|ڪئناڊا سسڪيچوان راجرز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Rosemount|ڪئناڊا سسڪيچوان روز مائونٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Saskatchewan Landing|ڪئناڊا سسڪيچوان سسڪيچوان لينڊنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Shamrock|ڪئناڊا سسڪيچوان شيمراڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Sherwood|ڪئناڊا سسڪيچوان شيروڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Snipe Lake|ڪئناڊا سسڪيچوان اسنائپ ليڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Souris Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان سورس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK St. Andrews|ڪئناڊا سسڪيچوان سينٽ اينڊريوز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK St. Louis|ڪئناڊا سسڪيچوان سينٽ لوئس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Star City|ڪئناڊا سسڪيچوان اسٽار سٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Stonehenge|ڪئناڊا سسڪيچوان اسٽون هينج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Surprise Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان سرپرائيز وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Sutton|ڪئناڊا سسڪيچوان سٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Swift Current|ڪئناڊا سسڪيچوان سوئفٽ ڪرنٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Turtle River|ڪئناڊا سسڪيچوان ٽرٽل درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Val Marie|ڪئناڊا سسڪيچوان ويل ميري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Victory|ڪئناڊا سسڪيچوان وڪٽري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Waverley|ڪئناڊا سسڪيچوان ويورلي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wheatlands|ڪئناڊا سسڪيچوان ويٽ لينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Whiska Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان وِسڪا ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK White Valley|ڪئناڊا سسڪيچوان وائيٽ وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Willow Bunch|ڪئناڊا سسڪيچوان ولو بنچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wilton|ڪئناڊا سسڪيچوان ولٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wise Creek|ڪئناڊا سسڪيچوان وائز ڪريڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CAN SK Wood River|ڪئناڊا سسڪيچوان ووڊ درياهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Alberta TM|ڪئناڊا البرٽا ٽي ايم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Alberta|ڪئناڊا البرٽا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Alberta|البرٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Baffin Island|ڪئناڊا بيفن ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada British Columbia geo|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا جاگرافيائي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/British Columbia geo|برٽش ڪولمبيا جاگرافيائي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada British Columbia|ڪئناڊا برٽش ڪولمبيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/British Columbia|برٽش ڪولمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Calgary|ڪئناڊا ڪيلگري]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Calgary|ڪيلگري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Edmonton|ڪئناڊا ايڊمونٽن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Edmonton|ايڊمونٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Greater Montreal|ڪئناڊا گريٽر مونٽريال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Kananaskis parks|ڪئناڊا ڪناناسڪس پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Lethbridge|ڪئناڊا ليٿ برج]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lethbridge|ليٿ برج]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Manitoba|ڪئناڊا مينيٽوبا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Manitoba|مينيٽوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Montreal|ڪئناڊا مونٽريال]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Montreal|مونٽريال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada New Brunswick|ڪئناڊا نيو برنزوڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New Brunswick|نيو برنزوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Newfoundland and Labrador|ڪئناڊا نيوفائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Newfoundland|ڪئناڊا نيوفائونڊلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Newfoundland|نيوفائونڊلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Northwest Territories|ڪئناڊا نارٿ ويسٽ ٽيريٽريز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Nova Scotia|ڪئناڊا نووا اسڪوٽيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nova Scotia|نووا اسڪوٽيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Nunavut|ڪئناڊا نوناوُت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario Peterborough North|ڪئناڊا اونٽاريو پيٽربرو اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario Quebec|ڪئناڊا اونٽاريو ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario York|ڪئناڊا اونٽاريو يارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ontario|ڪئناڊا اونٽاريو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ontario|اونٽاريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Ottawa|ڪئناڊا اوٽاوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Prince Edward Island|ڪئناڊا پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada PEI|ڪئناڊا پي اي آءِ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/PEI|پي اي آءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec (conic)|ڪئناڊا ڪيوبيڪ (مخروطي)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Central|ڪئناڊا ڪيوبيڪ مرڪزي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Central Quebec|ڪئناڊا مرڪزي ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec City|ڪئناڊا ڪيوبيڪ شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Côte-Nord Region|ڪئناڊا ڪيوبيڪ ڪوٽ-نورڊ علائقو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte-Nord Region Quebec|ڪوٽ-نورڊ علائقو ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Eastern|ڪئناڊا ڪيوبيڪ اوڀر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Eastern Quebec|ڪئناڊا اوڀر ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Lac-Saint-Jean|ڪئناڊا ڪيوبيڪ لاڪ-سينٽ-جين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Lac-Saint-Jean Quebec|ڪئناڊا لاڪ-سينٽ-جين ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Southern|ڪئناڊا ڪيوبيڪ ڏکڻ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Southern Quebec|ڪئناڊا ڏکڻ ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec Western|ڪئناڊا ڪيوبيڪ اولهه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Canada Western Quebec|ڪئناڊا اولهه ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Quebec|ڪئناڊا ڪيوبيڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Quebec|ڪيوبيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Saskatchewan|ڪئناڊا سسڪيچوان]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Saskatchewan|سسڪيچوان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Southern Ontario|ڪئناڊا ڏکڻ اونٽاريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Toronto|ڪئناڊا ٽورنٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver City|ڪئناڊا وينڪوور شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver Downtown|ڪئناڊا وينڪوور ڊائون ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Vancouver|ڪئناڊا وينڪوور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vancouver|وينڪوور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Western|ڪئناڊا اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Winnipeg|ڪئناڊا ونيپيگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada Yukon|ڪئناڊا يوڪون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canada|ڪئناڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CanadaGeo|ڪئناڊا جيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CanadaTerrain|ڪئناڊا ٽيرين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canary Islands|ڪينري ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Spain Canary Islands|اسپين ڪينري ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Aargau|ڪينٽن-آرگائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Appenzell Ausserrhoden|ڪينٽن-اپينزيل آئوسرهودن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Appenzell Innerrhoden|ڪينٽن-اپينزيل انررهودن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Land|بازل لينڊ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Landschaft|بازل-لينڊشافٽ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Basel-Stadt|بازل-شٽاٽ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Bern|ڪينٽن - برن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Fribourg|ڪينٽن - فريبورگ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Geneva|ڪينٽن - جنيوا ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Glarus|گلاروس ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Graubunden|ڪينٽن - گرائوبندن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Graubünden|ڪينٽن - گرائوبندن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Grisons|ڪينٽن - گريزونز ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Jura|ڪينٽن - جورا ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Lucerne|ڪينٽن - لوسرن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Neuchatel|ڪينٽن - نيوشاٽيل ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Neuchâtel|ڪينٽن - نيوشاٽيل ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Nidwalden|ڪينٽن - نڊوالڊن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Obwalden|ڪينٽن - اوبوالڊن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Schaffhausen|ڪينٽن - شافهائوزن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Schwyz|ڪينٽن - شويز ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Solothurn|ڪينٽن - سولوٿرن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of St. Gallen|ڪينٽن - سينٽ گالن ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Thurgau|ڪينٽن - ٿرگائو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Ticino|ڪينٽن - ٽچينو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Uri|ڪينٽن - اوري ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Valais|واليس ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Vaud|ڪينٽن - وو ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zug|ڪينٽن - زوگ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zurich|ڪينٽن - زيورخ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Canton of Zürich|ڪينٽن - ڪينٽن - زيورخ ڪينٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cape Verde|ڪيپ ورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Caribbean|ڪيريبين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Carpathian Mountains|ڪارپيٿين جبل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Caspian Sea|ڪيسپيئن سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cockatoo Island NSW|ڪاڪاٽو ٻيٽ نيو سائوٿ ويلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Altiplano Cundiboyacense|ڪولمبيا آلٽيپلانو ڪنڊيبوياڪينسي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Altiplano Cundiboyacense|آلٽيپلانو ڪنڊيبوياڪينسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Amazonas Department|ڪولمبيا امازوناس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Antioquia Department|ڪولمبيا انٽيوڪيا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Arauca Department|ڪولمبيا ارائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Atlántico Department|ڪولمبيا ائٽلانٽيڪو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá OSM|ڪولمبيا بوگوٽا او ايس ايم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá savanna|ڪولمبيا بوگوٽا ساوانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Bogotá savanna|بوگوٽا ساوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bogotá|ڪولمبيا بوگوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Bolívar Department|ڪولمبيا بوليوار کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Boyacá Deparment physical|ڪولمبيا بوياڪا کاتو جسماني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Boyacá Department|ڪولمبيا بوياڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caldas Department|ڪولمبيا ڪالداس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caquetá Department|ڪولمبيا ڪاڪيتا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Caribbean coastal islands|ڪولمبيا ڪيريبين سامونڊي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Casanare Department|ڪولمبيا ڪاساناري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cauca Department|ڪولمبيا ڪائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cesar Department|ڪولمبيا سيزار کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Chocó Department|ڪولمبيا چوڪو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Córdoba Department|ڪولمبيا ڪورڊوبا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Cundinamarca Department|ڪولمبيا ڪنڊينامارڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Distrito Capital of Bogotá|ڪولمبيا بوگوٽا گاديءَ وارو ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Guainía Department|ڪولمبيا گوائينيا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Guaviare Department|ڪولمبيا گواوياري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Huila Department|ڪولمبيا ويلا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Isla de Providencia|ڪولمبيا اسلا ڊي پروويدينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Isla de San Andrés|ڪولمبيا اسلا ڊي سان اندريس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Islas de San Bernardo|ڪولمبيا اسلاس ڊي سان برناردو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Islas del Rosario|ڪولمبيا اسلاس ڊيل روساريو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia La Guajira Department|ڪولمبيا لا گواخيرا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Magdalena Department|ڪولمبيا مگدالينا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Meta Department|ڪولمبيا ميتا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Nariño Department|ڪولمبيا نارينيو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Norte de Santander Department|ڪولمبيا نارتي ڊي سانتاندر کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Putumayo Department|ڪولمبيا پوتومايو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Quindío Department|ڪولمبيا ڪنديو کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Risaralda Department|ڪولمبيا رسارالدا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia San Andrés y Providencia|ڪولمبيا سان اندريس ۽ پروويدينسيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Santa Marta|ڪولمبيا سانتا مارتا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Santander Department|ڪولمبيا سانتاندر کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Sucre Department|ڪولمبيا سوڪري کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Tolima Department|ڪولمبيا توليما کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Valle del Cauca Department|ڪولمبيا والي ڊيل ڪائوڪا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Vaupés Department|ڪولمبيا وائوپيس کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia Vichada Department|ڪولمبيا ويچادا کاتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Colombia|ڪولمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Comoros Grand Comore|ڪوموروس گرانڊ ڪومور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Comoros|ڪوموروس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/CONCACAF|CONCACAF]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cook Islands|ڪڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Costa Rica|ڪوسٽا ريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Crete|ڪريٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Crimea|ڪريميئا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Banovina|ڪروشيا بانووينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Baranja Drava|ڪروشيا بارانيا ڊراوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Krapina-Zagorje County|ڪروشيا ڪرپينا-زاگوريه ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Krk|ڪروشيا ڪرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Osijek Županja Ilok|ڪروشيا اوسيئڪ زوپانيا ايلڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Osijek-Baranja County|ڪروشيا اوسيئڪ-بارانيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Pula Rijeka Sibenik|ڪروشيا پولا رئيڪا شيبينيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Sibenik Drnis Knin|ڪروشيا شيبينيڪ ڊرنش ڪنن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Split-Dalmatia County|ڪروشيا اسپلٽ-ڊالماٽيا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Vukovar-Srijem County|ڪروشيا ووڪوار-سرييم ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia Zadar Knin|ڪروشيا زادار ڪنن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Croatia|ڪروشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Cuba|ڪيوبا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Curaçao|ڪوراسائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Democratic Republic of the Congo|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Kerala|ڪيرالا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Cote d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Côte d'Ivoire|ڪوٽ ڊي آئيور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kaohsiung|ڪائوشيونگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kiribati|ڪريباتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Klaipėda|ڪلايپيدا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Korea|ڪوريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kosovo|ڪوسوو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kuwait|ڪويت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Batken Region Batken District|ڪرغزستان باتڪن علائقو باتڪن ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Batken Region Leilek District|ڪرغزستان باتڪن علائقو ليليڪ ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Jayyl north|ڪرغزستان چوئي جايئل اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Jayyl South|ڪرغزستان چوئي جايئل ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Alamudun District north|ڪرغزستان چوئي علائقو الامودون ضلعو اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Alamudun District south|ڪرغزستان چوئي علائقو الامودون ضلعو ڏکڻ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Chuy District|ڪرغزستان چوئي علائقو چوئي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Kemin District|ڪرغزستان چوئي علائقو ڪيمين ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Moskva District|ڪرغزستان چوئي علائقو ماسڪوا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Panfilov District|ڪرغزستان چوئي علائقو پانفيلوف ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Sokuluk District|ڪرغزستان چوئي علائقو سوڪولوڪ ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Chuy Region Ysyk-Ata District|ڪرغزستان چوئي علائقو ايسڪ-اتا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan Osh Region Chong-Alay District|ڪرغزستان اوش علائقو چونگ-الائي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyrgyzstan|ڪرغزستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kyushu|ڪيوشو]]
:[[Module:Location map/data/Quebec City|ڪيوبيڪ شهر]]
:← [[Module:Location map/data/Kuyavian-Pomeranian Voivodeship|ڪوياوين-پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/KwaZulu-Natal|ڪوازولو-نٽال]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Town Central|ڪيپ ٽائون مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Town|ڪيپ ٽائون]]
:[[Module:Location map/data/Spain with Canary Islands|ڪينري ٻيٽن سميت اسپين]]
:[[Module:Location map/data/UNCAF|ڪيريبين فٽبال يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Cape Cod|ڪيپ ڪاڊ]]
:← [[Module:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:← [[Module:Location map/data/Kansas|ڪينساس]]
:← [[Module:Location map/data/Kentucky|ڪينٽڪي]]
:← [[Module:Location map/data/Colorado|ڪولوراڊو]]
:← [[Module:Location map/data/Connecticut|ڪنيڪٽيڪٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Queensland|ڪوئنزلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Cambridgeshire|ڪيمبرجشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Cayman Islands|ڪيمن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Cornwall|ڪارنوال]]
:← [[Module:Location map/data/County Down|ڪائونٽي ڊائون]]
:← [[Module:Location map/data/County Durham|ڪائونٽي ڊرهم]]
:← [[Module:Location map/data/Cumbria|ڪامبريا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/California|ڪيليفورنيا]]
:← [[Module:Location map/data/Kent|ڪينٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Karnataka|ڪرناٽڪ]]
==ک==
:[[ماڊيول:Location map/data/Kathmandu|کٽمنڊو]]
==گ==
:← [[Module:Location map/data/Guam|گوام]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gabon|گيبون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gambia|گيمبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gandhara|گنڌارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gard (Department) France|گارڊ (کاتو) فرانس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gilgit Baltistan|گلگت بلتستان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Golan Heights|گولان پهاڙيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gran Canaria|گران ڪناريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Grand Lyon|گرانڊ ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greater Europe|گريٽر يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greater Mexico City|گريٽر ميڪسيڪو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Disko Bay|گرين لينڊ ڊسڪو بي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Nuuk|گرين لينڊ نوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Southern Tip|گرين لينڊ ڏاکڻي ڇيڙو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Southern|ڏکڻ گرين لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Thule|گرين لينڊ ٿولي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland Upernavik Archipelago|گرين لينڊ اوپرناوڪ ٻيٽ群]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greenland|گرين لينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Grenada|گريناڊا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guadeloupe|گواڊيلوپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Alta Verapaz|گوئٽي مالا آلتا ويرا پاز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Baja Verapaz|گوئٽي مالا باخا ويرا پاز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Chimaltenango|گوئٽي مالا چيمالٽينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Chiquimula|گوئٽي مالا چيڪيمولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Escuintla|گوئٽي مالا اسكوينتلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Guatemala Department|گوئٽي مالا گوئٽي مالا کاتو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Guatemala|گوئٽي مالا گوئٽي مالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Huehuetenango|گوئٽي مالا هوئهوئتينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Izabal|گوئٽي مالا ازابال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Jutiapa|گوئٽي مالا جوتياپا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Petén|گوئٽي مالا پيٽين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala El Petén|گوئٽي مالا ايل پيٽين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Quetzaltenango|گوئٽي مالا ڪويتزالٽينانگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Quiché|گوئٽي مالا ڪيچي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala El Quiché|گوئٽي مالا ايل ڪيچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Retalhuleu|گوئٽي مالا ريتالهو ليو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sacatepéquez|گوئٽي مالا ساڪاتيپيڪيز]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sacatepequez|گوئٽي مالا ساڪاتيپيڪيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala San Marcos|گوئٽي مالا سان مارڪوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Santa Rosa|گوئٽي مالا سانتا روزا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala Sololá|گوئٽي مالا سولولا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guatemala|گوئٽي مالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea Conakry|گني ڪوناڪري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea-Bissau|گني بسائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guinea|گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gulripshi|گلريپشي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Guyana|گيانا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Greater Poland Voivodeship|گريٽر پولينڊ ووئيووڊشپ]]
← [[Module:Location map/data/Greater Belfast|گريٽر بيلفاسٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Greater London|گريٽر لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Manchester|گريٽر مانچسٽر]]
:← [[Module:Location map/data/Gloucestershire|گلوسٽرشائر]]
==گھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Ghana Ashanti|گهانا اشانتي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ashanti|اشانتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ghana|گهانا]]
==ل==
:← [[Module:Location map/data/Los Angeles|لاس اينجلس]]
:← [[Module:Location map/data/Lafayette|لافايٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Louisiana|لوزيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/City of London 1300|لنڊن شهر 1300]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Laos|لائوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Daugavpils municipality|لاتويا دائوگا وپلس ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Daugavpils|لاتويا دائوگا وپلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Riga metropolitan|لاتويا ريگا ميٽروپوليٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia Riga|لاتويا ريگا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Latvia|لاتويا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lebanon Beirut|لبنان بيروت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lebanon|لبنان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lesotho|ليسوٿو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Lazio|لازيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Levant|لَوانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lewis & Clark College Campus|ليوس ۽ ڪلارڪ ڪاليج ڪيمپس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Liberia|لائبيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Benghazi|لبيا بنغازي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Tripoli Old City|لبيا طرابلس پراڻو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya Tripoli|لبيا طرابلس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Libya|لبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Liechtenstein|لختن شتائن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lika N Dalmatia W Bosnia|ليڪا اتر ڊالماٽيا اولهه بوسنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Limassol municipalities with quarters|ليماسول ميونسپلٽيون ڪوارٽرن سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Jonava|لٿوانيا جوناوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Jurbarkas District Municipality|لٿوانيا جوربارڪاس ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Kaunas|لٿوانيا ڪائوناس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Šilalė District Municipality|لٿوانيا شيلالي ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Varėna District Municipality|لٿوانيا وارينا ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania Vilnius|لٿوانيا ولنيوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lithuania|لٿوانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg Diekirch|لڪسمبرگ ڊيڪرش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg Grevenmacher|لڪسمبرگ گريوينماخر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luxembourg|لڪسمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Luzon|لوزون]]
:← [[Module:Location map/data/Lublin Voivodeship|لبلن وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lesser Poland Voivodeship|ليسر پولينڊ وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lower Silesian Voivodeship|لوئر سائيليشين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Lower Manhattan|لوئر مينھيٽن]]
:← [[Module:Location map/data/London|لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Lancashire|لنڪاشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Leicestershire|ليسٽرشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Lincolnshire|لنڪنشائر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Ladakh|لداخ]]
==م==
:← [[Module:Location map/data/Maine|مين]]
:← [[Module:Location map/data/Manhattan|مينهيٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Mercer County, New Jersey|مرسر ڪائونٽي، نيو جرسي]]
:← [[Module:Location map/data/Maryland|ميريلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Massachusetts|ميساچوسٽس]]
:← [[Module:Location map/data/Metro Atlanta|ميٽرو ائٽلانٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Miami, Florida|ميامي، فلوريڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Michigan|مشيگن]]
:← [[Module:Location map/data/Minnesota|مينيسوٽا]]
:← [[Module:Location map/data/Mississippi|مسيسپي]]
:← [[Module:Location map/data/Missouri|مسوري]]
:← [[Module:Location map/data/Montana|مونٽانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt Nile Delta|مصر نيل ڊيلٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt Sinai|مصر سينا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Egypt|مصر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Federated States of Micronesia|مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Gulf of Mexico|ميڪسيڪو جو نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mexican Gulf|ميڪسيڪي نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mexican Gulf|ميڪسيڪي نار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Maharashtra|مھاراشٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ma On Shan|ما آن شان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Ma-Ka-Ja-Wan Scout Reservation|ما-ڪا-جا-وان اسڪائوٽ ريزرويشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Macau|مڪائو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Madagascar|مڊگاسڪر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Magallanes and Chilean Antarctica Region|مگالانس ۽ چلي انٽارڪٽڪا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malawi|ملاوي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Borneo|ملائيشيا بورنيو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia District|ملائيشيا ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Iskandar|ملائيشيا اسكندر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor Iskandar Puteri|ملائيشيا جوهور اسكندر پوتري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor Johor Bahru|ملائيشيا جوهور جوهور بهرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Johor|ملائيشيا جوهور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kedah Alor Setar|ملائيشيا قدح الور ستار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kedah|ملائيشيا قدح]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kelantan|ملائيشيا ڪلانتن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur central|ملائيشيا ڪوالالمپور مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur subdistrict|ملائيشيا ڪوالالمپور ذيلي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Kuala Lumpur|ملائيشيا ڪوالالمپور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Malacca Malacca City|ملائيشيا ملاڪا ملاڪا شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Malacca|ملائيشيا ملاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Negeri Sembilan Seremban|ملائيشيا نِگري سِمبيلان سرمبان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Pahang|ملائيشيا پاهانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town central|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town streets|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون گهٽيون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang George Town|ملائيشيا پينانگ جارج ٽائون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Penang|ملائيشيا پينانگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Penang|پينانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Perak Ipoh|ملائيشيا پيراق ايپوه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Perak|ملائيشيا پيراق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sabah Kota Kinabalu|ملائيشيا صباح ڪوٽا ڪينابالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sarawak Kuching|ملائيشيا سراواڪ ڪچنگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Sarawak Miri|ملائيشيا سراواڪ ميري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor Petaling Jaya|ملائيشيا سيلانگور پيتالنگ جايا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor Shah Alam|ملائيشيا سيلانگور شاهه عالم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Selangor|ملائيشيا سيلانگور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia Terengganu Kuala Terengganu|ملائيشيا ترنگانو ڪوالا ترنگانو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia West|اولهه ملائيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malaysia|ملائيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Addu|مالديپ ادو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Haa Alif|مالديپ ها الف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives Haa Dhaalu|مالديپ ها ڌالو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Maldives|مالديپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mali|مالي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Malta|مالٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manchester Metrolink|مانچسٽر ميٽرولنڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mandatory Palestine|لازمي فلسطين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manila Rizal Park|منيلا رزال پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Manila|منيلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Marquesas Islands|مارڪيساس ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Marshall Islands|مارشل ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Marshall islands|مارشل ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Martinique|مارٽينيڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Massachusetts Essex County|ميساچوسٽس ايسڪس ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Massies Corner to Mount Airy|ميسي ڪارنر کان مائونٽ ائري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mauritania|موريتانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mauritius|موريشس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mediterranean east|اوڀر ميڊيٽرينين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mediterranean|ميڊيٽرينين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/megaregion of United States|آمريڪا جو ميگا علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mesoamerica|ميسوآمريڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mesopotamia|ميسوپوٽيميا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Aguascalientes|ميڪسيڪو اَگواسڪالينتيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Baja California Sur|ميڪسيڪو باخا ڪليفورنيا سور]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baja California Sur|باخا ڪليفورنيا سور]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Baja California|ميڪسيڪو باخا ڪليفورنيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Baja California|باخا ڪليفورنيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Campeche|ميڪسيڪو ڪامپيچي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Chiapas|ميڪسيڪو چياپاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chiapas|چياپاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Chihuahua|ميڪسيڪو چيواوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Central|ميڪسيڪو شهر مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Centro Historico|ميڪسيڪو شهر تاريخي مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Reforma Angel to Diana|ميڪسيڪو شهر ريفورما اينجل کان ڊيانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City Southwest|ميڪسيڪو شهر ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico City urban area|ميڪسيڪو شهر شهري علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Coahuila|ميڪسيڪو ڪوئاهويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Colima|ميڪسيڪو ڪوليما]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Cozumel|ميڪسيڪو ڪوزوميل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Durango|ميڪسيڪو دورنگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Federal District|ميڪسيڪو وفاقي ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Greater Guadalajara|ميڪسيڪو گريٽر گوادالاخارا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Guanajuato|ميڪسيڪو گواناخواتو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Guerrero|ميڪسيڪو گيريرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Hidalgo|ميڪسيڪو هيدالگو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Jalisco|ميڪسيڪو خاليسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Mexico City|ميڪسيڪو ميڪسيڪو شهر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Michoacán|ميڪسيڪو ميچواڪان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Morelos|ميڪسيڪو موريلوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Nayarit|ميڪسيڪو ناياريت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Nuevo León|ميڪسيڪو نوئيبو ليون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Oaxaca|ميڪسيڪو اوهاڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Puebla|ميڪسيڪو پويبلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Querétaro|ميڪسيڪو ڪيريٽارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Quintana Roo|ميڪسيڪو ڪنتانا رو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico San Luis Potosí|ميڪسيڪو سان لوئس پوتوسي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Sinaloa|ميڪسيڪو سينالوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Sonora|ميڪسيڪو سونورا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico State of Mexico|ميڪسيڪو ميڪسيڪو رياست]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tabasco|ميڪسيڪو تباسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tamaulipas|ميڪسيڪو تاماولپاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Tamaulipas|تاماولپاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tijuana Centro|ميڪسيڪو تيخوانا سينٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tijuana|ميڪسيڪو تيخوانا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Tlaxcala|ميڪسيڪو تلاسڪالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Veracruz|ميڪسيڪو ويراڪروز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Yucatán|ميڪسيڪو يوڪاتان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico Zacatecas|ميڪسيڪو زاڪاتيڪاس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Zacatecas|زاڪاتيڪاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mexico|ميڪسيڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Miaoli County|مياولي ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Michigan Grand Rapids|مشيگن گرينڊ ريپڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Micronesia|مائڪرونيشيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Midtown Atlanta|مڊٽائون اٽلانٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mindanao|منداناو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Anenii Noi|مالدووا انيني نوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Cahul|مالدووا ڪاهول]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Cantemir|مالدووا ڪانتيمير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Edineț|مالدووا ايدينيتس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Găgăuzia|مالدووا گاگائوزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Hîncești|مالدووا هينچيشتي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Leova|مالدووا ليووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Nisporeni|مالدووا نيسپوريني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Transnistria|مالدووا ٽرانسنسٽريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova Ungheni|مالدووا اونگيني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moldova|مالدووا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Monaco|موناڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mongolia|منگوليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Montenegro|مونٽينيگرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moon|چنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Morocco Greater Casablanca|مراڪش گريٽر ڪاسابلانڪا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Morocco|مراڪش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moscow Metro|ماسڪو ميٽرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Moscow|ماسڪو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mount Athos|مائونٽ ايٿوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Mozambique|موزمبيق]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Myanmar|ميانمار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Myoko Haneuma Line|ميوڪو هانيوما لائين]]
:← [[Module:Location map/data/Macedonia|مقدونيا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Metro Manila|ميٽرو منيلا]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Møre og Romsdal|موره او رومسدال]]
:← [[Module:Location map/data/Central London|مرڪزي لنڊن]]
:← [[Module:Location map/data/Merseyside|مرسي سائيڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Montserrat|مونٽسيرات]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Mumbai|ممبئي]]
===ن===
:[[ماڊيول:Location map/data/2020 Nagorno-Karabakh conflict map|ناگورنو-ڪاراباخ تڪرار نقشو (2020) ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lesser Antilles|ننڍا انٽيليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Namibia|نميبيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nantou County|نانتو ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Napa County|ناپا ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/NATO|نيٽو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nauru|نائورو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Bagmati Province|نيپال باگمتي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Chapakot|نيپال چاپاڪوت]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Chapakot|چاپاڪوت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Gandaki Province|نيپال گنداڪي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Karnali Province|نيپال ڪرنالي صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Lumbini Province|نيپال لمبيني صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Province1|نيپال صوبو1]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Madhesh Province|نيپال مڌيش صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Putalibazar|نيپال پوتلي بازار]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Putalibazar|پوتلي بازار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Sudurpashchim Province|نيپال سودورپشچم صوبو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal Syangja District|نيپال سيانگجا ضلعو]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Syangja|سيانگجا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nepal|نيپال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands ABC islands (Lesser Antilles)|نيدرلينڊز اي بي سي ٻيٽ (ننڍا انٽيليس)]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Netherlands ABC islands|نيدرلينڊز اي بي سي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam Central|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam Greater|نيدرلينڊز گريٽر ايمسٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam metro station|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم ميٽرو اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Amsterdam|نيدرلينڊز ايمسٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Antilles|نيدرلينڊز انٽيليس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Drenthe|نيدرلينڊز ڊرينٿي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Dutch railway station|نيدرلينڊز ڊچ ريلوي اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Flevoland (plain)|نيدرلينڊز فليوولينڊ (ميدان)]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Flevoland|نيدرلينڊز فليوولينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Friesland|نيدرلينڊز فريزلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Gelderland|نيدرلينڊز گيلڊرلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Groningen|نيدرلينڊز گروننگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Haarlem|نيدرلينڊز هارليم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Limburg|نيدرلينڊز لمبرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands North Brabant|نيدرلينڊز اتر برابانت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands North Holland|نيدرلينڊز اتر هالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Overijssel|نيدرلينڊز اوورائيسل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad N|نيدرلينڊز رينڊسٽاد اتر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad NO|نيدرلينڊز رينڊسٽاد اتر اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Randstad ZW|نيدرلينڊز رينڊسٽاد ڏکڻ اولهه]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands RandstadRail station|نيدرلينڊز رينڊسٽاد ريل اسٽيشن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Rotterdam|نيدرلينڊز روٽرڊيم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands South Holland|نيدرلينڊز ڏکڻ هالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Utrecht|نيدرلينڊز اوترخت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Zeeland|نيدرلينڊز زيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands Zuiderzee Works|نيدرلينڊز زائڊرزي ورڪس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Netherlands|نيدرلينڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Caledonia Maré|نيو ڪيلڊونيا ماري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Caledonia|نيو ڪيلڊونيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Guinea|نيو گني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New York City Railroads|نيو يارڪ شهر ريلويون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Auckland|نيوزيلينڊ آڪلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Banks Peninsula|نيوزيلينڊ بئنڪس اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Christchurch street|نيوزيلينڊ ڪرائسٽ چرچ گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Christchurch|نيوزيلينڊ ڪرائسٽ چرچ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Dunedin area|نيوزيلينڊ ڊنيڊن علائقو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Dunedin|نيوزيلينڊ ڊنيڊن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Fiordland|نيوزيلينڊ فيورڊلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Invercargill street|نيوزيلينڊ انورڪارگل گهٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Marlborough|نيوزيلينڊ مارلبرو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Marlborough Sounds|نيوزيلينڊ مارلبرو سائونڊز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand North Island|نيوزيلينڊ اتر ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/North Island|اتر ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Northland|نيوزيلينڊ نارٿلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northland|نارٿلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Otago peninsula|نيوزيلينڊ اوٽاگو اپٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Outlying Islands|نيوزيلينڊ ٻاهرين ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Port Hills|نيوزيلينڊ پورٽ هلز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand South Island|نيوزيلينڊ ڏکڻ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Taranaki|نيوزيلينڊ تراناڪي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Taranaki|تراناڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand transparent|نيوزيلينڊ شفاف]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand Wellington|نيوزيلينڊ ويلنگٽن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand West Coast|نيوزيلينڊ اولهه ڪنارو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/New Zealand|نيوزيلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nicaragua|نڪاراگوا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niger|نائيجر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nigeria Lagos|نائيجيريا لاگوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nigeria|نائيجيريا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nihonkai Hisui Line|نيهونڪائي هيسوئي لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niigata Bypass|نيگاتا بائي پاس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nile|نيل]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Niue|نيوئي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Nordenskiöld Archipelago|نورڊينشيلڊ ٻيٽ群]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norfolk Island|نارفولڪ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Agder|ناروي اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Akershus|ناروي آڪرشهوس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Akershus|آڪرشهوس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Aust-Agder|ناروي اوست-اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Buskerud|ناروي بوسڪرود]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Finnmark|ناروي فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Hedmark|ناروي هيدمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Hordaland|ناروي هورڊالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Innlandet|ناروي انلينڊيت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Jan Mayen|ناروي يان ماين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Bouvet Island|ناروي بووي ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Sør-Trøndelag|ناروي سور-ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway South|ڏکڻ ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Telemark|ناروي ٽيليمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Troms og Finnmark|ناروي ٽرومس او فنمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Sogn og Fjordane|ناروي سوگن او فيورداني]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oslo Central|ناروي اوسلو مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oslo|ناروي اوسلو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Østfold|ناروي اوستفولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Rogaland|ناروي روگالينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Nord-Trøndelag|ناروي نورد-ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Nordland|ناروي نوردلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Nordland|نوردلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Oppland|ناروي اوپلينڊ]]
[[ماڊيول:Location map/data/Norway Møre og Romsdal|ناروي موره او رومسدال]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Troms|ناروي ٽرومس]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Troms|ٽرومس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Trøndelag|ناروي ٽروندلاگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Trøndelag|ٽروندلاگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vest-Agder|ناروي ويست-اگدر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestfold og Telemark|ناروي ويستفولڊ او ٽيليمارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestfold|ناروي ويستفولڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Vestland|ناروي ويستلينڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway Viken|ناروي ويڪن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Norway|ناروي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Novska Virovitica Orahovica|نووسڪا ويرووٽيڪا اوراهووٽسا]]
:[[Module:Location map/data/University of Notre Dame|نوٽر ڊيم يونيورسٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/New South Wales|نيو سائوٿ ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/New Hampshire|نيو هيمپشائر]]
:← [[Module:Location map/data/New Jersey|نيو جرسي]]
:← [[Module:Location map/data/New Mexico|نيو ميڪسيڪو]]
:← [[Module:Location map/data/New York|نيو يارڪ]]
:← [[Module:Location map/data/New York Adirondack Park|نيو يارڪ ايڊرونڊڪ پارڪ]]
:← [[Module:Location map/data/New York City|نيو يارڪ سٽي]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Northern Territory|ناردرن ٽيريٽري]]
:← [[Module:Location map/data/Nebraska|نبراسڪا]]
:← [[Module:Location map/data/Nevada|نيواڊا]]
:← [[Module:Location map/data/Northamptonshire|نارٿيمپٽنشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Northumberland|نارٿمبرلينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Nottinghamshire|ناٽنگهمشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Norfolk|نورفڪ]]
==و==
:← [[Module:Location map/data/Virginia|ورجينيا]]
:← [[Module:Location map/data/Vermont|ورمونٽ]]
:← [[Module:Location map/data/US Virgin Islands|آمريڪي ورجن ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Wisconsin|وسڪانسن]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Victoria|وڪٽوريا]]
:← [[Module:Location map/data/Volusia|وولوشيا]]
:← [[Module:Location map/data/Volusia County|وولوشيا ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington|واشنگٽن]]
:← [[Module:Location map/data/Washington DC|واشنگٽن ڊي سي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, DC|واشنگٽن، ڊي سي]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, D.C.|واشنگٽن، ڊي.سي.]]
:← [[Module:Location map/data/Washington, D.C. central|واشنگٽن، ڊي.سي. مرڪزي]]
:← [[Module:Location map/data/Wyoming|وائيومنگ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Western Australia|اولهه آسٽريليا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Great Lakes|وڏيون ڍنڍون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venetian Lagoon|وينيسيائي لاگون]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Venezia|وينيزيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle East|وچ اوڀر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Middle East2|وچ اوڀر2]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Near East|ويجهو اوڀر]]
:[[Module:Location map/data/Vancouver Washington|وينڪوور واشنگٽن]]
:[[Module:Location map/data/Vanuatu|وانواتو]]
:[[Module:Location map/data/Vas Szombathely|واش سومباٿلي]]
:[[Module:Location map/data/Vatican City|ويٽيڪن سٽي]]
:[[Module:Location map/data/Vatican|ويٽيڪن]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela Apure|وينزويلا اپوري]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela Caracas|وينزويلا ڪاراڪاس]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela UCV Conjunto Central|وينزويلا UCV مرڪزي مجموعو]]
:[[Module:Location map/data/Venezuela|وينزويلا]]
:[[Module:Location map/data/Venus|زهره]]
:[[Module:Location map/data/Veszprém Veszprém|ويسپريم ويسپريم]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Hanoi|ويتنام هانوئي]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Ho Chi Minh City|ويتنام هو چي منھ سٽي]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Da Nang|ويتنام دا نانگ]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Da Lat|ويتنام دا لات]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam Phu Quoc|ويتنام فو ڪوڪ]]
:[[Module:Location map/data/Vietnam|ويتنام]]
:[[Module:Location map/data/Vilnius District Municipality|ولنيئس ضلعي ميونسپلٽي]]
:[[Module:Location map/data/Visayas|وساياس]]
:[[Module:Location map/data/Wales Anglesey|ويلز اينگلسي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Bangor|ويلز بينگور]]
:[[Module:Location map/data/Wales Blaenau Gwent|ويلز بلائينائو گوينٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Brecon|ويلز بريڪن]]
:[[Module:Location map/data/Wales Bridgend|ويلز برج اينڊ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Caerphilly|ويلز ڪيرفلي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Caldey Island|ويلز ڪالڊي ٻيٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Cardiff Central|ويلز ڪارڊف مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Cardiff|ويلز ڪارڊف]]
:[[Module:Location map/data/Wales Carmarthenshire|ويلز ڪارمارٿنشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Ceredigion|ويلز ڪيريڊيگيون]]
:[[Module:Location map/data/Wales Conwy|ويلز ڪونوي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Denbighshire|ويلز ڊينبيشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Flintshire|ويلز فلنٽشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Gwynedd|ويلز گوينيد]]
:[[Module:Location map/data/Wales Haverfordwest|ويلز هيورفورڊ ويسٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Merthyr Tydfil|ويلز مرٿر ٽڊفل]]
:[[Module:Location map/data/Wales Monmouth|ويلز مونمٿ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Monmouthshire|ويلز مونمٿشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Neath Port Talbot|ويلز نيٿ پورٽ ٽالبٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Newport|ويلز نيوپورٽ]]
:[[Module:Location map/data/Wales Pembrokeshire|ويلز پيمبروڪشائر]]
:[[Module:Location map/data/Wales Powys|ويلز پوويس]]
:[[Module:Location map/data/Wales Rhondda Cynon Taf|ويلز روندا ڪينن ٽاف]]
:[[Module:Location map/data/Wales Swansea|ويلز سوانزي]]
:[[Module:Location map/data/Wales Torfaen|ويلز ٽورفين]]
:[[Module:Location map/data/Wales Vale of Glamorgan Barry|ويلز ويل آف گليمورگن بيري]]
:[[Module:Location map/data/Wales Vale of Glamorgan|ويلز ويل آف گليمورگن]]
:[[Module:Location map/data/Wales Wrexham|ويلز ريڪسهيم]]
:[[Module:Location map/data/Wallis and Futuna|والس ۽ فوتونا]]
:[[Module:Location map/data/Wallis|والس]]
:[[Module:Location map/data/Wasatch Front|واسچ فرنٽ]]
:[[Module:Location map/data/WayneCountyMI|وين ڪائونٽي مشيگن]]
:[[Module:Location map/data/Vancouver Island|وينڪوور ٻيٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vest-Agder|ويست-اگدر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestfold og Telemark|ويستفولڊ او ٽيليمارڪ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestfold|ويستفولڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Vestland|ويستلينڊ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Viken|ويڪن]]
:← [[Module:Location map/data/Łódź Voivodeship|ووچ وائيووڊشپ]]
← [[Module:Location map/data/Warmian-Masurian Voivodeship|وارميئن-ماسوريئن وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/West Pomeranian Voivodeship|ويسٽ پوميرينين وائيووڊشپ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Johannesburg|وڏو جوهانسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:[[Module:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|وينزويلا جي مرڪزي يونيورسٽي]]
:[[Module:Location map/data/West Country|ويسٽ ڪنٽري]]
:[[Module:Location map/data/Western Union|ويسٽرن يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:← [[Module:Location map/data/Greater Johannesburg|وڏو جوهانسبرگ]]
:← [[Module:Location map/data/Wales|ويلز]]
:[[Module:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|وينزويلا جي مرڪزي يونيورسٽي]]
:[[Module:Location map/data/West Country|ويسٽ ڪنٽري]]
:[[Module:Location map/data/Western Union|ويسٽرن يونين]]
:← [[Module:Location map/data/Isle of Wight|وائيٽ وارو ٻيٽ]]
:← [[Module:Location map/data/Warwickshire|واروڪشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Wiltshire|ولٽشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Worcestershire|ووسٽرشائر]]
==ھ==
:[[ماڊيول:Location map/data/Haarlem including RK Bavo|هارليم، آر ڪي باوو سميت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Haiti|هيٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Harford|هارفورڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Harrisonburg to Frederick|هيري سنبرگ کان فريڊرڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Heves Gyöngyös|هيويش گيونگيوش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hillsboro Beaverton OR|هلزبورو بيورٽن، اوريگن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hindu-Kush|هندو ڪش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hokuhoku Line|هوڪوهوڪو لائين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Honduras|هونڊوراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong Island|هانگ ڪانگ ٻيٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong MTR|هانگ ڪانگ ايم ٽي آر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong urban core|هانگ ڪانگ شهري مرڪز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hong Kong|هانگ ڪانگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Hermann Park|هيوسٽن هرمن پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Medical Center|هيوسٽن ميڊيڪل سينٽر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Memorial Park|هيوسٽن ميموريل پارڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Houston Museum District|هيوسٽن ميوزيم ضلعو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hualien County|هواليئن ڪائونٽي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Bács-Kiskun|هنگري باچ-ڪشڪون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Baranya|هنگري بارانيا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Békés|هنگري بيڪيش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Borsod-Abaúj-Zemplén|هنگري بورشود-ابائوئي-زيمپلين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Budapest|هنگري بڊاپسٽ]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Budapest|بڊاپسٽ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Csongrád|هنگري چونگراد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Fejér|هنگري فيجير]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Győr-Moson-Sopron|هنگري گيور-موشون-شوپرون]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Hajdú-Bihar|هنگري هائدو-بهار]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Heves|هنگري هيويش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Jász-Nagykun-Szolnok|هنگري ياس-ناگيڪون-سولنوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Komárom-Esztergom|هنگري ڪوماروم-ايسٽرگوم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Nógrád|هنگري نوگراد]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Pest|هنگري پيشت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Somogy|هنگري شوموگي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Szabolcs-Szatmár-Bereg|هنگري سابولچ-ساتمار-بيرگ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Tolna|هنگري ٽولنا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Vas|هنگري واش]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Veszprém|هنگري ويسپريم]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary Zala|هنگري زالا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Hungary|هنگري]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Indian Ocean|هندي سمنڊ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Kingdom of Hungary|هنگري جي بادشاهت]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Lower Egypt|هيٺيون مصر]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Hordaland|هورڊالينڊ]]
:← [[Module:Location map/data/Hampshire|هيمپشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Herefordshire|هيرفورڊشائر]]
:← [[Module:Location map/data/Hertfordshire|هارٽفورڊشائر]]
==ي==
:← [[Module:Location map/data/Utah|يوٽا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe Central|يورپ-سينٽرل يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe without the extreme north|يورپ -انتهائي اتر کان سواءِ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Europe|يورپ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Russia|يورپي روس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Soviet Union|يورپي سوويت يونين]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/European USSR|يورپي يو ايس ايس آر]]
:[[ماڊيول:Location map/data/European Union|يورپي يونين]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Athens central|يونان اٿينز مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Corfu|يونان ڪورفو]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Dimos Edessas|يونان ديموس ايديساس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Dimos Skydras|يونان ديموس اسڪيدراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece North Aegean|يونان اتر ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece North Athens|يونان اتر اٿينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Patras|يونان پاتراس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Peloponnese|يونان پيلوپونيز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Piraeus|يونان پيرائيس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece South Aegean|يونان ڏکڻ ايجيئن]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Southern|يونان-ڏکڻ يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Thessaloniki central|يونان ٿيسالونيڪي مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Thessaloniki|يونان ٿيسالونيڪي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece Valley of Spercheios|يونان اسپيرخيئوس وادي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece West Athens|يونان اولهه اٿينز]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Greece|يونان]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jász-Nagykun-Szolnok Szolnok|ياس-ناگيڪون-سولنوڪ سولنوڪ]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jerusalem East Central|يروشلم اوڀر مرڪزي]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Jerusalem|يروشلم]]
:← [[ماڊيول:Location map/data/Jan Mayen|يان ماين]]
:← [[Module:Location map/data/USSR|يو ايس ايس آر]]
:[[Module:Location map/data/Uganda|يوگنڊا]]
:[[Module:Location map/data/Uganda Kampala|يوگنڊا ڪمپالا]]
:[[Module:Location map/data/Uganda Kampala central|يوگنڊا ڪمپالا مرڪزي]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine|يوڪرين]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine (1991-2014)|يوڪرين (1991-2014)]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Air Force commands|يوڪرين هوائي فوج جون ڪمانڊون]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Cherkasy Oblast|يوڪرين چرڪاسي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Cherkasy Oblast (country map)|يوڪرين چرڪاسي اوبلاست (ملڪي نقشو)]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Chernihiv Oblast|يوڪرين چرنيهيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Chernivtsi Oblast|يوڪرين چرنووتسي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Dnipro|يوڪرين دنيپرو]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Dnipropetrovsk Oblast|يوڪرين دنيپروپيٽروفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Donetsk Oblast|يوڪرين دونيتسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ground Forces operational commands|يوڪرين زميني فوج جون عملي ڪمانڊون]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ivano-Frankivsk Oblast|يوڪرين ايوانو-فرانڪيوفسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kharkiv Oblast|يوڪرين خارڪيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kherson Oblast|يوڪرين خيرسون اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Khmelnytskyi Oblast|يوڪرين خميلنيتسڪي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv|يوڪرين ڪِيئف]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv Oblast|يوڪرين ڪِيئف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kyiv Oblast|يوڪرين ڪِيئف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Kirovohrad Oblast|يوڪرين ڪيرووهراد اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Luhansk Oblast|يوڪرين لوغانسڪ اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Lviv|يوڪرين لويف]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Lviv Oblast|يوڪرين لويف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Mykolaiv Oblast|يوڪرين ميڪولائيف اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Odesa Oblast|يوڪرين اوديسا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Poltava Oblast|يوڪرين پولتاوا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Rivne Oblast|يوڪرين رِوني اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Sumy Oblast|يوڪرين سومي اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Ternopil Oblast|يوڪرين ترنوپِل اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Vinnytsia Oblast|يوڪرين وِنيتسيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Volyn Oblast|يوڪرين وولين اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zakarpattia Oblast|يوڪرين زڪارپاتيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zaporizhzhia Oblast|يوڪرين زاپوريژيا اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zhytomyr Oblast|يوڪرين ژيتومير اوبلاست]]
:[[Module:Location map/data/Ukraine Zhytomyr Oblast (country map)|يوڪرين ژيتومير اوبلاست (ملڪي نقشو)]]
:[[Module:Location map/data/United Arab |يونائيٽيڊ عرب امارات]]
:← [[Module:Location map/data/UAE|يو اي اي]]
:[[Module:Location map/data/Yorkshire and the Humber|يارڪشائر ۽ همبر]]
:[[Module:Location map/data/Yemen|يمن]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Aden|يمن عدن]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Sanaa|يمن صنعاء]]
:[[Module:Location map/data/Yemen Sanaa Governorate|يمن صنعاء گورنريٽ]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia|يوگوسلاويا]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia (1929-39)|يوگوسلاويا (1929-39)]]
:[[Module:Location map/data/Yugoslavia (1939-41)|يوگوسلاويا (1939-41)]]
:[[Module:Location map/data/Uruguay|يوراگوئي]]
:[[Module:Location map/data/Uruguay Montevideo|يوراگوئي مونٽيوڊيو]]
:[[Module:Location map/data/Yunlin County|يونلن ڪائونٽي]]
:← [[Module:Location map/data/United States|يونائيٽيڊ اسٽيٽس]]
:[[ماڊيول:Location map/data/Universidad Central de Venezuela|يونيورسيڊاد سينٽرال دي وينزويلا]]
:[[ماڊيول:Location map/data/University of Notre Dame|يونيورسٽي آف نوٽر ڊيم]]
{{refend}}
lonpu9srx860pwibmuuga0hks9wt8b1
سانچو:Cite EBD
10
46205
380563
135217
2026-05-25T05:45:51Z
Intisar Ali
8681
/* */
380563
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{noicon|}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=Public Domain|link=]] }}}}<!--
-->{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]: }}<!--
-->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia
|_exclude=noicon, short, wstitle, _debug
|_reuse=title, url <!-- these are reused -->
<!--Fixed entries-->
|encyclopedia=[[Easton's Bible Dictionary]]
|year=1897
<!--Fixed entries but if the parameter short= is set they do not display-->
|first={{#if:{{{short|}}}||Matthew George}}
|last={{#if:{{{short|}}}||Easton}}
|author-link={{#if:{{{short|}}}||Matthew George Easton}}
|edition={{#if:{{{short|}}}||New and revised}}
|publisher={{#if:{{{short|}}}||T. Nelson and Sons}}
|title={{#if:{{{wstitle|}}}|{{cite wikisource/make link
|link=Easton's Bible Dictionary (1897)/{{{wstitle|}}}
|label={{{display|{{{wstitle|}}}}}}
|noicon={{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}
}}|{{#if:{{{title|}}}|{{{title|}}}}}}}
|url={{#if:{{{wstitle|}}}||{{{url|}}}}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
1dayg22xqwiphxkw2s51apijoyajzp1
سانچو:UF-hcard-org
10
46630
380487
371549
2026-05-25T00:06:45Z
Intisar Ali
8681
380487
wikitext
text/x-wiki
{{Microformat message
| format = hCard
| data = اداري جا تفصيل
| subtemplates =
* اداري جي "قائم ٿيڻ"، "بنياد پوڻ"، "کُلڻ" يا ٻي صورت ۾ شروعات جي تاريخ لاءِ {{#ifeq:{{yesno-yes|{{{age|}}}}}|yes|{{tl|شروعاتي تاريخ ۽ عمر}}|{{tl|شروعاتي تاريخ}}}} استعمال ڪريو، [[وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو مائڪروفارميٽس/تاريخون|جيستائين اها تاريخ 1583 عيسوي کان اڳ جي نه هجي]].
* اداري جي URL لاءِ {{tl|يو آر ايل}} استعمال ڪريو.
|adr |agent |category |country-name |extended-address |fn |geo |label |latitude |locality |longitude |nickname |note |org |region |street-address |url |vcard
| nocollapse = on
}}<includeonly>{{sandbox other||
[[زمرو:سانچا جيڪي hCards پيدا ڪن ٿا]]
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation |content={{Microformat message templates}}}}
[[زمرو:مائڪروفارميٽ پيغام سانچا]]
[[زمرو:سانچا جيڪي hCards پيدا ڪن ٿا| ]]
</noinclude>
aqdexe2wdlgfktb0kb3o7suuz0bodcs
ماڊيول:Location map/data/Israel
828
49465
380368
151945
2026-05-24T13:39:57Z
Intisar Ali
8681
380368
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل',
top = 33.5,
bottom = 29.3,
left = 33.7,
right = 36.3,
image = 'Israel location map with stripes.svg',
image1 = 'Israel relief location map.jpg',
image2 = 'Israel relief location map-blank.jpg',
image3 = 'Israel fullyeco location map.svg'
}
5cvj33xirkmm7wrgjed70wfxi5jot0d
ماڊيول:Location map/data/Israel jerusalem
828
49466
380353
151946
2026-05-24T13:25:51Z
Intisar Ali
8681
380353
Scribunto
text/plain
return {
name = 'يروشلم, اسرائيل',
top = 31.9181,
bottom = 31.5659,
left = 34.5729,
right = 35.3048,
image = 'Israel outline jerusalem.png'
}
hc1ahe16oxxvkxf5vezzyxt1bccriuz
سانچو:Column
10
52661
380491
171205
2026-05-25T00:27:37Z
Intisar Ali
8681
/* */
380491
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src = "Column/styles.css" />{{#if:{{{1|}}}|<div class="columns-start columns-{{{num|2}}} {{{class|}}}" {{#if:{{{bgcolor|}}}{{{width|}}}|style="{{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color: {{{bgcolor}}};}} {{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}}}}"}}><div class="column">
{{#invoke:separated entries|main|separator= </div><div class="column"> }}</div><div style="clear: both"></div></div>|<noinclude><div></noinclude></div><div class="column">}}<noinclude></div>
{{Documentation|Template:Columns-start/doc}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
dynnp8itjk6dwqxosd3u21i80wu4o26
سانچو:Cite encyclopedia
10
56112
380559
182789
2026-05-25T05:24:51Z
Intisar Ali
8681
/* */
380559
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Citation/CS1|citation
|CitationClass=encyclopaedia
}}</includeonly><noinclude>
{{دستاويز}}
[[زمرو:لوا جي بنياد تي حوالا سانچا]]
</noinclude>
8rqzt5rv56leb65e64n47hovqyl1zx7
ماڊيول:Location map/data/Spain Álava
828
56294
380264
183810
2026-05-24T12:05:09Z
Intisar Ali
8681
380264
Scribunto
text/plain
return {
name = 'آلاوا',
top = 43.252621,
bottom = 42.438154,
left = -3.335454,
right = -2.168385,
image = 'Álava-loc.svg'
}
cywqr7ujjlkflvu5ceyhuvudm3o3ly6
ماڊيول:Location map/data/Spain
828
56295
380343
183811
2026-05-24T13:18:42Z
Intisar Ali
8681
380343
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسپين',
top = 44.4,
bottom = 34.7,
left = -9.9,
right = 4.8,
image = 'Spain location map.svg',
image1 = 'Relief Map of Spain.png'
}
bzapflb0ijud1ixmo6gazxiidluue0t
ماڊيول:Location map/data/Spain Andalusia
828
56296
380265
183812
2026-05-24T12:05:37Z
Intisar Ali
8681
380265
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اندلس',
top = 38.869010,
bottom = 35.71658,
left = -7.640606,
right = -1.551795,
image = 'Spain Andalusia location map.svg'
}
mezb1t1q1q0vgmorzd7x516m033squi
ماڊيول:Location map/data/Spain Aragon
828
56297
380266
183813
2026-05-24T12:06:11Z
Intisar Ali
8681
380266
Scribunto
text/plain
return {
name = 'آراگون',
top = 43.055259,
bottom = 39.750129,
left = -2.282836,
right = 0.858865,
image = 'Spain Aragon location map.svg',
image1 = 'Spain Aragón location map relief.png'
}
2nawtmmu39cikkbubz1my94g7d5lk5d
ماڊيول:Location map/data/Spain Asturias
828
56298
380267
183814
2026-05-24T12:08:57Z
Intisar Ali
8681
380267
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اَستورِياس',
top = 44.141,
bottom = 42.498,
left = -7.286,
right = -4.375,
image = 'Asturias location map.svg'
}
gkpz772uzqgzs82wao3z34cbcq6l4aa
ماڊيول:Location map/data/Spain Balearic Islands
828
56299
380268
183815
2026-05-24T12:10:42Z
Intisar Ali
8681
380268
Scribunto
text/plain
return {
name = 'باليئارڪ ٻيٽَ',
top = 40.25,
bottom = 38.5,
left = 1.0,
right = 4.5,
image = 'Spain Balearic Islands location map.svg'
}
l5w4dymmf0ntx2ofc40pt4dd7my7id3
ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona municipality
828
56300
380269
183816
2026-05-24T12:11:15Z
Intisar Ali
8681
380269
Scribunto
text/plain
return {
name = 'بارسلونا ضلعا',
top = 41.470001,
bottom = 41.317271,
left = 2.049637,
right = 2.227478,
image = 'Barcelona districtes 2.svg'
}
c54qyggvv70h2x63pdefnig51jr14bd
ماڊيول:Location map/data/Spain Barcelona
828
56301
380270
183817
2026-05-24T12:11:41Z
Intisar Ali
8681
380270
Scribunto
text/plain
return {
name = 'بارسلونا',
top = 41.448,
bottom = 41.345,
left = 2.087,
right = 2.245,
image = 'Location map Barcelona.png'
}
758l8batq4j5tijeecc2o132168oirb
ماڊيول:Location map/data/Spain Basque Country
828
56302
380271
183818
2026-05-24T12:12:14Z
Intisar Ali
8681
380271
Scribunto
text/plain
return {
name = 'باسڪ ڪنٽري',
top = 43.5330,
bottom = 42.4216,
left = -3.5092,
right = -1.6600,
image = 'Basque Country location map.svg'
}
5t8nd1ppjec5ptb0r0kzrjx1ncde17m
ماڊيول:Location map/data/Spain Cantabria
828
56303
380272
183819
2026-05-24T12:12:55Z
Intisar Ali
8681
380272
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪينٽَيبريا',
top = 43.749772,
bottom = 42.578655,
left = -5.049921,
right = -2.902428,
image = 'Spain Cantabria location map.svg'
}
qy0dij7f2712gvbkbt7sc0eutn1mjtr
ماڊيول:Location map/data/Spain Castile and León
828
56304
380273
183820
2026-05-24T12:14:42Z
Intisar Ali
8681
380273
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪاسٽيل ۽ لِيَون',
top = 43.329494,
bottom = 39.949055,
left = -7.232714,
right = -1.627677,
image = 'Spain Castile and León location map.svg',
image1 = 'Spain Castile and León relieve location map.png'
}
e9u32jbx66fgpq4obm4e99pfsvppfr9
ماڊيول:Location map/data/Spain Castile-La Mancha
828
56305
380274
183825
2026-05-24T12:16:56Z
Intisar Ali
8681
380274
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪاسٽيلا-لا مانچا',
top = 41.477948,
bottom = 37.892254,
left = -5.485552,
right = -0.865773,
image = 'Spain Castile-La Mancha location map.svg',
image1 = 'Spain Castile-La Mancha relief map.png'
}
e4mj93q20cyfunxlvb4tfoi0ifi6obv
ماڊيول:Location map/data/Spain Catalonia
828
56307
380275
183823
2026-05-24T12:17:25Z
Intisar Ali
8681
380275
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪاتالونيا',
top = 42.9978,
bottom = 40.4079,
left = -0.5481,
right = 4.0243,
image = 'Catalonia location map.svg'
}
gx6wsha1b7q3g61klk38ygouic87t8q
ماڊيول:Location map/data/Spain Community of Madrid
828
56309
380276
183827
2026-05-24T12:18:15Z
Intisar Ali
8681
380276
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ميڊرڊ جي ڪميونٽي',
top = 41.221046,
bottom = 39.804255,
left = -4.647491,
right = -2.942500,
image = 'Spain Madrid location map.svg',
image1 = 'Spain Madrid relief map.png'
}
o6lkvwz29gmlhkjewzxwyxexlociuu3
ماڊيول:Location map/data/Spain Donostia
828
56310
380277
183828
2026-05-24T12:18:49Z
Intisar Ali
8681
380277
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڊونوستيا',
top = 43.328,
bottom = 43.2928,
left = -2.0134,
right = -1.9502,
image = 'Donostiako erdigunea, Euskal Herria.png',
}
lmgiv2b4c1sezxhb6sc2n1v3akcs896
ماڊيول:Location map/data/Spain Extremadura
828
56311
380278
183829
2026-05-24T12:19:15Z
Intisar Ali
8681
380278
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ايڪسٽريمادورا',
top = 40.633607,
bottom = 37.823503,
left = -7.815085,
right = -4.428295,
image = 'Spain Extremadura location map.svg'
}
fczusvsjfu8tgezrkqc1zxzp68iam2d
ماڊيول:Location map/data/Spain Fuerteventura
828
56312
380280
183831
2026-05-24T12:20:35Z
Intisar Ali
8681
380280
Scribunto
text/plain
return {
name = 'فوئرتيوينتورا',
top = 28.78,
bottom = 28.03,
left = -14.53,
right =-13.79,
image = 'Fuerteventura (Canary Islands) - OSM Mapnik.svg'
}
nq0nq9sr9tbmefukovhsnjm3ml5f20b
ماڊيول:Location map/data/Spain Formentera
828
56313
380279
183833
2026-05-24T12:19:49Z
Intisar Ali
8681
380279
Scribunto
text/plain
return {
name = 'فورمينٽرا',
top = 38.833156,
bottom = 38.605871,
left = 1.250725,
right = 1.699448,
image = 'Formentera sat.png'
}
jp0xk3anyqvetyf3jatg7ygfyq5m0ce
ماڊيول:Location map/data/Spain Galicia
828
56314
380282
183834
2026-05-24T12:20:59Z
Intisar Ali
8681
380282
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گيليشيا',
top = 44.163361,
bottom = 41.539398,
left = -9.568769,
right = -6.395474 ,
image = 'Spain Galicia location map.svg'
}
mmtiyum5f8aqmoczrv88qkpzuhg7z81
ماڊيول:Location map/data/Spain Gran Canaria
828
56315
380283
183835
2026-05-24T12:22:33Z
Intisar Ali
8681
380283
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گرَين ڪينَيريا',
top = 28.2,
bottom = 27.725,
left = -15.853,
right =-15.335,
image = 'Gran Canaria (Canary Islands) - OSM Mapnik.svg'
}
h277fle36iie8bxu2v8lf9axlp97mxk
ماڊيول:Location map/data/Spain Ibiza
828
56316
380284
183836
2026-05-24T12:23:46Z
Intisar Ali
8681
380284
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اِبيزا',
top = 39.136,
bottom = 38.804,
left = 1.197,
right = 1.632,
image = 'Location map Ibiza.png',
}
9oi7i2d58wwohrov68hxdqzqg6urbql
ماڊيول:Location map/data/Spain La Palma
828
56317
380285
183837
2026-05-24T12:24:11Z
Intisar Ali
8681
380285
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لا پالما',
top = 28.87,
bottom = 28.44,
left = -18.02,
right =-17.7,
image = 'La Palma (Canary Islands) OSM map.jpg'
}
8ey2xxcxdgzn9boovc6thldi006ykxh
ماڊيول:Location map/data/Israel ashkelon
828
56364
380345
184016
2026-05-24T13:20:44Z
Intisar Ali
8681
380345
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي اشڪيلون ريجن',
top = 31.9166,
bottom = 31.3718,
left = 34.0036,
right = 35.0333,
image = 'Israel outline ashkelon.png'
}
5k1nndkhs9ofj2c3ppll7i6e2nl1ir3
ماڊيول:Location map/data/Israel binyamin
828
56365
380346
184017
2026-05-24T13:21:22Z
Intisar Ali
8681
380346
Scribunto
text/plain
return {
name = ' سينٽرل ويسٽ بينڪ',
top = 32.1133,
bottom = 31.7112,
left = 34.6850,
right = 35.5620,
image = 'Israel outline binyamin.png'
}
agouuofl71yrxfuncnaxeohqczu052z
ماڊيول:Location map/data/Israel center ta
828
56366
380347
184018
2026-05-24T13:21:48Z
Intisar Ali
8681
380347
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سينٽرل اسرائيل',
top = 32.4720,
bottom = 31.7425,
left = 33.9870,
right = 35.1540,
image = 'Israel outline center ta.png'
}
4xnisjqiaxi63dyiwrkqlefps0mocwt
ماڊيول:Location map/data/Israel gaza
828
56367
380348
184019
2026-05-24T13:22:23Z
Intisar Ali
8681
380348
Scribunto
text/plain
return {
name = 'غزہ جي پٽي',
top = 31.6140,
bottom = 31.1624,
left = 33.9385,
right = 34.8768,
image = 'Israel outline northwest negev.png'
}
mfotpqn1tcfuvmagknh7cmwrgy9y2kn
ماڊيول:Location map/data/Israel Golan
828
56368
380349
184020
2026-05-24T13:24:25Z
Intisar Ali
8681
380349
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گولان ھائيٽس',
top = 33.3580,
bottom = 32.5620,
left = 34.8400,
right = 35.9400,
image = 'Israel outline northeast.png'
}
k8n9t7e0zlp6jv6w9mmyniup8ou7gua
ماڊيول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv
828
56369
380350
184021
2026-05-24T13:24:51Z
Intisar Ali
8681
380350
Scribunto
text/plain
return {
name = 'تل ابيب',
top = 32.208,
bottom = 31.985,
left = 34.729,
right = 34.879,
image = 'Tel_Aviv_location_map.png',
}
jmrml91w9qpnmiceiabqdie8yym0cc3
ماڊيول:Location map/data/Israel haifa
828
56370
380352
184022
2026-05-24T13:25:21Z
Intisar Ali
8681
380352
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي حيفا ريجن',
top = 32.9186,
bottom = 32.3203,
left = 34.3150,
right = 35.2839,
image = 'Israel outline haifa.png'
}
jg526wf3v0v18vl98fkse8f9amfitwm
ماڊيول:Location map/data/Israel jezreel
828
56371
380355
184023
2026-05-24T13:27:12Z
Intisar Ali
8681
380355
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي جزريل وادي ريجن',
top = 32.8270,
bottom = 32.3636,
left = 34.7150,
right = 35.6100,
image = 'Israel outline jezreel.png'
}
ef1xerg1hiex6m62lgg0aozgjbilt0h
ماڊيول:Location map/data/Israel Nazareth to Nitzana
828
56372
380356
184024
2026-05-24T13:28:19Z
Intisar Ali
8681
380356
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل –نزرٿ کان نتزانا تائين',
top = 32.7,
bottom = 30.9,
left = 34.0,
right = 35.8,
image = 'Israel zoom around PNA location map.svg'
}
qrzq57ajc66wnpij8uc1ip3vabwtfks
ماڊيول:Location map/data/Israel negev mt
828
56373
380357
184025
2026-05-24T13:30:08Z
Intisar Ali
8681
380357
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي ڏاکڻي نَيگَيو ريجن',
top = 30.9600,
bottom = 29.4650,
left = 33.4200,
right = 35.4750,
image = 'Israel outline negev mt.png'
}
gh6ruyhnv2jb2quyfqzb0ehs3s8emvt
380359
380357
2026-05-24T13:31:28Z
Intisar Ali
8681
380359
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي ڏاکڻي نَيگَيو ريجن',
top = 30.9600,
bottom = 29.4650,
left = 33.4200,
right = 35.4750,
image = 'Israel outline negev mt.png'
}
hfzc2catmxka7nxuhq40oosw0cixplt
380360
380359
2026-05-24T13:31:56Z
Intisar Ali
8681
380360
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي ڏاکڻي نَيگَيو ريجن',
top = 30.9600,
bottom = 29.4650,
left = 33.4200,
right = 35.4750,
image = 'Israel outline negev mt.png'
}
mryuk1s9ar788390623n3pcvuzob33a
ماڊيول:Location map/data/Israel northeast
828
56374
380362
184026
2026-05-24T13:35:50Z
Intisar Ali
8681
380362
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اتر-اوڀر اسرائيل',
top = 33.3580,
bottom = 32.5620,
left = 34.8400,
right = 35.9400,
image = 'Israel outline northeast.png'
}
3sytukfblz9ms3kidorz0u5q80jh8e6
ماڊيول:Location map/data/Israel north haifa
828
56375
380358
184027
2026-05-24T13:30:57Z
Intisar Ali
8681
380358
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي اترئين حائفا ريجن',
top = 33.4330,
bottom = 32.2910,
left = 33.8500,
right = 36.0008,
image = 'Israel outline north haifa.png'
}
889zdrz3752cvh2a9q931sguae0ihdv
ماڊيول:Location map/data/Israel north negev
828
56376
380361
184028
2026-05-24T13:33:38Z
Intisar Ali
8681
380361
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي اترئين نَيگَيو ريجن',
top = 31.5420,
bottom = 30.8650,
left = 33.8390,
right = 35.4740,
image = 'Israel outline north negev.png'
}
n5svleqruyhcg1ajje0rlayjywvrigo
ماڊيول:Location map/data/Israel northwest
828
56377
380364
184029
2026-05-24T13:37:24Z
Intisar Ali
8681
380364
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اتر-اولھ اسرائيل',
top = 33.1230,
bottom = 32.7170,
left = 34.6900,
right = 35.4760,
image = 'Israel outline northwest.png'
}
fjuwkr7x6a2vbzy0u3058chpfwuqlt3
ماڊيول:Location map/data/Israel northwest negev
828
56378
380363
184030
2026-05-24T13:36:45Z
Intisar Ali
8681
380363
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسرائيل جي اتر-اولھ نَيگَيو ريجن',
top = 31.6140,
bottom = 31.1624,
left = 33.9385,
right = 34.8768,
image = 'Israel outline northwest negev.png'
}
c4576ubvdezq177wjb5r0qyv7vf5uvg
ماڊيول:Location map/data/Israel shomron
828
56379
380365
184031
2026-05-24T13:38:14Z
Intisar Ali
8681
380365
Scribunto
text/plain
return {
name = ' اترئين ويسٽ بينڪ',
top = 32.5850,
bottom = 32.0520,
left = 34.5700,
right = 35.6170,
image = 'Israel outline shomron.png'
}
1uf27uri8t1u9i9h8pkx2delu3v470b
ماڊيول:Location map/data/Israel south wb
828
56380
380366
184032
2026-05-24T13:38:55Z
Intisar Ali
8681
380366
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڏکڻ-اولھ ويسٽ بينڪ',
top = 31.7438,
bottom = 31.3156,
left = 34.5800,
right = 35.4786,
image = 'Israel outline south wb.png'
}
9iud7tvevku5i1u58ygwxrt25bdxh26
380367
380366
2026-05-24T13:39:29Z
Intisar Ali
8681
380367
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڏاکڻي ويسٽ بينڪ',
top = 31.7438,
bottom = 31.3156,
left = 34.5800,
right = 35.4786,
image = 'Israel outline south wb.png'
}
mblwbuqf3bsvlkz6s79l6y505yo0vu5
1857ع جي هندستاني بغاوت
0
56495
380423
251937
2026-05-24T18:16:51Z
Intisar Ali
8681
380423
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military conflict
| conflict = 1857ع جي هندستاني بغاوت يا 1857ع جي بغاوت
| casus = [[معزز ايسٽ انڊيا ڪمپني|ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ڪيترن ئي قدمن سبب هندستاني فوجي بغاوت تي لهي آيا. ڪيترن ئي هنڌن تي فوجين جي پٺيان ڪجهه حڪمران ۽ ٻيا هندستاني پڻ شامل ٿيا.
| image = Indian Rebellion of 1857.jpg
| caption = 1912ع جو نقشو، 'اتر هندستان: 1857–58ع جي بغاوت'، جنهن ۾ بغاوت جا ڇهه مرڪز ڏيکاريل آهن، جن ۾ اهم مرڪز: [[مري]]، [[ميرٺ]]، [[دهلي]]، [[ڪانپور]]، [[لکنؤ]]، [[جهانسي]] ۽ [[گواليار]] شامل آهن.
| date = 10 مئي 1857ع – 20 جون 1858ع
| place = هندستان (ڀيٽيو: 1857ع)<ref>[[:File:Indian revolt of 1857 states map.svg]]</ref>
| territory = اڳوڻي [[معزز ايسٽ انڊيا ڪمپني|ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي علائقي مان [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستاني سلطنت]] ٺاهي وئي، ڪجهه زمين مقامي حڪمرانن کي واپس ڪئي وئي، ۽ ٻي زمين تاج طرفان ضبط ڪئي وئي.
| result = بغاوت روڪي وئي، <br> [[مغليه سلطنت]] جو خاتمو؛ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جو خاتمو <br> اقتدار [[تاج|برطانوي تاج]] سنڀالي ورتو
| combatant1 =
| combatant2 =
| strength1 =
| strength2 =
| casualties1 =
| casualties2 =
| notes =
}}
'''[[هندستان|هندستاني]] بغاوت 1857ع'''، جنهن کي '''1857ع جو عظيم هندستاني واقعو'''، '''هندستاني فوجي بغاوت'''، '''[[سپاهي]] بغاوت'''،<ref>سپاهي: [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي فوج يا [[برطانوي هندستاني فوج]] ۾ هڪ هندستاني پيادل فوجي، ڪنهن به مذهب سان تعلق رکندڙ. هي اصطلاح [[فارسي ٻولي|فارسي]] لفظ "سپاهي" مان نڪتل آهي.</ref> '''هندستان جي آزاديءَ جي پهرين جنگ'''، يا '''هندستان جي آزاديءَ لاءِ پهرين جدوجهد''' پڻ چيو وڃي ٿو، 10 مئي 1857ع تي [[ميرٺ]] ۾ برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي فوج جي [[سپاهي]]ن جي [[فوجي بغاوت]] طور شروع ٿي. بنگال پريزيڊنسي جي سپاهين پنهنجي [[برطانيا|برطانوي]] آفيسرن خلاف بغاوت ڪئي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KyxuAAAAMAAJ&q=indian+rebellion+of+1857|title=دي انڊين ميوٽني: 1857|last=ڊيوڊ|first=سال|date=2002|publisher=وائڪنگ|isbn=978-0-670-91137-0|language=en}}</ref>
== سبب ==
=== ڊگهي مدي وارا ===
بغاوت جا سبب قطعي طور طئي ڪرڻ ڏکيا آهن ۽ انهن بابت گهڻو بحث ٿيو آهي. بغاوت کان اڳ، 50,000 [[برطانيا|برطانوي]] فوجي ۽ 300,000 [[سپاهي]] [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي فوج ۾ خدمت ڪري رهيا هئا.
فوجون ٽن [[پريزيڊنسي فوجون|پريزيڊنسي فوجن]] ۾ ورهايل هيون: [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]] ۽ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]. انهن فوجن جي جوڙجڪ علائقي کان علائقي تائين مختلف هئي.<ref name="autogenerated1">گريگوري فريمونٽ-بارنس 2007ع. ''ايسينشل هسٽريز، دي انڊين ريبيلين 1857–1858''. آسپري، ص 25.</ref>
[[بنگال فوج]] اعليٰ [[هندستان ۾ ذات پات جو نظام|ذاتين]]، جهڙوڪ [[راجبوت]]ن ۽ ڀوميهار [[برهمڻ|برهمڻن]] کي ڀرتي ڪيو ۽ 1855ع ۾ هيٺين ذاتين جي ڀرتي گهٽائي ڇڏي. ان جي ابتڙ، [[مدراس]] فوج ۽ [[بمبئي]] فوج ”وڌيڪ مقامي، ذات کان غيرجانبدار فوجون“ هيون، جيڪي ”اعليٰ ذات وارن مردن کي ترجيح نه ڏينديون هيون“.<ref>
{{Citation|last=مزومدر|first=راجت ڪي.|title=دي انڊين آرمي اينڊ دي ميڪنگ آف دي پنجاب|location=دهلي|publisher=پرماننٽ بليڪ|year=2003|pages=7–8|isbn=81-7824-059-9}}</ref> بنگال فوج ۾ اعليٰ ذاتين جي غلبي کي جزوي طور انهن ابتدائي فوجي بغاوتن جو سبب قرار ڏنو ويو آهي، جيڪي وڏي بغاوت تائين پهتيون.
انهن جي ملازمت جي شرطن ۾ ڪجهه تبديليون ٿيون، جن شايد ناراضگي پيدا ڪئي. جيئن جيئن ايسٽ انڊيا ڪمپني وڌندي وئي، فوجين کان هاڻي اميد ڪئي ويندي هئي ته اهي گهٽ واقف علائقن، جهڙوڪ [[برما]]، ۾ خدمت ڪن ۽ انهيءَ ”غير ملڪي خدمت“ واري معاوضي کان سواءِ گذارو ڪن، جيڪو کين اڳ ملندو هو.<ref>{{Harvnb|بنديوپاڌياي|2004|p=171}}, {{Harvnb|بوس|جلال|2003|p=90}}</ref> هڪ ٻيو مالي شڪايت جنرل سروس ايڪٽ مان پيدا ٿيو، جنهن رٽائرڊ سپاهين کي پينشن کان محروم ڪيو. اهو صرف نون ڀرتي ٿيلن تي لاڳو ٿيندو هو، پر پراڻن سپاهين کي شڪ هو ته اهو اڳ ۾ خدمت ڪندڙن تي به لاڳو ٿي سگهي ٿو. ان کان علاوه، بنگال [[فوج]] کي مدراس ۽ بمبئي فوجن کان گهٽ پگهار ڏني ويندي هئي، جنهن سان ان جي ميمبرن ۾ پينشن بابت خوف وڌيو.
=== مختصر مدي وارا ===
اهو فوري واقعو جنهن سپاهين کي ڪاوڙايو، نون اينفيلڊ [[رائفل]]ن لاءِ [[wikt:ammunition|گولا بارود]] هو، جيڪو کين استعمال ڪرڻو هو. نون رائفلن ۾ استعمال ٿيندڙ [[ڪارٽريج (آتشين هٿيار)|ڪارٽريجن]] کي ڏندن سان کوليڻو پوندو هو. [[اسلام|مسلمان]] ناراض هئا، ڇاڪاڻتہ کين خيال هو ته ڪاغذي ڪارٽريجن ۾ خنزير جي چرٻي لڳل آهي. [[هندو]] فوجي ناراض هئا، ڇاڪاڻتہ انهن جو يقين هو ته ڪارٽريجن ۾ [[مقدس ڳئون|ڳئون جي چرٻي]] لڳل آهي.<ref>{{Cite web |url= http://www.victorianweb.org/history/empire/1857/1857.html
|title=1857ع جي هندستاني فوجي بغاوت
|work=victorianweb.org |accessdate=26 February 2011}}</ref> 27 جنوري تي ڪرنل رچرڊ برچ حڪم ڏنو ته ڪنهن به ڪارٽريج تي چرٻي نه هئڻ گهرجي ۽ سپاهي انهن کي پنهنجي پسند جي ڪنهن به شيءِ سان چربو ڪري سگهن ٿا.<ref>ڊيوڊ، سال (2003)، ''دي انڊين ميوٽني: 1857''، لنڊن: پينگوئن بڪس، 528 صفحا، {{ISBN|0-14-100554-8}}</ref>
1850ع واري ڏهاڪي دوران، [[برطانيا|برطانوي]] حڪمرانن ڪجهه علائقا زبردستي پنهنجي قبضي ۾ وٺڻ جاري رکيا، جيڪي هندستانين جي حڪمراني هيٺ هئا. مثال طور، گورنر جنرل لارڊ ڊلهوزي جي فيصلي تحت برطانوي 1856ع ۾ آگرا ۽ اوده جي سلطنت قبضي ۾ ورتي، جيڪا هاڻي هندستاني رياست [[اتر پرديش]] جو حصو آهي. اهو [[هندستان|هندستاني]] ريتن رسمن جي خلاف هو ۽ هندستان جي پراڻن شاهي گهرانن، جهڙوڪ [[مغليه سلطنت|مغلن]]، جيڪي نالي ماتر هندستاني شهنشاهه هئا، ۽ پيشوائن، جيڪي سڀ کان طاقتور [[مرهٽا خاندان|مرهٽا]] حڪمران هئا، کي ڪو احترام نه ڏنو ويو.
==واقعا==
[[File:"Attack of the Mutineers on the Redan Battery at Lucknow, July 30th, 1857,.jpg|thumb|"30 جولاءِ 1857ع تي لکنؤ ۾ ريڊن بيٽري تي باغين جو حملو"]]
[[File:Mutiny_Memorial,_Jhansi_1900.jpg|thumb|جهانسي ۾ بغاوت يادگار، 1900ع]]
بغاوت ان وقت ڦٽي نڪتي جڏهن منگل پانڊي نالي هڪ فوجي هڪ برطانوي سارجنٽ تي حملو ڪيو ۽ هڪ ايڊجوٽنٽ کي زخمي ڪيو، جڏهن سندس رجمنٽ [[بيرڪپور]] ۾ هئي. جنرل هيرسي هڪ ٻئي هندستاني فوجي کي منگل پانڊي کي گرفتار ڪرڻ جو حڪم ڏنو، پر ان فوجي انڪار ڪيو. پوءِ برطانوي منگل پانڊي ۽ ٻئي هندستاني فوجي کي گرفتار ڪري [[غداري]] جي الزام ۾ ٻنهي کي ڦاسي ڏني. ان رجمنٽ جا سڀ ٻيا فوجي فوج مان ڪڍيا ويا. 10 مئي 1857ع تي [[ميرٺ]] ۾ پريڊ ڪندڙ [[گهوڙيسوار فوج]] جا فوجي قطار ٽوڙي، ٽئين رجمنٽ جي فوجين کي آزاد ڪري [[دهلي]] ڏانهن روانا ٿيا. جلد ئي [[اتر هندستان]] جا ڪيترائي هندستاني فوجين سان شامل ٿي ويا؛ دهلي قلعي ۾ داخل ٿيا، جتي مغل شهنشاهه بهادر شاهه ثاني رهندو هو؛ ۽ کيس اڻ وڻندي طور بغاوت جو اڳواڻ بڻايو.
تمام جلد، بغاوت سڄي اتر هندستان ۾ پکڙجي وئي. شاهي خاندانن جا اهم هندستاني اڳواڻ بغاوت ۾ شامل ٿيا ۽ ڪيترن ئي هنڌن تي برطانوي خلاف وڙهڻ لڳا. انهن اڳواڻن ۾ اوده جي اڳوڻي بادشاهه جو صلاحڪار احمد الله؛ [[نانا صاحب]]، سندس ڀائيٽو رائو صاحب، ۽ سندس ساٿي [[تانتيا ٽوپي]] ۽ راني لڪشمي ٻائي؛ [[راني لڪشمي ٻائي|جهانسي جي راني]]؛ [[ڪنور سنگهه]]؛ بهار جي جگديشپور جو راجبوت سردار؛ ۽ مغل شهنشاهه بهادر شاهه جو مائٽ فيروز شاهه شامل هئا.
شروعات ۾، برطانوي جواب ڏيڻ ۾ سست هئا، پر بعد ۾ انهن ڳرين فوجن سان تيز ڪارروائي ڪئي ۽ [[ڪريميائي جنگ]] مان پنهنجون رجمنٽون هندستان آنديون. انهن ڪيترين ئي انهن رجمنٽن کي به هندستان ڏانهن موڙي ڇڏيو، جيڪي [[چين]] ڏانهن وڃي رهيون هيون. برطانوي فوجون دهلي پهتيون ۽ 1 جولاءِ کان 31 آگسٽ 1857ع تائين شهر جو گهيرو ڪيو. آخرڪار، برطانوي فوجين ۽ هندستانين وچ ۾ گهٽي گهٽي ويڙهه شروع ٿي. آخر ۾، برطانوي دهلي تي قبضو ڪري ورتو. [[ڪانپور]] ۾ قتل عام (جولاءِ 1857ع) ۽ [[لکنؤ]] جو گهيرو (جون کان نومبر 1857ع) پڻ اهم هئا.
== گواليار جي جنگ ==
آخري فيصلائتي جنگ جون 1858ع ۾ [[گواليار]]، جيڪو هاڻي [[مدھيه پرديش]] ۾ آهي، ۾ ٿي، جنهن ۾ [[جهانسي]] جي راني مارجي وئي. ڪجهه ڏينهن بعد، برطانوي گواليار جو قلعو ٻيهر هٿ ڪيو. هاڻي انهن عملي طور بغاوت کي دٻائي ڇڏيو هو، پر ڪيترن ئي هنڌن تي ڪجهه [[گوريلا]] ويڙهه 1859ع جي شروعات تائين جاري رهي. تانتيا ٽوپي کي اپريل 1859ع ۾ گرفتار ڪري ڦاسي ڏني وئي.
==برطانوي رد عمل==
هي بغاوت جديد هندستان جي تاريخ جي ميدان ۾ وڏي اهميت وارو واقعو هئي. [[برطانوي پارليامينٽ]] نومبر 1858ع ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني کان هندستان تي حڪومت ڪرڻ جو حق واپس وٺي ڇڏيو. برطانوي هندستان تي سڌو سنئون پنهنجي نمائندي، گورنر جنرل، جنهن کي وائسراءِ پڻ چيو ويندو هو، ذريعي حڪومت ڪرڻ لڳا ۽ هندستان کي باضابطه طور [[برطانوي سلطنت]] جو حصو بڻايو. برطانوي ”هندستان جي شهزادن، سردارن ۽ ماڻهن“ سان برطانوي قانون تحت برابر سلوڪ جو واعدو ڪيو.<ref>ٽرلنگ، نڪولس. ''ڏکڻ اوڀر ايشيا ۾ قومون ۽ رياستون''. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس.</ref> 1877ع ۾ [[راڻي وڪٽوريا]] [[هندستان جي شهنشاهه]] جو لقب اختيار ڪيو ۽ [[هندستان جو وائسراءِ]] سندس طرفان هندستان تي حڪومت ڪندو رهيو.
[[File:Attack1857.jpg|alt=#WPWP|thumb|272x272px|1857ع جي بغاوت]]
برطانوي آخري مغل شهنشاهه [[بهادر شاهه ثاني]] کي هندستان مان ٻاهر موڪلي رنگون، جيڪو هاڻي [[يانگون]] سڏجي ٿو، برما، جيڪو هاڻي [[ميانمار]] سڏجي ٿو، ۾ رکيو، جتي هو 1862ع ۾ فوت ٿيو. مغليه خاندان، جنهن اٽڪل 400 سال هندستان تي حڪومت ڪئي هئي، سندس وفات سان ختم ٿي ويو.
برطانوي حڪومت ۾ هندستاني اعليٰ ذاتين ۽ حڪمرانن جي ميمبرن کي ملازمت ڏيڻ لاءِ به ڪيترائي قدم کنيا ۽ هندستانين کي سول سروسز ۾ ڀرتي ڪرڻ شروع ڪيو، پر رڳو هيٺين عهدن تي. برطانوي هندستان جي باقي شهزادن ۽ حڪمرانن جون زمينون وٺڻ ۽ مذهبي معاملن ۾ مداخلت ڪرڻ ٻنهي کي روڪي ڇڏيو. انهن برطانوي فوجين جو تعداد وڌايو ۽ ٻين کي [[توپخانو]] هٿ ڪرڻ کان منع ڪري ڇڏيو.[[File:"Tantia Topee's Soldiery.jpg|thumb|"تانتيا ٽوپي جا فوجي"]]
برطانيا ۾، اخبارن بغاوت جي تشدد تي ڌيان ڏنو.<ref name=Chakravarty2004>{{Citation | author = چڪرورتي جي. | year = 2004 | title = دي انڊين ميوٽني اينڊ دي برٽش اميجينيشن | publisher = ڪيمبرج يونيورسٽي پريس}}</ref> [[چارلس ڊڪنز]] لکيو ته برطانوي کي پنهنجي 1857ع واري [[ناولٽ]] ''دي پرلس آف سرٽن انگلش پرزنرز'' ۾ بدلو وٺڻ گهرجي.
==وقتي ترتيب<ref>برانٽلنگر، پيٽرڪ 1990ع. ''رول آف ڊارڪنس: برٽش لٽريچر اينڊ امپيريلزم، 1830-1914''. اِٿاڪا، نيو يارڪ: ڪارنيل يونيورسٽي پريس. {{ISBN|0-8014-9767-1}}</ref> ==
;1857ع
*مئي – ميرٺ (10 تاريخ) ۾ فوجي بغاوت کان پوءِ، بغاوت شروع ٿي ۽ پوءِ دهلي، فيروزپور، بمبئي، عليڳڙهه، مين پوري، اٽاوہ، بلندشهر، نصيرآباد، بريلي، مرادآباد، شاهجهانپور ۽ ٻين هنڌن تي ڦهلجي وڏي بغاوت بڻجي وئي. لاهور، آگرا، لکنؤ، پشاور ۽ مردان ۾ سپاهين کي هٿيارن کان محروم ڪيو ويو. دهلي فيلڊ فورس جنرل اينسن، برطانوي ڪمانڊر ان چيف، جي ڪرنال ڏانهن اڳتي وڌي.
*جون – سيتاپور، هانسي، حصار، اعظم ڳڙهه، گورکپور ۽ نيماچ ۾ فوجي بغاوتون؛ گواليار، ڀرتپور ۽ جهانسي ۾؛ ڪانپور ۾، جنهن کان پوءِ يورپين جو گهيرو (4–25 تاريخ) ۽ قتل عام ٿيو؛ بنارس ۾ بغاوت کي اڳواٽ روڪيو ويو؛ جيونپور، الله آباد، جلنڌر، فلور، نوگونگ، رھوني، فتح ڳڙهه، اورنگ آباد (دکن)، فتحپور ۽ جبلپور ۾ فوجي بغاوتون؛ ناگپور ۽ بيرڪپور ۾ هندستاني يونٽن کي زبردستي هٿيارن کان محروم ڪيو ويو؛ فيض آباد، سلطانپور ۽ لکنؤ ۾ فوجي بغاوتون؛ لکنؤ ۾ امن بحال ڪيو ويو پر ضلعو پريشان رهيو (يورپين ريزڊنسي ۾ پناهه ورتي)؛ لکنؤ ويجهو چنهاٽ ۾ برطانوي شڪست (30 تاريخ)؛ لکنؤ جو گهيرو شروع ٿيو. بدلي-ڪي-سرائي جي جنگ (8 تاريخ)؛ دهلي فيلڊ فورس ريج تي پوزيشن ورتي ۽ دهلي خلاف ڪارروائيون شروع ڪيون؛ گنگا جي ميدان، راجپوتانا ۽ وچ هندستان ۾ بغاوت وڌيڪ پکڙي.
*جولاءِ – اندور ۽ مهؤ، آگر، جهلم، ساگر، سيالڪوٽ، ديناپور ۽ آگرا ۾ فوجي بغاوتون؛ لکنؤ ريزڊنسي جو گهيرو جولاءِ تائين جاري رهيو؛ دهلي خلاف ڪارروائيون جولاءِ تائين جاري رهيون؛ جنرل برنارڊ دهلي ۾ ڪمانڊ ڪرڻ کان پوءِ فوت ٿيو (5 تاريخ)؛ جنرل هيولاک جي فوج الله آباد کان ڪانپور جي مدد لاءِ اڳتي وڌي ۽ 17 تاريخ پهتي، پر اتي قتل ٿيلن کي بچائڻ لاءِ هڪ ڏينهن دير ٿي وئي؛ راولپنڊي ۾ هندستاني يونٽن کي هٿيارن کان محروم ڪيو ويو؛ سيالڪوٽ جي باغين کي ترمُو گهاٽ تي شڪست ڏني وئي (16 تاريخ)
*آگسٽ – ڪولهاپور ([[بمبئي پريزيڊنسي]])، پوناملي (مدراس ويجهو)، جبلپور، ڀوپاور (اندور ويجهو)، ۽ ميان مير (لاهور ويجهو) ۾ فوجي بغاوتون؛ بغاوت ساگر ۽ نربدا ضلعن ۾ پکڙي. ان سان گڏ برهامپور ۾ هندستاني يونٽن کي هٿيارن کان محروم ڪيو ويو (1 تاريخ)؛ لکنؤ ريزڊنسي جو گهيرو جاري رهيو؛ هيولاک جي پهرين امدادي ڪوشش ناڪام ٿي.
*سيپٽمبر – ڪراچي ۾ بغاوت جي ڪوشش ناڪام ٿي (14 تاريخ)؛ ساگر ۽ نربدا ضلعن ۾ وڌيڪ بغاوتون؛ ساگر جو گهيرو شروع ٿيو؛ دهلي تي حملو ڪري برطانوي قبضو ڪيو (14–20 تاريخ)؛ لکنؤ ريزڊنسي کي هيولاک ۽ آئوٽرم بچايو (25 تاريخ)، پر مضبوط ڪيل گيريسن جو نئون گهيرو شروع ٿي ويو.
*آڪٽوبر – ڀاڳلپور (ديناپور ويجهو) ۾ فوجي بغاوت؛ بهار، اتر بنگال ۽ [[آسام]] ۾ بي چيني؛ بمبئي شهر ۾ فوجي بغاوت کي روڪيو ويو (15 تاريخ)؛ ڪوٽا رياست ۾ بغاوت (15 آڪٽوبر).
*نومبر – سر ڪالن ڪيمپبل لکنؤ کي بچايو (17 تاريخ)؛ گيريسن کي ڪڍيو ويو ۽ شهر ۽ ريزڊنسي عارضي طور ڇڏي ڏنا ويا؛ جنرل ونڊهم ڪانپور کان ٻاهر شڪست کاڌي (28 تاريخ)
*ڊسمبر – ڪانپور جي فيصلائتي جنگ (6 تاريخ)؛ رائو صاحب ۽ تاتيا ٽوپي جون فوجون سر ڪالن ڪيمپبل هٿان شڪست کائي ڀڄي ويون؛ دوآب ۾ مهم؛ فتح ڳڙهه تي قبضو.
;1858ع
*جنوري – جنرل سر هيو روز وچ هندستان جي مهم شروع ڪئي؛ سر ڪالن ڪيمپبل لکنؤ ٻيهر حاصل ڪرڻ جي مهم شروع ڪئي
*فيبروري – جنرل روز ساگر کي آزاد ڪيو؛ ڪيمپبل جي اوده فوج ڪانپور-لکنؤ روڊ تي گڏ ٿي، نيپال مان جنگ بهادر جي گورکها فوج جو انتظار ڪيو
*مارچ – لکنؤ 21 مارچ تي ٻيهر ورتو ويو؛ وچ هندستان جي مهم جاري رهي
*اپريل – بيتوا جي جنگ؛ ويجهو جهانسي شهر تي حملو ڪري قبضو ڪيو ويو (3–6 اپريل)؛ اعظم ڳڙهه ٻيهر ورتو ويو؛ ڪالپي ڏانهن اڳڀرائي (25 اپريل)؛ ڪيمپبل روهيلکنڊ ٻيهر فتح ڪرڻ شروع ڪيو؛ ڪوئر سنگهه بهار ۾ بغاوت جي اڳواڻي ڪئي پر شڪست کاڌي ۽ زخمن سبب فوت ٿي ويو
*مئي – بريلي جي جنگ، جنهن کان پوءِ ان کي ٻيهر ورتو ويو؛ ڪنچ جي جنگ؛ جگديشپور ٻيهر ورتو ويو؛ ڪالپي تي ٻيهر قبضو؛ محمدي جي جنگ (24 مئي) ۽ روهيلکنڊ ۾ مزاحمت جو خاتمو؛ باغين جهنگ ۾ گوريلا جنگ شروع ڪئي؛ تاتيا ٽوپي ۽ جهانسي جي راني گواليار کان ٻاهر
*جون – گواليار فوج باغين ۽ تاتيا ٽوپي ڏانهن هلي وئي؛ جهانسي جي راني گواليار تي قبضو ڪيو؛ جنرل روز ڪالپي کان گواليار ڏانهن مارچ ڪري 16 تاريخ پهتو؛ 17 تاريخ ڪوٽا-ڪي-سرائي جي جنگ؛ 18 تاريخ گواليار جي جنگ، جنهن ۾ گواليار جو قلعو ٻيهر ورتو ويو؛ ساڳئي وقت اوده، بهار ۽ نيپالي سرحد سان گڏ گوريلا فوجن کي دٻايو ويو
*جولاءِ کان ڊسمبر – راجپوتانا ۽ وچ هندستان کانسواءِ گوريلا فوجن کي دٻايو ويو
;1859ع
*اپريل – [[تاتيا ٽوپي]] (رامچندر پانڊورنگ ٽوپي)، آخري گرفتار ٿيل باغي اڳواڻ، جو مقدمو (15 تاريخ) ۽ ڦاسي (18 تاريخ)؛ جنهن سان بغاوت ختم ٿي
== حوالا ==
{{Reflist}}
=== ذريعا ===
*ايڊورڊس، مائيڪل (1975ع) ''ريڊ ييئر''. لنڊن: سفير بڪس؛ ص. 153–55 (بغاوت جا واقعا)
===درسي ڪتاب ۽ علمي مونوگراف===
* {{Citation| last = علوي | first= سيما | year= 1996 | title= دي سپائيز اينڊ دي ڪمپني: ٽريڊيشن اينڊ ٽرانزيشن 1770-1830 | publisher= آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس | page=340 | isbn = 0195634845}}.
* {{Citation| last= اينڊرسن | first= ڪليئر | year= 2007 | title= انڊين اپرائزنگ آف 1857–8: پرزنز، پرزنرز اينڊ ريبيلين| place= نيو يارڪ |publisher = اينٿم پريس | pages= 217 | isbn = 9780857287007 | url = https://books.google.com/books?id=MGJQKg4Tja0C}}
* {{Citation| last= هيرس | first= جان | year=2001 | title=دي انڊين ميوٽني | place=ويئر | publisher= ورڊس ورٿ ايڊيشنز | pages =205 | isbn=1840222328 }}.
* {{Citation| last = هبرٽ | first = ڪرسٽوفر | year = 1980 | title = دي گريٽ ميوٽني: انڊيا 1857 | publisher = ايلن لين | place=لنڊن | pages=472 |isbn =0140047522}}.
* {{Citation|last=ڪين | first=هينري جارج | year= 1883 | title=ففٽي-سيون: بنگال فوج جي بغاوت دوران هندستاني ضلعن جي انتظام جو ڪجهه احوال | publisher=ڊبليو. ايڇ. ايلن | place=لنڊن | pages=145}}.
* {{Citation| last=ميٽڪالف | first=ٿامس آر.| year=1990| title=دي آفٽرميٿ آف ريوولٽ: انڊيا، 1857-1870| place=نئين دهلي| publisher=منوهر | pages=352 | isbn=8185054991}}.
* {{Citation| last=مکرجي | first=رودرنگشو |year = 2002| title=اوده اِن ريوولٽ 1857-1858: عوامي مزاحمت جو مطالعو | edition=2nd |place= لنڊن |publisher = اينٿم | isbn= 1843310759}}.
* {{Citation| last=پالمر | first=جولين اي. بي. | year=1966 | title=1857ع ۾ ميرٺ ۾ فوجي بغاوت جو ڦٽڻ | publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس | pages=175| isbn=0521059011 }}.
* {{Citation | last=راءِ | first= تپتي | year=1994 | title=عوامي بغاوت جي سياست: بنديلکنڊ 1857 | place=دهلي | publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس | isbn=0195636120 | pages=291}}.
* {{Citation | last1=اسٽوڪس| first1=ايرڪ | last2 = بيلي |first2 = سي. اي.)| year = 1986 | title = دي پيزنٽ آرمڊ: دي انڊين ريوولٽ آف 1857 | place=آڪسفورڊ| publisher=ڪلارينڊن | pages=280 | isbn = 0198215703}}.
* {{Citation | last=ٽيلر | first=پي. جي. او. | year=1997 | title=واٽ ريئلي هيپنڊ ڊيورنگ دي ميوٽني: 1857-1859ع ۾ هندستان جي اهم واقعن جو ڏينهن بہ ڏينهن احوال | place=دهلي | publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس| pages=323 | isbn=0195641825 }}.
[[زمرو:برطانيا سان لاڳاپيل جنگيون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 19هين صدي]]
[[زمرو:آزاديءَ جون جنگيون]]
[[زمرو:برطانوي هندستان]]
[[زمرو:ايشيا ۾ بغاوتون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ 1857ع]]
[[زمرو:19هين صدي جون بغاوتون]]
[[زمرو:فوجي بغاوتون]]
[[زمرو:برطانوي سلطنت خلاف مزاحمت]]
[[زمرو:هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
l13t9tw5dbzu99ezb8usd3yfuuwaary
وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت
4
58008
380407
379006
2026-05-24T15:40:20Z
ListeriaBot
10240
Wikidata list updated [V2]
380407
wikitext
text/x-wiki
{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
|
|
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
|
| [[اٽلي]]<br/>[[ويٽيڪن سٽي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
|
|
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
|
| [[برونڊي]]
|
|
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
|
| [[جرمني]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
|
| [[جرمني]]<br/>''[[:d:Q713750|West Germany]]''
|
|
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
|
| [[گيبون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
|
| [[سلووينیا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
|
|
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
|
| [[يوگوسلاويا]]<br/>[[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
|
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
|
|
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
|
| [[لٿوينيا]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
|
| [[لبيا]]
|
|
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
|
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
|
| [[چاڊ]]
|
|
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
|
| [[نميبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
|
| [[سربيا]]<br/>''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
|
|
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
|
| [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
|
| [[برونڊي]]
|
|
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
|
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
|
| [[سوڊان]]
|
|
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
|
| [[عراق]]
|
|
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
|
| [[البانيا]]
|
|
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
|
| [[نائورو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
|
| [[ڪيمرون]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Irina Antonova 03-06-2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
|
| [[جاپان]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
|
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
|
|
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
|
| [[مصر]]
|
|
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
|
| [[مونٽي نيگرو]]
|
|
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
|
| [[پيراگوئي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
|
| [[ارجنٽائن]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
|
| [[پاناما]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[ڏکڻ اوسيتيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
|
| [[يوگوسلاويا]]<br/>[[ڪروشيا]]<br/>[[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
|
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
|
| [[فرانس]]<br/>[[شام]]
|
|
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
|
| [[جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
|
| [[البانيا]]
|
|
| [[فائل:Bashkim Fino 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
|
| [[يوگوسلاويا]]
|
|
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
|
| [[يوڪرين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
| [[فائل:Miroslav Tuđman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
|
| [[موزمبيق]]
|
|
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[چين]]<br/>[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
|
|
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
|
| [[نڪاراگوا]]
|
|
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
|
| [[گني|گائينا]]
|
|
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
|
| [[بيلجيم]]<br/>[[قازقستان|قازڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
|
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''<br/>''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
|
|
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
|
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
|
| [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
|
| [[سلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
|
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
|
| [[افغانستان]]
|
|
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''<br/>[[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
|
| [[نيوزيلينڊ]]
|
|
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
|
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
|
| [[نميبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''<br/>[[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
|
| [[بيلجيم]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
|
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
|
|
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
|
| [[لبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
|
| [[يمن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
|
| [[سينيگال]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
|
| [[جمهوريا ڪانگو]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
|
| [[ارجنٽائن]]<br/>[[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
|
| [[جاپان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
|
| [[فرانس]]<br/>''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
|
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
|
| [[گني|گائينا]]<br/>[[سينيگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Eddie "Eddie B" Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
|
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
|
|
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
|
| [[جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
|
| [[فجي]]<br/>[[نيوزيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
|
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
|
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
|
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
|
|
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
|
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
|
| [[چلي]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
|
| [[فرانس]]<br/>[[سينيگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
|
| [[يونان]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
|
| [[ناروي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
|
| [[مالي]]
|
|
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
|
| [[يوگوسلاويا]]<br/>[[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
|
| [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
|
|
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[قازقستان|قازڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
|
| [[اردن]]<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
|
| [[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
|
| [[يوگوسلاويا]]<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
|
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
|
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
|
| [[ايل سيلويڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
|
| [[نڪاراگوا]]
|
|
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
|
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
|
| [[اتر مقدونيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
|
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Alberto Szpunberg.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
|
| [[چلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
|
| [[اسپين]]<br/>[[چلي]]
|
|
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
|
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
|
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
|
| [[اتر مقدونيا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
|
| [[ارجنٽائن]]<br/>[[برازيل]]
|
|
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
|
| [[جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2013-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
|
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''<br/>[[جاپان]]
|
|
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
|
| [[شام]]
|
|
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
|
| [[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
|
| [[يمن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
|
| [[الجزائر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
|
| [[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
|
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
|
| [[اردن]]
|
|
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
|
| [[سوڊان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
|
| [[يمن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
|
| [[ڪويت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
|
| [[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
|
| [[ڪويت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
|
| [[ڪويت]]
|
|
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
|
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[قازقستان|قازڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
|
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''<br/>[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[ڪروشيا]]
|
|
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
|
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
|
| [[سلووينیا]]
|
|
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
|
| [[اتر مقدونيا]]
|
|
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
|
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]<br/>''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Elgrafico 3314 palma duran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
|
| [[اسپين]]<br/>[[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Jesús Martín Barbero & Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
|
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[چين]]<br/>[[تائيوان]]
|
|
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
|
| [[ميانمار]]
|
|
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
|
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
|
| [[ترڪمانستان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
|
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
|
| [[چين]]<br/>[[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
|
| [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
|
|
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
|
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''<br/>[[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics & Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
|
| [[بيلاروس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[تاجڪستان]]
|
|
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
|
| [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
|
| [[ويٽنام]]
|
|
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
|
| [[بوٽسوانا]]
|
|
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
|
| [[افغانستان]]
|
|
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
|
| [[ويٽنام]]
|
|
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
|
| [[يمن]]
|
|
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
|
| [[اتر مقدونيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6793091|Nazem Naim]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
|
| [[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
|
| [[گيانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
|
| [[الجزائر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Peter F. Secchia & Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ويٽنام]]
|
|
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Pilar Pellicer publicity photo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]]
|
|
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's "Quartet" 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
|
| [[عراق]]
|
|
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
|
| [[فجي]]
|
|
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
|
| [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
|
| [[آرمينيا]]
|
|
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
|
| [[تنزانيا]]
|
|
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
|
| [[ايران]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
|
|
|
|
|
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
|
| [[نميبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
|
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
|
| [[ايران]]<br/>[[آذربائيجان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
|
| [[موزمبيق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
|
| [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
|
| [[قازقستان|قازڪستان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
|
| [[قازقستان|قازڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
|
| [[پيراگوئي]]
|
|
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q713750|West Germany]]''
|
|
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried & Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
|
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[بيلاروس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
|
| [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
|
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
|
| [[ويٽنام]]<br/>''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
|
|
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
|
| [[بوٽسوانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
|
| [[نيپال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
|
|
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
|
| [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
|
| [[ميانمار]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lucille Times & Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
|
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
|
|
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
|
| [[تنزانيا]]
|
|
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
|
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
|
|
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
|
| [[تائيوان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
|
| [[ايران]]<br/>''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
|
|
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
|
| [[تنزانيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
|
| [[ڪروشيا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
|
|
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
|
| [[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
|
| [[مصر]]<br/>''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
|
| [[يمن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
|
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[سربيا]]
|
|
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
|
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]<br/>''[[:d:Q1081620|Siam]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
|
| [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
|
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
|
|
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]<br/>[[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
|
| [[جرمني]]<br/>''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
|
| [[سوڊان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
|
| [[نيپال]]
|
|
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
|
| [[لبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
|
| [[پاپوا نيو گني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
|
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
|
| [[بارباڊوس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
|
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
|
| [[اسٽونيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
|
| [[يمن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
|
| [[جرمني]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Абдулманап Нурмагомедов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
|
| [[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
|
| [[اسٽونيا]]
|
|
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
|
| [[تنزانيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
|
| [[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
|
| [[اردن]]
|
|
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
|
| [[تنزانيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
|
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
|
| [[عراق]]
|
|
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
|
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]]
|
|
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
|
| [[نائيجر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
|
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
|
|
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
|
| [[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
|
| [[لٿوينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan - Kolkata 2016-02-02 0543.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[تاجڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
|
| [[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
|
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
|
| [[گھانا]]
|
|
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
|
| [[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
|
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
|
| [[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
|
| [[شام]]<br/>[[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
|
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
|
| [[فرانس]]<br/>[[اسپين]]
|
|
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
|
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs & Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
|
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
|
|
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
|
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
|
|
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
|
| [[زيمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs & Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
|
| [[نڪاراگوا]]
|
|
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
|
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
|
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
|
| [[فرانس]]<br/>[[مڊگاسڪر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
|
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
|
| [[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
|
| [[اسپين]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
|
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
|
| [[روس]]
|
|
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
|
| [[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
|
| [[برازيل]]<br/>[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
|
| [[ڪينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
|
| [[چين]]
|
|
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
|
| [[مصر]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
|
| [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
|
| [[بوٽسوانا]]<br/>[[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
|
| [[چلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
|
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
|
| [[شام]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
|
| [[سورينام]]<br/>''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
|
| [[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
|
| [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
|
| [[جميڪا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
|
| [[گيانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[سوڊان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
|
| [[ناروي]]
|
|
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
|
| [[لٿوينيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
|
| [[مالي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
|
| [[زمبابوي]]<br/>[[ڏکڻ سوڊان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
|
| [[گني|گائينا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
|
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
|
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
|
| [[الجزائر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
|
| [[اٽلي]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
|
| [[نائيجر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
|
| ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''<br/>[[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
|
| [[جاپان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
|
| [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
|
| [[پيرو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
|
| [[جرمني]]<br/>[[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
|
| [[ايل سيلويڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
|
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
|
| [[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
|
| [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
|
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
|
| [[افغانستان]]
|
|
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
|
| [[مڊگاسڪر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
|
| [[سويڊن]]<br/>[[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
|
| [[ايٿوپيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
|
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
|
| [[چلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ايل سيلويڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فجي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
|
| [[ايل سيلويڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
|
| [[ترڪي]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪيپ ورڊي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
|
| [[پاپوا نيو گني]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[آسٽريليا]]
|
|
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
|
| [[صوماليا|سوماليا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
|
|
|
|
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
|
| [[سينيگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
|
| [[افغانستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
|
| [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
|
| [[گني|گائينا]]
|
|
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
|
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
|
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
|
|
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[ازبڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
|
| [[گيمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
|
| [[جاپان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
|
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
|
| [[گيمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
|
| [[چلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
|
| [[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
|
| [[پاناما]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
|
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
|
|
|
|
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
|
| [[هيٽي]]
|
|
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
|
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
|
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
|
|
|
|
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
|
| [[لبنان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
|
| [[اردن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
|
| [[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
|
|
|
|
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
|
| [[سعودي عرب]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
|
| [[نائيجر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
|
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
|
| [[سوڊان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
|
|
|
|
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
|
| [[يمن]]<br/>[[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
|
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
|
| [[يوڪرين]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
|
| [[ڪويت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
|
| [[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[سلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
|
| [[مالٽا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
|
| [[ويٽنام]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
|
| [[آسٽريليا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
|
| [[گھانا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
|
| [[ڪيوبا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
|
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
|
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
|
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
|
| [[عراق]]<br/>[[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
|
| [[نائيجيريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
|
| [[ملاوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
|
| [[ناروي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
|
| [[ڪمبوڊيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
|
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
|
| [[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
|
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
|
| [[اسٽونيا]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
|
|
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
|
| [[ٿائيلينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою "Пустоцвіт".jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
|
| [[سورينام]]
|
|
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
|
| [[ڪويت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
|
| [[عراق]]<br/>''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
|
| [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
|
| [[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
|
| [[ڪيمرون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
|
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
|
| [[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
|
| [[افغانستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
|
| [[ملائيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
|
| [[ناروي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[سلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
|
| [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
|
| [[بيلجيم]]
|
|
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
|
| [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
|
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
|
|
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
|
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
|
| [[ايران]]
|
|
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
|
| [[پولينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
|
| [[ڪروشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
|
| [[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
|
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
|
| [[گيبون]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
|
| [[آذربائيجان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
|
| [[پورچوگال|پرتگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
|
| [[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
|
| [[پاڪستان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
|
| [[ڪيوبا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
|
| [[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
|
| [[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
|
| [[ليٽويا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
|
| [[روس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
|
| [[جميڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
|
| [[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
|
| [[عراق]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
|
| [[سينيگال]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
|
|
|
|
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
|
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
|
| [[مراڪش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
|
| [[ليٽويا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
|
| [[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
|
| [[يوراگوائي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
|
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
|
| [[چين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
|
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]<br/>[[ايڪواڊور]]
|
|
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
|
| [[بيليز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
|
| [[ايران]]<br/>[[سويڊن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
|
| [[تائيوان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
|
| [[البانيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
|
| [[ڪولمبيا]]
|
|
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
|
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
|
| [[هنگري|ھنگري]]
|
|
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
|
| [[ميانمار]]
|
|
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
|
| [[ويٽنام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
|
| [[جارجيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
|
| [[ميانمار]]
|
|
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
|
| [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گلمحمدی]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
|
| [[هيٽي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
|
| [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ويٽنام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
|
| [[آسٽريا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
|
| [[فلپائن|فلپائينز]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
|
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[سربيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
|
| [[ايران]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
|
| [[پيرو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
|
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[آرمينيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
|
| [[چلي]]
|
|
| [[فائل:Francisco "Pancho" Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
|
| [[زمبابوي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
|
| [[اسپين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
|
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
|
| [[ارجنٽائن]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
|
| [[يوگنڊا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
|
| [[تيونس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
|
| [[بنگلاديش]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
|
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
|
|
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
|
| [[انڊونيشيا]]
|
|
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
|
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
|
| [[برازيل]]
|
|
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
|
| [[لبيا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
|
| [[گڏيل بادشاھت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
|
| [[بوليويا]]
|
|
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
|
| [[يونان]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
|
| [[مصر]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
|
| [[ميڪسيڪو]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
|
| [[ڪيوبا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
|
| [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
|
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
|
| [[پيراگوئي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
|
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
|
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
|
| [[ڀارت]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
|
| [[جرمني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
|
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
|
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
|
| [[نيو گني]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
|
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
|
|
| [[فائل:WWE - Wembley Arena 140994 (8).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
|
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
|
| [[فرانس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
|
| [[ايڪواڊور]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
|
| [[اٽلي]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
|
| [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
|
| [[مالدووا|مولدووا]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
|
| [[عراق]]
|
|
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
|
|
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
|
| [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
|
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
|
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]]
|
|
|
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
|
| [[ترڪي]]
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
gcun1692125uwyvxpvrlax7616zmqjn
سانچو:حوالو ويب
10
61481
380561
207491
2026-05-25T05:29:01Z
Intisar Ali
8681
/* */
380561
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Citation/CS1|citation
|CitationClass=web
}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
l8qlyq4mftonf046vaolwa9hfyxjyoh
سانچو:Col-begin template
10
63400
380514
214284
2026-05-25T01:28:31Z
Intisar Ali
8681
/* */
380514
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{BASEPAGENAME}}}}
| col-2 = [[سانچو:Col-2]] ٻن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-2 |align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-3 = [[سانچو:Col-3]] ٽن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-3|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-4 = [[سانچو:Col-4]] چئن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-5 = [[سانچو:Col-5]] پنجن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-6 = [[سانچو:Col-6]] ڇھن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ ويڪر، align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-6 |width=20%|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-start = [[سانچو:Col-start]] ھڪ وڪي ٽيبل شروع ڪري ٿو (ساڳيو جيئن <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>)۔
}}
{{tl|col-begin}}، {{tl|col-break}} ۽ {{tl|col-end}} سانچا صفحي تي متن جي ڪالمن کي سنڀالين ٿا:
* <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>: ھڪ ٽيبل شروع ڪري ٿو (جنھن کان پوءِ پھرين ڪالم لاءِ <nowiki>{{col-break}}</nowiki> ايندو)
* <nowiki>{{col-break}}</nowiki>: ھر ڪالم جي شروعات کي فعال ڪري ٿو
* <nowiki>{{col-end}}</nowiki>: گهڻ-ڪالم ٽيبل کي ختم ڪري ٿو۔
ڪالمن جي ويڪر مختلف اضافي ڪوڊن جي استعمال سان مقرر ڪري سگھجي ٿي۔ مثالن لاءِ ھيٺ ڏسو۔
== Usage ==
{{tlc|col-begin|width{{=}}70%}}: start table with specific width.<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}66%}}: start column-1 as 66% wide.<br />
''This is text in column-1.''<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}33%}}: start column-2 as 33% wide.<br />
''This is text in column-2.''<br />
{{tlc|col-end}}
The table will have two columns, with column 1 twice (2×) the width of column 2.
A border of 2px (1px width on each side) corresponds to a 5%. Therefore, with a 2px border, the width needs to be 95% for the table to fit within the screen. Since it's possible that some tables might not have a border, correction on the individual page could be made after substitution. Another way to create a two column table is like this:
{|
|
<pre>
{{col-begin|width=95%}}
|-
|
Left column
|
Right column
|}
</pre>
|}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-2}}
Column 1 here
{{tl|Col-2}}
Column 2 here
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-3}}
Column 1 here
{{tl|Col-3}}
Column 2 here
{{tl|Col-3}}
Column 3 here
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
and so on, up to {{tl|Col-5}}
{{col-end}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{[[Template:Col-begin|Col-begin]]}}
{{tl|Col-break}}
Column 1 here
{{tl|Col-break}}
Column 2 here
{{tl|Col-break}}
Column 3 here
{{tl|Col-break}}
Column 4 here
{{tl|Col-break}}
Column 5 here
{{tl|Col-break}}
Column 6 here
{{tl|Col-end}}
{{col-end}}
==Examples==
Here are some example codes that you can use to make columns of text in your Wikipedia article. You can change the width of your columns by changing the code words that go between the text of your columns. Good luck!
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 1, using col-break}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 2, using col-2}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 3, use col-break with specified widths}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 4, use col-break with auto outer width}}
<pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 5, Lots of columns, using col-break}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Revenue by product
|-
! Widgets
| $25,000
|-
! Foos
| $65,500
|-
! Bars
| $28,000
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
== See also ==
{{Column-generating template families}}
<noinclude>
[[زمرو:گهڻن ڪالمن جا سانچا| ]]
[[زمرو:دستاويز ورڇيل مواد سانچا]]
</noinclude>
etqswdhv3t95qnoqrl0m8bjxco0st3s
380515
380514
2026-05-25T01:29:15Z
Intisar Ali
8681
380515
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{BASEPAGENAME}}}}
| col-2 = [[سانچو:Col-2]] ٻن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-2 |align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-3 = [[سانچو:Col-3]] ٽن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-3|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-4 = [[سانچو:Col-4]] چئن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-5 = [[سانچو:Col-5]] پنجن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-6 = [[سانچو:Col-6]] ڇھن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ ويڪر، align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-6 |width=20%|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-start = [[سانچو:Col-start]] ھڪ وڪي ٽيبل شروع ڪري ٿو (ساڳيو جيئن <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>)۔
}}
{{tl|col-begin}}، {{tl|col-break}} ۽ {{tl|col-end}} سانچا صفحي تي متن جي ڪالمن کي سنڀالين ٿا:
* <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>: ھڪ ٽيبل شروع ڪري ٿو (جنھن کان پوءِ پھرين ڪالم لاءِ <nowiki>{{col-break}}</nowiki> ايندو)
* <nowiki>{{col-break}}</nowiki>: ھر ڪالم جي شروعات کي فعال ڪري ٿو
* <nowiki>{{col-end}}</nowiki>: گهڻ-ڪالم ٽيبل کي ختم ڪري ٿو۔
ڪالمن جي ويڪر مختلف اضافي ڪوڊن جي استعمال سان مقرر ڪري سگھجي ٿي۔ مثالن لاءِ ھيٺ ڏسو۔
== استعمال ==
{{tlc|col-begin|width{{=}}70%}}: مخصوص ويڪر سان ٽيبل شروع ڪري ٿو۔<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}66%}}: ڪالم-1 کي 66% ويڪر سان شروع ڪري ٿو۔<br />
''ھي ڪالم-1 ۾ متن آھي.''<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}33%}}: ڪالم-2 کي 33% ويڪر سان شروع ڪري ٿو۔<br />
''ھي ڪالم-2 ۾ متن آھي.''<br />
{{tlc|col-end}}
ٽيبل ۾ ٻہ ڪالم ھوندا، جنھن ۾ ڪالم 1 جي ويڪر ڪالم 2 کان ٻيڻي (2×) ھوندي۔
2px جي بارڊر (ھر پاسي 1px ويڪر) لڳ ڀڳ 5% جي برابر ٿيندي آھي۔ تنھنڪري، 2px بارڊر سان ٽيبل کي اسڪرين اندر فِٽ ڪرڻ لاءِ ويڪر 95% رکڻ گھرجي۔ ڇاڪاڻتہ ممڪن آھي تہ ڪي ٽيبلون بغير بارڊر جي ھجن، تنھنڪري substitution کان پوءِ انفرادي صفحي تي سڌارو ڪري سگھجي ٿو۔ ٻہ-ڪالم ٽيبل ٺاھڻ جو ٻيو طريقو ھي آھي:
{|
|
<pre>
{{col-begin|width=95%}}
|-
|
کاٻو ڪالم
|
ساڄو ڪالم
|}
</pre>
|}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-2}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-2}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-3}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-3}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-3}}
ڪالم 3 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
۽ اھڙيءَ طرح اڳتي، {{tl|Col-5}} تائين
{{col-end}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{[[سانچو:Col-begin|Col-begin]]}}
{{tl|Col-break}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 3 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 4 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 5 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 6 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-end}}
==Examples==
Here are some example codes that you can use to make columns of text in your Wikipedia article. You can change the width of your columns by changing the code words that go between the text of your columns. Good luck!
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 1, using col-break}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 2, using col-2}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 3, use col-break with specified widths}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
gives:
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 4, use col-break with auto outer width}}
<pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=Example 5, Lots of columns, using col-break}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Production by year
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Profit by year
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ Revenue by product
|-
! Widgets
| $25,000
|-
! Foos
| $65,500
|-
! Bars
| $28,000
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
== See also ==
{{Column-generating template families}}
<noinclude>
[[زمرو:گهڻن ڪالمن جا سانچا| ]]
[[زمرو:دستاويز ورڇيل مواد سانچا]]
</noinclude>
lgd7ur0a1mhkxbwtcd4ycbjejn3zvov
380516
380515
2026-05-25T01:30:26Z
Intisar Ali
8681
380516
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{BASEPAGENAME}}}}
| col-2 = [[سانچو:Col-2]] ٻن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-2 |align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-3 = [[سانچو:Col-3]] ٽن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-3|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-4 = [[سانچو:Col-4]] چئن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-5 = [[سانچو:Col-5]] پنجن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو۔
| col-6 = [[سانچو:Col-6]] ڇھن ڪالمن مان ھر ھڪ لاءِ ڪالم جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، جنھن ۾ align=left ۽ valign=top ھوندو آھي۔ ويڪر، align يا valign کي تبديل ڪري سگھجي ٿو: <nowiki>{{col-6 |width=20%|align=right|valign=center}}</nowiki>.
| col-start = [[سانچو:Col-start]] ھڪ وڪي ٽيبل شروع ڪري ٿو (ساڳيو جيئن <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>)۔
}}
{{tl|col-begin}}، {{tl|col-break}} ۽ {{tl|col-end}} سانچا صفحي تي متن جي ڪالمن کي سنڀالين ٿا:
* <nowiki>{{col-begin}}</nowiki>: ھڪ ٽيبل شروع ڪري ٿو (جنھن کان پوءِ پھرين ڪالم لاءِ <nowiki>{{col-break}}</nowiki> ايندو)
* <nowiki>{{col-break}}</nowiki>: ھر ڪالم جي شروعات کي فعال ڪري ٿو
* <nowiki>{{col-end}}</nowiki>: گهڻ-ڪالم ٽيبل کي ختم ڪري ٿو۔
ڪالمن جي ويڪر مختلف اضافي ڪوڊن جي استعمال سان مقرر ڪري سگھجي ٿي۔ مثالن لاءِ ھيٺ ڏسو۔
== استعمال ==
{{tlc|col-begin|width{{=}}70%}}: مخصوص ويڪر سان ٽيبل شروع ڪري ٿو۔<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}66%}}: ڪالم-1 کي 66% ويڪر سان شروع ڪري ٿو۔<br />
''ھي ڪالم-1 ۾ متن آھي.''<br />
{{tlc|col-break|width{{=}}33%}}: ڪالم-2 کي 33% ويڪر سان شروع ڪري ٿو۔<br />
''ھي ڪالم-2 ۾ متن آھي.''<br />
{{tlc|col-end}}
ٽيبل ۾ ٻہ ڪالم ھوندا، جنھن ۾ ڪالم 1 جي ويڪر ڪالم 2 کان ٻيڻي (2×) ھوندي۔
2px جي بارڊر (ھر پاسي 1px ويڪر) لڳ ڀڳ 5% جي برابر ٿيندي آھي۔ تنھنڪري، 2px بارڊر سان ٽيبل کي اسڪرين اندر فِٽ ڪرڻ لاءِ ويڪر 95% رکڻ گھرجي۔ ڇاڪاڻتہ ممڪن آھي تہ ڪي ٽيبلون بغير بارڊر جي ھجن، تنھنڪري substitution کان پوءِ انفرادي صفحي تي سڌارو ڪري سگھجي ٿو۔ ٻہ-ڪالم ٽيبل ٺاھڻ جو ٻيو طريقو ھي آھي:
{|
|
<pre>
{{col-begin|width=95%}}
|-
|
کاٻو ڪالم
|
ساڄو ڪالم
|}
</pre>
|}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-2}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-2}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
{{tl|Col-begin}}
{{tl|Col-3}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-3}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-3}}
ڪالم 3 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-break|gap=2em}}
۽ اھڙيءَ طرح اڳتي، {{tl|Col-5}} تائين
{{col-end}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{{[[سانچو:Col-begin|Col-begin]]}}
{{tl|Col-break}}
ڪالم 1 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 2 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 3 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 4 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 5 ھتي
{{tl|Col-break}}
ڪالم 6 ھتي
{{tl|Col-end}}
{{col-end}}
== مثال ==
ھيٺ ڪجھ مثال ڪوڊ ڏنا ويا آھن، جيڪي اوهان پنهنجي وڪيپيڊيا مقالي ۾ متن جا ڪالم ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪري سگھو ٿا۔ اوهان پنهنجي ڪالمن جي ويڪر تبديل ڪري سگھو ٿا، انھن ڪوڊ لفظن کي تبديل ڪري جيڪي ڪالمن جي متن جي وچ ۾ اچن ٿا۔ نيڪ تمنائون!
{{hidden begin|toggle=left|title=مثال 1، col-break استعمال ڪندي}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
نتيجو:
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=مثال 2، col-2 استعمال ڪندي}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
نتيجو:
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=مثال 3، مخصوص ويڪر سان col-break استعمال ڪندي}}
<pre>
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
نتيجو:
{{col-begin}}
{{col-break|width=80%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|width=20%}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=مثال 4، خودڪار ٻاهرين ويڪر سان col-break استعمال ڪندي}}
<pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
</pre>
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break|gap=2em}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
{{hidden begin|toggle=left|title=مثال 5، گھڻا ڪالم، col-break استعمال ڪندي}}
{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار پيداوار
|-
! 1980
| 50,000
|-
! 1990
| 75,000
|-
! 2000
| 90,000
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ سال وار منافعو
|-
! 1980
| $6,000
|-
! 1990
| $7,500
|-
! 2000
| $8,200
|}
{{col-break}}
{| class="wikitable" style="width:18em"
|+ پيداوار موجب آمدني
|-
! Widgets
| $25,000
|-
! Foos
| $65,500
|-
! Bars
| $28,000
|}
{{col-end}}
{{hidden end}}
== پڻ ڏسو ==
{{Column-generating template families}}
<noinclude>
[[زمرو:گهڻن ڪالمن جا سانچا| ]]
[[زمرو:دستاويز ورڇيل مواد سانچا]]
</noinclude>
c2kbjz393nku8tzf4wsqyuij5cyf8nw
سانچو:Column-generating template families
10
63403
380493
214283
2026-05-25T00:30:48Z
Intisar Ali
8681
380493
wikitext
text/x-wiki
=== ڪالم ٺاهيندڙ سانچن جا خاندان ===
'''ھتي درج ڪيل سانچا ھڪ ٻئي جي جاءِ تي استعمال نٿا ڪري سگھجن'''. مثال طور، {{tl|col-float-end}} بدران {{tl|col-float}} کي {{tl|col-end}} سان استعمال ڪرڻ سان ھڪ [[ايڇ ٽي ايم ايل]] [[Span and div|"div" (ڊويزن)]] کليل رهجي ويندو، جيڪو ان کان پوءِ ايندڙ ڪنھن بہ فارميٽنگ کي نقصان پھچائي سگھي ٿو۔
<section begin="table" />
{| class="wikitable" style="line-height:1.4em"
|+ ڪالم سانچا
|- style="vertical-align:middle;"
! scope="col" | قسم
! scope="col" | خاندان
! scope="col" | {{longitem|وڪي <br/> ٽيبل ڪوڊ سنڀالي سگھي ٿو؟{{sup|{{dagger}}}}}}
! scope="col" | Responsive/<br>موبائل لاءِ مناسب
! scope="col" | شروعاتي سانچو
! scope="col" | ڪالم ورهائيندڙ
! scope="col" | آخري سانچو
|-
| rowspan="2" | فلوٽ
| "Col-float"
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{tl|Col-float}}
| {{tl|Col-float-break}}
| {{tl|Col-float-end}}
|-
| "Columns-start"
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{tl|Columns-start}}
| {{tl|Column}}
| {{tl|Columns-end}}
|-
| rowspan="2" | ڪالم
| "Div col"
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{tl|Div col}}
| –
| {{tl|Div col end}}
|-
| "Columns-list"
| {{no}}
| {{yes}}
| {{tl|Columns-list}} (div col کي wrap ڪري ٿو)
| –
| –
|-
| Flexbox
| "Flex columns"
| {{no}}
| {{yes}}
| {{tl|Flex columns}}
| –
| –
|-
| ٽيبل
| "Col"
| {{yes}}
| {{no}}
| {{tl|Col-begin}}, <br/>{{tl|Col-begin-fixed}} يا<br/>{{tl|Col-begin-small}}
| {{tl|Col-break}} يا<br/>{{tl|Col-2}} .. {{tl|Col-5}}
| {{tl|Col-end}}
|}
{{sup|{{dagger}}}} ڇا ڪالم [[Help:Wiki markup|وڪي مارڪ اپ]] <code><nowiki>{| | || |- |}</nowiki></code> سنڀالي سگھن ٿا، جيڪو [[Help:Tables|ٽيبل ٺاهڻ]] لاءِ استعمال ٿيندو آھي؟ جيڪڏهن نه، تہ اھي سانچا جيڪي اھي عنصر پيدا ڪن ٿا (مثال طور {{tl|(!}}, {{tl|!}}, {{tl|!!}}, {{tl|!-}}, {{tl|!)}}) يا [[ايڇ ٽي ايم ايل عنصر|ايڇ ٽي ايم ايل ٽيگ]] ({{tag|table}}, {{tag|tr}} وغيره) بدران استعمال ڪرڻا پوندا۔
<section end="table" />
<noinclude>
{{Documentation
| content =
{{tl|Column templates}} پاران استعمال ٿيندو آھي ته جيئن ڪالم سان لاڳاپيل سانچن جون ڳنڍڻيون مهيا ڪري سگھجن۔
[[زمرو:گهڻن ڪالمن جا سانچا| ]]
[[زمرو:لاڳاپيل-موضوع سانچا]]
}}<!-- (Documentation جي پڄاڻي) -->
</noinclude>
6ahzlmnxkfwvmpynq55rdfna62uf3lk
زمرو:خلافتون
14
63552
380620
214760
2026-05-25T11:07:39Z
Ibne maryam
17680
/* */
380620
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
k9bocz0t48xfc70v3050m05txf73jmw
واخان ڪوريڊور
0
74462
380417
281299
2026-05-24T17:47:00Z
Intisar Ali
8681
/* */
380417
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|افغانستان ۾ زمين جي تنگ پٽي}}
{{Infobox Chinese
| pic = Wakhan.png
| pic2 = Corridoio del Vacan.JPG
| piccap = [[واخان]] راهداري
| order = st
| pic2cap = واخان راهداري نيري رنگ ۾ ڏيکاريل آهي
| s = 瓦罕走廊
| t = 瓦罕走廊
| p = Wǎhǎn Zǒuláng
| mi = {{IPAc-cmn|wa|3|h|an|3|-|z|ou|3|l|ang|2}}
| j = Ngaa<sup>5</sup>Hon<sup>2 </sup>Zau<sup>2</sup>Long<sup>4</sup>
| l = واخان راهداري
| s2 = 阿富汗走廊
| t2 = 阿富汗走廊
| p2 = Āfùhàn Zǒuláng
| mi2 = {{IPAc-cmn|a|1|f|u|4|h|an|4|-|z|ou|3|l|ang|2}}
| j2 = Aa<sup>3</sup>Fu<sup>3</sup>Hon<sup>6</sup> Zau<sup>2</sup>Long<sup>4</sup>
| l2 = افغان راهداري
| s3 = 瓦罕帕米尔
| t3 = 瓦罕帕米爾
| p3 = Wǎhǎn Pàmǐ'ěr
| mi3 = {{IPAc-cmn|wa|3|h|an|3|-|p|a|4|m|i|3|er|3}}
| j3 = Ngaa<sup>5</sup>Hon<sup>2</sup> Paak<sup>8</sup>Mai<sup>5</sup>Yi<sup>5</sup>
| l3 = واخان پامير
| uig = ۋاخان كارىدورى
| lang1 = [[پشتو ٻولي|پشتو]]
| lang1_content = {{lang|fa|دهلېز واخان}}
| lang2 = [[روسي ٻولي|روسي]]
| lang2_content = {{lang|ru|Ваханский коридор }}
}}
'''واخان ڪوريڊور''' ( {{Lang-ps|واخان دهلېز|translit=Vâxân dahléz}}؛ {{lang-fa|دالان واخان|translit=dâlân-e vâxân}}) [[افغانستان]] جي [[بدخشان صوبو|بدخشان صوبي]] ۾ واقع علائقي جي هڪ تنگ پٽي آهي۔ هي اوڀر طرف پکڙيل آهي، جيڪو افغانستان کي [[سنڪيانگ]]، چين سان ڳنڍي ٿو۔ اهو اتر ۾ تاجڪستان جي گورنو-بدخشان خودمختيار علائقي کي به ڏکڻ ۾ اتر پاڪستان کان الڳ ڪري ٿو۔ <ref name="EllemanKotkin2015">{{ڪتابن مان حوالا|url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&pg=PA13|title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia|last=Bruce Elleman|last2=Stephen Kotkin|last3=Clive Schofield|date=18 May 2015|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-0-7656-2766-7|pages=13–|quote=The Sino-Afghan border was delimited in a secret treaty signed during November 1963. The corridor shares a border with Pakistan to its south and Tajikistan to its north.}}</ref> <ref name="CheemaRiemer1990">{{ڪتابن مان حوالا|url=https://books.google.com/books?id=CX6xCwAAQBAJ&pg=PA46|title=Pakistan's Defence Policy 1947-58|last=Pervaiz I Cheema|last2=Manuel Riemer|date=22 August 1990|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-1-349-20942-2|pages=46–|quote=In addition, the Soviet Union is separated from Pakistani territory by a small strip commonly known as the Wakhan corridor. Theoretically the Soviet Union does not have a common border with Pakistan but in view of their close linkage with Afghanistan and the shortness of Wakhan's breadth make it an immediate neighbour for all practical purposes.}}</ref> <ref name="Mohiuddin2007">{{ڪتابن مان حوالا|url=https://books.google.com/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA18|title=Pakistan: A Global Studies Handbook|last=Yasmeen Niaz Mohiuddin|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=978-1-85109-801-9|pages=18–|quote=The Chitral and Kalash valleys of the Hindu Kush Mountains are located north of the Swat Valley in the Chitral district of the North-West Frontier Province and are bordered by Afghanistan on the north, south, and west. The Wakhan Corridor separates Pakistan from Tajikistan. The corridor, wedged between the [[Pamir Mountains]] to the north and the [[Karakoram]] range to the south, is about {{Convert|350|km|abbr=on}} long and {{Convert|13|-|65|km|0}} wide.}}</ref> <ref name="IBS1983">[http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS026.pdf International Boundary Study of the Afghanistan–USSR Boundary (1983)] by the US [[Bureau of Intelligence and Research]] Pg. 7. [https://web.archive.org/web/20110607171742/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS026.pdf Archived] on 2011-06-07</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ashraf|first=Fahmida|date=1986|title=The Strategic Wakhan|url=https://www.jstor.org/stable/45182417|journal=Strategic Studies|volume=9|issue=2|pages=48–67|issn=1029-0990|jstor=45182417|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405052929/https://www.jstor.org/stable/45182417|archive-date=5 April 2023|access-date=4 April 2023}}</ref> هيءَ بلند جبل واري ماٿري پنج ۽ پامير ندين جو سرچشمو آهي، جيڪي ملي ڪري وڏي [[آمو درياءُ|امو نديءَ جي]] صورت اختيار ڪن ٿيون۔ بيشمار صدين تائين، ھڪ اھم واپاري رستو ھن واديءَ کي لنگھيو آھي، جيڪو مسافرن جي اوڀر، ڏکڻ ۽ وچ ايشيا ڏانھن وڃڻ ۽ ھلڻ ۾ آساني پيدا ڪري ٿو۔<ref>{{حوالو ويب|url=https://caravanistan.com/afghanistan/wakhan-corridor/|title=Wakhan Corridor travel guide|website=Caravanistan|language=en-US|access-date=29 October 2018}}</ref>
هي لنگهه 1893ع ۾ [[برطانوي راڄ]] جي مورٽيمر ڊيورنڊ ۽ افغانستان جي [[امير]] عبدالرحمان خان جي وچ ۾ ٿيل هڪ معاهدو کان پوءِ ٺاهيو ويو، جنهن ڊيورنڊ لائين ٺاهي۔<ref>Nystrop, Richard F. And Donald M. Seekins, eds. Afghanistan a Country Study. Washington: Library of Congress, 1986, p. 38.</ref> هن تنگ پٽي [[سلطنت روس|روسي سلطنت]] ۽ برطانوي سلطنت جي وچ ۾ بفر زون جي طور تي ڪم ڪيو۔ (روسي ترڪستان جا علائقا، هاڻي تاجڪستان ۽ برطانوي راڄ جو اتر وارو حصو پاڪستان جو حصو آھي)۔ ان جي اڀرندي پڇاڙي چين جي سنجيانگ واري علائقي سان لڳل آهي، جنھن تی پوءِ چنگ خاندان طرفان دعويٰ ڪئي وئيو ھو۔
هي لنگهه افغانستان جي صوبي بدخشان جي واخان ضلعي ۾ آهي۔ سال 2020ع تائين، ان ۾ 17,167 رهائشي هئا۔ <ref name="population">https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf (p. 87)</ref> واخان جي اترئين حصي کي، واکي ۽ پاميري ماڻهن جي آبادي آهي، ان کي به ''پامير'' چيو وڃي ٿو۔ رهاڪن لاءِ استعمال ڪرڻ لاءِ سڀ کان ويجھو وڏو ايئرپورٽ فيض آباد شهر جي اولهه ۾ فيض آباد ايئرپورٽ آهي، جنهن تي روڊ نيٽ ورڪ ذريعي پهچي سگهجي ٿو۔
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:افغانستان]]
[[زمرو:ايشيا جي جاگرافي]]
[[زمرو:افغانستان جي جاگرافي]]
9qwoe31p0ccuyvccyxvjz73lvjurmnk
اين اي-122 (لاهور-6)
0
74911
380414
366489
2026-05-24T16:18:01Z
KaleemBot
10779
خودڪار: [[زمرو:لاھور ضلعو]] جو اضافو + ترتيب
380414
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox constituency
|type=
|name=NA-122 Lahore-VI
|year=2018
|abolished=
|parl_name=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]
|member=خالي
|image=NA-122 Lahore-VI (2024).svg
|map1=
|map2=
|map3=
|region=[[Lahore]] City area of [[Lahore District]]
|elects_howmany=
|electorate=315,104 <ref>{{Cite web |title=Election Commission of Pakistan |url=https://ecp.gov.pk/general-elections-2024 |access-date=2024-01-06 |website=ecp.gov.pk}}</ref>
|previous=
|next=
}}
'''اين اي-122 (لاهور-6)''' ({{Nastaliq|این اے-122، لاہور-6}}) [[پاڪستان]] جي [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو هڪ تڪ آهي. ان ۾ خاص طور تي لاهور ڪينٽ تعلقی سان گڏ ماڊل ٽائون تعلقی ۽ شاليمار تعلقي جا علائقا شامل آهن.<ref>{{ڪتابن مان حوالا|url=https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf|title=Final List of National Assembly Constituencies|publisher=Election Commission of Pakistan|year=2018|pages=36–37|access-date=2018-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510050630/https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf|archive-date=2018-05-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180510050630/https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf |date=2018-05-10 }}</ref><ref>{{حوالو ويب|url=https://www.ecp.gov.pk/frmGenericPage.aspx?PageID=3308|title=ECP - Election Commission of Pakistan|website=www.ecp.gov.pk|access-date=2022-12-25}}</ref>
== جنرل اليڪشن 2002 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2002
== جنرل اليڪشن 2008 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2008
== جنرل اليڪشن 2013 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2013
== جنرل اليڪشن 2018 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2018
== جنرل اليڪشن 2024 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2024
پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون.
{| class="wikitable sortable"
|-
! امیدوار!! سیاسي وابستگي!! ووٽ حاصل ڪريو
|-
| || ||
|}
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جا قومي تڪ]]
[[زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ]]
[[زمرو:پنجاب ۾ قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:لاھور ضلعو]]
2hvrnup6fd2y54fgwwgnrw541ho4d65
اين اي-124 (لاهور-8)
0
74915
380430
366491
2026-05-24T18:50:16Z
KaleemBot
10779
خودڪار: [[زمرو:لاھور ضلعو]] جو اضافو + ترتيب
380430
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox constituency
|type=
|name=NA-124 Lahore-VIII
|year=2018
|abolished=
|parl_name=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]
|member=خالي
|image=NA-124 Lahore-VIII (2024).svg
|map1=
|map2=
|map3=
|region=[[Lahore]] City area of [[Lahore District]]
|elects_howmany=
|electorate=310,116 <ref>{{Cite web |title=Election Commission of Pakistan |url=https://ecp.gov.pk/general-elections-2024 |access-date=2024-01-06 |website=ecp.gov.pk}}</ref>
|previous=
|next=
}}
'''اين اي-124 (لاهور-8)''' ({{Nastaliq|این اے-124، لاہور-8}}) [[پاڪستان]] جي [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبليءَ]] لاءِ نئون ٺهيل حلقو آهي. ان ۾ خاص طور تي ماڊل ٽائون تعلقي جا 4 مردم شماري چارجز (2، 3، 4، ۽ 16 جا علائقا) شامل آهن.<ref>{{ڪتابن مان حوالا|url=https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf|title=Final List of National Assembly Constituencies|publisher=Election Commission of Pakistan|year=2018|pages=37|access-date=2018-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510050630/https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf|archive-date=2018-05-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180510050630/https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf |date=2018-05-10 }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf ''Final List of National Assembly Constituencies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180510050630/https://ecp.gov.pk/Documents/delimitation2018finalissued/National%20Assembly.pdf |date=2018-05-10 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref><ref>{{حوالو ويب|url=https://www.ecp.gov.pk/frmGenericPage.aspx?PageID=3308|title=ECP - Election Commission of Pakistan|website=www.ecp.gov.pk|access-date=2022-12-25}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ecp.gov.pk/frmGenericPage.aspx?PageID=3308 "ECP - Election Commission of Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126224432/https://www.ecp.gov.pk/frmGenericPage.aspx?PageID=3308 |date=2022-11-26 }}. </cite></ref>
== جنرل اليڪشن 2002 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2002
== جنرل اليڪشن 2008 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2008
== جنرل اليڪشن 2013 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2013
== جنرل اليڪشن 2018 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2018
== جنرل اليڪشن 2024 ==
اصل آرٽيڪل|پاڪستان جون جنرل اليڪشن 2024
پاڪستان جي قومي اسيمبلي جون عام چونڊون 8 فيبروري، 2024ع تي ٿيون.
{| class="wikitable sortable"
|-
! امیدوار!! سیاسي وابستگي!! ووٽ حاصل ڪريو
|-
| || ||
|}
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جا قومي تڪ]]
[[زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا انتخابي تڪ]]
[[زمرو:پنجاب ۾ قومي اسيمبلي جا تڪ]]
[[زمرو:لاھور ضلعو]]
tav3quhqehj988z6ltl4st1wbtqkyg4
مرابطون
0
79199
380578
311271
2026-05-25T08:11:42Z
Ibne maryam
17680
/* حوالا */
380578
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|1040–1147 Berber dynasty in west Africa and Iberia}}
{{Infobox former country
| native_name = {{native name|ar|المرابطون}} <br> ''Al-Murābiṭūn''
| conventional_long_name = Almoravid dynasty
| common_name = Almoravids
| status = [[Empire]]
* Nominal vassal of the [[Abbasid Caliphate]]<ref>{{Cite book |last1=Flood |first1=Finbarr Barry |url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&pg=PA302 |title=A Companion to Islamic Art and Architecture |last2=Necipoglu |first2=Gulru |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-06857-0 |pages=302 |language=en |quote=As far west as the Maghrib, two Berber (Amazigh) dynasties that had emerged in the aftermath of the collapse of the Umayyad caliphate of Cordoba – the Almoravids (1040–1147), who were Abbasid vassals, and their autonomous Almohad successors (1121–1269) who claimed the caliphate for themselves...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nyrop |first=Richard F. |url=https://books.google.com/books?id=h7_OflKe6EUC&pg=PA14 |title=Area Handbook for Algeria |date=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=14 |language=en |quote=The Almoravids, who acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, founded their capital at Marrakech and by 1082 had extended their control along the Mediterranean coast beyond present-day Algiers to the edge of the Kabylia region.}}</ref>
| year_start = 1050s
| year_end = 1147
| p1 = Zenata{{!}}Zenata kingdoms
| p2 = Taifa#First period (11th century){{!}}First Taifas period
| p3 = Barghawata{{!}}Barghawata Confederacy
| s1 = Almohad Caliphate
| s2 = Taifa#Second period (12th century){{!}}Second Taifas period
| image_map = Almoravid dynasty-en.svg
| image_map_caption = The Almoravid empire at its greatest extent
| common_languages = [[Berber languages]], [[Arabic]], [[Mozarabic language|Mozarabic]]
| official_languages = [[Arabic]]<ref>{{Cite book |last1=Boudraa |first1=Nabil |url=https://books.google.com/books?id=B-kYBwAAQBAJ&pg=PA160 |title=North African Mosaic: A Cultural Reappraisal of Ethnic and Religious Minorities |last2=Krause |first2=Joseph |date=2009 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0768-5 |pages=160 |language=en |quote=But, as was the rule throughout the history of al-Andalus, the Almoravid Berbers accepted Arab cultural patterns and Arabic as the language of administration and culture.}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7ecEAQAAIAAJ |title=Africana Bulletin |date=1964 |publisher=Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego |pages=202 |language=fr |quote=En outre, bien que les Almoravides aient parlé le berbère, l'arabe restait la langue officielle. [Furthermore, although the Almoravids spoke Berber, Arabic remained the official language.]}}</ref>
| religion = [[Islam]] {{small|([[Sunni Islam|Sunni]])}}<br />
Minorities: [[Christianity]] {{small|([[Catholic Church|Roman Catholic]])}}, [[Judaism]]
| capital = {{plainlist|
* [[Azougui]]<ref>{{Cite book|last=Arnaud|first=Jean|url=https://books.google.com/books?id=PfQJCwAAQBAJ&pg=PA48|title=Introduction à la Mauritanie|date=2013|publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman|isbn=978-2-271-08123-0|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nantet|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=l6BSCwAAQBAJ&pg=PT29|title=Le Sahara: Histoire, guerres et conquêtes|date=2013|publisher=Tallandier|isbn=979-10-210-0172-5|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gaudio|first=Attilio|url=https://books.google.com/books?id=iX5sG6T6QP4C&pg=PA58|title=Le Dossier de la Mauritanie|date=1978|publisher=Nouvelles Editions Latines|isbn=978-2-7233-0035-3|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Daddah|first=Mokhtar Ould|url=https://books.google.com/books?id=kq3E8iUadu0C&pg=PA357|title=La Mauritanie contre vents et marées|date=2003|publisher=Karthala Editions|isbn=978-2-8111-3765-6|language=fr}}</ref>
* [[Aghmat]] {{small|(1058–c. 1070)}}<ref>{{Cite book|last1=Garcin|first1=Jean-Claude|url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&pg=PT571|title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe–XVe siècle (1)|last2=Balivet|first2=Michel|last3=Bianquis|first3=Thierry|date=1995|publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique Feni XX)|isbn=978-2-13-067300-2|language=fr}}</ref>
* [[Marrakesh]] {{small|(c. 1070–1147)}}}}
| government_type = [[monarchy|Hereditary monarchy]]
| leader1 = [[Yahya ibn Umar al-Lamtuni|Yahya ibn Umar]]
| title_leader = [[Emir]]
| year_leader1 = c. 1050–1057
| leader2 = [[Ishaq ibn Ali]]
| year_leader2 = 1146–1147
| stat_year1 = 1120 est.<ref>{{cite journal|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D.|journal=Journal of World-systems Research|volume=12|pages=222–223<!--endif p.totales-->|date=December 2006|access-date=1 August 2020|issn=1076-156X}}.</ref>
| stat_area1 = 1000000
| currency = [[Almoravid dinar]]
}}
'''مرابطون''' (انگریزی: Almoravids، عربي ٻولي: المرابطون)<ref name=":0523">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|last1=Norris|first1=H.T.|last2=Chalmeta|first2=P.|publisher=Brill|year=1993|isbn=|editor-last=Bosworth|editor-first=C.E.|volume=7|location=|pages=583–591|chapter=al-Murābiṭūn|editor2-last=van Donzel|editor2-first=E.|editor3-last=Heinrichs|editor3-first=W.P.|editor4-last=Pellat|editor4-first=Ch.}}</ref> هڪ بربر مسلمان خاندان هو، جنھن جو تعلق موجوده مراکش جي علائقي سان هو.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?'', in: ''The Muslim World,'' Vol. 21, Iss. 2, pp. 185–196, April 1931: "The Almoravid dynasty, among the Berbers of North Africa, founded a considerable empire, Morocco being the result of their conquests"</ref> <ref>Sadiqi, Fatima, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7–22 : "The Almoravids were the first relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> هن هڪ سلطنت قائم ڪئي جيڪا مغربي مغرب ۽ الاندلس تائين پکڙيل هئي، جيڪا 1050ع ۾ شروع ٿي ۽ 1147ع ۾ الموحدون جي ھتن زوال تائين قائم رهي.{{Sfn|Bennison|2016|pp=336, 341}}
مرابطون لامتونا، گوڊالا ۽ مسوفا جي اتحاد مان نڪرندا آھن، جيڪي ھاڻي موريتانيا ۽ مغربي صحارا ۾ رھندڙ خانہ بدوش بربر قبيلا ھئا<ref>{{Cite book|title=Atlas of Islamic History|last1=Sluglett|first1=Peter|last2=Currie|first2=Andrew|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-138-82128-6|page=31|quote=The Almoravids were an alliance of Sanhaja Berbers from the Guddala, Lamtuna and Massufa tribes, which formed in the 1040s in the area that is now Mauritania and Western Sahara.}}</ref> جيڪي درا، نائيجر ۽ سينيگال ندين جي وچ واري علائقي کي پار ڪنديون آھیا ھئا.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4s6AQAAIAAJ&q=Les+guerriers+almoravides+se+rattachent+au+rameau+sanh%C3%A2jien+des+Lamt%C3%BBna+du+Sahara+occidental,+qui+nomadisaient+entre+les+oasis+du+Maghreb+al-Aq%C3%A7%C3%A2+m%C3%A9ridional+et+le+Niger.|title=L'Algérie, coeur du Maghreb classique: de l'ouverture islamo-arabe au repli (698–1518)|last=Meynier|first=Gilbert|date=2010|publisher=La Découverte|isbn=978-2-7071-5231-2|language=fr}}</ref> <ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref> المغرب (اتر آفريڪا) ۾ پنهنجي توسيع دوران، انهن 1070ع ۾ مراڪش شهر کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ٿوري دير کان پوءِ، سلطنت ٻن شاخن ۾ ورهائجي وئي: هڪ اتر ۾ مرڪز مغرب ۾، جنهن جي اڳواڻي يوسف بن تاشفين ۽ سندس اولاد، ۽ هڪ ڏاکڻي حصي جو صحارا ۾ آهي، جنهن جي اڳواڻي ابوبڪر بن عمر ۽ سندس اولاد هئا.
ھن اندلس تائين مسلمانن کی متحد ڪيو ۽ مرابطون سلطنت کي مغربي ميڊيٽرينين ۾ بربر جي اڳواڻي ۾ پهرين وڏي اسلامي سلطنت ۾ تبديل ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=43–46, 61}} {{Sfn|Bennison|2016|p=61}} <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eCWeBQAAQBAJ&pg=PA3|title=Law and the Islamization of Morocco under the Almoravids: The Fatwās of Ibn Rushd al-Jadd to the Far Maghrib|last=Gómez-Rivas|first=Camilo|date=|publisher=Brill|year=2014|isbn=978-90-04-27984-1|pages=3|language=en}}</ref> انهن جي حڪمرانن ڪڏهن به خليفي جي لقب جي دعويٰ نه ڪئي ۽ بغداد ۾ عباسي خليفن جي حاڪميت کي باضابطه طور تي تسليم ڪندي، "امير المسلمين" (مسلمانن جو ڪمانڊر) جو لقب اختيار ڪيو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OP7QDQAAQBAJ&q=caliphate:+The+History+of+an+Idea|title=Caliphate: The History of an Idea|last=Kennedy|first=Hugh|date=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-09438-7|language=en}}</ref> مرابطون دور صحارا علائقي م اسلام فیلائن (Islamized) ۽ مغربي المغرب کي شهري ڪرڻ (urbanized) ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته ثقافتي ترقيات الندلس ۽ آفريڪا جي وچ ۾ وڌندڙ رابطي جي ڪري تيز ٿي ويا.{{Sfn|Bennison|2016|p=61}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=87}}
ٿوري دير کان پوءِ، 1118ع ۾ ساراگوسا جي نقصان کان پوءِ مرابطون جي اقتدار ۾ زوال اچڻ شروع ٿيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=55–56}} ان جي زوال جو آخري سبب 1120ع ۾ ابن تمرات طرفان المغرب ۾ مسمودا جي اڳواڻي ۾ الموحدون بغاوت شروع ڪئي. آخري مرابطون حڪمران اسحاق بن علي کي قتل ڪيو ويو، جڏهن الموحدون 1147ع ۾ مراڪش تي قبضو ڪيو ۽ پاڻ کي اتر آفريڪا ۽ الاندلس ٻنهي ۾ نئين غالب طاقت طور قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=58–61}}
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:مرابطون]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
7xa8ryjk6n45ceujzlfyoca4zr5jw3p
380579
380578
2026-05-25T08:15:30Z
Ibne maryam
17680
380579
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|1040–1147 Berber dynasty in west Africa and Iberia}}
{{Infobox former country
| native_name = {{native name|ar|المرابطون}} <br> ''Al-Murābiṭūn''
| conventional_long_name = Almoravid dynasty
| common_name = Almoravids
| status = [[Empire]]
* Nominal vassal of the [[Abbasid Caliphate]]<ref>{{Cite book |last1=Flood |first1=Finbarr Barry |url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&pg=PA302 |title=A Companion to Islamic Art and Architecture |last2=Necipoglu |first2=Gulru |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-06857-0 |pages=302 |language=en |quote=As far west as the Maghrib, two Berber (Amazigh) dynasties that had emerged in the aftermath of the collapse of the Umayyad caliphate of Cordoba – the Almoravids (1040–1147), who were Abbasid vassals, and their autonomous Almohad successors (1121–1269) who claimed the caliphate for themselves...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nyrop |first=Richard F. |url=https://books.google.com/books?id=h7_OflKe6EUC&pg=PA14 |title=Area Handbook for Algeria |date=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=14 |language=en |quote=The Almoravids, who acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, founded their capital at Marrakech and by 1082 had extended their control along the Mediterranean coast beyond present-day Algiers to the edge of the Kabylia region.}}</ref>
| year_start = 1050s
| year_end = 1147
| p1 = Zenata{{!}}Zenata kingdoms
| p2 = Taifa#First period (11th century){{!}}First Taifas period
| p3 = Barghawata{{!}}Barghawata Confederacy
| s1 = Almohad Caliphate
| s2 = Taifa#Second period (12th century){{!}}Second Taifas period
| image_map = Almoravid dynasty-en.svg
| image_map_caption = The Almoravid empire at its greatest extent
| common_languages = [[Berber languages]], [[Arabic]], [[Mozarabic language|Mozarabic]]
| official_languages = [[Arabic]]<ref>{{Cite book |last1=Boudraa |first1=Nabil |url=https://books.google.com/books?id=B-kYBwAAQBAJ&pg=PA160 |title=North African Mosaic: A Cultural Reappraisal of Ethnic and Religious Minorities |last2=Krause |first2=Joseph |date=2009 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0768-5 |pages=160 |language=en |quote=But, as was the rule throughout the history of al-Andalus, the Almoravid Berbers accepted Arab cultural patterns and Arabic as the language of administration and culture.}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7ecEAQAAIAAJ |title=Africana Bulletin |date=1964 |publisher=Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego |pages=202 |language=fr |quote=En outre, bien que les Almoravides aient parlé le berbère, l'arabe restait la langue officielle. [Furthermore, although the Almoravids spoke Berber, Arabic remained the official language.]}}</ref>
| religion = [[Islam]] {{small|([[Sunni Islam|Sunni]])}}<br />
Minorities: [[Christianity]] {{small|([[Catholic Church|Roman Catholic]])}}, [[Judaism]]
| capital = {{plainlist|
* [[Azougui]]<ref>{{Cite book|last=Arnaud|first=Jean|url=https://books.google.com/books?id=PfQJCwAAQBAJ&pg=PA48|title=Introduction à la Mauritanie|date=2013|publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman|isbn=978-2-271-08123-0|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nantet|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=l6BSCwAAQBAJ&pg=PT29|title=Le Sahara: Histoire, guerres et conquêtes|date=2013|publisher=Tallandier|isbn=979-10-210-0172-5|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gaudio|first=Attilio|url=https://books.google.com/books?id=iX5sG6T6QP4C&pg=PA58|title=Le Dossier de la Mauritanie|date=1978|publisher=Nouvelles Editions Latines|isbn=978-2-7233-0035-3|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Daddah|first=Mokhtar Ould|url=https://books.google.com/books?id=kq3E8iUadu0C&pg=PA357|title=La Mauritanie contre vents et marées|date=2003|publisher=Karthala Editions|isbn=978-2-8111-3765-6|language=fr}}</ref>
* [[Aghmat]] {{small|(1058–c. 1070)}}<ref>{{Cite book|last1=Garcin|first1=Jean-Claude|url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&pg=PT571|title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe–XVe siècle (1)|last2=Balivet|first2=Michel|last3=Bianquis|first3=Thierry|date=1995|publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique Feni XX)|isbn=978-2-13-067300-2|language=fr}}</ref>
* [[Marrakesh]] {{small|(c. 1070–1147)}}}}
| government_type = [[monarchy|Hereditary monarchy]]
| leader1 = [[Yahya ibn Umar al-Lamtuni|Yahya ibn Umar]]
| title_leader = [[Emir]]
| year_leader1 = c. 1050–1057
| leader2 = [[Ishaq ibn Ali]]
| year_leader2 = 1146–1147
| stat_year1 = 1120 est.<ref>{{cite journal|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D.|journal=Journal of World-systems Research|volume=12|pages=222–223<!--endif p.totales-->|date=December 2006|access-date=1 August 2020|issn=1076-156X}}.</ref>
| stat_area1 = 1000000
| currency = [[Almoravid dinar]]
}}
'''مرابطون''' (انگریزی: Almoravids، عربي ٻولي: المرابطون)<ref name=":0523">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|last1=Norris|first1=H.T.|last2=Chalmeta|first2=P.|publisher=Brill|year=1993|isbn=|editor-last=Bosworth|editor-first=C.E.|volume=7|location=|pages=583–591|chapter=al-Murābiṭūn|editor2-last=van Donzel|editor2-first=E.|editor3-last=Heinrichs|editor3-first=W.P.|editor4-last=Pellat|editor4-first=Ch.}}</ref> هڪ بربر مسلمان خاندان هو، جنھن جو تعلق موجوده مراکش جي علائقي سان هو.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?'', in: ''The Muslim World,'' Vol. 21, Iss. 2, pp. 185–196, April 1931: "The Almoravid dynasty, among the Berbers of North Africa, founded a considerable empire, Morocco being the result of their conquests"</ref> <ref>Sadiqi, Fatima, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7–22 : "The Almoravids were the first relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> هن هڪ سلطنت قائم ڪئي جيڪا مغربي مغرب ۽ الاندلس تائين پکڙيل هئي، جيڪا 1050ع ۾ شروع ٿي ۽ 1147ع ۾ الموحدون جي ھتن زوال تائين قائم رهي.{{Sfn|Bennison|2016|pp=336, 341}}
مرابطون لامتونا، گوڊالا ۽ مسوفا جي اتحاد مان نڪرندا آھن، جيڪي ھاڻي موريتانيا ۽ مغربي صحارا ۾ رھندڙ خانہ بدوش بربر قبيلا ھئا<ref>{{Cite book|title=Atlas of Islamic History|last1=Sluglett|first1=Peter|last2=Currie|first2=Andrew|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-138-82128-6|page=31|quote=The Almoravids were an alliance of Sanhaja Berbers from the Guddala, Lamtuna and Massufa tribes, which formed in the 1040s in the area that is now Mauritania and Western Sahara.}}</ref> جيڪي درا، نائيجر ۽ سينيگال ندين جي وچ واري علائقي کي پار ڪنديون آھیا ھئا.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4s6AQAAIAAJ&q=Les+guerriers+almoravides+se+rattachent+au+rameau+sanh%C3%A2jien+des+Lamt%C3%BBna+du+Sahara+occidental,+qui+nomadisaient+entre+les+oasis+du+Maghreb+al-Aq%C3%A7%C3%A2+m%C3%A9ridional+et+le+Niger.|title=L'Algérie, coeur du Maghreb classique: de l'ouverture islamo-arabe au repli (698–1518)|last=Meynier|first=Gilbert|date=2010|publisher=La Découverte|isbn=978-2-7071-5231-2|language=fr}}</ref> <ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref> المغرب (اتر آفريڪا) ۾ پنهنجي توسيع دوران، انهن 1070ع ۾ مراڪش شهر کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ٿوري دير کان پوءِ، سلطنت ٻن شاخن ۾ ورهائجي وئي: هڪ اتر ۾ مرڪز مغرب ۾، جنهن جي اڳواڻي يوسف بن تاشفين ۽ سندس اولاد، ۽ هڪ ڏاکڻي حصي جو صحارا ۾ آهي، جنهن جي اڳواڻي ابوبڪر بن عمر ۽ سندس اولاد هئا.
ھن اندلس تائين مسلمانن کی متحد ڪيو ۽ مرابطون سلطنت کي مغربي ميڊيٽرينين ۾ بربر جي اڳواڻي ۾ پهرين وڏي اسلامي سلطنت ۾ تبديل ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=43–46, 61}} {{Sfn|Bennison|2016|p=61}} <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eCWeBQAAQBAJ&pg=PA3|title=Law and the Islamization of Morocco under the Almoravids: The Fatwās of Ibn Rushd al-Jadd to the Far Maghrib|last=Gómez-Rivas|first=Camilo|date=|publisher=Brill|year=2014|isbn=978-90-04-27984-1|pages=3|language=en}}</ref> انهن جي حڪمرانن ڪڏهن به خليفي جي لقب جي دعويٰ نه ڪئي ۽ بغداد ۾ عباسي خليفن جي حاڪميت کي باضابطه طور تي تسليم ڪندي، "امير المسلمين" (مسلمانن جو ڪمانڊر) جو لقب اختيار ڪيو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OP7QDQAAQBAJ&q=caliphate:+The+History+of+an+Idea|title=Caliphate: The History of an Idea|last=Kennedy|first=Hugh|date=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-09438-7|language=en}}</ref> مرابطون دور صحارا علائقي م اسلام فیلائن (Islamized) ۽ مغربي المغرب کي شهري ڪرڻ (urbanized) ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته ثقافتي ترقيات الندلس ۽ آفريڪا جي وچ ۾ وڌندڙ رابطي جي ڪري تيز ٿي ويا.{{Sfn|Bennison|2016|p=61}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=87}}
ٿوري دير کان پوءِ، 1118ع ۾ ساراگوسا جي نقصان کان پوءِ مرابطون جي اقتدار ۾ زوال اچڻ شروع ٿيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=55–56}} ان جي زوال جو آخري سبب 1120ع ۾ ابن تمرات طرفان المغرب ۾ مسمودا جي اڳواڻي ۾ الموحدون بغاوت شروع ڪئي. آخري مرابطون حڪمران اسحاق بن علي کي قتل ڪيو ويو، جڏهن الموحدون 1147ع ۾ مراڪش تي قبضو ڪيو ۽ پاڻ کي اتر آفريڪا ۽ الاندلس ٻنهي ۾ نئين غالب طاقت طور قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=58–61}}
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book|last=Abun-Nasr|first=Jamil|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PP1|title=A history of the Maghrib in the Islamic period|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0521337674|location=Cambridge}}
* {{cite book |title=كتاب المسالك و الممالك|last=al-Bakri |author-link=Al-Bakri |year=1068 |publisher=دار الكتاب الإسلامي, القاهرة |trans-title=Book of the Roads and the Kingdoms|ref=Bakri}}
* {{Cite book|last=Bennison|first=Amira K.|url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ&pg=PP1|title=The Almoravid and Almohad Empires|publisher=Edinburgh University Press|year=2016|isbn=978-0748646821|location=}}
* {{cite book|editor-last1=Bloom|editor-first1=Jonathan M.|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530991-1|access-date=2015-09-07|archive-date=2015-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130021047/https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|url-status=live}}
* Brett, M. and E. Fentress (1996), ''The Berbers''. Oxford: Blackwell.
* {{Cite book|last=Deverdun|first=Gaston|title=Marrakech: Des origines à 1912|publisher=Éditions Techniques Nord-Africaines|year=1959|isbn=|location=Rabat }}
* Hrbek, I. and J. Devisse (1988), "The Almoravids", in M. Elfasi, ed., ''[[General History of Africa]], Africa from the Seventh to the Eleventh Century'', UNESCO. 1992 edition, Ch. 13, pp. 336–366.
* {{cite book |title= تاريخ ابن خلدون: ديوان المبتدأ و الخبر في تاريخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوي الشأن الأكبر |last= Ibn Khaldun |first=Abderahman |author-link=Ibn Khaldun |year=1377 |publisher= دار الفكر |volume=6 |trans-title=The history of Ibn Khaldun: Record of the Beginnings and Events in the History of the Arabs and Berbers and their Powerful Contemporaries |ref=Khaldun}}
* {{cite book |title=روض القرطاس في أخبار ملوك المغرب و تاريخ مدينة فاس|last= Ibn Abi Zar al-Fassi |first=Ali Abu al-Hassan |author-link=Ibn Abi Zar |year=1326 |publisher= Uppsala University |trans-title=The Garden of Pages in the Chronicles of the Kings of Morocco and the History of the City of Fes|ref=Rawd}}
* {{cite book |title=البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب|last=Ibn Idhari al-Murakushi |first=Ahmad|author-link=Ibn Idhari |year=1312|publisher=جامعة الملك سعود|trans-title=Book of the Amazing Story in the Chronicles of the Kings of al-Andalus and Morocco|ref=Bayan}}
* {{cite book|last=Insoll|first= T|title=The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|date= 2003}}
* {{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|title=Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus|publisher=Routledge|year=1996|isbn=978-1317870418|location=|pages=}}
* {{cite book |last=Lewicki |first= T. |orig-year=1988 |chapter=The Role of the Sahara and Saharians in relationships between north and south |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=276–313}}
* Levtzion, N. and J. F. P. Hopkins, eds (1981), ''Corpus of Early Arabic Sources for West African History'', Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2000 edition.
* {{Cite book |last= |first= |title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne |publisher=Louvre éditions |year=2014 |isbn=978-2350314907 |editor-last=Lintz |editor-first=Yannick |location=Paris |pages= |language=fr |editor-last2=Déléry |editor-first2=Claire |editor-last3=Tuil Leonetti |editor-first3=Bulle}}
* {{cite book|first=Ronald A. |last=Messier|title=The Almoravids and the Meanings of Jihad |url=https://books.google.com/books?id=Rfxoq5MzHa4C&pg=PA118|year=2010|publisher=Praeger/ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38590-2|page=118}}
* {{cite book |last=Mones |first=H. |orig-year=1988 |chapter= The conquest of North Africa and Berber resistance |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=224–246}}
* Moraes Farias, P. F. de (1967), "The Almoravids: Some Questions Concerning the Character of the Movement", ''Bulletin de l’IFAN'', series B, 29:3–4, pp. 794–878.
* {{cite book|last=Naylor|first=Phillip C.|title=North Africa: A History from Antiquity to the Present|url=https://books.google.com/books?id=a1jfzkJTAZgC&pg=PA90|year=2009|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71922-4}}
* {{cite book|last1=Park|first1=Thomas K.|last2=Boum|first2=Aomar|title=Historical Dictionary of Morocco|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2006|isbn=978-0-8108-6511-2|edition=2nd|chapter=Marrakech|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|access-date=2020-08-25|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801114030/https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|url-status=live}}
*{{Cite book |last=Picard |first=Christophe |title=La mer et les musulmans d'occident au moyen âge: VIIIe - XIIIe siècle |date=1997 |publisher=Presses Universitaires de France |isbn=978-2-13-048810-1 |edition= |series= |location=Paris}}
* {{Cite book|last=Salmon|first=Xavier|title=Maroc Almoravide et Almohade: Architecture et décors au temps des conquérants, 1055–1269|publisher=LienArt|year=2018|location=Paris}}
* {{Cite book|last=Wilbaux|first=Quentin|title=La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc|publisher=L'Harmattan|year=2001|isbn=2747523888|location=Paris}}
* {{EB1911|wstitle=Almoravides|volume=1|pages=717–718}}
{{Authority control}}
[[زمرو:مرابطون]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
skbx7jbbz2x15y8vzkl1plj6ayrlquu
380580
380579
2026-05-25T08:26:05Z
Ibne maryam
17680
380580
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|1040–1147 Berber dynasty in west Africa and Iberia}}
{{Infobox former country
| native_name = {{native name|ar|المرابطون}} <br> ''Al-Murābiṭūn''
| conventional_long_name = Almoravid dynasty
| common_name = Almoravids
| status = [[Empire]]
* Nominal vassal of the [[Abbasid Caliphate]]<ref>{{Cite book |last1=Flood |first1=Finbarr Barry |url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&pg=PA302 |title=A Companion to Islamic Art and Architecture |last2=Necipoglu |first2=Gulru |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-06857-0 |pages=302 |language=en |quote=As far west as the Maghrib, two Berber (Amazigh) dynasties that had emerged in the aftermath of the collapse of the Umayyad caliphate of Cordoba – the Almoravids (1040–1147), who were Abbasid vassals, and their autonomous Almohad successors (1121–1269) who claimed the caliphate for themselves...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nyrop |first=Richard F. |url=https://books.google.com/books?id=h7_OflKe6EUC&pg=PA14 |title=Area Handbook for Algeria |date=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=14 |language=en |quote=The Almoravids, who acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, founded their capital at Marrakech and by 1082 had extended their control along the Mediterranean coast beyond present-day Algiers to the edge of the Kabylia region.}}</ref>
| year_start = 1050s
| year_end = 1147
| p1 = Zenata{{!}}Zenata kingdoms
| p2 = Taifa#First period (11th century){{!}}First Taifas period
| p3 = Barghawata{{!}}Barghawata Confederacy
| s1 = Almohad Caliphate
| s2 = Taifa#Second period (12th century){{!}}Second Taifas period
| image_map = Almoravid dynasty-en.svg
| image_map_caption = The Almoravid empire at its greatest extent
| common_languages = [[Berber languages]], [[Arabic]], [[Mozarabic language|Mozarabic]]
| official_languages = [[Arabic]]<ref>{{Cite book |last1=Boudraa |first1=Nabil |url=https://books.google.com/books?id=B-kYBwAAQBAJ&pg=PA160 |title=North African Mosaic: A Cultural Reappraisal of Ethnic and Religious Minorities |last2=Krause |first2=Joseph |date=2009 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0768-5 |pages=160 |language=en |quote=But, as was the rule throughout the history of al-Andalus, the Almoravid Berbers accepted Arab cultural patterns and Arabic as the language of administration and culture.}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7ecEAQAAIAAJ |title=Africana Bulletin |date=1964 |publisher=Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego |pages=202 |language=fr |quote=En outre, bien que les Almoravides aient parlé le berbère, l'arabe restait la langue officielle. [Furthermore, although the Almoravids spoke Berber, Arabic remained the official language.]}}</ref>
| religion = [[Islam]] {{small|([[Sunni Islam|Sunni]])}}<br />
Minorities: [[Christianity]] {{small|([[Catholic Church|Roman Catholic]])}}, [[Judaism]]
| capital = {{plainlist|
* [[Azougui]]<ref>{{Cite book|last=Arnaud|first=Jean|url=https://books.google.com/books?id=PfQJCwAAQBAJ&pg=PA48|title=Introduction à la Mauritanie|date=2013|publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman|isbn=978-2-271-08123-0|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nantet|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=l6BSCwAAQBAJ&pg=PT29|title=Le Sahara: Histoire, guerres et conquêtes|date=2013|publisher=Tallandier|isbn=979-10-210-0172-5|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gaudio|first=Attilio|url=https://books.google.com/books?id=iX5sG6T6QP4C&pg=PA58|title=Le Dossier de la Mauritanie|date=1978|publisher=Nouvelles Editions Latines|isbn=978-2-7233-0035-3|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Daddah|first=Mokhtar Ould|url=https://books.google.com/books?id=kq3E8iUadu0C&pg=PA357|title=La Mauritanie contre vents et marées|date=2003|publisher=Karthala Editions|isbn=978-2-8111-3765-6|language=fr}}</ref>
* [[Aghmat]] {{small|(1058–c. 1070)}}<ref>{{Cite book|last1=Garcin|first1=Jean-Claude|url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&pg=PT571|title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe–XVe siècle (1)|last2=Balivet|first2=Michel|last3=Bianquis|first3=Thierry|date=1995|publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique Feni XX)|isbn=978-2-13-067300-2|language=fr}}</ref>
* [[Marrakesh]] {{small|(c. 1070–1147)}}}}
| government_type = [[monarchy|Hereditary monarchy]]
| leader1 = [[Yahya ibn Umar al-Lamtuni|Yahya ibn Umar]]
| title_leader = [[Emir]]
| year_leader1 = c. 1050–1057
| leader2 = [[Ishaq ibn Ali]]
| year_leader2 = 1146–1147
| stat_year1 = 1120 est.<ref>{{cite journal|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D.|journal=Journal of World-systems Research|volume=12|pages=222–223<!--endif p.totales-->|date=December 2006|access-date=1 August 2020|issn=1076-156X}}.</ref>
| stat_area1 = 1000000
| currency = [[Almoravid dinar]]
}}
'''مرابطون''' (انگریزی: Almoravids، عربي ٻولي: المرابطون)<ref name=":0523">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|last1=Norris|first1=H.T.|last2=Chalmeta|first2=P.|publisher=Brill|year=1993|isbn=|editor-last=Bosworth|editor-first=C.E.|volume=7|location=|pages=583–591|chapter=al-Murābiṭūn|editor2-last=van Donzel|editor2-first=E.|editor3-last=Heinrichs|editor3-first=W.P.|editor4-last=Pellat|editor4-first=Ch.}}</ref> هڪ بربر مسلمان خاندان هو، جنھن جو تعلق موجوده مراکش جي علائقي سان هو.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?'', in: ''The Muslim World,'' Vol. 21, Iss. 2, pp. 185–196, April 1931: "The Almoravid dynasty, among the Berbers of North Africa, founded a considerable empire, Morocco being the result of their conquests"</ref> <ref>Sadiqi, Fatima, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7–22 : "The Almoravids were the first relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> هن هڪ سلطنت قائم ڪئي جيڪا مغربي مغرب ۽ الاندلس تائين پکڙيل هئي، جيڪا 1050ع ۾ شروع ٿي ۽ 1147ع ۾ الموحدون جي ھتن زوال تائين قائم رهي.{{Sfn|Bennison|2016|pp=336, 341}}
مرابطون لامتونا، گوڊالا ۽ مسوفا جي اتحاد مان نڪرندا آھن، جيڪي ھاڻي موريتانيا ۽ مغربي صحارا ۾ رھندڙ خانہ بدوش بربر قبيلا ھئا<ref>{{Cite book|title=Atlas of Islamic History|last1=Sluglett|first1=Peter|last2=Currie|first2=Andrew|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-138-82128-6|page=31|quote=The Almoravids were an alliance of Sanhaja Berbers from the Guddala, Lamtuna and Massufa tribes, which formed in the 1040s in the area that is now Mauritania and Western Sahara.}}</ref> جيڪي درا، نائيجر ۽ سينيگال ندين جي وچ واري علائقي کي پار ڪنديون آھیا ھئا.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4s6AQAAIAAJ&q=Les+guerriers+almoravides+se+rattachent+au+rameau+sanh%C3%A2jien+des+Lamt%C3%BBna+du+Sahara+occidental,+qui+nomadisaient+entre+les+oasis+du+Maghreb+al-Aq%C3%A7%C3%A2+m%C3%A9ridional+et+le+Niger.|title=L'Algérie, coeur du Maghreb classique: de l'ouverture islamo-arabe au repli (698–1518)|last=Meynier|first=Gilbert|date=2010|publisher=La Découverte|isbn=978-2-7071-5231-2|language=fr}}</ref> <ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref> المغرب (اتر آفريڪا) ۾ پنهنجي توسيع دوران، انهن 1070ع ۾ مراڪش شهر کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ٿوري دير کان پوءِ، سلطنت ٻن شاخن ۾ ورهائجي وئي: هڪ اتر ۾ مرڪز مغرب ۾، جنهن جي اڳواڻي يوسف بن تاشفين ۽ سندس اولاد، ۽ هڪ ڏاکڻي حصي جو صحارا ۾ آهي، جنهن جي اڳواڻي ابوبڪر بن عمر ۽ سندس اولاد هئا.
ھن اندلس تائين مسلمانن کی متحد ڪيو ۽ مرابطون سلطنت کي مغربي ميڊيٽرينين ۾ بربر جي اڳواڻي ۾ پهرين وڏي اسلامي سلطنت ۾ تبديل ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=43–46, 61}} {{Sfn|Bennison|2016|p=61}} <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eCWeBQAAQBAJ&pg=PA3|title=Law and the Islamization of Morocco under the Almoravids: The Fatwās of Ibn Rushd al-Jadd to the Far Maghrib|last=Gómez-Rivas|first=Camilo|date=|publisher=Brill|year=2014|isbn=978-90-04-27984-1|pages=3|language=en}}</ref> انهن جي حڪمرانن ڪڏهن به خليفي جي لقب جي دعويٰ نه ڪئي ۽ بغداد ۾ عباسي خليفن جي حاڪميت کي باضابطه طور تي تسليم ڪندي، "امير المسلمين" (مسلمانن جو ڪمانڊر) جو لقب اختيار ڪيو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OP7QDQAAQBAJ&q=caliphate:+The+History+of+an+Idea|title=Caliphate: The History of an Idea|last=Kennedy|first=Hugh|date=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-09438-7|language=en}}</ref> مرابطون دور صحارا علائقي م اسلام فیلائن (Islamized) ۽ مغربي المغرب کي شهري ڪرڻ (urbanized) ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته ثقافتي ترقيات الندلس ۽ آفريڪا جي وچ ۾ وڌندڙ رابطي جي ڪري تيز ٿي ويا.{{Sfn|Bennison|2016|p=61}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=87}}
ٿوري دير کان پوءِ، 1118ع ۾ ساراگوسا جي نقصان کان پوءِ مرابطون جي اقتدار ۾ زوال اچڻ شروع ٿيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=55–56}} ان جي زوال جو آخري سبب 1120ع ۾ ابن تمرات طرفان المغرب ۾ مسمودا جي اڳواڻي ۾ الموحدون بغاوت شروع ڪئي. آخري مرابطون حڪمران اسحاق بن علي کي قتل ڪيو ويو، جڏهن الموحدون 1147ع ۾ مراڪش تي قبضو ڪيو ۽ پاڻ کي اتر آفريڪا ۽ الاندلس ٻنهي ۾ نئين غالب طاقت طور قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=58–61}}
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book|last=Abun-Nasr|first=Jamil|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PP1|title=A history of the Maghrib in the Islamic period|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0521337674|location=Cambridge}}
* {{cite book |title=كتاب المسالك و الممالك|last=al-Bakri |author-link=Al-Bakri |year=1068 |publisher=دار الكتاب الإسلامي, القاهرة |trans-title=Book of the Roads and the Kingdoms|ref=Bakri}}
* {{Cite book|last=Bennison|first=Amira K.|url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ&pg=PP1|title=The Almoravid and Almohad Empires|publisher=Edinburgh University Press|year=2016|isbn=978-0748646821|location=}}
* {{cite book|editor-last1=Bloom|editor-first1=Jonathan M.|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530991-1|access-date=2015-09-07|archive-date=2015-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130021047/https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|url-status=live}}
* Brett, M. and E. Fentress (1996), ''The Berbers''. Oxford: Blackwell.
* {{Cite book|last=Deverdun|first=Gaston|title=Marrakech: Des origines à 1912|publisher=Éditions Techniques Nord-Africaines|year=1959|isbn=|location=Rabat }}
* Hrbek, I. and J. Devisse (1988), "The Almoravids", in M. Elfasi, ed., ''[[General History of Africa]], Africa from the Seventh to the Eleventh Century'', UNESCO. 1992 edition, Ch. 13, pp. 336–366.
* {{cite book |title= تاريخ ابن خلدون: ديوان المبتدأ و الخبر في تاريخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوي الشأن الأكبر |last= Ibn Khaldun |first=Abderahman |author-link=Ibn Khaldun |year=1377 |publisher= دار الفكر |volume=6 |trans-title=The history of Ibn Khaldun: Record of the Beginnings and Events in the History of the Arabs and Berbers and their Powerful Contemporaries |ref=Khaldun}}
* {{cite book |title=روض القرطاس في أخبار ملوك المغرب و تاريخ مدينة فاس|last= Ibn Abi Zar al-Fassi |first=Ali Abu al-Hassan |author-link=Ibn Abi Zar |year=1326 |publisher= Uppsala University |trans-title=The Garden of Pages in the Chronicles of the Kings of Morocco and the History of the City of Fes|ref=Rawd}}
* {{cite book |title=البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب|last=Ibn Idhari al-Murakushi |first=Ahmad|author-link=Ibn Idhari |year=1312|publisher=جامعة الملك سعود|trans-title=Book of the Amazing Story in the Chronicles of the Kings of al-Andalus and Morocco|ref=Bayan}}
* {{cite book|last=Insoll|first= T|title=The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|date= 2003}}
* {{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|title=Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus|publisher=Routledge|year=1996|isbn=978-1317870418|location=|pages=}}
* {{cite book |last=Lewicki |first= T. |orig-year=1988 |chapter=The Role of the Sahara and Saharians in relationships between north and south |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=276–313}}
* Levtzion, N. and J. F. P. Hopkins, eds (1981), ''Corpus of Early Arabic Sources for West African History'', Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2000 edition.
* {{Cite book |last= |first= |title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne |publisher=Louvre éditions |year=2014 |isbn=978-2350314907 |editor-last=Lintz |editor-first=Yannick |location=Paris |pages= |language=fr |editor-last2=Déléry |editor-first2=Claire |editor-last3=Tuil Leonetti |editor-first3=Bulle}}
* {{cite book|first=Ronald A. |last=Messier|title=The Almoravids and the Meanings of Jihad |url=https://books.google.com/books?id=Rfxoq5MzHa4C&pg=PA118|year=2010|publisher=Praeger/ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38590-2|page=118}}
* {{cite book |last=Mones |first=H. |orig-year=1988 |chapter= The conquest of North Africa and Berber resistance |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=224–246}}
* Moraes Farias, P. F. de (1967), "The Almoravids: Some Questions Concerning the Character of the Movement", ''Bulletin de l’IFAN'', series B, 29:3–4, pp. 794–878.
* {{cite book|last=Naylor|first=Phillip C.|title=North Africa: A History from Antiquity to the Present|url=https://books.google.com/books?id=a1jfzkJTAZgC&pg=PA90|year=2009|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71922-4}}
* {{cite book|last1=Park|first1=Thomas K.|last2=Boum|first2=Aomar|title=Historical Dictionary of Morocco|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2006|isbn=978-0-8108-6511-2|edition=2nd|chapter=Marrakech|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|access-date=2020-08-25|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801114030/https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|url-status=live}}
*{{Cite book |last=Picard |first=Christophe |title=La mer et les musulmans d'occident au moyen âge: VIIIe - XIIIe siècle |date=1997 |publisher=Presses Universitaires de France |isbn=978-2-13-048810-1 |edition= |series= |location=Paris}}
* {{Cite book|last=Salmon|first=Xavier|title=Maroc Almoravide et Almohade: Architecture et décors au temps des conquérants, 1055–1269|publisher=LienArt|year=2018|location=Paris}}
* {{Cite book|last=Wilbaux|first=Quentin|title=La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc|publisher=L'Harmattan|year=2001|isbn=2747523888|location=Paris}}
* {{EB1911|wstitle=Almoravides|volume=1|pages=717–718}}
{{Authority control}}
[[زمرو:مرابطون]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
lsv389y2todaudp1ou9iwi313d5u245
380588
380580
2026-05-25T08:39:43Z
Ibne maryam
17680
removed [[Category:آئبيريائي جزيري نما]]; added [[Category:جزيري نما آئيبيريا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380588
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|1040–1147 Berber dynasty in west Africa and Iberia}}
{{Infobox former country
| native_name = {{native name|ar|المرابطون}} <br> ''Al-Murābiṭūn''
| conventional_long_name = Almoravid dynasty
| common_name = Almoravids
| status = [[Empire]]
* Nominal vassal of the [[Abbasid Caliphate]]<ref>{{Cite book |last1=Flood |first1=Finbarr Barry |url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&pg=PA302 |title=A Companion to Islamic Art and Architecture |last2=Necipoglu |first2=Gulru |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-06857-0 |pages=302 |language=en |quote=As far west as the Maghrib, two Berber (Amazigh) dynasties that had emerged in the aftermath of the collapse of the Umayyad caliphate of Cordoba – the Almoravids (1040–1147), who were Abbasid vassals, and their autonomous Almohad successors (1121–1269) who claimed the caliphate for themselves...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nyrop |first=Richard F. |url=https://books.google.com/books?id=h7_OflKe6EUC&pg=PA14 |title=Area Handbook for Algeria |date=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office |pages=14 |language=en |quote=The Almoravids, who acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, founded their capital at Marrakech and by 1082 had extended their control along the Mediterranean coast beyond present-day Algiers to the edge of the Kabylia region.}}</ref>
| year_start = 1050s
| year_end = 1147
| p1 = Zenata{{!}}Zenata kingdoms
| p2 = Taifa#First period (11th century){{!}}First Taifas period
| p3 = Barghawata{{!}}Barghawata Confederacy
| s1 = Almohad Caliphate
| s2 = Taifa#Second period (12th century){{!}}Second Taifas period
| image_map = Almoravid dynasty-en.svg
| image_map_caption = The Almoravid empire at its greatest extent
| common_languages = [[Berber languages]], [[Arabic]], [[Mozarabic language|Mozarabic]]
| official_languages = [[Arabic]]<ref>{{Cite book |last1=Boudraa |first1=Nabil |url=https://books.google.com/books?id=B-kYBwAAQBAJ&pg=PA160 |title=North African Mosaic: A Cultural Reappraisal of Ethnic and Religious Minorities |last2=Krause |first2=Joseph |date=2009 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0768-5 |pages=160 |language=en |quote=But, as was the rule throughout the history of al-Andalus, the Almoravid Berbers accepted Arab cultural patterns and Arabic as the language of administration and culture.}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7ecEAQAAIAAJ |title=Africana Bulletin |date=1964 |publisher=Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego |pages=202 |language=fr |quote=En outre, bien que les Almoravides aient parlé le berbère, l'arabe restait la langue officielle. [Furthermore, although the Almoravids spoke Berber, Arabic remained the official language.]}}</ref>
| religion = [[Islam]] {{small|([[Sunni Islam|Sunni]])}}<br />
Minorities: [[Christianity]] {{small|([[Catholic Church|Roman Catholic]])}}, [[Judaism]]
| capital = {{plainlist|
* [[Azougui]]<ref>{{Cite book|last=Arnaud|first=Jean|url=https://books.google.com/books?id=PfQJCwAAQBAJ&pg=PA48|title=Introduction à la Mauritanie|date=2013|publisher=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman|isbn=978-2-271-08123-0|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nantet|first=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=l6BSCwAAQBAJ&pg=PT29|title=Le Sahara: Histoire, guerres et conquêtes|date=2013|publisher=Tallandier|isbn=979-10-210-0172-5|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gaudio|first=Attilio|url=https://books.google.com/books?id=iX5sG6T6QP4C&pg=PA58|title=Le Dossier de la Mauritanie|date=1978|publisher=Nouvelles Editions Latines|isbn=978-2-7233-0035-3|language=fr}}</ref><ref>{{Cite book|last=Daddah|first=Mokhtar Ould|url=https://books.google.com/books?id=kq3E8iUadu0C&pg=PA357|title=La Mauritanie contre vents et marées|date=2003|publisher=Karthala Editions|isbn=978-2-8111-3765-6|language=fr}}</ref>
* [[Aghmat]] {{small|(1058–c. 1070)}}<ref>{{Cite book|last1=Garcin|first1=Jean-Claude|url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&pg=PT571|title=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe–XVe siècle (1)|last2=Balivet|first2=Michel|last3=Bianquis|first3=Thierry|date=1995|publisher=Presses universitaires de France (réédition numérique Feni XX)|isbn=978-2-13-067300-2|language=fr}}</ref>
* [[Marrakesh]] {{small|(c. 1070–1147)}}}}
| government_type = [[monarchy|Hereditary monarchy]]
| leader1 = [[Yahya ibn Umar al-Lamtuni|Yahya ibn Umar]]
| title_leader = [[Emir]]
| year_leader1 = c. 1050–1057
| leader2 = [[Ishaq ibn Ali]]
| year_leader2 = 1146–1147
| stat_year1 = 1120 est.<ref>{{cite journal|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D.|journal=Journal of World-systems Research|volume=12|pages=222–223<!--endif p.totales-->|date=December 2006|access-date=1 August 2020|issn=1076-156X}}.</ref>
| stat_area1 = 1000000
| currency = [[Almoravid dinar]]
}}
'''مرابطون''' (انگریزی: Almoravids، عربي ٻولي: المرابطون)<ref name=":0523">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|last1=Norris|first1=H.T.|last2=Chalmeta|first2=P.|publisher=Brill|year=1993|isbn=|editor-last=Bosworth|editor-first=C.E.|volume=7|location=|pages=583–591|chapter=al-Murābiṭūn|editor2-last=van Donzel|editor2-first=E.|editor3-last=Heinrichs|editor3-first=W.P.|editor4-last=Pellat|editor4-first=Ch.}}</ref> هڪ بربر مسلمان خاندان هو، جنھن جو تعلق موجوده مراکش جي علائقي سان هو.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?'', in: ''The Muslim World,'' Vol. 21, Iss. 2, pp. 185–196, April 1931: "The Almoravid dynasty, among the Berbers of North Africa, founded a considerable empire, Morocco being the result of their conquests"</ref> <ref>Sadiqi, Fatima, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7–22 : "The Almoravids were the first relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> هن هڪ سلطنت قائم ڪئي جيڪا مغربي مغرب ۽ الاندلس تائين پکڙيل هئي، جيڪا 1050ع ۾ شروع ٿي ۽ 1147ع ۾ الموحدون جي ھتن زوال تائين قائم رهي.{{Sfn|Bennison|2016|pp=336, 341}}
مرابطون لامتونا، گوڊالا ۽ مسوفا جي اتحاد مان نڪرندا آھن، جيڪي ھاڻي موريتانيا ۽ مغربي صحارا ۾ رھندڙ خانہ بدوش بربر قبيلا ھئا<ref>{{Cite book|title=Atlas of Islamic History|last1=Sluglett|first1=Peter|last2=Currie|first2=Andrew|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-138-82128-6|page=31|quote=The Almoravids were an alliance of Sanhaja Berbers from the Guddala, Lamtuna and Massufa tribes, which formed in the 1040s in the area that is now Mauritania and Western Sahara.}}</ref> جيڪي درا، نائيجر ۽ سينيگال ندين جي وچ واري علائقي کي پار ڪنديون آھیا ھئا.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4s6AQAAIAAJ&q=Les+guerriers+almoravides+se+rattachent+au+rameau+sanh%C3%A2jien+des+Lamt%C3%BBna+du+Sahara+occidental,+qui+nomadisaient+entre+les+oasis+du+Maghreb+al-Aq%C3%A7%C3%A2+m%C3%A9ridional+et+le+Niger.|title=L'Algérie, coeur du Maghreb classique: de l'ouverture islamo-arabe au repli (698–1518)|last=Meynier|first=Gilbert|date=2010|publisher=La Découverte|isbn=978-2-7071-5231-2|language=fr}}</ref> <ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref> المغرب (اتر آفريڪا) ۾ پنهنجي توسيع دوران، انهن 1070ع ۾ مراڪش شهر کي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. ٿوري دير کان پوءِ، سلطنت ٻن شاخن ۾ ورهائجي وئي: هڪ اتر ۾ مرڪز مغرب ۾، جنهن جي اڳواڻي يوسف بن تاشفين ۽ سندس اولاد، ۽ هڪ ڏاکڻي حصي جو صحارا ۾ آهي، جنهن جي اڳواڻي ابوبڪر بن عمر ۽ سندس اولاد هئا.
ھن اندلس تائين مسلمانن کی متحد ڪيو ۽ مرابطون سلطنت کي مغربي ميڊيٽرينين ۾ بربر جي اڳواڻي ۾ پهرين وڏي اسلامي سلطنت ۾ تبديل ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=43–46, 61}} {{Sfn|Bennison|2016|p=61}} <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eCWeBQAAQBAJ&pg=PA3|title=Law and the Islamization of Morocco under the Almoravids: The Fatwās of Ibn Rushd al-Jadd to the Far Maghrib|last=Gómez-Rivas|first=Camilo|date=|publisher=Brill|year=2014|isbn=978-90-04-27984-1|pages=3|language=en}}</ref> انهن جي حڪمرانن ڪڏهن به خليفي جي لقب جي دعويٰ نه ڪئي ۽ بغداد ۾ عباسي خليفن جي حاڪميت کي باضابطه طور تي تسليم ڪندي، "امير المسلمين" (مسلمانن جو ڪمانڊر) جو لقب اختيار ڪيو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OP7QDQAAQBAJ&q=caliphate:+The+History+of+an+Idea|title=Caliphate: The History of an Idea|last=Kennedy|first=Hugh|date=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-09438-7|language=en}}</ref> مرابطون دور صحارا علائقي م اسلام فیلائن (Islamized) ۽ مغربي المغرب کي شهري ڪرڻ (urbanized) ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن ته ثقافتي ترقيات الندلس ۽ آفريڪا جي وچ ۾ وڌندڙ رابطي جي ڪري تيز ٿي ويا.{{Sfn|Bennison|2016|p=61}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=87}}
ٿوري دير کان پوءِ، 1118ع ۾ ساراگوسا جي نقصان کان پوءِ مرابطون جي اقتدار ۾ زوال اچڻ شروع ٿيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=55–56}} ان جي زوال جو آخري سبب 1120ع ۾ ابن تمرات طرفان المغرب ۾ مسمودا جي اڳواڻي ۾ الموحدون بغاوت شروع ڪئي. آخري مرابطون حڪمران اسحاق بن علي کي قتل ڪيو ويو، جڏهن الموحدون 1147ع ۾ مراڪش تي قبضو ڪيو ۽ پاڻ کي اتر آفريڪا ۽ الاندلس ٻنهي ۾ نئين غالب طاقت طور قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=58–61}}
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book|last=Abun-Nasr|first=Jamil|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PP1|title=A history of the Maghrib in the Islamic period|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0521337674|location=Cambridge}}
* {{cite book |title=كتاب المسالك و الممالك|last=al-Bakri |author-link=Al-Bakri |year=1068 |publisher=دار الكتاب الإسلامي, القاهرة |trans-title=Book of the Roads and the Kingdoms|ref=Bakri}}
* {{Cite book|last=Bennison|first=Amira K.|url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ&pg=PP1|title=The Almoravid and Almohad Empires|publisher=Edinburgh University Press|year=2016|isbn=978-0748646821|location=}}
* {{cite book|editor-last1=Bloom|editor-first1=Jonathan M.|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530991-1|access-date=2015-09-07|archive-date=2015-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130021047/https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA189|url-status=live}}
* Brett, M. and E. Fentress (1996), ''The Berbers''. Oxford: Blackwell.
* {{Cite book|last=Deverdun|first=Gaston|title=Marrakech: Des origines à 1912|publisher=Éditions Techniques Nord-Africaines|year=1959|isbn=|location=Rabat }}
* Hrbek, I. and J. Devisse (1988), "The Almoravids", in M. Elfasi, ed., ''[[General History of Africa]], Africa from the Seventh to the Eleventh Century'', UNESCO. 1992 edition, Ch. 13, pp. 336–366.
* {{cite book |title= تاريخ ابن خلدون: ديوان المبتدأ و الخبر في تاريخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوي الشأن الأكبر |last= Ibn Khaldun |first=Abderahman |author-link=Ibn Khaldun |year=1377 |publisher= دار الفكر |volume=6 |trans-title=The history of Ibn Khaldun: Record of the Beginnings and Events in the History of the Arabs and Berbers and their Powerful Contemporaries |ref=Khaldun}}
* {{cite book |title=روض القرطاس في أخبار ملوك المغرب و تاريخ مدينة فاس|last= Ibn Abi Zar al-Fassi |first=Ali Abu al-Hassan |author-link=Ibn Abi Zar |year=1326 |publisher= Uppsala University |trans-title=The Garden of Pages in the Chronicles of the Kings of Morocco and the History of the City of Fes|ref=Rawd}}
* {{cite book |title=البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب|last=Ibn Idhari al-Murakushi |first=Ahmad|author-link=Ibn Idhari |year=1312|publisher=جامعة الملك سعود|trans-title=Book of the Amazing Story in the Chronicles of the Kings of al-Andalus and Morocco|ref=Bayan}}
* {{cite book|last=Insoll|first= T|title=The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|date= 2003}}
* {{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|title=Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus|publisher=Routledge|year=1996|isbn=978-1317870418|location=|pages=}}
* {{cite book |last=Lewicki |first= T. |orig-year=1988 |chapter=The Role of the Sahara and Saharians in relationships between north and south |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=276–313}}
* Levtzion, N. and J. F. P. Hopkins, eds (1981), ''Corpus of Early Arabic Sources for West African History'', Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2000 edition.
* {{Cite book |last= |first= |title=Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne |publisher=Louvre éditions |year=2014 |isbn=978-2350314907 |editor-last=Lintz |editor-first=Yannick |location=Paris |pages= |language=fr |editor-last2=Déléry |editor-first2=Claire |editor-last3=Tuil Leonetti |editor-first3=Bulle}}
* {{cite book|first=Ronald A. |last=Messier|title=The Almoravids and the Meanings of Jihad |url=https://books.google.com/books?id=Rfxoq5MzHa4C&pg=PA118|year=2010|publisher=Praeger/ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38590-2|page=118}}
* {{cite book |last=Mones |first=H. |orig-year=1988 |chapter= The conquest of North Africa and Berber resistance |editor-first= M. |editor-last=Elfasi |title=General History of Africa, Africa from the Seventh to the Eleventh Century |publisher= UNESCO |year=1992 |pages=224–246}}
* Moraes Farias, P. F. de (1967), "The Almoravids: Some Questions Concerning the Character of the Movement", ''Bulletin de l’IFAN'', series B, 29:3–4, pp. 794–878.
* {{cite book|last=Naylor|first=Phillip C.|title=North Africa: A History from Antiquity to the Present|url=https://books.google.com/books?id=a1jfzkJTAZgC&pg=PA90|year=2009|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71922-4}}
* {{cite book|last1=Park|first1=Thomas K.|last2=Boum|first2=Aomar|title=Historical Dictionary of Morocco|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2006|isbn=978-0-8108-6511-2|edition=2nd|chapter=Marrakech|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|access-date=2020-08-25|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801114030/https://books.google.com/books?id=8KiCl5-MxMMC|url-status=live}}
*{{Cite book |last=Picard |first=Christophe |title=La mer et les musulmans d'occident au moyen âge: VIIIe - XIIIe siècle |date=1997 |publisher=Presses Universitaires de France |isbn=978-2-13-048810-1 |edition= |series= |location=Paris}}
* {{Cite book|last=Salmon|first=Xavier|title=Maroc Almoravide et Almohade: Architecture et décors au temps des conquérants, 1055–1269|publisher=LienArt|year=2018|location=Paris}}
* {{Cite book|last=Wilbaux|first=Quentin|title=La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc|publisher=L'Harmattan|year=2001|isbn=2747523888|location=Paris}}
* {{EB1911|wstitle=Almoravides|volume=1|pages=717–718}}
{{Authority control}}
[[زمرو:مرابطون]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
tsfnjvfoc6lth33kgv2lwo4abug7v8c
سانچو:Flex columns
10
80737
380497
297680
2026-05-25T00:38:29Z
Intisar Ali
8681
/* */
380497
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Flex columns|main}}<noinclude>{{دستاویز}}</noinclude>
r88hlvpmre6a661gl3royqazq3oqkba
380503
380497
2026-05-25T00:52:40Z
Intisar Ali
8681
/* */
380503
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Flex columns|main}}<noinclude>
{{دستاويز}}
</noinclude>
gg1eezudus9wlp188g4wgg3gjlv2dqn
سانچو:Cite EB1911
10
88645
380568
349655
2026-05-25T05:59:26Z
Intisar Ali
8681
/* */
380568
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{hide in print|1=
<!--
optional icon - included by default
-->{{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#ifeq: {{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|alt=|link=]] }}}}<!-- optional public domain icon when wstitle is missing or empty
-->}}{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia
|_exclude=display, no-icon, noicon, short, wstitle, _debug
|_reuse=chapter, title, url <!-- these are reused -->
|editor-first={{#if:{{{short|}}}||Hugh}}
|editor-last={{#if:{{{short|}}}||Chisholm}}
|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition|Encyclopædia Britannica]]
|title={{#if:{{{wstitle|}}}|{{cite wikisource/make link
|link=1911 Encyclopædia Britannica/{{{wstitle}}}
|label={{{display|{{{wstitle|}}}}}}
|noicon={{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}
}}|{{#if:{{{title|}}}|{{{title}}}}}}}
|chapter={{#if:{{{chapter|}}}
|{{#if:{{{wstitle|}}}{{{title|}}}
|{{cite wikisource/make link
|link=1911 Encyclopædia Britannica/{{{wstitle}}}
|anchor={{{chapter|}}}
|label={{{chapter|}}}
|noicon={{{noicon|}}}
}}
|{{{chapter|}}}<!-- else #if NOT wstitle OR title; cs1|2 will emit a missing title error message here because no title -->
}}<!-- end #if wstitle, title -->
}}<!-- end #if chapter -->
|url={{#if:{{{wstitle|}}}||{{{url|}}}}}
|edition=11th
|date=1911
|publisher={{#if:{{{short|}}}||Cambridge University Press}}
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation}}</noinclude><!--
--><includeonly><!--
-->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is set-->
|<!--Sort out the parameters-->
{{#ifeq: {{#if: {{{wstitle|}}}|{{{wstitle}}}}}|<!--eq to empty-->
|<!-- then-->
{{#ifeq: {{#if: {{{title|}}}|{{{title}}}|}}|<!--eq to empty-->
|<!--then-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with no article parameter]]
|<!--else-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica without Wikisource reference]]
}}<!--end title-->
|<!--else-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]]
}}<!--end of check wstitle-->
|<!--else not in NAMESPACE do nothing-->
}}<!--end NAMESPACE no white space
--></includeonly>
bffl0p1zq73lnvxumf8mf4oqvkxvh1m
سانچو:CS2 wrapper
10
90383
380572
356522
2026-05-25T06:19:00Z
Intisar Ali
8681
/* */
380572
wikitext
text/x-wiki
{{ombox|text=ھي سانچو {{#switch:{{lc:{{str left|{{{base}}}|7}}}}
|module:=[[{{{base}}}]] تي ٻڌل ھڪ [[:زمرو:حوالو انداز 2 سانچا|حوالو انداز 2 سانچو]] آھي۔
|#default={{tl|{{ucfirst:{{{base}}}}}}} تي ٻڌل ھڪ [[:زمرو:حوالو انداز 2 سانچا|حوالو انداز 2 سانچو]] آھي۔
}} مرڪزي [[مدد:حوالو انداز 2|حوالو انداز 2]] بحثن لاءِ، ڏسو [[مدد بحث:حوالو انداز 2]]۔}}<includeonly>{{category handler
|template = {{#switch:{{lc:{{SUBPAGENAME}}}}
|doc
|sandbox
|testcases=<noinclude><!-- سانچي جي سارسنڀال وارن ذيلي صفحن کي زمري ۾ شامل نہ ڪريو --></noinclude>
|#default=[[زمرو:سانچا جيڪي {{ucfirst:{{{base}}}}} کي ڍڪين ٿا]]
}}
|nocat = {{{nocat|}}}
}}</includeonly><noinclude>
{{دستاويز}}
</noinclude>
mjg11d3ec5mrznz7b8viez457mv8k6z
الميريا جو ريشم
0
95341
380432
373459
2026-05-24T18:59:46Z
Ibne maryam
17680
/* */
380432
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 A woven brocade fragment] from Almeriá, Spain, early 12th century
{{Almoravid dynasty topics}}
[[Category:Wikipedia Student Program]]
[[Category:Textile arts of Spain]]
[[Category:Almoravid Empire]]
[[Category:Almohad Caliphate]]
hq0kkkkzj8uqqh1vxu3u7bvfqmsv91y
380435
380432
2026-05-24T19:18:57Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380435
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو: ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:مسلم اسپين]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:خام مال]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ڪپڙو]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
[[زمرو:سلطنتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
{{Almoravid dynasty topics}}
[[Category:Wikipedia Student Program]]
[[Category:Textile arts of Spain]]
[[Category:Almoravid Empire]]
[[Category:Almohad Caliphate]]
2e04mh8hvgjt59yhgujddf61nsk44ag
380436
380435
2026-05-24T19:19:58Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380436
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو: ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:مسلم اسپين]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:خام مال]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ڪپڙو]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
[[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
3z48syfmaxiq72e7t9wiekcveneazn0
380437
380436
2026-05-24T19:23:32Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380437
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
7xj33jbgzosc4xtjjzistikghdl3jxb
380447
380437
2026-05-24T19:37:16Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380447
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو:الميريا جو ريشم]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
9pc04g3ste0y6ccs40pkezl2roxfhlv
380576
380447
2026-05-25T07:49:29Z
Ibne maryam
17680
/* */
380576
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراوي دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]]، 1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو]]
'''الميريا جا ريشم''' معاصر فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي عيش عشرت لاءِ مشهور هئا ۽ شهر جي جڳهه ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراود خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي اجازت ڏني. شهر ۾ پيدا ٿيندڙ ريشم جي ڪجهه قسمون بغداد ۽ اصفهان جي اندازن جي نقل ڪئي، جيڪا اسلامي دنيا جي وچ ۾ ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع ڪراس پولينيشن ڏيکاري ٿي. سال 1147ع ۾ قسطله جي بادشاهت پاران شهر جي محاصري کان پوءِ، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموراود دور ۾ واپار جو مرڪز رهيو.
پيدا ٿيندڙ ريشم جي شين ۾ عيش عشرت وارا ڪپڙا ۽ بروڪيڊ شامل هئا جن کي ترتيب وار "ديهاج" ۽ "سقلاطون" سڏيو ويندو هو، ريشم جا ڌاڳا، پردا ۽ جال، پٽيدار ريشم جن کي "عطابي" سڏيو ويندو هو، ڳنڍيل ريشم جن کي "معجر" سڏيو ويندو هو، اصفهاني انداز جا ريشم ۽ ٻيا ڪيترائي. الموراج خوشحالي جي عروج تي، 12 صدي ۾، بغدادي ريشم جي نقل کي خاص طور تي ساراهيو ويو، جنهن مان سان پيڊرو ڊي اسما جو ڪفن هڪ قابل ذڪر مثال آهي. * المريا، ڪورڊوبا، مالگا ۽ سيويل سان گڏ، ريشمي بناوت جي دستڪاري جي مرڪزن مان هڪ هو، جنهن جو ذڪر ابن حوقل، ياقوت ۽ مڪري پاران اڪثر ڪيو ويو آهي.
'''الميريا جا ريشم''' ('''Almerían silks''')؛ [[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو:الميريا جو ريشم]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
mgda8sf01x9hkoxl6wiyjxpjqdq070a
380577
380576
2026-05-25T08:05:51Z
Ibne maryam
17680
/* */
380577
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spain, Almeria, Almoravid period - Lampas with griffins in roundels, from the Reliquary of Saint Librada in Si - 1952.152 - Cleveland Museum of Art.tif|thumb|الموراود دور ۾ الميريا ۾ تيار ڪيل شاهانه ريشمي [[لامپاس]] (1100ع ۽ 1050ع جي وچ واري عرصي جو)]]
'''الميريا جا ريشم ('''Almerían silks''')''' هن وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي عيش عشرت لاءِ مشهور هئا ۽ الميريا شهر جي جڳهه ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراود خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي اجازت ڏني. شهر ۾ پيدا ٿيندڙ ريشم جي ڪجهه قسمون [[بغداد]] ۽ [[اصفھان|اصفهان]] جي اندازن جي نقل هيون، جيڪا اسلامي دنيا جي وچ ۾ ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع ڪراس پولينيشن ڏيکاري ٿي. سال 1147ع ۾ قسطله جي بادشاهت پاران شهر جي محاصري کان پوءِ، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموراود دور ۾ واپار جو مرڪز رهيو.
پيدا ٿيندڙ ريشم جي شين ۾ عيش عشرت وارا ڪپڙا ۽ بروڪيڊ شامل هئا جن کي ترتيب وار "ديهاج" ۽ "سقلاطون" سڏيو ويندو هو، ريشم جا ڌاڳا، پردا ۽ جال، پٽيدار ريشم جن کي "عطابي" سڏيو ويندو هو، ڳنڍيل ريشم جن کي "معجر" سڏيو ويندو هو، اصفهاني انداز جا ريشم ۽ ٻيا ڪيترائي. الموراج خوشحالي جي عروج تي، 12 صدي ۾، بغدادي ريشم جي نقل کي خاص طور تي ساراهيو ويو، جنهن مان سان پيڊرو ڊي اسما جو ڪفن هڪ قابل ذڪر مثال آهي. * المريا، ڪورڊوبا، مالگا ۽ سيويل سان گڏ، ريشمي بناوت جي دستڪاري جي مرڪزن مان هڪ هو، جنهن جو ذڪر ابن حوقل، ياقوت ۽ مڪري پاران اڪثر ڪيو ويو آهي.
[[الميريا]] جو شهر الموراوي دور ۾ ڪپڙي جي پيداوار جو هڪ نمايان مرڪز هو. اندلس جي وڏن شهرن مان هڪ، هي شهر الموراوي حڪومت هيٺ تمام گهڻو ترقي ڪري ويو۔ مسلمان نقشا نگار [[محمد الادريسي|محمد الادريسي]] 800 کان وڌيڪ ريشمي ورڪشاپن جو ذڪر ڪيو آهي، جيڪي مختلف نمونن جا ريشمي ڪپڙا تيار ڪندا هئا۔<ref name=":2">{{Cite book |last1=Constable |first1=Olivia Remie |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |last2=Zurro |first2=Damian |date=2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-2168-8 |language=en}}</ref> الميريا جا ريشم ان وقت جي فرانسيسي ۽ جرمن ادب ۾ پنهنجي شاهانه حيثيت سبب مشهور هئا، ۽ شهر جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي ميڊيٽرينين واپار ۽ الموراوي خاندان جي اندروني واپاري نيٽ ورڪن مان فائدو وٺڻ جي قابل بڻايو۔ شهر ۾ تيار ٿيندڙ ريشمن جا ڪجهه قسم بغداد ۽ [[اصفھان]] جي نمونن جي نقل ڪندا هئا، جنهن مان اسلامي دنيا اندر ڪپڙي جي پيداوار جي طريقن ۾ وسيع باهمي اثر ظاهر ٿئي ٿو۔<ref name=":3">{{Cite journal |last=Jacoby |first=David |date=2004 |title=Silk Economics and Cross-Cultural Artistic Interaction: Byzantium, the Muslim World, and the Christian West |url=https://www.jstor.org/stable/3591386 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=58 |pages=197–240 |doi=10.2307/3591386 |jstor=3591386 |issn=0070-7546|url-access=subscription }}</ref> 1147ع ۾ [[الميريا جو گهيرو (1147)|شهر جي گهيري]] کان پوءِ، جيڪو [[ڪاسٽيل جي بادشاهت]] طرفان ڪيو ويو، شهر جي اهميت گهٽجي وئي، پر اهو الموحّد دور تائين واپار جو مرڪز رهيو۔
تيار ڪيل ريشمي شين ۾ شاهانه ڪپڙا ۽ [[بروڪيڊ]] شامل هئا، جن کي ترتيبوار "''دِهاج''" ۽ "''سِقلاطون''" چيو ويندو هو؛ ريشمي ڌاڳا، پردا ۽ ڄاريون؛ پٽيدار ريشم، جن کي "''عتابي''" چيو ويندو هو؛ ڳنڍيل ريشم، جن کي "''معجر''" چيو ويندو هو؛ [[اصفهان]]ي انداز جا ريشم ۽ ٻيون شيون شامل هيون۔<ref>{{cite book |last=Constable |first=Olivia Remie |title=Medieval Iberia: Readings from Christian, Muslim, and Jewish Sources |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Np10BAAAQBAJ&pg=PA232 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812221688 }}</ref> ٻارهين صديءَ ۾ الموراوي خوشحالي جي عروج تي، [[بغداد]]ي ريشمن جون نقلون خاص طور قيمتي سمجهيون وينديون هيون، جن مان [[سان پيڊرو دي اوسما جو ڪفن]] هڪ نمايان مثال آهي۔<ref>{{cite book |last=Burns |first=E. Jane |title=Sea of Silk: A Textile Geography of Women's Work in Medieval French Literature |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=3YPyAwAAQBAJ&pg=PA198 |publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812291254 }}</ref>
الميريا، [[قرطبه، اسپين|قرطبه]]، [[مالاگا]] ۽ [[اشبيليه]] سان گڏ، ريشمي اُڻت جي انهن مرڪزن مان هو، جن جو ذڪر ليکڪن [[ابن حوقل]]، [[ياقوت الحموي|ياقوت]] ۽ [[احمد محمد المقري|مقري]] سڀ کان وڌيڪ ڪيو آهي۔<ref>{{cite journal |last=Shepherd |first=Dorothy G. |title=Two Medieval Silks from Spain |journal=The Bulletin of the Cleveland Museum of Art |year=1958 |volume=45 |issue=1 |pages=3–7 |jstor=25142255 |url=http://www.jstor.org/stable/25142255}}</ref>
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451473 12هين صدي جي شروعات ۾ اسپين جي الميريا مان هڪ اڻيل بروڪيڊ ريشم جو ٽڪرو
[[زمرو:الميريا جو ريشم]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
hdnd01zjgulcscfcj42kg7reezhuie4
ٽورس سامونڊي گذرگاهه
0
97609
380263
380262
2026-05-24T12:04:47Z
Memon2025
21315
380263
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|image=|location=[[Indian Ocean]]<br/>
[[Pacific Ocean]]<br>ٽوريس اسٽريٽ}}
[[File:Torres_Strait.jpg|ساڄو|thumb|251x251 عڪسلون|خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.]]
[[File:TorresStraitIslands2022OSM.png|ساڄو|thumb|348x348 عڪسلون|ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو]]
'''ٽورس سامونڊي گذرگاهه''' (<small>Torres</small> <small>Strait</small>)، جن کي '''زيناد ڪيس''' (<small>Zenadh</small> <small>Kes</small>) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]] جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ [[آبي گذرگاهه|سامونڊي گذرگاهه]] آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني [[نيويگيٽر]] "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.
==تاريخ==
=== Pre-colonisation ===
The islands of the Torres Strait have been inhabited by humans for at least 2,500 years and possibly much longer.<ref name="history TSRA">{{cite web|url=http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|title=History of Torres Strait to 1879 – a regional view|author=John Burton|publisher=[[Torres Strait Regional Authority]]|access-date=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090515015550/http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|archive-date=2009-05-15}}</ref> The various [[Torres Strait Islanders|Torres Strait Islander communities]] have a unique culture and long-standing history with the islands and nearby coastlines. Their maritime-based trade and interactions with the Papuans to the north and the [[Australian Aborigines|Australian Aboriginal]] communities have maintained a steady [[cultural diffusion]] among the three societal groups, dating back thousands of years.
=== Era of European colonisation===
The first recorded European navigation of the strait was by [[Luís Vaz de Torres]], a pilot who was second-in-command on the [[Spanish Empire|Spanish]] expedition led by navigator [[Pedro Fernandes de Queirós]] who sailed from [[Peru]] to the [[Pacific Ocean|South Pacific]] in 1605. After Queirós's ship returned to [[Mexico]], Torres resumed the intended voyage to [[Manila]] via the [[Maluku Islands]]. He sailed along the south coast of New Guinea and discovered the strait that still bears his name. This discovery recorded in Spanish maps of the [[Pacific]] would later make possible [[James Cook]]'s expedition to [[Australia]]. Torres and his crew are not known to have sighted the Australian mainland visited just [[Janszoon voyage of 1605–06|four months earlier]] by [[Willem Janszoon]] sailing {{ship||Duyfken||2}} without conversely becoming aware of the strait now known as Torres Strait. No specific records exists of Torres sighting the coast of a major land mass to his south,<ref name="hil80">{{cite book |first= Brett |last=Hilder |year=1980 |title=The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 |publisher=University of Queensland Press |location=St. Lucia, Queensland |url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_201231/G289_T6H5_1980.pdf |isbn=070221275X |oclc=911315041 |access-date=2021-01-31 }}</ref> and early Spanish maps show the coast of New Guinea correctly but omit Australia.
In 1769, the [[Scotland|Scottish]] geographer [[Alexander Dalrymple]], whilst translating some Spanish documents captured in the Philippines in 1762, had found Luís Vaz de Torres's testimony proving a passage south of New Guinea now known as Torres Strait.<ref>In his 1853 book, ''The Three Colonies of Australia'', Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" ([[s:The three colonies of Australia/Part 1#14|page 14]]). Britain held [[Manila#Spanish period]] briefly from 1762 to 1764 at the end of the [[Seven Years' War]].</ref> This discovery led Dalrymple to publish the ''Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean'' in 1770–1771, which aroused widespread interest in his claim of the existence of an unknown continent. It was Dalrymple who named the strait after Torres. Dalrymple was bitterly disappointed that it was [[James Cook]] and not he who was appointed commander of the expedition that eventually led in 1770 to the British encounter and charting of the eastern coastline of Australia.{{cn|date=April 2026}}
In 1770, Lieutenant [[James Cook]] rounded Cape York, turned south-west and landed on [[Possession Island (Queensland)|Possession Island]]. From the top of a hill, he signalled down to the ship that he could see a navigable passage through the dangerous Strait. Later in [[Batavia, Dutch East Indies|Batavia]]. It has been postulated that when he learned that the French had preceded him across the [[Pacific Ocean|Pacific]], that Cook re-wrote this signalling drill as a possession ceremony,<ref>{{cite book |last1=Beaglehole |first1=J.C. |title=The Journals of Captain James Cook, Vol. I |orig-date=1st Pub. 1955 |publisher=Hakluyt Society |location=Cambridge |isbn=0851157440 |pages=387–388}}</ref> saying he had claimed Australia's east coast for the British Crown.<ref>{{cite book |last1=Cameron-Ash |first1=M. |title=Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage |date=2018 |publisher=Rosenberg |location=Sydney |isbn=9780648043966 |pages=180–189, 190–197}}</ref>
In 1823, Captain John Lihou, Master of the 550-ton merchant ship ''{{ship||Zenobia|1815 ship|2}}'' of [[Calcutta]], was on passage from [[Manila]] to [[South America]] and chose a route through Torres Strait. Remarkably, this would become the first time for a ship to be navigated through the Torres Strait from west to east. According to the ''[[Sydney Gazette]]'' of April 1823: "This essay of nautical skill was accomplished after the loss of four anchors and the rudder". It was also the first occasion a ship was navigated through the [[Coral Sea]] from Torres Strait, south-eastward to the southward of [[New Caledonia]]. Lihou saw Sir James Saumarez' Shoal (now [[Saumarez Reefs]]) on 27 February and named the reef system after Vice-Admiral [[James Saumarez, 1st Baron de Saumarez|James Saumarez]]. On this same trip, Lihou discovered the [[Lihou Reef National Nature Reserve|Lihou Reef and Cays]] and Port Lihou (originally named Port Yarborough, on the southern shore of [[Prince of Wales Island (Queensland)|Prince of Wales Island]]).{{efn|Lihou's ship is different from the 385-ton {{HMS|Zenobia|1807}}, built at King's Lynn in 1807.}}
The [[London Missionary Society]] arrived on Erub (Darnley Island) in 1871. Although some of the Torres Strait islands lie just off the coast of New Guinea, they were annexed in 1879 by [[colony of Queensland]], then a British colony. There was an important [[Pearl hunting|pearling]] industry from the 1860s until about 1970 when it collapsed in the face of competition from the plastics industry. Pearl-shelling was responsible for the arrival of experienced divers from many countries, notably [[Japan]].<ref>Ganter, Regina. (1994). ''The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s''. Melbourne University Press. {{ISBN|0-522-84547-9}}.</ref>
In 1978, an agreement between Australia and [[Papua New Guinea]] determined the [[maritime boundary|maritime border]] in the Torres Strait.<ref>for a detailed map see {{cite web|url=http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|title=Australia's Maritime Zones in the Torres Strait|publisher=Australian Government – Geoscience Australia|access-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022070241/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}},<br /> for the agreement see {{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/AUS-PNG1978TS.PDF|title=Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978|publisher=[[United Nations]]|access-date=2008-04-13}}</ref>
===جديد تاريخ===
سال 1959ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو ڪوئنزلينڊ کان نيو گني تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (canoe) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.
In 1959, Australian [[Michael 'Tarzan' Fomenko]] paddled a homemade [[dugout canoe]] from [[Queensland]] to [[New Guinea]] through the Torres Strait via [[Horn Island, Queensland|Horn Island]].<ref name = ThursIsl>{{Cite news |date=1959-03-17 |title= "Tarzan" To Visit Thursday Island |newspaper=[[Torres News]] |location= [[Thursday Island]] |language=en |page=2 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/255805810}}</ref><ref name = 59JulyCanTim>{{Cite news |date=1959-07-30 |title= Fomenko At Horn Island |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103126567}}</ref> Fomenko's journey captured the attention of the Australian media for weeks, with updates on his progress and the Torres Strait Islanders who helped him often appearing on the front page of ''[[The Canberra Times]]''.<ref name = 59JulyCanTim/><ref name = 1960JanCanTim>{{Cite news |date=1960-01-18 |title= Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared" |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103075231}}</ref><ref name = 1960FebCanTim>{{Cite news |date=1960-02-03 |title= Fomenko Back In Hollandia |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105901356}}</ref>
سال 1978ع ۾ [[آسٽريليا]] ۽ [[پاپوا نيو گني]] جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. 1980ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو. مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/چينل/آبي رستو) مان نڪتل هو. بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.
In the 1980s, Torres Strait Island people wanted to create a name for the islands which related to their culture. Initially the name "Magani Malu Kes" was suggested for the region, but later adopting the [[acronym]] "Zenadh Kes", to refer to the Torres Strait.<ref>{{cite web|title=Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes|url=https://www.qhatlas.com.au/content/mapping-torres-strait-ti-magani-malu-and-zenadh-kes|access-date=6 December 2021|website=Queensland Historical Atlas}}</ref> The acronym "ZENADTH KES" was first derived from 'Zey' (south), 'Naygay' (north), 'Dagam' (place/side), 'Thawathaw' (coastline) and KES (passage/channel/waterway).<ref>{{cite web|title=Zenadth Kes|url=http://tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|website=Torres Strait Islands RC|publisher=[[Queensland Government]]|access-date=6 December 2021|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164248/https://www.tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|url-status=dead}}</ref> However, this has become modified and it is now spelt Zenadh Kes.<ref>{{cite web|date=12 August 2020|title=Zenadh Kes Mai|url=https://www.canopyart.com.au/product/zenadh-kes-mai-torres-strait-pearling-story/|access-date=6 December 2021|website=Canopy}}</ref>{{Failed verification|date=May 2023|reason=The quoted source doesn't say anything about the spelling, and it may simply be a misspelling in that source}}
پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.
Due to proximity to the [[Papua New Guinea]] mainland, the northern Torres Strait islands experience occasional [[asylum seeker]] arrivals from across the Strait. A total of ten asylum seekers from Papua New Guinea were detected in each of 2012 and 2013.<ref>{{cite news|last=Wordsworth|first=Matt|title = Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url= http://www.abc.net.au/news/2013-08-13/torres-strait-png-asylum-seekers-customs-border-patrol/4884640|date=13 August 2013|access-date=9 May 2015}}</ref>
==جاگرافي==
==ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون==
==جهاز جا رستا==
==ادب ۾==
ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.
==پڻ ڏسو==
* [[نيو گني]]
* [[باب المندب]]
* [[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
* [[جبرالٽر سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
{{Commons category|Torres Strait}}
* [https://www.slq.qld.gov.au/blog/margaret-lawrie-collection-torres-strait-islands-1964-1998-treasure-collection-john-oxley Margaret Lawrie Collection of Torres Strait Islands 1964-1998: treasure collection of the John Oxley Library]
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184075880802061 Brian Cassey Life in the Torres Strait photographs], [[State Library of Queensland]]
{{Authority control}}
[[زمرو:ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
[[زمرو:سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-پاپوا نيو گني حد]]
[[زمرو:بين الاقوامي سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جي ثقافت]]
[[زمرو:IMCRA ميسو-اسڪيل بايو ريجنز]]
q4ejd8fi8eh3wrds2x7ckpywtcrx48y
380281
380263
2026-05-24T12:20:36Z
Memon2025
21315
/* Era of European colonisation */
380281
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|image=|location=[[Indian Ocean]]<br/>
[[Pacific Ocean]]<br>ٽوريس اسٽريٽ}}
[[File:Torres_Strait.jpg|ساڄو|thumb|251x251 عڪسلون|خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.]]
[[File:TorresStraitIslands2022OSM.png|ساڄو|thumb|348x348 عڪسلون|ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو]]
'''ٽورس سامونڊي گذرگاهه''' (<small>Torres</small> <small>Strait</small>)، جن کي '''زيناد ڪيس''' (<small>Zenadh</small> <small>Kes</small>) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]] جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ [[آبي گذرگاهه|سامونڊي گذرگاهه]] آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني [[نيويگيٽر]] "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.
==تاريخ==
=== Pre-colonisation ===
The islands of the Torres Strait have been inhabited by humans for at least 2,500 years and possibly much longer.<ref name="history TSRA">{{cite web|url=http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|title=History of Torres Strait to 1879 – a regional view|author=John Burton|publisher=[[Torres Strait Regional Authority]]|access-date=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090515015550/http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|archive-date=2009-05-15}}</ref> The various [[Torres Strait Islanders|Torres Strait Islander communities]] have a unique culture and long-standing history with the islands and nearby coastlines. Their maritime-based trade and interactions with the Papuans to the north and the [[Australian Aborigines|Australian Aboriginal]] communities have maintained a steady [[cultural diffusion]] among the three societal groups, dating back thousands of years.
=== يورپي نوآبادي جو دور ===
سمندري پٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل يورپي نيويگيشن لوئس واز ڊي ٽورس طرفان هئي. هڪ پائلٽ جيڪو اسپيني مهم تي سيڪنڊ ان ڪمانڊ هو. نيويگيٽر پيڊرو فرنينڊس ڊي ڪوئيروس جي اڳواڻي ۾. جيڪو 1605 ۾ پيرو کان ڏکڻ پئسفڪ ڏانهن روانو ٿيو. ڪوئيروس جي جهاز ميڪسيڪو واپس اچڻ کان پوءِ. ٽورس مالوڪو ٻيٽن ذريعي منيلا ڏانهن ارادي وارو سفر ٻيهر شروع ڪيو. هن نيو گني جي ڏکڻ ساحل سان سفر ڪيو. ۽ اهو لنگر دريافت ڪيو جيڪو اڃا تائين سندس نالو رکي ٿو. هي دريافت (پئسفڪ جي اسپيني نقشن ۾ درج ٿيل) بعد ۾ جيمس ڪڪ جي آسٽريليا جي سفر کي ممڪن بڻائيندي. ٽوريس ۽ سندس عملو. انهن آسٽريليا جي مکيه زمين کي ڏسڻ لاءِ معلوم ناهي (صرف چار مهينا اڳ وليم جانزون جو دورو ڪيو هو. ڊائيفڪن کي ٻيڙي هلائيندي. ان جي برعڪس اسٽريٽ کان واقف ٿيڻ کان سواءِ. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو). ٽوريس جي ڏسڻ جو ڪو خاص رڪارڊ موجود ناهي (سندس ڏکڻ ۾ هڪ وڏي زميني ميڙ جو ساحل). ۽ شروعاتي اسپيني نقشا نيو گني جي ساحل کي صحيح طور تي ڏيکارين ٿا. پر آسٽريليا کي ڇڏي ڏيو. * 1769 ۾. اسڪاٽش جاگرافيدان اليگزينڊر ڊيلريمپل (1762 ۾ فلپائن ۾ قبضو ڪيل ڪجهه اسپيني دستاويزن جو ترجمو ڪندي) لوئس واز ڊي ٽوريس جي شاهدي ڳولي لڌي هئي. نيو گني جي ڏکڻ ۾ هڪ گذرگاهه ثابت ڪندي. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن دريافت ڊيلريمپل کي 1770-1771 ۾ ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ ڪيترن ئي سفرن ۽ دريافتن جو تاريخي مجموعو شايع ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن هڪ نامعلوم براعظم جي وجود جي سندس دعويٰ ۾ وڏي دلچسپي پيدا ڪئي. ڊيلريمپل ئي هو جنهن ٽورس جي نالي تي اسٽريٽ جو نالو رکيو. ڊيلريمپل سخت مايوس ٿيو. ته اهو جيمس ڪڪ هو ۽ نه هو جنهن کي مهم جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو هو. جيڪو آخرڪار 1770 ۾ برطانوي مقابلي ۽ آسٽريليا جي اوڀر ساحلي پٽي جي نقشي جي اڳواڻي ڪئي. * 1770 ۾. ليفٽيننٽ جيمس ڪڪ ڪيپ يارڪ جو گول ڪيو. ڏکڻ اولهه ڏانهن رخ ڪيو. ۽ "پوسن ٻيٽ" تي لهي ويو. هڪ ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تان. هن جهاز ڏانهن اشارو ڪيو. ته هو خطرناڪ اسٽريٽ ذريعي هڪ بحري گذرگاهه ڏسي سگهي ٿو. بعد ۾ بٽاويا ۾. اهو فرض ڪيو ويو آهي. ته جڏهن هن کي خبر پئي ته فرانسيسي هن کان اڳ پئسفڪ پار ڪري چڪا هئا. ته ڪڪ هن سگنلنگ مشق کي قبضي جي تقريب جي طور تي ٻيهر لکيو. چيو ته هن برطانوي تاج لاءِ آسٽريليا جي اوڀر ساحل جو دعويٰ ڪيو آهي.
first recorded European navigation of the strait was by [[Luís Vaz de Torres]], a pilot who was second-in-command on the [[Spanish Empire|Spanish]] expedition led by navigator [[Pedro Fernandes de Queirós]] who sailed from [[Peru]] to the [[Pacific Ocean|South Pacific]] in 1605. After Queirós's ship returned to [[Mexico]], Torres resumed the intended voyage to [[Manila]] via the [[Maluku Islands]]. He sailed along the south coast of New Guinea and discovered the strait that still bears his name. This discovery recorded in Spanish maps of the [[Pacific]] would later make possible [[James Cook]]'s expedition to [[Australia]]. Torres and his crew are not known to have sighted the Australian mainland visited just [[Janszoon voyage of 1605–06|four months earlier]] by [[Willem Janszoon]] sailing {{ship||Duyfken||2}} without conversely becoming aware of the strait now known as Torres Strait. No specific records exists of Torres sighting the coast of a major land mass to his south,<ref name="hil80">{{cite book |first= Brett |last=Hilder |year=1980 |title=The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 |publisher=University of Queensland Press |location=St. Lucia, Queensland |url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_201231/G289_T6H5_1980.pdf |isbn=070221275X |oclc=911315041 |access-date=2021-01-31 }}</ref> and early Spanish maps show the coast of New Guinea correctly but omit Australia.
In 1769, the [[Scotland|Scottish]] geographer [[Alexander Dalrymple]], whilst translating some Spanish documents captured in the Philippines in 1762, had found Luís Vaz de Torres's testimony proving a passage south of New Guinea now known as Torres Strait.<ref>In his 1853 book, ''The Three Colonies of Australia'', Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" ([[s:The three colonies of Australia/Part 1#14|page 14]]). Britain held [[Manila#Spanish period]] briefly from 1762 to 1764 at the end of the [[Seven Years' War]].</ref> This discovery led Dalrymple to publish the ''Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean'' in 1770–1771, which aroused widespread interest in his claim of the existence of an unknown continent. It was Dalrymple who named the strait after Torres. Dalrymple was bitterly disappointed that it was [[James Cook]] and not he who was appointed commander of the expedition that eventually led in 1770 to the British encounter and charting of the eastern coastline of Australia.{{cn|date=April 2026}}
In 1770, Lieutenant [[James Cook]] rounded Cape York, turned south-west and landed on [[Possession Island (Queensland)|Possession Island]]. From the top of a hill, he signalled down to the ship that he could see a navigable passage through the dangerous Strait. Later in [[Batavia, Dutch East Indies|Batavia]]. It has been postulated that when he learned that the French had preceded him across the [[Pacific Ocean|Pacific]], that Cook re-wrote this signalling drill as a possession ceremony,<ref>{{cite book |last1=Beaglehole |first1=J.C. |title=The Journals of Captain James Cook, Vol. I |orig-date=1st Pub. 1955 |publisher=Hakluyt Society |location=Cambridge |isbn=0851157440 |pages=387–388}}</ref> saying he had claimed Australia's east coast for the British Crown.<ref>{{cite book |last1=Cameron-Ash |first1=M. |title=Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage |date=2018 |publisher=Rosenberg |location=Sydney |isbn=9780648043966 |pages=180–189, 190–197}}</ref>
In 1823, Captain John Lihou, Master of the 550-ton merchant ship ''{{ship||Zenobia|1815 ship|2}}'' of [[Calcutta]], was on passage from [[Manila]] to [[South America]] and chose a route through Torres Strait. Remarkably, this would become the first time for a ship to be navigated through the Torres Strait from west to east. According to the ''[[Sydney Gazette]]'' of April 1823: "This essay of nautical skill was accomplished after the loss of four anchors and the rudder". It was also the first occasion a ship was navigated through the [[Coral Sea]] from Torres Strait, south-eastward to the southward of [[New Caledonia]]. Lihou saw Sir James Saumarez' Shoal (now [[Saumarez Reefs]]) on 27 February and named the reef system after Vice-Admiral [[James Saumarez, 1st Baron de Saumarez|James Saumarez]]. On this same trip, Lihou discovered the [[Lihou Reef National Nature Reserve|Lihou Reef and Cays]] and Port Lihou (originally named Port Yarborough, on the southern shore of [[Prince of Wales Island (Queensland)|Prince of Wales Island]]).{{efn|Lihou's ship is different from the 385-ton {{HMS|Zenobia|1807}}, built at King's Lynn in 1807.}}
The [[London Missionary Society]] arrived on Erub (Darnley Island) in 1871. Although some of the Torres Strait islands lie just off the coast of New Guinea, they were annexed in 1879 by [[colony of Queensland]], then a British colony. There was an important [[Pearl hunting|pearling]] industry from the 1860s until about 1970 when it collapsed in the face of competition from the plastics industry. Pearl-shelling was responsible for the arrival of experienced divers from many countries, notably [[Japan]].<ref>Ganter, Regina. (1994). ''The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s''. Melbourne University Press. {{ISBN|0-522-84547-9}}.</ref>
In 1978, an agreement between Australia and [[Papua New Guinea]] determined the [[maritime boundary|maritime border]] in the Torres Strait.<ref>for a detailed map see {{cite web|url=http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|title=Australia's Maritime Zones in the Torres Strait|publisher=Australian Government – Geoscience Australia|access-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022070241/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}},<br /> for the agreement see {{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/AUS-PNG1978TS.PDF|title=Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978|publisher=[[United Nations]]|access-date=2008-04-13}}</ref>
===جديد تاريخ===
سال 1959ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو ڪوئنزلينڊ کان نيو گني تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (canoe) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.
In 1959, Australian [[Michael 'Tarzan' Fomenko]] paddled a homemade [[dugout canoe]] from [[Queensland]] to [[New Guinea]] through the Torres Strait via [[Horn Island, Queensland|Horn Island]].<ref name = ThursIsl>{{Cite news |date=1959-03-17 |title= "Tarzan" To Visit Thursday Island |newspaper=[[Torres News]] |location= [[Thursday Island]] |language=en |page=2 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/255805810}}</ref><ref name = 59JulyCanTim>{{Cite news |date=1959-07-30 |title= Fomenko At Horn Island |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103126567}}</ref> Fomenko's journey captured the attention of the Australian media for weeks, with updates on his progress and the Torres Strait Islanders who helped him often appearing on the front page of ''[[The Canberra Times]]''.<ref name = 59JulyCanTim/><ref name = 1960JanCanTim>{{Cite news |date=1960-01-18 |title= Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared" |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103075231}}</ref><ref name = 1960FebCanTim>{{Cite news |date=1960-02-03 |title= Fomenko Back In Hollandia |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105901356}}</ref>
سال 1978ع ۾ [[آسٽريليا]] ۽ [[پاپوا نيو گني]] جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. 1980ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو. مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/چينل/آبي رستو) مان نڪتل هو. بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.
In the 1980s, Torres Strait Island people wanted to create a name for the islands which related to their culture. Initially the name "Magani Malu Kes" was suggested for the region, but later adopting the [[acronym]] "Zenadh Kes", to refer to the Torres Strait.<ref>{{cite web|title=Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes|url=https://www.qhatlas.com.au/content/mapping-torres-strait-ti-magani-malu-and-zenadh-kes|access-date=6 December 2021|website=Queensland Historical Atlas}}</ref> The acronym "ZENADTH KES" was first derived from 'Zey' (south), 'Naygay' (north), 'Dagam' (place/side), 'Thawathaw' (coastline) and KES (passage/channel/waterway).<ref>{{cite web|title=Zenadth Kes|url=http://tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|website=Torres Strait Islands RC|publisher=[[Queensland Government]]|access-date=6 December 2021|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164248/https://www.tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|url-status=dead}}</ref> However, this has become modified and it is now spelt Zenadh Kes.<ref>{{cite web|date=12 August 2020|title=Zenadh Kes Mai|url=https://www.canopyart.com.au/product/zenadh-kes-mai-torres-strait-pearling-story/|access-date=6 December 2021|website=Canopy}}</ref>{{Failed verification|date=May 2023|reason=The quoted source doesn't say anything about the spelling, and it may simply be a misspelling in that source}}
پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.
Due to proximity to the [[Papua New Guinea]] mainland, the northern Torres Strait islands experience occasional [[asylum seeker]] arrivals from across the Strait. A total of ten asylum seekers from Papua New Guinea were detected in each of 2012 and 2013.<ref>{{cite news|last=Wordsworth|first=Matt|title = Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url= http://www.abc.net.au/news/2013-08-13/torres-strait-png-asylum-seekers-customs-border-patrol/4884640|date=13 August 2013|access-date=9 May 2015}}</ref>
==جاگرافي==
==ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون==
==جهاز جا رستا==
==ادب ۾==
ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.
==پڻ ڏسو==
* [[نيو گني]]
* [[باب المندب]]
* [[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
* [[جبرالٽر سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
{{Commons category|Torres Strait}}
* [https://www.slq.qld.gov.au/blog/margaret-lawrie-collection-torres-strait-islands-1964-1998-treasure-collection-john-oxley Margaret Lawrie Collection of Torres Strait Islands 1964-1998: treasure collection of the John Oxley Library]
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184075880802061 Brian Cassey Life in the Torres Strait photographs], [[State Library of Queensland]]
{{Authority control}}
[[زمرو:ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
[[زمرو:سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-پاپوا نيو گني حد]]
[[زمرو:بين الاقوامي سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جي ثقافت]]
[[زمرو:IMCRA ميسو-اسڪيل بايو ريجنز]]
jsuttcb2hzoskqz3422hb1xgab60c80
380288
380281
2026-05-24T12:27:16Z
Memon2025
21315
/* Pre-colonisation */
380288
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|image=|location=[[Indian Ocean]]<br/>
[[Pacific Ocean]]<br>ٽوريس اسٽريٽ}}
[[File:Torres_Strait.jpg|ساڄو|thumb|251x251 عڪسلون|خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.]]
[[File:TorresStraitIslands2022OSM.png|ساڄو|thumb|348x348 عڪسلون|ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو]]
'''ٽورس سامونڊي گذرگاهه''' (<small>Torres</small> <small>Strait</small>)، جن کي '''زيناد ڪيس''' (<small>Zenadh</small> <small>Kes</small>) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]] جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ [[آبي گذرگاهه|سامونڊي گذرگاهه]] آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني [[نيويگيٽر]] "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.
==تاريخ==
=== نوآبادي کان اڳ ===
ٽورس اسٽريٽ جا ٻيٽ گهٽ ۾ گهٽ 2,500 سالن کان ۽ شايد ان کان به وڌيڪ عرصي تائين انسانن جي آبادي ۾ آهن. <ref name="history TSRA">{{cite web|url=http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|title=History of Torres Strait to 1879 – a regional view|author=John Burton|publisher=[[Torres Strait Regional Authority]]|access-date=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090515015550/http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|archive-date=2009-05-15}}</ref> مختلف ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارا برادرين جي هڪ منفرد ثقافت آهي ۽ ٻيٽن ۽ ويجهن ساحلي پٽين سان ڊگهي تاريخ آهي. انهن جي اتر ۾ پاپوان ۽ آسٽريليا جي اصلي برادرين سان سامونڊي واپار ۽ پکيڙ ٽنهي سماجي گروهن ۾ هڪ هزارين سال پراڻو مستحڪم ثقافتي رابطو برقرار رکي آهي.
=== يورپي نوآبادي جو دور ===
سمندري پٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل يورپي نيويگيشن لوئس واز ڊي ٽورس طرفان هئي. هڪ پائلٽ جيڪو اسپيني مهم تي سيڪنڊ ان ڪمانڊ هو. نيويگيٽر پيڊرو فرنينڊس ڊي ڪوئيروس جي اڳواڻي ۾. جيڪو 1605 ۾ پيرو کان ڏکڻ پئسفڪ ڏانهن روانو ٿيو. ڪوئيروس جي جهاز ميڪسيڪو واپس اچڻ کان پوءِ. ٽورس مالوڪو ٻيٽن ذريعي منيلا ڏانهن ارادي وارو سفر ٻيهر شروع ڪيو. هن نيو گني جي ڏکڻ ساحل سان سفر ڪيو. ۽ اهو لنگر دريافت ڪيو جيڪو اڃا تائين سندس نالو رکي ٿو. هي دريافت (پئسفڪ جي اسپيني نقشن ۾ درج ٿيل) بعد ۾ جيمس ڪڪ جي آسٽريليا جي سفر کي ممڪن بڻائيندي. ٽوريس ۽ سندس عملو. انهن آسٽريليا جي مکيه زمين کي ڏسڻ لاءِ معلوم ناهي (صرف چار مهينا اڳ وليم جانزون جو دورو ڪيو هو. ڊائيفڪن کي ٻيڙي هلائيندي. ان جي برعڪس اسٽريٽ کان واقف ٿيڻ کان سواءِ. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو). ٽوريس جي ڏسڻ جو ڪو خاص رڪارڊ موجود ناهي (سندس ڏکڻ ۾ هڪ وڏي زميني ميڙ جو ساحل). ۽ شروعاتي اسپيني نقشا نيو گني جي ساحل کي صحيح طور تي ڏيکارين ٿا. پر آسٽريليا کي ڇڏي ڏيو. * 1769 ۾. اسڪاٽش جاگرافيدان اليگزينڊر ڊيلريمپل (1762 ۾ فلپائن ۾ قبضو ڪيل ڪجهه اسپيني دستاويزن جو ترجمو ڪندي) لوئس واز ڊي ٽوريس جي شاهدي ڳولي لڌي هئي. نيو گني جي ڏکڻ ۾ هڪ گذرگاهه ثابت ڪندي. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن دريافت ڊيلريمپل کي 1770-1771 ۾ ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ ڪيترن ئي سفرن ۽ دريافتن جو تاريخي مجموعو شايع ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن هڪ نامعلوم براعظم جي وجود جي سندس دعويٰ ۾ وڏي دلچسپي پيدا ڪئي. ڊيلريمپل ئي هو جنهن ٽورس جي نالي تي اسٽريٽ جو نالو رکيو. ڊيلريمپل سخت مايوس ٿيو. ته اهو جيمس ڪڪ هو ۽ نه هو جنهن کي مهم جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو هو. جيڪو آخرڪار 1770 ۾ برطانوي مقابلي ۽ آسٽريليا جي اوڀر ساحلي پٽي جي نقشي جي اڳواڻي ڪئي. * 1770 ۾. ليفٽيننٽ جيمس ڪڪ ڪيپ يارڪ جو گول ڪيو. ڏکڻ اولهه ڏانهن رخ ڪيو. ۽ "پوسن ٻيٽ" تي لهي ويو. هڪ ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تان. هن جهاز ڏانهن اشارو ڪيو. ته هو خطرناڪ اسٽريٽ ذريعي هڪ بحري گذرگاهه ڏسي سگهي ٿو. بعد ۾ بٽاويا ۾. اهو فرض ڪيو ويو آهي. ته جڏهن هن کي خبر پئي ته فرانسيسي هن کان اڳ پئسفڪ پار ڪري چڪا هئا. ته ڪڪ هن سگنلنگ مشق کي قبضي جي تقريب جي طور تي ٻيهر لکيو. چيو ته هن برطانوي تاج لاءِ آسٽريليا جي اوڀر ساحل جو دعويٰ ڪيو آهي.
first recorded European navigation of the strait was by [[Luís Vaz de Torres]], a pilot who was second-in-command on the [[Spanish Empire|Spanish]] expedition led by navigator [[Pedro Fernandes de Queirós]] who sailed from [[Peru]] to the [[Pacific Ocean|South Pacific]] in 1605. After Queirós's ship returned to [[Mexico]], Torres resumed the intended voyage to [[Manila]] via the [[Maluku Islands]]. He sailed along the south coast of New Guinea and discovered the strait that still bears his name. This discovery recorded in Spanish maps of the [[Pacific]] would later make possible [[James Cook]]'s expedition to [[Australia]]. Torres and his crew are not known to have sighted the Australian mainland visited just [[Janszoon voyage of 1605–06|four months earlier]] by [[Willem Janszoon]] sailing {{ship||Duyfken||2}} without conversely becoming aware of the strait now known as Torres Strait. No specific records exists of Torres sighting the coast of a major land mass to his south,<ref name="hil80">{{cite book |first= Brett |last=Hilder |year=1980 |title=The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 |publisher=University of Queensland Press |location=St. Lucia, Queensland |url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_201231/G289_T6H5_1980.pdf |isbn=070221275X |oclc=911315041 |access-date=2021-01-31 }}</ref> and early Spanish maps show the coast of New Guinea correctly but omit Australia.
In 1769, the [[Scotland|Scottish]] geographer [[Alexander Dalrymple]], whilst translating some Spanish documents captured in the Philippines in 1762, had found Luís Vaz de Torres's testimony proving a passage south of New Guinea now known as Torres Strait.<ref>In his 1853 book, ''The Three Colonies of Australia'', Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" ([[s:The three colonies of Australia/Part 1#14|page 14]]). Britain held [[Manila#Spanish period]] briefly from 1762 to 1764 at the end of the [[Seven Years' War]].</ref> This discovery led Dalrymple to publish the ''Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean'' in 1770–1771, which aroused widespread interest in his claim of the existence of an unknown continent. It was Dalrymple who named the strait after Torres. Dalrymple was bitterly disappointed that it was [[James Cook]] and not he who was appointed commander of the expedition that eventually led in 1770 to the British encounter and charting of the eastern coastline of Australia.{{cn|date=April 2026}}
In 1770, Lieutenant [[James Cook]] rounded Cape York, turned south-west and landed on [[Possession Island (Queensland)|Possession Island]]. From the top of a hill, he signalled down to the ship that he could see a navigable passage through the dangerous Strait. Later in [[Batavia, Dutch East Indies|Batavia]]. It has been postulated that when he learned that the French had preceded him across the [[Pacific Ocean|Pacific]], that Cook re-wrote this signalling drill as a possession ceremony,<ref>{{cite book |last1=Beaglehole |first1=J.C. |title=The Journals of Captain James Cook, Vol. I |orig-date=1st Pub. 1955 |publisher=Hakluyt Society |location=Cambridge |isbn=0851157440 |pages=387–388}}</ref> saying he had claimed Australia's east coast for the British Crown.<ref>{{cite book |last1=Cameron-Ash |first1=M. |title=Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage |date=2018 |publisher=Rosenberg |location=Sydney |isbn=9780648043966 |pages=180–189, 190–197}}</ref>
In 1823, Captain John Lihou, Master of the 550-ton merchant ship ''{{ship||Zenobia|1815 ship|2}}'' of [[Calcutta]], was on passage from [[Manila]] to [[South America]] and chose a route through Torres Strait. Remarkably, this would become the first time for a ship to be navigated through the Torres Strait from west to east. According to the ''[[Sydney Gazette]]'' of April 1823: "This essay of nautical skill was accomplished after the loss of four anchors and the rudder". It was also the first occasion a ship was navigated through the [[Coral Sea]] from Torres Strait, south-eastward to the southward of [[New Caledonia]]. Lihou saw Sir James Saumarez' Shoal (now [[Saumarez Reefs]]) on 27 February and named the reef system after Vice-Admiral [[James Saumarez, 1st Baron de Saumarez|James Saumarez]]. On this same trip, Lihou discovered the [[Lihou Reef National Nature Reserve|Lihou Reef and Cays]] and Port Lihou (originally named Port Yarborough, on the southern shore of [[Prince of Wales Island (Queensland)|Prince of Wales Island]]).{{efn|Lihou's ship is different from the 385-ton {{HMS|Zenobia|1807}}, built at King's Lynn in 1807.}}
The [[London Missionary Society]] arrived on Erub (Darnley Island) in 1871. Although some of the Torres Strait islands lie just off the coast of New Guinea, they were annexed in 1879 by [[colony of Queensland]], then a British colony. There was an important [[Pearl hunting|pearling]] industry from the 1860s until about 1970 when it collapsed in the face of competition from the plastics industry. Pearl-shelling was responsible for the arrival of experienced divers from many countries, notably [[Japan]].<ref>Ganter, Regina. (1994). ''The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s''. Melbourne University Press. {{ISBN|0-522-84547-9}}.</ref>
In 1978, an agreement between Australia and [[Papua New Guinea]] determined the [[maritime boundary|maritime border]] in the Torres Strait.<ref>for a detailed map see {{cite web|url=http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|title=Australia's Maritime Zones in the Torres Strait|publisher=Australian Government – Geoscience Australia|access-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022070241/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}},<br /> for the agreement see {{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/AUS-PNG1978TS.PDF|title=Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978|publisher=[[United Nations]]|access-date=2008-04-13}}</ref>
===جديد تاريخ===
سال 1959ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو ڪوئنزلينڊ کان نيو گني تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (canoe) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.
In 1959, Australian [[Michael 'Tarzan' Fomenko]] paddled a homemade [[dugout canoe]] from [[Queensland]] to [[New Guinea]] through the Torres Strait via [[Horn Island, Queensland|Horn Island]].<ref name = ThursIsl>{{Cite news |date=1959-03-17 |title= "Tarzan" To Visit Thursday Island |newspaper=[[Torres News]] |location= [[Thursday Island]] |language=en |page=2 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/255805810}}</ref><ref name = 59JulyCanTim>{{Cite news |date=1959-07-30 |title= Fomenko At Horn Island |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103126567}}</ref> Fomenko's journey captured the attention of the Australian media for weeks, with updates on his progress and the Torres Strait Islanders who helped him often appearing on the front page of ''[[The Canberra Times]]''.<ref name = 59JulyCanTim/><ref name = 1960JanCanTim>{{Cite news |date=1960-01-18 |title= Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared" |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103075231}}</ref><ref name = 1960FebCanTim>{{Cite news |date=1960-02-03 |title= Fomenko Back In Hollandia |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105901356}}</ref>
سال 1978ع ۾ [[آسٽريليا]] ۽ [[پاپوا نيو گني]] جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. 1980ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو. مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/چينل/آبي رستو) مان نڪتل هو. بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.
In the 1980s, Torres Strait Island people wanted to create a name for the islands which related to their culture. Initially the name "Magani Malu Kes" was suggested for the region, but later adopting the [[acronym]] "Zenadh Kes", to refer to the Torres Strait.<ref>{{cite web|title=Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes|url=https://www.qhatlas.com.au/content/mapping-torres-strait-ti-magani-malu-and-zenadh-kes|access-date=6 December 2021|website=Queensland Historical Atlas}}</ref> The acronym "ZENADTH KES" was first derived from 'Zey' (south), 'Naygay' (north), 'Dagam' (place/side), 'Thawathaw' (coastline) and KES (passage/channel/waterway).<ref>{{cite web|title=Zenadth Kes|url=http://tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|website=Torres Strait Islands RC|publisher=[[Queensland Government]]|access-date=6 December 2021|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164248/https://www.tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|url-status=dead}}</ref> However, this has become modified and it is now spelt Zenadh Kes.<ref>{{cite web|date=12 August 2020|title=Zenadh Kes Mai|url=https://www.canopyart.com.au/product/zenadh-kes-mai-torres-strait-pearling-story/|access-date=6 December 2021|website=Canopy}}</ref>{{Failed verification|date=May 2023|reason=The quoted source doesn't say anything about the spelling, and it may simply be a misspelling in that source}}
پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.
Due to proximity to the [[Papua New Guinea]] mainland, the northern Torres Strait islands experience occasional [[asylum seeker]] arrivals from across the Strait. A total of ten asylum seekers from Papua New Guinea were detected in each of 2012 and 2013.<ref>{{cite news|last=Wordsworth|first=Matt|title = Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url= http://www.abc.net.au/news/2013-08-13/torres-strait-png-asylum-seekers-customs-border-patrol/4884640|date=13 August 2013|access-date=9 May 2015}}</ref>
==جاگرافي==
==ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون==
==جهاز جا رستا==
==ادب ۾==
ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.
==پڻ ڏسو==
* [[نيو گني]]
* [[باب المندب]]
* [[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
* [[جبرالٽر سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
{{Commons category|Torres Strait}}
* [https://www.slq.qld.gov.au/blog/margaret-lawrie-collection-torres-strait-islands-1964-1998-treasure-collection-john-oxley Margaret Lawrie Collection of Torres Strait Islands 1964-1998: treasure collection of the John Oxley Library]
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184075880802061 Brian Cassey Life in the Torres Strait photographs], [[State Library of Queensland]]
{{Authority control}}
[[زمرو:ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
[[زمرو:سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-پاپوا نيو گني حد]]
[[زمرو:بين الاقوامي سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جي ثقافت]]
[[زمرو:IMCRA ميسو-اسڪيل بايو ريجنز]]
76tc5yxbzaqj3dj67zkggvaezj8icxd
380296
380288
2026-05-24T12:33:29Z
Memon2025
21315
/* جديد تاريخ */
380296
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|image=|location=[[Indian Ocean]]<br/>
[[Pacific Ocean]]<br>ٽوريس اسٽريٽ}}
[[File:Torres_Strait.jpg|ساڄو|thumb|251x251 عڪسلون|خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.]]
[[File:TorresStraitIslands2022OSM.png|ساڄو|thumb|348x348 عڪسلون|ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو]]
'''ٽورس سامونڊي گذرگاهه''' (<small>Torres</small> <small>Strait</small>)، جن کي '''زيناد ڪيس''' (<small>Zenadh</small> <small>Kes</small>) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]] جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ [[آبي گذرگاهه|سامونڊي گذرگاهه]] آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني [[نيويگيٽر]] "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.
==تاريخ==
=== نوآبادي کان اڳ ===
ٽورس اسٽريٽ جا ٻيٽ گهٽ ۾ گهٽ 2,500 سالن کان ۽ شايد ان کان به وڌيڪ عرصي تائين انسانن جي آبادي ۾ آهن. <ref name="history TSRA">{{cite web|url=http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|title=History of Torres Strait to 1879 – a regional view|author=John Burton|publisher=[[Torres Strait Regional Authority]]|access-date=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090515015550/http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|archive-date=2009-05-15}}</ref> مختلف ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارا برادرين جي هڪ منفرد ثقافت آهي ۽ ٻيٽن ۽ ويجهن ساحلي پٽين سان ڊگهي تاريخ آهي. انهن جي اتر ۾ پاپوان ۽ آسٽريليا جي اصلي برادرين سان سامونڊي واپار ۽ پکيڙ ٽنهي سماجي گروهن ۾ هڪ هزارين سال پراڻو مستحڪم ثقافتي رابطو برقرار رکي آهي.
=== يورپي نوآبادي جو دور ===
سمندري پٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل يورپي نيويگيشن لوئس واز ڊي ٽورس طرفان هئي. هڪ پائلٽ جيڪو اسپيني مهم تي سيڪنڊ ان ڪمانڊ هو. نيويگيٽر پيڊرو فرنينڊس ڊي ڪوئيروس جي اڳواڻي ۾. جيڪو 1605 ۾ پيرو کان ڏکڻ پئسفڪ ڏانهن روانو ٿيو. ڪوئيروس جي جهاز ميڪسيڪو واپس اچڻ کان پوءِ. ٽورس مالوڪو ٻيٽن ذريعي منيلا ڏانهن ارادي وارو سفر ٻيهر شروع ڪيو. هن نيو گني جي ڏکڻ ساحل سان سفر ڪيو. ۽ اهو لنگر دريافت ڪيو جيڪو اڃا تائين سندس نالو رکي ٿو. هي دريافت (پئسفڪ جي اسپيني نقشن ۾ درج ٿيل) بعد ۾ جيمس ڪڪ جي آسٽريليا جي سفر کي ممڪن بڻائيندي. ٽوريس ۽ سندس عملو. انهن آسٽريليا جي مکيه زمين کي ڏسڻ لاءِ معلوم ناهي (صرف چار مهينا اڳ وليم جانزون جو دورو ڪيو هو. ڊائيفڪن کي ٻيڙي هلائيندي. ان جي برعڪس اسٽريٽ کان واقف ٿيڻ کان سواءِ. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو). ٽوريس جي ڏسڻ جو ڪو خاص رڪارڊ موجود ناهي (سندس ڏکڻ ۾ هڪ وڏي زميني ميڙ جو ساحل). ۽ شروعاتي اسپيني نقشا نيو گني جي ساحل کي صحيح طور تي ڏيکارين ٿا. پر آسٽريليا کي ڇڏي ڏيو. * 1769 ۾. اسڪاٽش جاگرافيدان اليگزينڊر ڊيلريمپل (1762 ۾ فلپائن ۾ قبضو ڪيل ڪجهه اسپيني دستاويزن جو ترجمو ڪندي) لوئس واز ڊي ٽوريس جي شاهدي ڳولي لڌي هئي. نيو گني جي ڏکڻ ۾ هڪ گذرگاهه ثابت ڪندي. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن دريافت ڊيلريمپل کي 1770-1771 ۾ ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ ڪيترن ئي سفرن ۽ دريافتن جو تاريخي مجموعو شايع ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن هڪ نامعلوم براعظم جي وجود جي سندس دعويٰ ۾ وڏي دلچسپي پيدا ڪئي. ڊيلريمپل ئي هو جنهن ٽورس جي نالي تي اسٽريٽ جو نالو رکيو. ڊيلريمپل سخت مايوس ٿيو. ته اهو جيمس ڪڪ هو ۽ نه هو جنهن کي مهم جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو هو. جيڪو آخرڪار 1770 ۾ برطانوي مقابلي ۽ آسٽريليا جي اوڀر ساحلي پٽي جي نقشي جي اڳواڻي ڪئي. * 1770 ۾. ليفٽيننٽ جيمس ڪڪ ڪيپ يارڪ جو گول ڪيو. ڏکڻ اولهه ڏانهن رخ ڪيو. ۽ "پوسن ٻيٽ" تي لهي ويو. هڪ ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تان. هن جهاز ڏانهن اشارو ڪيو. ته هو خطرناڪ اسٽريٽ ذريعي هڪ بحري گذرگاهه ڏسي سگهي ٿو. بعد ۾ بٽاويا ۾. اهو فرض ڪيو ويو آهي. ته جڏهن هن کي خبر پئي ته فرانسيسي هن کان اڳ پئسفڪ پار ڪري چڪا هئا. ته ڪڪ هن سگنلنگ مشق کي قبضي جي تقريب جي طور تي ٻيهر لکيو. چيو ته هن برطانوي تاج لاءِ آسٽريليا جي اوڀر ساحل جو دعويٰ ڪيو آهي.
first recorded European navigation of the strait was by [[Luís Vaz de Torres]], a pilot who was second-in-command on the [[Spanish Empire|Spanish]] expedition led by navigator [[Pedro Fernandes de Queirós]] who sailed from [[Peru]] to the [[Pacific Ocean|South Pacific]] in 1605. After Queirós's ship returned to [[Mexico]], Torres resumed the intended voyage to [[Manila]] via the [[Maluku Islands]]. He sailed along the south coast of New Guinea and discovered the strait that still bears his name. This discovery recorded in Spanish maps of the [[Pacific]] would later make possible [[James Cook]]'s expedition to [[Australia]]. Torres and his crew are not known to have sighted the Australian mainland visited just [[Janszoon voyage of 1605–06|four months earlier]] by [[Willem Janszoon]] sailing {{ship||Duyfken||2}} without conversely becoming aware of the strait now known as Torres Strait. No specific records exists of Torres sighting the coast of a major land mass to his south,<ref name="hil80">{{cite book |first= Brett |last=Hilder |year=1980 |title=The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 |publisher=University of Queensland Press |location=St. Lucia, Queensland |url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_201231/G289_T6H5_1980.pdf |isbn=070221275X |oclc=911315041 |access-date=2021-01-31 }}</ref> and early Spanish maps show the coast of New Guinea correctly but omit Australia.
In 1769, the [[Scotland|Scottish]] geographer [[Alexander Dalrymple]], whilst translating some Spanish documents captured in the Philippines in 1762, had found Luís Vaz de Torres's testimony proving a passage south of New Guinea now known as Torres Strait.<ref>In his 1853 book, ''The Three Colonies of Australia'', Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" ([[s:The three colonies of Australia/Part 1#14|page 14]]). Britain held [[Manila#Spanish period]] briefly from 1762 to 1764 at the end of the [[Seven Years' War]].</ref> This discovery led Dalrymple to publish the ''Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean'' in 1770–1771, which aroused widespread interest in his claim of the existence of an unknown continent. It was Dalrymple who named the strait after Torres. Dalrymple was bitterly disappointed that it was [[James Cook]] and not he who was appointed commander of the expedition that eventually led in 1770 to the British encounter and charting of the eastern coastline of Australia.{{cn|date=April 2026}}
In 1770, Lieutenant [[James Cook]] rounded Cape York, turned south-west and landed on [[Possession Island (Queensland)|Possession Island]]. From the top of a hill, he signalled down to the ship that he could see a navigable passage through the dangerous Strait. Later in [[Batavia, Dutch East Indies|Batavia]]. It has been postulated that when he learned that the French had preceded him across the [[Pacific Ocean|Pacific]], that Cook re-wrote this signalling drill as a possession ceremony,<ref>{{cite book |last1=Beaglehole |first1=J.C. |title=The Journals of Captain James Cook, Vol. I |orig-date=1st Pub. 1955 |publisher=Hakluyt Society |location=Cambridge |isbn=0851157440 |pages=387–388}}</ref> saying he had claimed Australia's east coast for the British Crown.<ref>{{cite book |last1=Cameron-Ash |first1=M. |title=Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage |date=2018 |publisher=Rosenberg |location=Sydney |isbn=9780648043966 |pages=180–189, 190–197}}</ref>
In 1823, Captain John Lihou, Master of the 550-ton merchant ship ''{{ship||Zenobia|1815 ship|2}}'' of [[Calcutta]], was on passage from [[Manila]] to [[South America]] and chose a route through Torres Strait. Remarkably, this would become the first time for a ship to be navigated through the Torres Strait from west to east. According to the ''[[Sydney Gazette]]'' of April 1823: "This essay of nautical skill was accomplished after the loss of four anchors and the rudder". It was also the first occasion a ship was navigated through the [[Coral Sea]] from Torres Strait, south-eastward to the southward of [[New Caledonia]]. Lihou saw Sir James Saumarez' Shoal (now [[Saumarez Reefs]]) on 27 February and named the reef system after Vice-Admiral [[James Saumarez, 1st Baron de Saumarez|James Saumarez]]. On this same trip, Lihou discovered the [[Lihou Reef National Nature Reserve|Lihou Reef and Cays]] and Port Lihou (originally named Port Yarborough, on the southern shore of [[Prince of Wales Island (Queensland)|Prince of Wales Island]]).{{efn|Lihou's ship is different from the 385-ton {{HMS|Zenobia|1807}}, built at King's Lynn in 1807.}}
The [[London Missionary Society]] arrived on Erub (Darnley Island) in 1871. Although some of the Torres Strait islands lie just off the coast of New Guinea, they were annexed in 1879 by [[colony of Queensland]], then a British colony. There was an important [[Pearl hunting|pearling]] industry from the 1860s until about 1970 when it collapsed in the face of competition from the plastics industry. Pearl-shelling was responsible for the arrival of experienced divers from many countries, notably [[Japan]].<ref>Ganter, Regina. (1994). ''The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s''. Melbourne University Press. {{ISBN|0-522-84547-9}}.</ref>
In 1978, an agreement between Australia and [[Papua New Guinea]] determined the [[maritime boundary|maritime border]] in the Torres Strait.<ref>for a detailed map see {{cite web|url=http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|title=Australia's Maritime Zones in the Torres Strait|publisher=Australian Government – Geoscience Australia|access-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022070241/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}},<br /> for the agreement see {{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/AUS-PNG1978TS.PDF|title=Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978|publisher=[[United Nations]]|access-date=2008-04-13}}</ref>
===جديد تاريخ===
سال <small>1959</small>ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنزلينڊ]] کان [[نيو گني]] تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (<small>canoe</small>) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. <ref name="ThursIsl">{{Cite news |date=1959-03-17 |title= "Tarzan" To Visit Thursday Island |newspaper=[[Torres News]] |location= [[Thursday Island]] |language=en |page=2 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/255805810}}</ref><ref name="59JulyCanTim">{{Cite news |date=1959-07-30 |title= Fomenko At Horn Island |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103126567}}</ref> فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.<ref name="59JulyCanTim" /><ref name="1960JanCanTim">{{Cite news |date=1960-01-18 |title= Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared" |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103075231}}</ref><ref name="1960FebCanTim">{{Cite news |date=1960-02-03 |title= Fomenko Back In Hollandia |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105901356}}</ref>
سال <small>1978</small>ع ۾ [[آسٽريليا]] ۽ [[پاپوا نيو گني]] جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. <small>1980</small>ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو.<ref>{{cite web|title=Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes|url=https://www.qhatlas.com.au/content/mapping-torres-strait-ti-magani-malu-and-zenadh-kes|access-date=6 December 2021|website=Queensland Historical Atlas}}</ref> مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/آبي رستو) مان نڪتل هو. <ref>{{cite web|title=Zenadth Kes|url=http://tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|website=Torres Strait Islands RC|publisher=[[Queensland Government]]|access-date=6 December 2021|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164248/https://www.tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|url-status=dead}}</ref> بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.<ref>{{cite web|date=12 August 2020|title=Zenadh Kes Mai|url=https://www.canopyart.com.au/product/zenadh-kes-mai-torres-strait-pearling-story/|access-date=6 December 2021|website=Canopy}}</ref>
پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.<ref>{{cite news|last=Wordsworth|first=Matt|title = Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url= http://www.abc.net.au/news/2013-08-13/torres-strait-png-asylum-seekers-customs-border-patrol/4884640|date=13 August 2013|access-date=9 May 2015}}</ref>
==جاگرافي==
==ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون==
==جهاز جا رستا==
==ادب ۾==
ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.
==پڻ ڏسو==
* [[نيو گني]]
* [[باب المندب]]
* [[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
* [[جبرالٽر سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
{{Commons category|Torres Strait}}
* [https://www.slq.qld.gov.au/blog/margaret-lawrie-collection-torres-strait-islands-1964-1998-treasure-collection-john-oxley Margaret Lawrie Collection of Torres Strait Islands 1964-1998: treasure collection of the John Oxley Library]
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184075880802061 Brian Cassey Life in the Torres Strait photographs], [[State Library of Queensland]]
{{Authority control}}
[[زمرو:ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
[[زمرو:سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-پاپوا نيو گني حد]]
[[زمرو:بين الاقوامي سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جي ثقافت]]
[[زمرو:IMCRA ميسو-اسڪيل بايو ريجنز]]
quchhsdys2n8edz3e4nbc61sl7fifq3
380317
380296
2026-05-24T12:51:41Z
Memon2025
21315
/* يورپي نوآبادي جو دور */
380317
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|image=|location=[[Indian Ocean]]<br/>
[[Pacific Ocean]]<br>ٽوريس اسٽريٽ}}
[[File:Torres_Strait.jpg|ساڄو|thumb|251x251 عڪسلون|خلا مان نظر ايندڙ ٽورس سامونڊي گذرگاهه - ڪيپ يارڪ پيننسولا هيٺان آهي؛ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جا ڪيترائي ٻيٽ اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] ڏانهن پکڙيل ڏسي سگهجن ٿا.]]
[[File:TorresStraitIslands2022OSM.png|ساڄو|thumb|348x348 عڪسلون|ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۽ ان جي ٻيٽن جو تفصيلي نقشو]]
'''ٽورس سامونڊي گذرگاهه''' (<small>Torres</small> <small>Strait</small>)، جن کي '''زيناد ڪيس''' (<small>Zenadh</small> <small>Kes</small>) جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي [[ميلئنيزيا|ميلنيشيا]] جي ٻيٽن جي وچ ۾ هڪ [[آبي گذرگاهه|سامونڊي گذرگاهه]] آهي. اهو ان جي تنگ حد تائين ويڪر 150 kilometres آهي. ڏکڻ ۾ ڪيپ يارڪ جزيرو نما آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] جي مکيه زمين جي اترئين انتها آهي. اتر ۾ [[پاپوا نيو گني]] جو مغربي صوبو آهي. ان جو نالو اسڪاٽش جاگرافيدان "اليگزينڊر ڊيلريمپل" اسپيني [[نيويگيٽر]] "لوئس واز ڊي ٽوريس" جي نالي تي رکيو هو، جيڪو سال 1606ع ۾ هن اسٽريٽ مان گذريو هو.
==تاريخ==
=== نوآبادي کان اڳ ===
ٽورس اسٽريٽ جا ٻيٽ گهٽ ۾ گهٽ 2,500 سالن کان ۽ شايد ان کان به وڌيڪ عرصي تائين انسانن جي آبادي ۾ آهن. <ref name="history TSRA">{{cite web|url=http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|title=History of Torres Strait to 1879 – a regional view|author=John Burton|publisher=[[Torres Strait Regional Authority]]|access-date=2008-04-13|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090515015550/http://www.tsra.gov.au/the-torres-strait/general-history.aspx|archive-date=2009-05-15}}</ref> مختلف ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارا برادرين جي هڪ منفرد ثقافت آهي ۽ ٻيٽن ۽ ويجهن ساحلي پٽين سان ڊگهي تاريخ آهي. انهن جي اتر ۾ پاپوان ۽ آسٽريليا جي اصلي برادرين سان سامونڊي واپار ۽ پکيڙ ٽنهي سماجي گروهن ۾ هڪ هزارين سال پراڻو مستحڪم ثقافتي رابطو برقرار رکي آهي.
=== يورپي نوآبادي جو دور ===
سمندري پٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل يورپي نيويگيشن لوئس واز ڊي ٽورس طرفان هئي. هڪ پائلٽ جيڪو اسپيني مهم تي سيڪنڊ ان ڪمانڊ هو. نيويگيٽر پيڊرو فرنينڊس ڊي ڪوئيروس جي اڳواڻي ۾. جيڪو 1605 ۾ پيرو کان ڏکڻ پئسفڪ ڏانهن روانو ٿيو. ڪوئيروس جي جهاز ميڪسيڪو واپس اچڻ کان پوءِ. ٽورس مالوڪو ٻيٽن ذريعي منيلا ڏانهن ارادي وارو سفر ٻيهر شروع ڪيو. هن نيو گني جي ڏکڻ ساحل سان سفر ڪيو. ۽ اهو لنگر دريافت ڪيو جيڪو اڃا تائين سندس نالو رکي ٿو. هي دريافت (پئسفڪ جي اسپيني نقشن ۾ درج ٿيل) بعد ۾ جيمس ڪڪ جي آسٽريليا جي سفر کي ممڪن بڻائيندي. ٽوريس ۽ سندس عملو. انهن آسٽريليا جي مکيه زمين کي ڏسڻ لاءِ معلوم ناهي (صرف چار مهينا اڳ وليم جانزون جو دورو ڪيو هو. ڊائيفڪن کي ٻيڙي هلائيندي. ان جي برعڪس اسٽريٽ کان واقف ٿيڻ کان سواءِ. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو). ٽوريس جي ڏسڻ جو ڪو خاص رڪارڊ موجود ناهي (سندس ڏکڻ ۾ هڪ وڏي زميني ميڙ جو ساحل) ۽ شروعاتي اسپيني نقشا نيو گني جي ساحل کي صحيح طور تي ڏيکارين ٿا پر آسٽريليا کي ڇڏي ڏيو.<ref name="hil80">{{cite book |first= Brett |last=Hilder |year=1980 |title=The voyage of Torres: the discovery of the southern coastline of New Guinea and Torres Strait by Captain Luis Baez de Torres in 1606 |publisher=University of Queensland Press |location=St. Lucia, Queensland |url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_201231/G289_T6H5_1980.pdf |isbn=070221275X |oclc=911315041 |access-date=2021-01-31 }}</ref>
1769 ۾ اسڪاٽش جاگرافيدان اليگزينڊر ڊيلريمپل (1762 ۾ فلپائن ۾ قبضو ڪيل ڪجهه اسپيني دستاويزن جو ترجمو ڪندي) لوئس واز ڊي ٽوريس جي شاهدي ڳولي لڌي هئي. نيو گني جي ڏکڻ ۾ هڪ گذرگاهه ثابت ڪندي. هاڻي ٽوريس اسٽريٽ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.<ref>In his 1853 book, ''The Three Colonies of Australia'', Samuel Sidney expressed it thus: "During our war with Spain we captured Manilla by storm, and in the archives of that city Mr. Alexander Dalrymple, the historiographer of the British Admiralty, discovered a copy of the letter to the King of Spain, which had been deposited there by Torres. Dalrymple, with that right feeling which should inspire all men of science, did justice to the discoverer by inscribing on the official maps issued from his department, against the intricate passage between Australia and New Guinea, 'Torres Straits.'" ([[s:The three colonies of Australia/Part 1#14|page 14]]). Britain held [[Manila#Spanish period]] briefly from 1762 to 1764 at the end of the [[Seven Years' War]].</ref> هن دريافت ڊيلريمپل کي 1770-1771 ۾ ڏکڻ پئسفڪ سمنڊ ۾ ڪيترن ئي سفرن ۽ دريافتن جو تاريخي مجموعو شايع ڪرڻ تي مجبور ڪيو. جنهن هڪ نامعلوم براعظم جي وجود جي سندس دعويٰ ۾ وڏي دلچسپي پيدا ڪئي. ڊيلريمپل ئي هو جنهن ٽورس جي نالي تي اسٽريٽ جو نالو رکيو. ڊيلريمپل سخت مايوس ٿيو. ته اهو جيمس ڪڪ هو ۽ نه هو جنهن کي مهم جو ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو هو. جيڪو آخرڪار 1770 ۾ برطانوي مقابلي ۽ آسٽريليا جي اوڀر ساحلي پٽي جي نقشي جي اڳواڻي ڪئي.
1770 ۾ ليفٽيننٽ جيمس ڪڪ ڪيپ يارڪ جو گول ڪيو. ڏکڻ اولهه ڏانهن رخ ڪيو. ۽ "پوسن ٻيٽ" تي لهي ويو. هڪ ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تان. هن جهاز ڏانهن اشارو ڪيو. ته هو خطرناڪ اسٽريٽ ذريعي هڪ بحري گذرگاهه ڏسي سگهي ٿو. بعد ۾ بٽاويا ۾. اهو فرض ڪيو ويو آهي. ته جڏهن هن کي خبر پئي ته فرانسيسي هن کان اڳ پئسفڪ پار ڪري چڪا هئا. ته ڪڪ هن سگنلنگ مشق کي قبضي جي تقريب جي طور تي ٻيهر لکيو<ref>{{cite book |last1=Beaglehole |first1=J.C. |title=The Journals of Captain James Cook, Vol. I |orig-date=1st Pub. 1955 |publisher=Hakluyt Society |location=Cambridge |isbn=0851157440 |pages=387–388}}</ref> چيو ته هن برطانوي تاج لاءِ آسٽريليا جي اوڀر ساحل جو دعويٰ ڪيو آهي.<ref>{{cite book |last1=Cameron-Ash |first1=M. |title=Lying for the Admiralty: Captain Cook's Endeavour Voyage |date=2018 |publisher=Rosenberg |location=Sydney |isbn=9780648043966 |pages=180–189, 190–197}}</ref>
1823ع ۾ ڪيپٽن جان لهو (550 ٽن وزني واپاري جهاز "زينوبيا آف ڪلڪتي" جو ماسٽر) منيلا کان ڏکڻ آمريڪا ڏانهن سفر ڪري رهيو هو. ۽ ٽورس اسٽريٽ ذريعي هڪ رستو چونڊيو. قابل ذڪر طور تي. هي پهريون ڀيرو هوندو جڏهن ڪنهن جهاز کي ٽورس اسٽريٽ ذريعي اولهه کان اوڀر ڏانهن نيويگيٽ ڪيو ويندو. اپريل 1823ع جي سڊني گزيٽ موجب: "نوٽيڪل مهارت جو هي مضمون چار لنگر ۽ رڊر جي نقصان کان پوءِ حاصل ڪيو ويو".
اهو پڻ پهريون موقعو هو, جڏهن هڪ جهاز کي, ڏکڻ-اوڀر طرف نيو ڪيليڊونيا جي ڏکڻ طرف, ٽورس اسٽريٽ کان ڪورل سمنڊ ذريعي نيويگيٽ ڪيو ويو. لهو 27 فيبروري تي سر جيمس سوماريز جي شوال (هاڻي سوماريز ريفس) کي ڏٺو ۽ ريف سسٽم جو نالو وائيس ايڊمرل جيمس سوماريز جي نالي تي رکيو. ساڳئي سفر تي لهو "لهو ريف" ۽ ڪيز ۽ پورٽ ليهو (اصل ۾ پورٽ ياربورو جو نالو پرنس آف ويلز ٻيٽ جي ڏاکڻي ڪناري تي) دريافت ڪيو.
لنڊن مشنري سوسائٽي 1871 ۾ ايرب (ڊرنلي ٻيٽ) تي پهتي. جيتوڻيڪ ڪجهه ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ نيو گني جي ساحل کان بلڪل پري آهن. انهن کي 1879 ۾ ڪوئنزلينڊ جي ڪالوني (پوءِ هڪ برطانوي ڪالوني) سان ملايو ويو. 1860 جي ڏهاڪي کان وٺي 1970 تائين, جڏهن اهو پلاسٽڪ انڊسٽري جي مقابلي ۾ ختم ٿي ويو, هڪ اهم موتي ڳولڻ جي صنعت هئي. موتي جي گولي ڪيترن ئي ملڪن, خاص طور تي جاپان مان تجربيڪار غوطه خورن جي آمد جو ذميوار هئي.<ref>Ganter, Regina. (1994). ''The Pearl-Shellers of Torres Strait: Resource Use, Development and Decline, 1860s–1960s''. Melbourne University Press. {{ISBN|0-522-84547-9}}.</ref>
1978 ۾ آسٽريليا ۽ پاپوا نيو گني جي وچ ۾ هڪ معاهدي ٽورس اسٽريٽ ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو.<ref>for a detailed map see {{cite web|url=http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|title=Australia's Maritime Zones in the Torres Strait|publisher=Australian Government – Geoscience Australia|access-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022070241/http://www.ga.gov.au/image_cache/GA3747.pdf|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}},<br /> for the agreement see {{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/AUS-PNG1978TS.PDF|title=Treaty between Australia and the Independent State of Papua New Guinea concerning sovereignty and maritime boundaries in the area between the two countries, including the area known as Torres Strait, and related matters, 18 December 1978|publisher=[[United Nations]]|access-date=2008-04-13}}</ref>
===جديد تاريخ===
سال <small>1959</small>ع ۾ "آسٽريلوي ٽارزن" مائيڪل فومينڪو [[ڪوئينزلينڊ|ڪوئنزلينڊ]] کان [[نيو گني]] تائين گهر ۾ ٺهيل ڪينو (<small>canoe</small>) هلائي هارن ٻيٽ ذريعي ٽورس سامونڊي گذرگاهه پار ڪيو. <ref name="ThursIsl">{{Cite news |date=1959-03-17 |title= "Tarzan" To Visit Thursday Island |newspaper=[[Torres News]] |location= [[Thursday Island]] |language=en |page=2 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/255805810}}</ref><ref name="59JulyCanTim">{{Cite news |date=1959-07-30 |title= Fomenko At Horn Island |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103126567}}</ref> فومينڪو جي سفر هفتن تائين آسٽريليا جي ميڊيا جو ڌيان ڇڪايو. سندس ۽ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ وارن جيڪي هن جي مدد ڪئي ترقي بابت تازه ڪاريون اڪثر ڪري ڪينبرا ٽائمز جي پهرين صفحي تي ظاهر ٿينديون هيون.<ref name="59JulyCanTim" /><ref name="1960JanCanTim">{{Cite news |date=1960-01-18 |title= Dutch Report Says Fomenko "Dissapeared" |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/103075231}}</ref><ref name="1960FebCanTim">{{Cite news |date=1960-02-03 |title= Fomenko Back In Hollandia |newspaper=[[Canberra Times]] |location= [[Canberra]] |language=en |page=1 | url = https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/105901356}}</ref>
سال <small>1978</small>ع ۾ [[آسٽريليا]] ۽ [[پاپوا نيو گني]] جي وچ ۾ هڪ معاهدي ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه ۾ سامونڊي حد جو تعين ڪيو. <small>1980</small>ع جي ڏهاڪي ۾ ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ جا ماڻهو ٻيٽن لاءِ هڪ نالو ٺاهڻ چاهيندا هئا جيڪو انهن جي ثقافت سان لاڳاپيل هو. شروعات ۾ علائقي لاءِ نالو "مگاني مالو ڪيس" تجويز ڪيو ويو. پر بعد ۾ ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو حوالو ڏيڻ لاءِ "زيناد ڪيس" جو مخفف اختيار ڪيو ويو.<ref>{{cite web|title=Mapping the Torres Strait: from TI to Magani Malu and Zenadh Kes|url=https://www.qhatlas.com.au/content/mapping-torres-strait-ti-magani-malu-and-zenadh-kes|access-date=6 December 2021|website=Queensland Historical Atlas}}</ref> مخفف "زيناد ڪيس" پهريون ڀيرو "زي" (ڏکڻ) "نيگي" (اتر) "دگام" (جڳهه/پاسي) "ٿاواٿا" (ساحل لائن) ۽ "ڪيس" (لنگهه/آبي رستو) مان نڪتل هو. <ref>{{cite web|title=Zenadth Kes|url=http://tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|website=Torres Strait Islands RC|publisher=[[Queensland Government]]|access-date=6 December 2021|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164248/https://www.tsirc.qld.gov.au/sites/default/files/Zenadth%20Kes%20Acronym.pdf|url-status=dead}}</ref> بهرحال هي تبديل ٿي چڪو آهي ۽ هاڻي ان کي "زيناد ڪيس" لکيو ويو آهي.<ref>{{cite web|date=12 August 2020|title=Zenadh Kes Mai|url=https://www.canopyart.com.au/product/zenadh-kes-mai-torres-strait-pearling-story/|access-date=6 December 2021|website=Canopy}}</ref>
پاپوا نيو گني جي مکيه زمين جي ويجهو هجڻ جي ڪري اترين ٽورس اسٽريٽ ٻيٽ ڪڏهن ڪڏهن سامونڊي گذرگاهه پار کان پناهگيرن جي آمد جو تجربو ڪن ٿا. سال 2012ع ۽ 2013ع ۾ هر هڪ ۾ پاپوا نيو گني مان ڪل ڏهه پناهگيرن جو پتو لڳايو ويو.<ref>{{cite news|last=Wordsworth|first=Matt|title = Torres Strait looms as a new route for asylum seekers escaping PNG|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url= http://www.abc.net.au/news/2013-08-13/torres-strait-png-asylum-seekers-customs-border-patrol/4884640|date=13 August 2013|access-date=9 May 2015}}</ref>
==جاگرافي==
==ماڻهو، ثقافت ۽ ٻوليون==
==جهاز جا رستا==
==ادب ۾==
ٽورس سامونڊي گذرگاهه جو ذڪر جولس ورنئ جي سال 1870 جي ناول "ٽوئنٽي ٿاؤزنڊ ليگز انڊر دي سيز" ۾ هڪ خطرناڪ سامونڊي گذرگاهه طور ڪيو ويو آهي جتي آبدوز "دي ناٽيلس" مختصر طور تي ڦاٿل (stranded) آهي.
==پڻ ڏسو==
* [[نيو گني]]
* [[باب المندب]]
* [[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
* [[جبرالٽر سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ پڙهڻ==
==ٻاهرين لنڪس==
{{Commons category|Torres Strait}}
* [https://www.slq.qld.gov.au/blog/margaret-lawrie-collection-torres-strait-islands-1964-1998-treasure-collection-john-oxley Margaret Lawrie Collection of Torres Strait Islands 1964-1998: treasure collection of the John Oxley Library]
* [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184075880802061 Brian Cassey Life in the Torres Strait photographs], [[State Library of Queensland]]
{{Authority control}}
[[زمرو:ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
[[زمرو:سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-پاپوا نيو گني حد]]
[[زمرو:بين الاقوامي سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون سامونڊي گذرگاهون]]
[[زمرو:ٽورس اسٽريٽ ٻيٽن جي ثقافت]]
[[زمرو:IMCRA ميسو-اسڪيل بايو ريجنز]]
t0nusepjrhb5kwfv9bq3cppggbkkaiy
زمرو:ارافورا سمنڊ
14
97611
380377
380248
2026-05-24T13:56:21Z
Ibne maryam
17680
/* */
380377
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
4z0j08bnrqacll5caqxgxuup0x3fazz
380400
380377
2026-05-24T14:09:59Z
Ibne maryam
17680
/* */
380400
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
r8lp1t9e5ijfgamzsp0jxro6ajwuayf
ارافورا سمنڊ
0
97617
380324
380247
2026-05-24T13:00:36Z
Ibne maryam
17680
/* */
380324
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water}}
'''ارافورا سمنڊ''' (Arafura Sea)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (Arafuro Sea) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ مالائي ٻيٽن جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي، جيڪي [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
619om8xgwwb38womicew1r1rtuqivxl
380330
380324
2026-05-24T13:05:42Z
Ibne maryam
17680
/* */
380330
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water
|name=ارافورا سمنڊ
|image=Arafura Sea.png
|image_size=287px
|caption=ارافورا سمنڊ جي علایقي جو نقشو|alt=Map|image_bathymetry=|caption_bathymetry=50|location=[[یوروپ]]|coords={{Coord|58|N|20|E|type:waterbody_region:XZ_scale:5000000|display=inline,title}} (slightly east of the north tip of Gotland Island)|type=[[سمنڊ]]|inflow=داوگاوا ، ڪيميجوڪي، نيمن (نيموناس)، نيوا، اوڊر، ويسٽولا، لولي، ناروا، ٽورن|outflow=ڊينش اسٽريٽ|catchment=1٬641٬650 چورس ڪلوميٽر (633٬840 چورس ميل)|basin_countries=ساحل: ڊنمارڪ، ايسٽونيا، فنلينڊ، جرمني، لاتويا، ليتوانيا، پولينڊ، روس، سويڊن
غير ساحلي: بيلاروس، چيڪ ريپبلڪ، ناروي، سلوواکيا، يوڪرين.<ref>{{cite web|title=Coalition Clean Baltic |url=http://www.ccb.se/newsletters/2005/07/map_final.jpg |access-date=5 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602044612/http://www.ccb.se/newsletters/2005/07/map_final.jpg |archive-date=2 June 2013}}</ref>|length=1٬601 ڪلوميٽر (995 ميل)|width=193 ڪلوميٽر (120 ميل)|area=377,000 چورس ڪلوميٽر (146,000 چورس میل)|depth=55 ميٽر (180 فوٽ)|max-depth=459 ميٽر (1،506 فوٽ)|volume=21,700 مڪعب ڪلوميٽر (1.76×10^10 ايڪڙ فوٽ)|residence_time=25 سال|salinity=|shore=8,000 ڪلوميٽر (5,000 ميل)|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=ابروڪا، اگنا، آرڪيپيلاگو سمنڊ جا ٻيٽ (ایلاند)، بورن هولم، ڊان هولم، ارٿول ميني، فاليسٽر، فارو، ڀِي مارن، ارٿول ملي، هيلوٽو، هڏن سی، هولموارنا، ڪساري، ڪيسلائڊ، ڪهنو، ڪمیٽون، ڪوئنسٽو، ڪوٽلن، لاجاسالو، لوٽاسري، لِنگُو، لوجسترو، لولينڊ، مِني ھولد، موهني، مُون ، موهُو، پوئل، پرنگلي، آسمس سار. اولينڊ، ریپلوت، روھنو، روزن، ساراما، اسٽورا ڪارلسو، سومن لينا، سور-پاڪري ۽ وائڪ-پاڪري، اُمانز، وودو، ورمادو. ول. سیندي ورم سي، وولين.|islands_category=بالٽڪ جا ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=ڪوپن هيگن، گڊانسڪ، گادينيا، گريفس والڊ، ھاپ سالو، هيلسنڪي، جرمالا، ڪالينن گراڊ، ڪيل، ڪليپيدا، ڪریساري، ڪارڊلا، لوبيڪ، لوليا، میريهام، اولو، پالنگا، پلاديسڪي، پارنو، ريگا، روسٽوڪ. سينٽ پيٽرسبرگ. ليپاجا. اسٽاڪ هولم. تالين. ترکو، وینٹسپلس۔|reference=<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=r9CgJNV_6KAC&pg=PA75|title=Resilience and the Behavior of Large-Scale Systems|first1=Lance H.|last1=Gunderson|first2=Lowell|last2=Pritchard|date=1 October 2002|publisher=Island Press|via=Google Books|isbn=9781559639712}}</ref>
<!--
<nowiki>|</nowiki> map2 = File:Belte inter.png
<nowiki>|</nowiki> caption = Danish Straits and southwestern Baltic Sea -->}}
'''ارافورا سمنڊ''' (Arafura Sea)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (Arafuro Sea) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ مالائي ٻيٽن جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي، جيڪي [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
logejc2y0gf58mw09w7081ttfi9ug6p
380351
380330
2026-05-24T13:24:52Z
Ibne maryam
17680
/* */
380351
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|name=ارافورا سمنڊ|image=Arafura Sea.png|image_size=287px|caption=ارافورا سمنڊ جي علایقي جو نقشو|alt=Map|image_bathymetry=|caption_bathymetry=50|location=[[آسٽريليا]]، [[اوشينيا]]، [[آسٽريليشيا]]|coords={{Coord|58|N|20|E|type:waterbody_region:XZ_scale:5000000|display=inline,title}} (slightly east of the north tip of Gotland Island)|type=[[سمنڊ]]|inflow=داوگاوا|outflow=توريس اسٽريٽ|catchment=چورس ڪلوميٽر ( چورس ميل)|basin_countries=ساحل|length=ڪلوميٽر (ميل)|width=ڪلوميٽر ( ميل)|area=چورس ڪلوميٽر ( چورس میل)|depth=ميٽر ( فوٽ)|max-depth=ميٽر ( فوٽ)|volume=مڪعب ڪلوميٽر (1.76×10^10 ايڪڙ فوٽ)|residence_time=سال|salinity=|shore=ڪلوميٽر ( ميل)|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=ابروڪا|islands_category=ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=[[نيو گني]]|reference=}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
3yrhx5tsczmh8khk7k5tj96eco9pr55
380354
380351
2026-05-24T13:27:08Z
Ibne maryam
17680
/* */
380354
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|name=ارافورا سمنڊ|image=Arafura Sea.png|image_size=287px|caption=ارافورا سمنڊ جي علایقي جو نقشو|alt=Map|image_bathymetry=|caption_bathymetry=50|location=[[آسٽريليا]]، [[اوشينيا]]، [[آسٽريليشيا]]|coords={{Coord|58|N|20|E|type:waterbody_region:XZ_scale:5000000|display=inline,title}} (slightly east of the north tip of Gotland Island)|type=[[سمنڊ]]|inflow=داوگاوا|outflow=توريس اسٽريٽ|catchment=چورس ڪلوميٽر ( چورس ميل)|basin_countries=ساحل|length=ڪلوميٽر (ميل)|width=ڪلوميٽر ( ميل)|area=چورس ڪلوميٽر ( چورس میل)|depth=ميٽر ( فوٽ)|max-depth=ميٽر ( فوٽ)|volume=مڪعب ڪلوميٽر (1.76×10^10 ايڪڙ فوٽ)|residence_time=سال|salinity=|shore=ڪلوميٽر ( ميل)|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=ابروڪا|islands_category=ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=[[نيو گني]]|reference=}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea
| name = Arafura Sea
| image = Locatie Arafurazee.PNG
| alt = Location of the Arafura sea
| caption = Location
| image_bathymetry = Arafura Sea map.png
| alt_bathymetry = Map of the Arafura Sea
| caption_bathymetry = Map
| native_name = {{native name list
|tag1=id |name1=Laut Arafura}}
| location = Western [[Pacific Ocean]], [[Oceania]]
| pushpin_map = Indonesia
| pushpin_label =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt = Map of Indonesia showing location of Arafura Sea
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coords = {{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}
| type = [[Sea]]
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = [[Australia]], [[Indonesia]], and [[Papua New Guinea]]
| length = {{convert|1694|km|abbr=on}}
| width = {{convert|605|km|abbr=on}}
| area = {{cvt|1024,000|km2}}
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[Aru Islands]], [[Croker Island]], [[Goulburn Islands]], [[Howard Island]], [[Tanimbar Islands]]
| trenches =
| benches =
| cities =
| reference = <ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>
}}
The '''Arafura Sea''', also known as the '''Arafuru Sea''', lies to the southeast of the [[Malay Archipelago]] in the western [[Pacific Ocean]],<ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> overlying the [[continental shelf]] between [[Australia]] and [[Western New Guinea]] (also called Papua), which is the [[Indonesia]]n part of the Island of [[New Guinea]].
==Geography==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
r0rpfveh6126fv4wg5m43bnfekat3fd
380375
380354
2026-05-24T13:49:26Z
Ibne maryam
17680
380375
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|name=ارافورا سمنڊ|image=Arafura Sea.png|image_size=287px|caption=ارافورا سمنڊ جي علایقي جو نقشو|alt=Map|image_bathymetry=|caption_bathymetry=50|location=[[آسٽريليا]]، [[اوشينيا]]، [[آسٽريليشيا]]|coords={{Coord|58|N|20|E|type:waterbody_region:XZ_scale:5000000|display=inline,title}} (slightly east of the north tip of Gotland Island)|type=[[سمنڊ]]|inflow=داوگاوا|outflow=توريس اسٽريٽ|catchment=چورس ڪلوميٽر ( چورس ميل)|basin_countries=ساحل|length=ڪلوميٽر (ميل)|width=ڪلوميٽر ( ميل)|area=چورس ڪلوميٽر ( چورس میل)|depth=ميٽر ( فوٽ)|max-depth=ميٽر ( فوٽ)|volume=مڪعب ڪلوميٽر (1.76×10^10 ايڪڙ فوٽ)|residence_time=سال|salinity=|shore=ڪلوميٽر ( ميل)|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=ابروڪا|islands_category=ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=[[نيو گني]]|reference=}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea
| name = Arafura Sea
| image = Locatie Arafurazee.PNG
| alt = Location of the Arafura sea
| caption = Location
| image_bathymetry = Arafura Sea map.png
| alt_bathymetry = Map of the Arafura Sea
| caption_bathymetry = Map
| native_name = {{native name list
|tag1=id |name1=Laut Arafura}}
| location = Western [[Pacific Ocean]], [[Oceania]]
| pushpin_map = Indonesia
| pushpin_label =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt = Map of Indonesia showing location of Arafura Sea
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coords = {{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}
| type = [[Sea]]
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = [[Australia]], [[Indonesia]], and [[Papua New Guinea]]
| length = {{convert|1694|km|abbr=on}}
| width = {{convert|605|km|abbr=on}}
| area = {{cvt|1024,000|km2}}
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[Aru Islands]], [[Croker Island]], [[Goulburn Islands]], [[Howard Island]], [[Tanimbar Islands]]
| trenches =
| benches =
| cities =
| reference = <ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>
}}
The '''Arafura Sea''', also known as the '''Arafuru Sea''', lies to the southeast of the [[Malay Archipelago]] in the western [[Pacific Ocean]],<ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> overlying the [[continental shelf]] between [[Australia]] and [[Western New Guinea]] (also called Papua), which is the [[Indonesia]]n part of the Island of [[New Guinea]].
==Geography==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:اوشينيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
ga54vvpmkewm4inq4bykci44exmf0ss
380401
380375
2026-05-24T14:11:04Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380401
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox body of water|name=ارافورا سمنڊ|image=Arafura Sea.png|image_size=287px|caption=ارافورا سمنڊ جي علایقي جو نقشو|alt=Map|image_bathymetry=|caption_bathymetry=50|location=[[آسٽريليا]]، [[اوشينيا]]، [[آسٽريليشيا]]|coords={{Coord|58|N|20|E|type:waterbody_region:XZ_scale:5000000|display=inline,title}} (slightly east of the north tip of Gotland Island)|type=[[سمنڊ]]|inflow=داوگاوا|outflow=توريس اسٽريٽ|catchment=چورس ڪلوميٽر ( چورس ميل)|basin_countries=ساحل|length=ڪلوميٽر (ميل)|width=ڪلوميٽر ( ميل)|area=چورس ڪلوميٽر ( چورس میل)|depth=ميٽر ( فوٽ)|max-depth=ميٽر ( فوٽ)|volume=مڪعب ڪلوميٽر (1.76×10^10 ايڪڙ فوٽ)|residence_time=سال|salinity=|shore=ڪلوميٽر ( ميل)|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=ابروڪا|islands_category=ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=[[نيو گني]]|reference=}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea
| name = Arafura Sea
| image = Locatie Arafurazee.PNG
| alt = Location of the Arafura sea
| caption = Location
| image_bathymetry = Arafura Sea map.png
| alt_bathymetry = Map of the Arafura Sea
| caption_bathymetry = Map
| native_name = {{native name list
|tag1=id |name1=Laut Arafura}}
| location = Western [[Pacific Ocean]], [[Oceania]]
| pushpin_map = Indonesia
| pushpin_label =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt = Map of Indonesia showing location of Arafura Sea
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coords = {{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}
| type = [[Sea]]
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = [[Australia]], [[Indonesia]], and [[Papua New Guinea]]
| length = {{convert|1694|km|abbr=on}}
| width = {{convert|605|km|abbr=on}}
| area = {{cvt|1024,000|km2}}
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[Aru Islands]], [[Croker Island]], [[Goulburn Islands]], [[Howard Island]], [[Tanimbar Islands]]
| trenches =
| benches =
| cities =
| reference = <ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>
}}
The '''Arafura Sea''', also known as the '''Arafuru Sea''', lies to the southeast of the [[Malay Archipelago]] in the western [[Pacific Ocean]],<ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> overlying the [[continental shelf]] between [[Australia]] and [[Western New Guinea]] (also called Papua), which is the [[Indonesia]]n part of the Island of [[New Guinea]].
==Geography==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
3qwzb7izybycyjgd145mvkrenp7b0l3
380403
380401
2026-05-24T14:56:51Z
Ibne maryam
17680
/* */
380403
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea
| name = Arafura Sea
| image = Locatie Arafurazee.PNG
| alt = Location of the Arafura sea
| caption = Location
| image_bathymetry = Arafura Sea map.png
| alt_bathymetry = Map of the Arafura Sea
| caption_bathymetry = Map
| native_name = {{native name list
|tag1=id |name1=Laut Arafura}}
| location = Western [[Pacific Ocean]], [[Oceania]]
| pushpin_map = Indonesia
| pushpin_label =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt = Map of Indonesia showing location of Arafura Sea
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coords = {{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}
| type = [[Sea]]
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = [[Australia]], [[Indonesia]], and [[Papua New Guinea]]
| length = {{convert|1694|km|abbr=on}}
| width = {{convert|605|km|abbr=on}}
| area = {{cvt|1024,000|km2}}
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[Aru Islands]], [[Croker Island]], [[Goulburn Islands]], [[Howard Island]], [[Tanimbar Islands]]
| trenches =
| benches =
| cities =
| reference = <ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>
}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
The '''Arafura Sea''', also known as the '''Arafuru Sea''', lies to the southeast of the [[Malay Archipelago]] in the western [[Pacific Ocean]],<ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> overlying the [[continental shelf]] between [[Australia]] and [[Western New Guinea]] (also called Papua), which is the [[Indonesia]]n part of the Island of [[New Guinea]].
==Geography==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
gyekv6qcawh1qb48vkk2lwemi8ogwtc
380404
380403
2026-05-24T14:57:33Z
Ibne maryam
17680
380404
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea
| name = Arafura Sea
| image = Locatie Arafurazee.PNG
| alt = Location of the Arafura sea
| caption = Location
| image_bathymetry = Arafura Sea map.png
| alt_bathymetry = Map of the Arafura Sea
| caption_bathymetry = Map
| native_name = {{native name list
|tag1=id |name1=Laut Arafura}}
| location = Western [[Pacific Ocean]], [[Oceania]]
| pushpin_map = Indonesia
| pushpin_label =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt = Map of Indonesia showing location of Arafura Sea
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coords = {{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}
| type = [[Sea]]
| inflow =
| outflow =
| catchment =
| basin_countries = [[Australia]], [[Indonesia]], and [[Papua New Guinea]]
| length = {{convert|1694|km|abbr=on}}
| width = {{convert|605|km|abbr=on}}
| area = {{cvt|1024,000|km2}}
| depth =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| salinity =
| shore =
| temperature_high =
| temperature_low =
| frozen =
| islands = [[Aru Islands]], [[Croker Island]], [[Goulburn Islands]], [[Howard Island]], [[Tanimbar Islands]]
| trenches =
| benches =
| cities =
| reference = <ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>
}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
The '''Arafura Sea''', also known as the '''Arafuru Sea''', lies to the southeast of the [[Malay Archipelago]] in the western [[Pacific Ocean]],<ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> overlying the [[continental shelf]] between [[Australia]] and [[Western New Guinea]] (also called Papua), which is the [[Indonesia]]n part of the Island of [[New Guinea]].
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
nurme517fchug6j1k41w6w2f3e6axtv
380405
380404
2026-05-24T15:08:52Z
Ibne maryam
17680
/* */
380405
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Arafura Sea}}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[Alfur people]]
*[[Aru Islands]]
*[[Asmat people]]
*[[Makassan contact with Australia]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
eghbyj2nz9wzlf217r4kyw0ynqrc4m1
380406
380405
2026-05-24T15:33:57Z
Ibne maryam
17680
/* پڻ ڏسو */
380406
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
6syjx5bhrb27w7c7mipng41rgrz5prm
380408
380406
2026-05-24T15:48:45Z
Ibne maryam
17680
380408
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ سال 1663ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفورس" سڏين ٿا."
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي 1837ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا پرتگالي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو ملوڪا، انڊونيشيا جو حصو، ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال 1830ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.
ٿامس فورسٽ سال 1775ع ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو (منڊاناؤ) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون 1804ع ۾ "هارافوراس" جي نسل جي فارسٽ جي رپورٽن کي ورجايو ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي هن گروهه آباد هو. نسليات جي ماهر، جيمس سي. پرچارڊ هارفوراس کي سر شڪاري طور بيان ڪيو. جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوان ۽ هورافوران نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==Fisheries==
The Arafura Sea is a rich fishery resource, particularly for shrimp and [[demersal]] fish. Economically important species include [[barramundi]], [[grouper]], [[Penaeidae|Penaeid]] shrimp, and [[Nemipteridae]] fishes.
At a time when many marine ecosystems and fish stocks around the world are diminished or collapsing, the Arafura Sea stands out as among the richest marine fisheries on [[Earth]].<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> However, the natural resources of the Arafura have been under increased pressure from [[illegal, unreported and unregulated fishing]] activities.
The Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF) was established in 2002 to promote the economically and environmentally sustainable management of those seas.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
29149m7xrg61ubts59axk28m3h6mbie
380409
380408
2026-05-24T15:54:48Z
Ibne maryam
17680
/* Fisheries */
380409
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ سال 1663ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفورس" سڏين ٿا."
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي 1837ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا پرتگالي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو ملوڪا، انڊونيشيا جو حصو، ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال 1830ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.
ٿامس فورسٽ سال 1775ع ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو (منڊاناؤ) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون 1804ع ۾ "هارافوراس" جي نسل جي فارسٽ جي رپورٽن کي ورجايو ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي هن گروهه آباد هو. نسليات جي ماهر، جيمس سي. پرچارڊ هارفوراس کي سر شڪاري طور بيان ڪيو. جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوان ۽ هورافوران نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
==Etymology==
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
puklswfcxr1ddk85xj7phbu1om6r6jy
380410
380409
2026-05-24T15:55:15Z
Ibne maryam
17680
380410
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ سال 1663ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفورس" سڏين ٿا."
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي 1837ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا پرتگالي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو ملوڪا، انڊونيشيا جو حصو، ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال 1830ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.
ٿامس فورسٽ سال 1775ع ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو (منڊاناؤ) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون 1804ع ۾ "هارافوراس" جي نسل جي فارسٽ جي رپورٽن کي ورجايو ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي هن گروهه آباد هو. نسليات جي ماهر، جيمس سي. پرچارڊ هارفوراس کي سر شڪاري طور بيان ڪيو. جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوان ۽ هورافوران نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
hkostylu0gukdh6zqxw4hpirmv58i6y
380411
380410
2026-05-24T15:55:51Z
Ibne maryam
17680
380411
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ سال 1663ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفورس" سڏين ٿا."
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي 1837ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا پرتگالي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو ملوڪا، انڊونيشيا جو حصو، ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال 1830ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.
ٿامس فورسٽ سال 1775ع ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو (منڊاناؤ) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون 1804ع ۾ "هارافوراس" جي نسل جي فارسٽ جي رپورٽن کي ورجايو ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي هن گروهه آباد هو. نسليات جي ماهر، جيمس سي. پرچارڊ هارفوراس کي سر شڪاري طور بيان ڪيو. جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوان ۽ هورافوران نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
European use of the name "Arafura Sea" dates back to at least 1663, when [[Joan Blaeu]] recorded in the text on his wall map of the East Indies ("Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus") that the inland inhabitants of the [[Maluku Islands|Moluccas]] call themselves "Alfores".<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
The name also appeared in [[George Windsor Earl]]'s 1837 ''Sailing Directions for the Arafura Sea'', which he compiled from the narratives of Lieutenants Kolff and Modera of the [[Royal Netherlands Navy]].<ref name=earl>{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
Although it has been suggested that Arafura derives from the [[Portuguese language|Portuguese]] word "Alfours", meaning "free men", it seems more likely that sea is named after the Harrafora, the indigenous name for "the people of mountains" in the Moluccas (part of Indonesia), which was the explanation recorded by Lieutenants Kolff and Modera in the 1830s.<ref name=earl />
[[Thomas Forrest (navigator)|Thomas Forrest]] sailed through the Moluccas ([[Maluku Islands]]) in 1775, and documented that there were people who called themselves the "Harafora" living in the western end of [[New Guinea]], in subordination to the "Papuas". He also reported their presence in Magindano ([[Mindanao]]).<ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> The geographer [[Conrad Malte-Brun]] repeated Forrest's reports of a race of "Haraforas" in 1804,<ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> and added [[Borneo]] to the list of places this group inhabited.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> The ethnologist James C. Prichard described the Haraforas as head-hunters.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> John Coulter, in his account of a sojourn in the interior of south-west New Guinea in 1835,<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref> referred to the tribespeople there as the "Horrafora", and had the impression that Papuans and Horraforans were two distinct groups in New Guinea.
AJ van der Aa's 1939 Toponymic Dictionary, recently rediscovered in the [[Dutch National Archives]], has this explanation for the name of the sea: "The inhabitants of the [[Moluccas]] called themselves 'haraforas', which translates to 'anak-anak gunung', meaning 'children of the mountains'."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
nb14l7qc1futqvvglhcpuh1qiaigtfp
380412
380411
2026-05-24T16:08:32Z
Ibne maryam
17680
/* نالو */
380412
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ <small>1663</small>ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفوريس" سڏين ٿا."<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي <small>1837</small>ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.<ref name="earl">{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي ٻولي]] جي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ملاڪا انڊونيشيا جي حصي ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال <small>1830</small>ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.<ref name="earl" />
ٿامس فوريسٽ سال [[1775ع]] ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو ([[منڊاناؤ]]) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. <ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون <small>1804</small>ع ۾ "هارافوراز" جي نسل جي فوريسٽ جي رپورٽن کي ورجايو <ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي اها گروهه آباد هو.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> نسليات جو ماهر، جيمز سي. پرچارڊ "هارفوراز" کي سر شڪاري طور بيان ڪيو.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوا ۽ هورافورا نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref>
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===Extent===
The [[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
sdwk8lek4rc121gw2y57sj00jioh5hq
380413
380412
2026-05-24T16:15:30Z
Ibne maryam
17680
/* Extent */
380413
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ <small>1663</small>ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفوريس" سڏين ٿا."<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي <small>1837</small>ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.<ref name="earl">{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي ٻولي]] جي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ملاڪا انڊونيشيا جي حصي ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال <small>1830</small>ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.<ref name="earl" />
ٿامس فوريسٽ سال [[1775ع]] ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو ([[منڊاناؤ]]) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. <ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون <small>1804</small>ع ۾ "هارافوراز" جي نسل جي فوريسٽ جي رپورٽن کي ورجايو <ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي اها گروهه آباد هو.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> نسليات جو ماهر، جيمز سي. پرچارڊ "هارفوراز" کي سر شڪاري طور بيان ڪيو.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوا ۽ هورافورا نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref>
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
The Arafura Sea is bordered by the northern coast of the [[Australia]] to the south, the [[Timor Sea]] to the west, the [[Banda Sea|Banda]] and [[Seram Sea|Seram]] seas to the northwest, and the [[Torres Strait]] to the east. Just across the strait, farther to the east, lies the [[Coral Sea]]. The Arafura Sea is {{convert|1,694|km|mi}} long and {{convert|605|km|mi}} wide. The depth of the sea is {{cvt|50–80|m}} in most places, with the depth increasing to the west.
The sea lies over the Arafura Shelf, which is a section of the [[Sahul Shelf]]. When [[sea level]]s were low during the last [[glacial maximum]], the Arafura Shelf, the Gulf of Carpentaria and the Torres Strait formed a large, flat, [[land bridge]] that connected Australia and New Guinea and eased the migration of humans from [[Asia]] into Australia. The combined landmass formed the continent of [[Sahul continent|Sahul]].
===حدون ===
انٽرنيشنل هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) ارافورا سمنڊ کي اوڀر هندستاني ٻيٽن جي پاڻي جي ذخيرن مان هڪ جي طور تي درجه بندي ڪري ٿي. IHO ان جون حدون هن ريت بيان ڪري ٿو: " اتر ۾. سيرام سمنڊ جي ڏکڻ اوڀر حد [ڪيروفا، نيو گني کان، ادي ٻيٽ جي ڏکڻ اوڀر انتها تائين، اتان کان ٽي جي. بورانگ تائين، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي [ڪائي بيسر] (5°17′ ڏکڻ 133°09′ اوڀر)] ۽ بندا سمنڊ جي اوڀر واري حد [ٽي جي. بورانگ کان، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي، هن ٻيٽ ذريعي ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان فورڊاٽا جي اتر اوڀر نقطي تائين هڪ لڪير، هن ٻيٽ ذريعي ۽ لارات جي اتر اوڀر نقطي تائين، تنيمبر ٻيٽ (7°06′ ڏکڻ 131°55′ اوڀر)، جمدينا [يامدينا] ٻيٽ جي اوڀر ساحل کان ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان انگگارماسا کان سيلارو جي اترئين نقطي تائين ۽ هن ٻيٽ ذريعي ٽي جي ارو اويسو تائين ان جي ڏاکڻي نقطي (8°21′ ڏکڻ) 130°45′E)]. * اوڀر ۾. نيو گني جو ڏکڻ اولهه ساحل ڪاروفا (133°27'E) کان بينسباڪ ندي (141°01'E) جي داخلا تائين، ۽ اتان کان يارڪ جزيره نما، آسٽريليا جي اتر اولهه انتها (11°05′S 142°03'E) تائين هڪ لڪير. * ڏکڻ ۾. آسٽريليا جي اتر سامونڊي ڪناري سان يارڪ جزيره نما جي اتر اولهه انتها کان ڪيپ ڊان (11°19′S 131°46'E) تائين. * اولهه ۾. ڪيپ ڊان کان تنجونگ آرو اويسو تائين هڪ لڪير، سيلارو (تنيمبر ٻيٽ) جو ڏاکڻي نقطو."
[[International Hydrographic Organization]] (IHO) categorises the Arafura Sea as one of the bodies of water of the [[East Indian Archipelago]]. The IHO defines its limits as follows:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
''On the North.'' The Southeastern limit of the [[Ceram Sea]] [A line from Karoefa, New Guinea, to the Southeastern extreme of [[Adi Island]], thence to Tg. Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})] and the Eastern limit of the [[Banda Sea]] [From Tg Borang, the Northern point of Noehoe Tjoet, through this island to its Southern point, thence a line to the Northeast point of Fordata, through this island and across to the Northeast point of Larat, [[Tanimbar Islands]] ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}}), down the East coast of Jamdena <nowiki>[</nowiki>[[Yamdena]]<nowiki>]</nowiki> Island to its Southern point, thence through Anggarmasa to the North point of Selaroe and through this island to Tg Aro Oesoe its Southern point ({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})].
''On the East.'' The Southwest coast of [[New Guinea]] from Karoefa (133°27'E) to the entrance to the Bensbak River (141°01'E), and thence a line to the Northwest extreme of [[Cape York Peninsula|York Peninsula]], [[Australia]] ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}}).
''On the South.'' By the North coast of Australia from the Northwest extreme of York Peninsula to [[Cape Don Light|Cape Don]] ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}).
''On the West.'' A line from Cape Don to Tanjong Aro Oesoe, the Southern point of Selaroe ([[Tanimbar Islands]]).
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
2kmd372dlnh1osoimtysdxao55ne14v
380415
380413
2026-05-24T16:43:29Z
Ibne maryam
17680
/* جاگرافي */
380415
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ <small>1663</small>ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفوريس" سڏين ٿا."<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي <small>1837</small>ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.<ref name="earl">{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي ٻولي]] جي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ملاڪا انڊونيشيا جي حصي ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال <small>1830</small>ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.<ref name="earl" />
ٿامس فوريسٽ سال [[1775ع]] ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو ([[منڊاناؤ]]) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. <ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون <small>1804</small>ع ۾ "هارافوراز" جي نسل جي فوريسٽ جي رپورٽن کي ورجايو <ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي اها گروهه آباد هو.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> نسليات جو ماهر، جيمز سي. پرچارڊ "هارفوراز" کي سر شڪاري طور بيان ڪيو.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوا ۽ هورافورا نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref>
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
آرافورا سمنڊ ڏکڻ ۾ آسٽريليا جي اترين ساحل، اولهه ۾ تيمور سمنڊ، اتر اولهه ۾ بانڊا ۽ سيرام سمنڊ ۽ اوڀر ۾ ٽورس اسٽريٽ سان لڳل آهي. ٽورس اسٽريٽ جي بلڪل پار، وڌيڪ اوڀر ۾ ڪورل سمنڊ آهي. آرافورا سمنڊ <small>1,694</small> ڪلوميٽر ڊگهو ۽ <small>605</small> ڪلوميٽر ويڪرو آهي. سمنڊ جي کوٽائي اڪثر هنڌن تي <small>50</small> کان <small>80</small> ميٽر آهي. اولهه ۾ کوٽائي وڌندي رهي ٿي.
سمنڊ آرافورا شيلف جي مٿان آهي، جيڪو [[سئهول]] شيلف جو هڪ حصو آهي. جڏهن آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دوران سمنڊ جي سطح گهٽ هئي، آرافورا شيلف، ڪارپينٽيريا جي نار ۽ ٽورس اسٽريٽ هڪ وڏو، فليٽ، زميني پل ٺاهيو، جيڪو آسٽريليا ۽ نيو گني کي ڳنڍيو ۽ ايشيا کان آسٽريليا ڏانهن انسانن جي لڏپلاڻ کي آسان بڻايو. گڏيل زميني ماس سئهول کنڊ ٺاهيو هو.
===حدون ===
انٽرنيشنل هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) ارافورا سمنڊ کي اوڀر هندستاني ٻيٽن جي پاڻي جي ذخيرن مان هڪ جي طور تي درجه بندي ڪري ٿي. آرگنائيزيشن ان جون حدون هن ريت بيان ڪري ٿي:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
اتر ۾ سيرام سمنڊ جي ڏکڻ اوڀر حد ڪيروفا، نيو گني کان، ادي ٻيٽ جي ڏکڻ اوڀر انتها تائين، اتان کان ٽي جي. بورانگ تائين، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي <small>'''ڪائي بيسار''' <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})]</small> ۽ باندا سمنڊ جي اوڀر واري حد [ٽي جي. بورانگ کان، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي، هن ٻيٽ ذريعي ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان فورڊاٽا جي اتر اوڀر نقطي تائين هڪ لڪير، هن ٻيٽ ذريعي ۽ لارات جي اتر اوڀر نقطي تائين، <small>'''تنيمبر ٻيٽ''' ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}})</small> جمدينا [<small>يامدينا</small>] ٻيٽ جي اوڀر ساحل کان ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان انگارماسا کان '''سيلارو''' جي اترئين نقطي تائين ۽ هن ٻيٽ ذريعي ٽي جي ارو اويسو تائين ان جي ڏاکڻي نقطي <small>({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})</small> تائين<small>.</small>
اوڀر ۾. نيو گني جو ڏکڻ اولهه ساحل ڪاروفا (<small>'27°133 اوڀر</small>) کان بينسباڪ ندي (<small>'01°141 اوڀر</small>) جي داخلا تائين ۽ اتان کان يارڪ جزيره نما، آسٽريليا جي <small>'''اتر اولهه انتها''' ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}})</small> تائين هڪ لڪير.
ڏکڻ ۾. آسٽريليا جي اتر سامونڊي ڪناري سان يارڪ جزيري نما جي اتر اولهه انتها کان ڪيپ <small>ڊان ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}) تائين.</small>
اولهه ۾. ڪيپ ڊان کان تنجونگ آرو اويسو تائين هڪ لڪير، سيلارو، تنمبر ٻيٽ جو ڏاکڻي نقطو.
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
d6zjb8fc3m94h8kkt87pxlaak8pkqkm
380416
380415
2026-05-24T16:45:08Z
Ibne maryam
17680
/* */
380416
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Marginal sea between Australia and Indonesian New Guinea}}
{{Infobox sea|name=ارافرا سمنڊ<br>
Arafura Sea|image=Locatie Arafurazee.PNG|alt=Location of the Arafura sea|caption=لوڪيشن|image_bathymetry=Arafura Sea map.png|alt_bathymetry=Map of the Arafura Sea|caption_bathymetry=نقشو|native_name=|location=اولهائين [[پيسفڪ سمنڊ]]، [[اوشينيا]]|pushpin_map=Indonesia|pushpin_label=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=انڊونيشيا جي نقشي تي ارافرا سمنڊ ڏيکاريل|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coords={{coord|9|00|S|133|0|E|scale:5000000|display=inline,title}}|type=[[سمنڊ]]|inflow=|outflow=|catchment=|basin_countries={{پرچم|آسٽريليا}}، {{پرچم|انڊونيشيا}} ۽ {{flag|PNG}}|length=1,694 ڪلوميٽر|width=605 ڪلوميٽر|area=10,24,000 چورس ڪلوميٽر|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=[[آرو ٻيٽ]]، ڪروڪر ٻيٽ، گولبرن ٻيٽ، تنمبر ٻيٽ، هارورڊ ٻيٽ|trenches=|benches=|cities=|reference=<ref>[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2149619&fid=4479&c=oceans Arafura Sea: OS (Oceans)]. National Geospatial-Intelligence Agency, Bethesda, MD, US.</ref><ref name="E"/>}}
'''ارافورا سمنڊ''' (<small>Arafura</small> <small>Sea</small>)، جن کي '''ارافورو سمنڊ''' (<small>Arafuro</small> <small>Sea</small>) به چيو ويندو آهي، اولهه [[پيسفڪ سمنڊ]] ۾ "مالائي ٻيٽن" جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي، <ref name="E">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Arafura-Sea|title=Arafura Sea|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> جيڪو [[آسٽريليا]] ۽ [[نيو گني]] جي اولهائين حصي، جن کي پاپوا پڻ سڏيو ويندو آهي ۽ [[نيو گني]] ٻيٽ جو [[انڊونيشيا|انڊونيشيائي]] حصو آهي، جي وچ ۾ [[کنڊن واري پرت|براعظمي شيلف]] تي پکڙيل آهي.
==نالو==
"ارافورا سمنڊ" نالي جو يورپي استعمال گهٽ ۾ گهٽ <small>1663</small>ع کان شروع ٿئي ٿو، جڏهن "جان بلايو" پنهنجي ايسٽ انڊيز جي ڀتين جي نقشي، آرڪيپيلاگس اورينٽليس، سيو ايشياٽڪس، تي متن ۾ رڪارڊ ڪيو ته "ملاڪا جا اندروني رهواسي پاڻ کي "الفوريس" سڏين ٿا."<ref>[[Joan Blaeu]] [http://nla.gov.au/nla.obj-232510007/view Archipelagus Orientalis, sive Asiaticus Apud Ioannem Blaeu] Published: Amsterdam Apud Joannem Blaeu, 1663</ref>
اهو نالو جارج ونڊسر ارل جي <small>1837</small>ع جي آرافورا سمنڊ لاءِ سيلنگ ڊائريڪشنز ۾ پڻ ظاهر ٿيو، جيڪو هن رائل هالينڊ نيوي جي ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا جي داستانن مان مرتب ڪيو هو.<ref name="earl">{{cite web|last=Earl|first=George Windsor|title=Sailing directions for the Arafura Sea|url=http://nla.gov.au/anbd.bib-an3305744|publisher=Hydrographic Office, London |author2=Kolff, D. H. |author3=Modera, Justin|year=1837}}</ref>
جيتوڻيڪ اهو تجويز ڪيو ويو آهي ته ارافورا [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي ٻولي]] جي لفظ "الفورس" مان نڪتل آهي، جن جو معنيٰ "آزاد ماڻهو" آهي، اهو وڌيڪ امڪان لڳي ٿو ته سمنڊ جو نالو "هارافورا" جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ملاڪا انڊونيشيا جي حصي ۾ "جبل جي ماڻهن" جو مقامي نالو آهي، جيڪو سال <small>1830</small>ع ۾ ليفٽيننٽ ڪولف ۽ موڊيرا پاران رڪارڊ ڪيل وضاحت هئي.<ref name="earl" />
ٿامس فوريسٽ سال [[1775ع]] ۾ مولوڪا (ملاڪا ٻيٽ) ذريعي سفر ڪيو ۽ دستاويز ڪيو ته اهڙا ماڻهو هئا جيڪي پاڻ کي "هارافورا" سڏيندا هئا، نيو گني جي اولهه واري ڪناري تي، "پاپواس" جي ماتحت رهندا هئا. هن ميگينڊانو ([[منڊاناؤ]]) ۾ پڻ انهن جي موجودگي جي رپورٽ ڏني. <ref>Captain Thomas Forrest, ''A Voyage to New Guinea, and the Moluccas, from Balambangan: &c.'' (Dublin, 1779).</ref> جاگرافيدان، ڪونراڊ مالٽي-برون <small>1804</small>ع ۾ "هارافوراز" جي نسل جي فوريسٽ جي رپورٽن کي ورجايو <ref>Edme Mentelle & Malte Brun, ''Géographie mathématique, physique et politique de toutes les parties du monde, &c.,'' vol. XII (Paris, Henry Tardieu & Laporte, 1804), pages 400, 597.</ref> ۽ بورنيو کي انهن هنڌن جي فهرست ۾ شامل ڪيو جتي اها گروهه آباد هو.<ref>M. Malte-Brun, ''Universal Geography, or a Description of All the Parts of the World on a New Plan, &c.,'' vol. III (Edinburgh, Adam Black, 1822).</ref> نسليات جو ماهر، جيمز سي. پرچارڊ "هارفوراز" کي سر شڪاري طور بيان ڪيو.<ref>James Clowes Prichard, ''Researches into the Physical History of Man'' (London, J. & A. Arch, 1813), page 307.</ref> جان ڪولٽر، سال 1835ع ۾ ڏکڻ اولهه نيو گني جي اندروني حصي ۾ رهائش جي پنهنجي بيان ۾، اتي جي قبائلي ماڻهن کي "هورافورا" سڏيو ۽ اهو تاثر ڏنو ته پاپوا ۽ هورافورا نيو گني ۾ ٻه الڳ گروهه هئا.<ref>John Coulter, M.D., ''Adventures on the Western Coast of South America and the Interior of California: including a narrative of incidents at the Kingsmill Islands, New Ireland, New Britain, New Guinea, and other islands in the Pacific Ocean; &c.'', vol. II (London, Longmans, 1847), chapters 11—16.</ref>
اي.جي. وان ڊيرآ جي سال 1939ع جي ٽوپونيمڪ ڊڪشنري، جيڪا تازو ڊچ نيشنل آرڪائيوز ۾ ٻيهر دريافت ڪئي وئي آهي، ۾ سمنڊ جي نالي جي وضاحت آهي: "مولوڪاس جا رهواسي پاڻ کي 'هارافوراس' سڏيندا هئا، جنهن جو ترجمو "انڪ-انڪ گنونگ" آهي، جنهن جي معنيٰ "جبل جا ٻار" آهي."
==جاگرافي==
آرافورا سمنڊ ڏکڻ ۾ آسٽريليا جي اترين ساحل، اولهه ۾ تيمور سمنڊ، اتر اولهه ۾ بانڊا ۽ سيرام سمنڊ ۽ اوڀر ۾ ٽورس اسٽريٽ سان لڳل آهي. ٽورس اسٽريٽ جي بلڪل پار، وڌيڪ اوڀر ۾ ڪورل سمنڊ آهي. آرافورا سمنڊ <small>1,694</small> ڪلوميٽر ڊگهو ۽ <small>605</small> ڪلوميٽر ويڪرو آهي. سمنڊ جي کوٽائي اڪثر هنڌن تي <small>50</small> کان <small>80</small> ميٽر آهي. اولهه ۾ کوٽائي وڌندي رهي ٿي.
سمنڊ آرافورا شيلف جي مٿان آهي، جيڪو [[سئهول]] شيلف جو هڪ حصو آهي. جڏهن آخري برفاني وڌ ۾ وڌ دوران سمنڊ جي سطح گهٽ هئي، آرافورا شيلف، ڪارپينٽيريا جي نار ۽ ٽورس اسٽريٽ هڪ وڏو، فليٽ، زميني پل ٺاهيو، جيڪو آسٽريليا ۽ نيو گني کي ڳنڍيو ۽ ايشيا کان آسٽريليا ڏانهن انسانن جي لڏپلاڻ کي آسان بڻايو. گڏيل زميني ماس سئهول کنڊ ٺاهيو هو.
===حدون ===
انٽرنيشنل هائيڊروگرافڪ آرگنائيزيشن (IHO) ارافورا سمنڊ کي اوڀر هندستاني ٻيٽن جي پاڻي جي ذخيرن مان هڪ جي طور تي درجه بندي ڪري ٿي. آرگنائيزيشن ان جون حدون هن ريت بيان ڪري ٿي:<ref>{{cite web |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |year=1953 |publisher=International Hydrographic Organization |access-date=28 December 2020 |pages=27–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 }}</ref>
<blockquote>
اتر ۾ سيرام سمنڊ جي ڏکڻ اوڀر حد ڪيروفا، نيو گني کان، ادي ٻيٽ جي ڏکڻ اوڀر انتها تائين، اتان کان ٽي جي. بورانگ تائين، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي <small>'''ڪائي بيسار''' <nowiki>[</nowiki>[[Kai Besar]]<nowiki>]</nowiki> ({{coord|5|17|S|133|09|E|display=inline}})]</small> ۽ باندا سمنڊ جي اوڀر واري حد [ٽي جي. بورانگ کان، نوئيهو ٽجوٽ جي اترئين نقطي، هن ٻيٽ ذريعي ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان فورڊاٽا جي اتر اوڀر نقطي تائين هڪ لڪير، هن ٻيٽ ذريعي ۽ لارات جي اتر اوڀر نقطي تائين، <small>'''تنيمبر ٻيٽ''' ({{coord|7|06|S|131|55|E|display=inline}})</small> جمدينا [<small>يامدينا</small>] ٻيٽ جي اوڀر ساحل کان ان جي ڏاکڻي نقطي تائين، اتان کان انگارماسا کان '''سيلارو''' جي اترئين نقطي تائين ۽ هن ٻيٽ ذريعي ٽي جي ارو اويسو تائين ان جي ڏاکڻي نقطي <small>({{coord|8|21|S|130|45|E|display=inline}})</small> تائين<small>.</small>
اوڀر ۾. نيو گني جو ڏکڻ اولهه ساحل ڪاروفا (<small>'27°133 اوڀر</small>) کان بينسباڪ ندي (<small>'01°141 اوڀر</small>) جي داخلا تائين ۽ اتان کان يارڪ جزيره نما، آسٽريليا جي <small>'''اتر اولهه انتها''' ({{coord|11|05|S|142|03|E|display=inline}})</small> تائين هڪ لڪير.
ڏکڻ ۾. آسٽريليا جي اتر سامونڊي ڪناري سان يارڪ جزيري نما جي اتر اولهه انتها کان ڪيپ <small>ڊان ({{coord|11|19|S|131|46|E|display=inline}}) تائين.</small>
اولهه ۾. ڪيپ ڊان کان تنجونگ آرو اويسو تائين هڪ لڪير، سيلارو، تنمبر ٻيٽ جو ڏاکڻي نقطو.
</blockquote>
== ماهيگيري ==
ارافورا سمنڊ، خاص طور تي جهينگا ۽ ڊيمرسل مڇين لاءِ، هڪ امير مڇي مارڻ جو وسيلو آهي. معاشي طور تي اهم نسلن ۾ بارامونڊي، گروپر، پينائيڊ جهينگا، ۽ نيمپٽيريڊي مڇيون شامل آهن.
هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن دنيا ۾ ڪيترائي سامونڊي ماحولياتي نظام ۽ مڇي جا ذخيرا گهٽجي رهيا آهن يا ختم ٿي رهيا آهن، ارافورا سمنڊ ڌرتيءَ تي امير ترين سامونڊي مڇي مارڻ جي جاء طور تي نمايان آهي.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/256375564_Biophysical_Profile_of_the_Arafura_and_Timor_Seas Biophysical Profile of the Arafura and Timor Seas.]</ref> تنهن هوندي به، ارافورا جا قدرتي وسيلا غير قانوني، غير رپورٽ ٿيل ۽ غير منظم مڇي مارڻ جي سرگرمين جي ڪري وڌندڙ دٻاءُ هيٺ آهن.
ارافورا ۽ تيمور سمنڊ جي ماهرن جو فورم (<small>ATSEF</small>) <small>2002</small>ع ۾ قائم ڪيو ويو ته جيئن انهن سمنڊن جي اقتصادي ۽ ماحولياتي طور تي پائيدار انتظام کي فروغ ڏئي سگهجي.<ref>[https://www.millenniumassessment.org/en/SGA.Arafura.html Arafura and Timor Seas Expert Forum (ATSEF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |title=The Arafura and Timor Seas Ecosystem Action Program (ATSEA) |access-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210353/http://ctknetwork.coraltriangleinitiative.org/programs-projects/the-arafura-and-timor-seas-ecosystem-action-program-atsea/ |archive-date=2018-08-23 |url-status=dead }}</ref>
==پڻ ڏسو==
{{Commons category|ارافورا سمنڊ }}
{{Portal|Australia|Indonesia}}
*[[آرو ٻيٽ]]
*[[تسمان سمنڊ]]
*[[نيو گني]]
*[[ٽورس سامونڊي گذرگاهه]]
*[[ملاڪا سامونڊي گذرگاهه]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ارافورا سمنڊ|ارافورا سمنڊ]]
[[زمرو:سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ]]
[[زمرو:آسٽريليا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
nhhtaw9byznvs2avvp4qtdefwei26kh
ماڊيول:Location map/data/Staffordshire
828
97622
380286
2026-05-24T12:25:53Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسٽافورڊشائر', top = 53.25, bottom = 52.40, left = -2.50, right = -1.40, image = 'Staffordshire UK location map.svg', image1 = 'Staffordshire UK relief location map.jpg' }
380286
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسٽافورڊشائر',
top = 53.25,
bottom = 52.40,
left = -2.50,
right = -1.40,
image = 'Staffordshire UK location map.svg',
image1 = 'Staffordshire UK relief location map.jpg'
}
6qo34hy92m8bqcmvsgbx5q8ogwxe4qw
ماڊيول:Location map/data/Stockport railways
828
97623
380287
2026-05-24T12:27:06Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسٽاڪپورٽ ريلويز', top = 53.440557, bottom = 53.370297, left = -2.253566, right = -2.048436, image = 'Map of historical railways around Stockport before 1978.svg', }
380287
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسٽاڪپورٽ ريلويز',
top = 53.440557,
bottom = 53.370297,
left = -2.253566,
right = -2.048436,
image = 'Map of historical railways around Stockport before 1978.svg',
}
3xnanuu4hfezh6dx1a2xrgld3pyvm0c
ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands relief
828
97624
380289
2026-05-24T12:28:12Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسپراٽلي ٻيٽَ', top = 13.5, bottom = 3.0, left = 108.0, right = 120.0, image= 'Spratly Islands relief location map.svg' }
380289
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسپراٽلي ٻيٽَ',
top = 13.5,
bottom = 3.0,
left = 108.0,
right = 120.0,
image= 'Spratly Islands relief location map.svg'
}
l748yigocb8bjiamne6knekqps8xah7
ماڊيول:Location map/data/Spratly Islands
828
97625
380290
2026-05-24T12:29:01Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسپراٽلي ٻيٽَ', top = 13.5, bottom = 3.0, left = 108.0, right = 120.0, image= 'Spratly Islands location map.svg' }
380290
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسپراٽلي ٻيٽَ',
top = 13.5,
bottom = 3.0,
left = 108.0,
right = 120.0,
image= 'Spratly Islands location map.svg'
}
sorvb0fw5llb547qo3bhjbampu8ipwp
ماڊيول:Location map/data/Spain La Rioja
828
97626
380291
2026-05-24T12:30:05Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'لا ريوخا, اسپين', top = 42.708057, bottom = 41.857696, left = -3.223917, right = -1.616594, image = 'Spain La Rioja location map.svg', image1 = 'Spain La Rioja relief map.png' }
380291
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لا ريوخا, اسپين',
top = 42.708057,
bottom = 41.857696,
left = -3.223917,
right = -1.616594,
image = 'Spain La Rioja location map.svg',
image1 = 'Spain La Rioja relief map.png'
}
8jkehhxeu2rtxwpea3yv8b7mvxfk3rh
ماڊيول:Location map/data/Spain Lanzarote
828
97627
380292
2026-05-24T12:30:58Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'لانثاروت', top = 29.30963, bottom = 28.82320, left = -13.90294, right = -13.40607, image = 'Lanzarote (Canary Islands) - OSM Mapnik.svg' }
380292
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لانثاروت',
top = 29.30963,
bottom = 28.82320,
left = -13.90294,
right = -13.40607,
image = 'Lanzarote (Canary Islands) - OSM Mapnik.svg'
}
bf7i2btuezyfvmkq0jywe20ixhswop4
380293
380292
2026-05-24T12:31:15Z
Intisar Ali
8681
380293
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لانثاروتي',
top = 29.30963,
bottom = 28.82320,
left = -13.90294,
right = -13.40607,
image = 'Lanzarote (Canary Islands) - OSM Mapnik.svg'
}
ou8k33f7xdvkjp0mtwzuzretrjjgbw6
ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid municipality
828
97628
380294
2026-05-24T12:32:10Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ميڊرڊ ميونسپلٽي', top = 40.671045, bottom = 40.283486, left = -3.932088, right = -3.482506, image = 'Municipio de Madrid-Loc.svg' }
380294
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ميڊرڊ ميونسپلٽي',
top = 40.671045,
bottom = 40.283486,
left = -3.932088,
right = -3.482506,
image = 'Municipio de Madrid-Loc.svg'
}
4yt90gioz2z990oew0lvp2dc3f6sczd
ماڊيول:Location map/data/Spain Madrid
828
97629
380295
2026-05-24T12:32:59Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ميڊرڊ', top = 40.522, bottom = 40.311, left = -3.843, right = -3.534, image = 'Location map Madrid.png' }
380295
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ميڊرڊ',
top = 40.522,
bottom = 40.311,
left = -3.843,
right = -3.534,
image = 'Location map Madrid.png'
}
g0iv3cw765fo2jisrv5hic6ob8dkx9l
ماڊيول:Location map/data/Spain Majorca
828
97630
380297
2026-05-24T12:33:51Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ميجورڪا', top = 40.218, bottom = 39.012, left = 2.224, right = 3.671, image = 'Location map Majorca.png' }
380297
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ميجورڪا',
top = 40.218,
bottom = 39.012,
left = 2.224,
right = 3.671,
image = 'Location map Majorca.png'
}
2pe21qwasff8uuy8tl0dgpv8mjswhwz
ماڊيول:Location map/data/Spain Menorca
828
97631
380298
2026-05-24T12:34:27Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'مينورڪا', top = 40.212, bottom = 39.701, left = 3.696, right = 4.453, image = 'Location map Minorca.png' }
380298
Scribunto
text/plain
return {
name = 'مينورڪا',
top = 40.212,
bottom = 39.701,
left = 3.696,
right = 4.453,
image = 'Location map Minorca.png'
}
fl5dgjis1xdiqu9wg1yyiga9vct8wmr
ماڊيول:Location map/data/Spain Murcia
828
97632
380299
2026-05-24T12:35:30Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'مُرسيا', top = 38.854007, bottom = 37.277787, left = -2.449817, right = -0.582645, image = 'Spain Murcia location map.svg' }
380299
Scribunto
text/plain
return {
name = 'مُرسيا',
top = 38.854007,
bottom = 37.277787,
left = -2.449817,
right = -0.582645,
image = 'Spain Murcia location map.svg'
}
onma1zidng52lfbx5ysubocr7hih3u6
ماڊيول:Location map/data/Spain Navarre
828
97633
380300
2026-05-24T12:36:06Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ناوار', top = 43.469909, bottom = 41.829151, left = -2.625855, right = -0.592123, image = 'Spain Navarre location map.svg', image1 = 'Spain Navarre relieve.png' }
380300
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ناوار',
top = 43.469909,
bottom = 41.829151,
left = -2.625855,
right = -0.592123,
image = 'Spain Navarre location map.svg',
image1 = 'Spain Navarre relieve.png'
}
goetk59zdv7s1b9hgbb8p4c9hg8ffho
ماڊيول:Location map/data/Spain Palma
828
97634
380301
2026-05-24T12:37:18Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'پالما ڊي ميجورڪا', top = 39.5961, bottom = 39.5563, left = 2.6216, right = 2.6741, image = 'Location map Spain Palma.png' }
380301
Scribunto
text/plain
return {
name = 'پالما ڊي ميجورڪا',
top = 39.5961,
bottom = 39.5563,
left = 2.6216,
right = 2.6741,
image = 'Location map Spain Palma.png'
}
ljxiwpga37yvzl1aow5cozhhfenmfqt
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of A Coruña
828
97635
380302
2026-05-24T12:38:36Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'آ ڪورونيا صوبو', top = 43.895363, bottom = 42.450552, left = -9.405105, right = -7.579692, image = 'La Coruña-loc.svg' }
380302
Scribunto
text/plain
return {
name = 'آ ڪورونيا صوبو',
top = 43.895363,
bottom = 42.450552,
left = -9.405105,
right = -7.579692,
image = 'La Coruña-loc.svg'
}
fb3hg6jk1zlbyx6aygzgyohwmlhjik9
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Albacete
828
97636
380303
2026-05-24T12:39:23Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'الباسيتي صوبو', top = 39.508430, bottom = 37.939083, left = -3.013538, right = -0.801236, image = 'Albacete-loc.svg' }
380303
Scribunto
text/plain
return {
name = 'الباسيتي صوبو',
top = 39.508430,
bottom = 37.939083,
left = -3.013538,
right = -0.801236,
image = 'Albacete-loc.svg'
}
eazgyewi09ucn3plgzqea52psvuu8ny
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Alicante
828
97637
380304
2026-05-24T12:40:14Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اليڪانتي صوبو', top = 38.948519, bottom = 37.789456, left = -1.172622, right = 0.322075, image = 'Alicante-loc.svg' }
380304
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اليڪانتي صوبو',
top = 38.948519,
bottom = 37.789456,
left = -1.172622,
right = 0.322075,
image = 'Alicante-loc.svg'
}
mslhhr4cmsukvhpvmnwnfkutj1zd57r
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Almería
828
97638
380305
2026-05-24T12:41:00Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'الميريا صوبو', top = 38.015990, bottom = 36.558500, left = -3.241750, right = -1.507700, image = 'LocAlmería.svg' }
380305
Scribunto
text/plain
return {
name = 'الميريا صوبو',
top = 38.015990,
bottom = 36.558500,
left = -3.241750,
right = -1.507700,
image = 'LocAlmería.svg'
}
9oa1a0zmjqhnsk77mue9damo5mzc065
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ávila
828
97639
380306
2026-05-24T12:42:02Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'آويلا صوبو', top = 41.240564, bottom = 40.016971, left = -5.843868, right = -4.070637, image = 'Ávila-loc.svg' }
380306
Scribunto
text/plain
return {
name = 'آويلا صوبو',
top = 41.240564,
bottom = 40.016971,
left = -5.843868,
right = -4.070637,
image = 'Ávila-loc.svg'
}
4maqc2cbhaftklgihn8cpoe0ip4b1f4
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Barcelona
828
97640
380307
2026-05-24T12:42:50Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'بارسلونا صوبو', top = 42.388208, bottom = 41.134818, left = 1.289028, right = 2.872805, image = 'Barcelona-loc.svg' }
380307
Scribunto
text/plain
return {
name = 'بارسلونا صوبو',
top = 42.388208,
bottom = 41.134818,
left = 1.289028,
right = 2.872805,
image = 'Barcelona-loc.svg'
}
mij1vyjz356bheczlzwnkzzsj9p2o3c
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Burgos
828
97641
380308
2026-05-24T12:43:32Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'برگوس صوبو', top = 43.266184, bottom = 41.402666, left = -4.403259, right = -2.473899, image = 'Burgos-loc.svg' }
380308
Scribunto
text/plain
return {
name = 'برگوس صوبو',
top = 43.266184,
bottom = 41.402666,
left = -4.403259,
right = -2.473899,
image = 'Burgos-loc.svg'
}
1i9jpyqw38xky6oar821wi0qfrhik81
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Cádiz
828
97642
380309
2026-05-24T12:44:54Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪادِيز صوبو', top = 37.127130, bottom = 35.815924, left = -6.526691, right = -5.020959, image = 'Cádiz-loc.svg' }
380309
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪادِيز صوبو',
top = 37.127130,
bottom = 35.815924,
left = -6.526691,
right = -5.020959,
image = 'Cádiz-loc.svg'
}
qqc14bxcj0bw9vgxoxd9bhpexdji912
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Córdoba
828
97643
380310
2026-05-24T12:46:18Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪورڊوبا صوبو (قرطبه)', top = 38.823759, bottom = 37.111980, left = -5.662265, right = -3.922236, image = 'Córdoba-loc.svg' }
380310
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪورڊوبا صوبو (قرطبه)',
top = 38.823759,
bottom = 37.111980,
left = -5.662265,
right = -3.922236,
image = 'Córdoba-loc.svg'
}
p455iglgqs0ghgtnkyki1pcudzx0zu2
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Castellón
828
97644
380311
2026-05-24T12:47:08Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪاستيلون صوبو', top = 40.865570, bottom = 39.667651, left = -0.944926, right = 0.606232, image = 'Castellón-loc.svg' }
380311
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪاستيلون صوبو',
top = 40.865570,
bottom = 39.667651,
left = -0.944926,
right = 0.606232,
image = 'Castellón-loc.svg'
}
436o4t0kp1ycrpmvor38na0kw5xdsnw
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Girona
828
97645
380312
2026-05-24T12:47:52Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'جيرون صوبو', top = 42.560514, bottom = 41.599431, left = 1.642168, right = 3.377477, image = 'Gerona-loc.svg' }
380312
Scribunto
text/plain
return {
name = 'جيرون صوبو',
top = 42.560514,
bottom = 41.599431,
left = 1.642168,
right = 3.377477,
image = 'Gerona-loc.svg'
}
oigqmiqa4vn7gapyznspj2u214xa33f
380313
380312
2026-05-24T12:48:27Z
Intisar Ali
8681
380313
Scribunto
text/plain
return {
name = 'جيرونا صوبو',
top = 42.560514,
bottom = 41.599431,
left = 1.642168,
right = 3.377477,
image = 'Gerona-loc.svg'
}
mr68r0i3gdq4407e40w676phna8thre
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Granada
828
97646
380314
2026-05-24T12:49:23Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'گريناڊا صوبو', top = 38.172156, bottom = 36.584756, left = -4.446513, right = -2.102010, image = 'Granada-loc.svg' }
380314
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گريناڊا صوبو',
top = 38.172156,
bottom = 36.584756,
left = -4.446513,
right = -2.102010,
image = 'Granada-loc.svg'
}
bfv5oyl03cfpkkpqxtu49clvhfkbhch
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Guadalajara
828
97647
380315
2026-05-24T12:50:43Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'گواڊالاخارا صوبو', top = 41.402420, bottom = 40.102118, left = -3.674986, right = -1.455252, image = 'Guadalajara-loc.svg' }
380315
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گواڊالاخارا صوبو',
top = 41.402420,
bottom = 40.102118,
left = -3.674986,
right = -1.455252,
image = 'Guadalajara-loc.svg'
}
lyve25kvv6kv1b3gf22xo4bicpyg38h
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Huelva
828
97648
380316
2026-05-24T12:51:35Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ھئيلوا صوبو', top = 38.304, bottom = 36.68, left = -7.6265, right = -6.008, image = 'Huelva-loc.svg' }
380316
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ھئيلوا صوبو',
top = 38.304,
bottom = 36.68,
left = -7.6265,
right = -6.008,
image = 'Huelva-loc.svg'
}
d56xnqbjvfjiogiyiwnvr2s4yvnoepn
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Jaén
828
97649
380318
2026-05-24T12:52:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'خائين صوبو (اسپين)', top = 38.621755, bottom = 37.283856, left = -4.562170, right = -2.182814, image = 'Jaén-loc.svg' }
380318
Scribunto
text/plain
return {
name = 'خائين صوبو (اسپين)',
top = 38.621755,
bottom = 37.283856,
left = -4.562170,
right = -2.182814,
image = 'Jaén-loc.svg'
}
rer7r3o5rmfqvg1sjhxzyg6kjov2qsx
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Las Palmas
828
97650
380319
2026-05-24T12:53:26Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'لاس پالماس صوبو', top = 29.473259, bottom = 27.685818, left = -15.927961, right = -13.281935, image = 'Las Palmas-Loc.svg' }
380319
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لاس پالماس صوبو',
top = 29.473259,
bottom = 27.685818,
left = -15.927961,
right = -13.281935,
image = 'Las Palmas-Loc.svg'
}
jqw3uengoc95slie30421ncw4n8zvfs
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of León
828
97651
380320
2026-05-24T12:54:32Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'لِيون صوبو', top = 43.384903, bottom = 41.860560, left = -7.243892, right = -4.608046, image = 'León-loc.svg' }
380320
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لِيون صوبو',
top = 43.384903,
bottom = 41.860560,
left = -7.243892,
right = -4.608046,
image = 'León-loc.svg'
}
8y4rsriwmoip9o7sm4vnegf2fp257cg
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lleida
828
97652
380321
2026-05-24T12:55:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ليئيدا صوبو', top = 42.965110, bottom = 41.166833, left = 0.188628, right = 1.986772, image = 'Lérida-loc.svg' }
380321
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ليئيدا صوبو',
top = 42.965110,
bottom = 41.166833,
left = 0.188628,
right = 1.986772,
image = 'Lérida-loc.svg'
}
6yeveb0vadf1swax70t7r4dksxoudfu
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Lugo
828
97653
380322
2026-05-24T12:56:52Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'لُوگو صوبو', top = 43.807291, bottom = 42.283605, left = -8.066664, right = -6.738614, image = 'Lugo-loc.svg' }
380322
Scribunto
text/plain
return {
name = 'لُوگو صوبو',
top = 43.807291,
bottom = 42.283605,
left = -8.066664,
right = -6.738614,
image = 'Lugo-loc.svg'
}
b79f28xr8t7u8i5pxfd9twd0ejpnf1w
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Málaga
828
97654
380325
2026-05-24T13:01:02Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'مالاگا صوبو', top = 37.3125, bottom = 36.265, left = -5.6877, right = -3.6715, image = 'Málaga-loc.svg' }
380325
Scribunto
text/plain
return {
name = 'مالاگا صوبو',
top = 37.3125,
bottom = 36.265,
left = -5.6877,
right = -3.6715,
image = 'Málaga-loc.svg'
}
htomkiurclljjnrqpzbli66ykfvjrfl
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Ourense
828
97655
380326
2026-05-24T13:01:47Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اورينسي صوبو', top = 42.657747, bottom = 41.709164, left = -8.434333, right = -6.639692, image = 'Orense-loc.svg' }
380326
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اورينسي صوبو',
top = 42.657747,
bottom = 41.709164,
left = -8.434333,
right = -6.639692,
image = 'Orense-loc.svg'
}
ju6hr0ptwouv0d8z0ixgqknvzh163dy
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Palencia
828
97656
380327
2026-05-24T13:02:36Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'پالينسيا صوبو', top = 43.131982, bottom = 41.693747, left = -5.147916, right = -3.813844, image = 'Palencia-loc.svg' }
380327
Scribunto
text/plain
return {
name = 'پالينسيا صوبو',
top = 43.131982,
bottom = 41.693747,
left = -5.147916,
right = -3.813844,
image = 'Palencia-loc.svg'
}
99k1nsktpk3drd8zvfe09000h1cykv3
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Pontevedra
828
97657
380328
2026-05-24T13:03:27Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'پونتي ويدرا صوبو', top = 42.905519, bottom = 41.820124, left = -9.032814, right = -7.823506, image = 'Pontevedra-loc.svg' }
380328
Scribunto
text/plain
return {
name = 'پونتي ويدرا صوبو',
top = 42.905519,
bottom = 41.820124,
left = -9.032814,
right = -7.823506,
image = 'Pontevedra-loc.svg'
}
b965vu733593fun3a7r5r158nz0jw5c
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Salamanca
828
97658
380329
2026-05-24T13:04:44Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سَلامانڪا صوبو', top = 41.361864, bottom = 40.164399, left = -7.077219, right = -4.992954, image = 'Salamanca-loc.svg' }
380329
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سَلامانڪا صوبو',
top = 41.361864,
bottom = 40.164399,
left = -7.077219,
right = -4.992954,
image = 'Salamanca-loc.svg'
}
sbudtt0mjy4yznt8e24yxxl8lae68s5
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Santa Cruz de Tenerife
828
97659
380331
2026-05-24T13:06:05Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سانتا ڪروز ڊي ٽينيريف صوبو', top = 28.939107, bottom = 27.553078, left = -18.273066, right = -15.996487, image = 'Santa Cruz de Tenerife-loc.svg' }
380331
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سانتا ڪروز ڊي ٽينيريف صوبو',
top = 28.939107,
bottom = 27.553078,
left = -18.273066,
right = -15.996487,
image = 'Santa Cruz de Tenerife-loc.svg'
}
cc5z6m5isq66tlj29h7xeuusrvogjkf
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Segovia
828
97660
380332
2026-05-24T13:06:48Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سيگوويا صوبو', top = 41.645740, bottom = 40.559369, left = -4.812976, right = -3.133553, image = 'Segovia-loc.svg' }
380332
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سيگوويا صوبو',
top = 41.645740,
bottom = 40.559369,
left = -4.812976,
right = -3.133553,
image = 'Segovia-loc.svg'
}
g6bu6jonbnrox2gbetrdkw9la8crg34
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Seville
828
97661
380333
2026-05-24T13:09:16Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سَيوَيل صوبو', top = 38.259379, bottom = 36.763412, left = -6.623720, right = -4.575367, image = 'Sevilla-loc.svg' }
380333
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سَيوَيل صوبو',
top = 38.259379,
bottom = 36.763412,
left = -6.623720,
right = -4.575367,
image = 'Sevilla-loc.svg'
}
m3qxtqoqgsnvci9e6jb028azmcz0u0x
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Soria
828
97662
380334
2026-05-24T13:10:18Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سَوريا صوبو', top = 42.269526, bottom = 40.983266, left = -3.650756, right = -1.710466, image = 'Soria-loc.svg' }
380334
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سَوريا صوبو',
top = 42.269526,
bottom = 40.983266,
left = -3.650756,
right = -1.710466,
image = 'Soria-loc.svg'
}
k3pljcqd6u8huho052p01wunqfj9jt4
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Tarragona
828
97663
380335
2026-05-24T13:11:04Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ٽاراگونا صوبو', top = 41.664244, bottom = 40.456750, left = 0.113735, right = 1.762740, image = 'Tarragona-loc.svg' }
380335
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ٽاراگونا صوبو',
top = 41.664244,
bottom = 40.456750,
left = 0.113735,
right = 1.762740,
image = 'Tarragona-loc.svg'
}
ihc8xq6fwtl7noshldrfjeh5ohii8cn
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Valencia
828
97664
380336
2026-05-24T13:11:49Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'والينسيا صوبو', top = 40.279529, bottom = 38.615257, left = -1.620023, right = 0.357680, image = 'Valencia-loc.svg' }
380336
Scribunto
text/plain
return {
name = 'والينسيا صوبو',
top = 40.279529,
bottom = 38.615257,
left = -1.620023,
right = 0.357680,
image = 'Valencia-loc.svg'
}
5h43b7gn3vfunothuuyf5zit097cr2x
ماڊيول:Location map/data/Spain Province of Zamora
828
97665
380337
2026-05-24T13:12:29Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ثامورا صوبو', top = 42.301335, bottom = 41.047875, left = -7.107379, right = -5.145160, image = 'Zamora-loc.svg' }
380337
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ثامورا صوبو',
top = 42.301335,
bottom = 41.047875,
left = -7.107379,
right = -5.145160,
image = 'Zamora-loc.svg'
}
17g9zfgml4lbynor7ik11ywjbhf08s9
ماڊيول:Location map/data/Spain Seville
828
97666
380338
2026-05-24T13:13:43Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سَيوَيل', top = 37.444, bottom = 37.335, left = -6.07, right = -5.891, image = 'Location map Seville.png' }
380338
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سَيوَيل',
top = 37.444,
bottom = 37.335,
left = -6.07,
right = -5.891,
image = 'Location map Seville.png'
}
ax1l0a8707zhc9dge6ksxifz0kjmg3t
ماڊيول:Location map/data/Spain Tenerife
828
97667
380339
2026-05-24T13:14:29Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ٽينيريف', top = 28.623, bottom = 27.951, left = -16.971, right =-16.1, image = 'Location map Spain Tenerife.png' }
380339
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ٽينيريف',
top = 28.623,
bottom = 27.951,
left = -16.971,
right =-16.1,
image = 'Location map Spain Tenerife.png'
}
tjl6n4o5pse41gad26ekurpqs6x7hux
ماڊيول:Location map/data/Spain Valencian Community
828
97668
380340
2026-05-24T13:15:19Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'والينسيئن ڪميونٽي', top = 40.885909, bottom = 37.698098, left = -1.953683, right = 1.100229, image = 'Spain Valencian Community location map.svg' }
380340
Scribunto
text/plain
return {
name = 'والينسيئن ڪميونٽي',
top = 40.885909,
bottom = 37.698098,
left = -1.953683,
right = 1.100229,
image = 'Spain Valencian Community location map.svg'
}
bob3nhveusyay97v50rhz2vlowefbfz
ماڊيول:Location map/data/Spain Valencia
828
97669
380341
2026-05-24T13:16:20Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'والينسيئن ڪميونٽي', top = 40.885909, bottom = 37.698098, left = -1.953683, right = 1.100229, image = 'Spain Valencian Community location map.svg' }
380341
Scribunto
text/plain
return {
name = 'والينسيئن ڪميونٽي',
top = 40.885909,
bottom = 37.698098,
left = -1.953683,
right = 1.100229,
image = 'Spain Valencian Community location map.svg'
}
bob3nhveusyay97v50rhz2vlowefbfz
ماڊيول:Location map/data/Spain with Canary Islands
828
97670
380342
2026-05-24T13:18:13Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪينري ٻيٽَ، اسپين', top = 44.975968, bottom = 26.926029, left = -20.570168, right = 5.501537, image = 'España-Canarias-loc.svg' }
380342
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪينري ٻيٽَ، اسپين',
top = 44.975968,
bottom = 26.926029,
left = -20.570168,
right = 5.501537,
image = 'España-Canarias-loc.svg'
}
hm65i608alzk5scx088ctogp5e9s7nb
ماڊيول:Location map/data/Spanish Army Military Regions 1990
828
97671
380344
2026-05-24T13:19:45Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسپين جا فوجي علائقا 1990', top = 44.4, bottom = 34.7, left = -9.9, right = 4.8, image = 'Relief Map of Spain - Military Regions 1990.png', }
380344
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسپين جا فوجي علائقا 1990',
top = 44.4,
bottom = 34.7,
left = -9.9,
right = 4.8,
image = 'Relief Map of Spain - Military Regions 1990.png',
}
oe3vfto5bmaold8gwuh6mvvhi25mhw5
ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh Central
828
97672
380369
2026-05-24T13:42:17Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ايڊنبرگ سٽي سينٽر', top = 55.9601, bottom = 55.9347, left = -3.2127, right = -3.162, image = 'Location map United Kingdom Edinburgh Central 2.svg' }
380369
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ايڊنبرگ سٽي سينٽر',
top = 55.9601,
bottom = 55.9347,
left = -3.2127,
right = -3.162,
image = 'Location map United Kingdom Edinburgh Central 2.svg'
}
0ybywills5esa8wt8blpjldkf0up2t0
ماڊيول:Location map/data/Scotland Edinburgh
828
97673
380370
2026-05-24T13:42:56Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ايڊنبرگ', top = 55.9996, bottom = 55.8912, left = -3.3102, right = -3.0908, image = 'Location map United Kingdom Edinburgh 2.svg' }
380370
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ايڊنبرگ',
top = 55.9996,
bottom = 55.8912,
left = -3.3102,
right = -3.0908,
image = 'Location map United Kingdom Edinburgh 2.svg'
}
e8bsx0orzo32xstzynwtfydpdb91py6
ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow Central
828
97674
380371
2026-05-24T13:43:44Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'سينٽرل گلاسگو', top = 55.8872, bottom = 55.8349, left = -4.3031, right = -4.2086, image = 'Location map Scotland Glasgow Central.png' }
380371
Scribunto
text/plain
return {
name = 'سينٽرل گلاسگو',
top = 55.8872,
bottom = 55.8349,
left = -4.3031,
right = -4.2086,
image = 'Location map Scotland Glasgow Central.png'
}
5wtdzfx9rur6af9dnzngoo1c2igh2a7
ماڊيول:Location map/data/Scotland Glasgow
828
97675
380372
2026-05-24T13:44:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'گلاسگو ڪائونسل ايريا', top = 55.94, bottom = 55.73, left = -4.41, right = -4.05, image = 'Glasgow UK location map.svg', image1 = 'Glasgow UK relief location map.jpg' }
380372
Scribunto
text/plain
return {
name = 'گلاسگو ڪائونسل ايريا',
top = 55.94,
bottom = 55.73,
left = -4.41,
right = -4.05,
image = 'Glasgow UK location map.svg',
image1 = 'Glasgow UK relief location map.jpg'
}
sqapy8cobk619nu6lvawb3opc59xr1s
ماڊيول:Location map/data/Scotland Central Belt
828
97676
380373
2026-05-24T13:46:05Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسڪاٽ لينڊ مرڪزي پٽي', top = 57.3, bottom = 55.4, left = -6.6, right = -1.9, image = 'Scotland centre location map.svg' }
380373
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسڪاٽ لينڊ مرڪزي پٽي',
top = 57.3,
bottom = 55.4,
left = -6.6,
right = -1.9,
image = 'Scotland centre location map.svg'
}
1qwdm5lhiggy2xvdjqw2i5ds50b1a80
ماڊيول:Location map/data/Scotland Highland
828
97677
380374
2026-05-24T13:49:14Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ھائلينڊ', top = 58.8, bottom = 56.4, left = -6.9, right = -2.9, image = 'Highland UK location map.svg', image1 = 'Highland UK relief location map.jpg' }
380374
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ھائلينڊ',
top = 58.8,
bottom = 56.4,
left = -6.9,
right = -2.9,
image = 'Highland UK location map.svg',
image1 = 'Highland UK relief location map.jpg'
}
rs67wpby5i8w80pczzgthqz32h525n3
ماڊيول:Location map/data/Scotland Isle of Skye
828
97678
380376
2026-05-24T13:55:37Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اسڪائي ٻيٽ', top = 57.8, bottom = 57, left = -6.85, right = -5.5, image = 'Isle of Skye UK location map.svg', image1 = 'Isle of Skye UK relief location map.jpg ' }
380376
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اسڪائي ٻيٽ',
top = 57.8,
bottom = 57,
left = -6.85,
right = -5.5,
image = 'Isle of Skye UK location map.svg',
image1 = 'Isle of Skye UK relief location map.jpg '
}
7c01upjqjndztyvzj29pywy40kc04an
ماڊيول:Location map/data/Scotland North
828
97679
380378
2026-05-24T13:56:33Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اتر اسڪاٽلينڊ', top = 58.7, bottom = 56.67, left = -6.1, right = -1.7, image = 'Scotland North.png' }
380378
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اتر اسڪاٽلينڊ',
top = 58.7,
bottom = 56.67,
left = -6.1,
right = -1.7,
image = 'Scotland North.png'
}
a1z7bggcy12v1zd497wr65dwdz721l1
زمرو:آسٽريليا-انڊونيشيا حد
14
97680
380379
2026-05-24T13:57:45Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريليا جي سياسي جاگرافي]] [[زمرو:انڊونيشيا جي سياسي جاگرافي]] [[زمرو:آسٽريليا]] [[زمرو:پاپوا نيو گني]] [[زمرو:اتر آسٽريليا]] [[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]] [[زمرو:انڊونيشيا ۾ پاڻي جا جسم]] [[زمرو:آسٽريليا جي ارضيات]] [[زمرو:اوشينيا جا سمنڊ]]
380379
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:آسٽريليا جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:انڊونيشيا جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:آسٽريليا]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني]]
[[زمرو:اتر آسٽريليا]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
[[زمرو:انڊونيشيا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ارضيات]]
[[زمرو:اوشينيا جا سمنڊ]]
l7e8zekxgyjt8ily94y8yyei2bdttsb
380382
380379
2026-05-24T13:59:34Z
Ibne maryam
17680
/* */
380382
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:آسٽريليا جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:انڊونيشيا جي سياسي جاگرافي]]
28f3a49t3t871mpjf3v91gx0fs31f4j
زمرو:انڊونيشيا جي سياسي جاگرافي
14
97681
380381
2026-05-24T13:59:01Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:انڊونيشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:ايشيا جي سياسي جاگرافي]]
380381
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:انڊونيشيا جي جاگرافي]]
[[زمرو:ايشيا جي سياسي جاگرافي]]
cmdmf33efqh0t7fc99r9o8y8cyu20my
ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeen
828
97682
380383
2026-05-24T13:59:48Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ايبرڊين سٽي ڪائونسل ايريا', top = 57.25, bottom = 57.06, left = -2.42, right = -2.01, image = 'Aberdeen UK location map.svg', image1 = 'Aberdeen UK relief location map.jpg' }
380383
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ايبرڊين سٽي ڪائونسل ايريا',
top = 57.25,
bottom = 57.06,
left = -2.42,
right = -2.01,
image = 'Aberdeen UK location map.svg',
image1 = 'Aberdeen UK relief location map.jpg'
}
7n87tdjtk34isd86d0ohedvl9y9o9yu
ماڊيول:Location map/data/Scotland Aberdeenshire
828
97683
380384
2026-05-24T14:00:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ايبرڊينشائر', top = 57.75, bottom = 56.70, left = -3.85, right = -1.70, image = 'Aberdeenshire UK location map.svg', image1 = 'Aberdeenshire UK relief location map.jpg' }
380384
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ايبرڊينشائر',
top = 57.75,
bottom = 56.70,
left = -3.85,
right = -1.70,
image = 'Aberdeenshire UK location map.svg',
image1 = 'Aberdeenshire UK relief location map.jpg'
}
0v9atco9rtnq7028kiufmq3no795bgf
زمرو:اتر آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي
14
97684
380385
2026-05-24T14:00:33Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اتر آسٽريليا]] [[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
380385
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اتر آسٽريليا]]
[[زمرو:آسٽريليا جي ساحلي جاگرافي]]
gjfrqv5u28euvjgulah87gqlk1vy7xt
زمرو:اتر آسٽريليا
14
97685
380386
2026-05-24T14:01:00Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريليا]]
380386
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:آسٽريليا]]
dq3ei95n8w9ybnahkfnk0aqdpmjlsx1
ماڊيول:Location map/data/Scotland Angus
828
97686
380387
2026-05-24T14:01:10Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اينگس', top = 57, bottom = 56.4, left = -3.5, right = -2.4, image = 'Angus UK location map.svg', image1 = 'Angus UK relief location map.jpg' }
380387
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اينگس',
top = 57,
bottom = 56.4,
left = -3.5,
right = -2.4,
image = 'Angus UK location map.svg',
image1 = 'Angus UK relief location map.jpg'
}
hu7myev9k6e4zzicx7j1icmg54x0lmm
ماڊيول:Location map/data/Scotland Argyll and Bute
828
97687
380388
2026-05-24T14:01:55Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'آرگائل ۽ بيوٽ', top = 56.8, bottom = 55.2, left = -7.2, right = -4.5, image = 'Argyll and Bute UK location map.svg', image1 = 'Argyll and Bute UK relief location map.jpg' }
380388
Scribunto
text/plain
return {
name = 'آرگائل ۽ بيوٽ',
top = 56.8,
bottom = 55.2,
left = -7.2,
right = -4.5,
image = 'Argyll and Bute UK location map.svg',
image1 = 'Argyll and Bute UK relief location map.jpg'
}
jg0gi2axprds2atylz7wz1470d74wzo
زمرو:انڊونيشيا جا سمنڊ
14
97688
380389
2026-05-24T14:02:17Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جا سمنڊ]] [[زمرو:انڊونيشيا ۾ پاڻي جا جسم]]
380389
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:ايشيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:انڊونيشيا ۾ پاڻي جا جسم]]
phf2uyjdo9hqeb9i4zhig1jxizbnz0w
ماڊيول:Location map/data/Scotland Badenoch and Strathspey
828
97689
380390
2026-05-24T14:03:21Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'بيڊينوخ ۽ اسٽريٿسپي', top = 57.5, bottom = 56.7, left = -4.7, right = -3.3, image = 'Badenoch and Strathspey UK location map.svg', image1 = 'Badenoch and Strathspey UK relief location map.jpg' }
380390
Scribunto
text/plain
return {
name = 'بيڊينوخ ۽ اسٽريٿسپي',
top = 57.5,
bottom = 56.7,
left = -4.7,
right = -3.3,
image = 'Badenoch and Strathspey UK location map.svg',
image1 = 'Badenoch and Strathspey UK relief location map.jpg'
}
ryxvt2g6g5e00miw40fvb69e0iahlct
زمرو:انڊونيشيا ۾ پاڻي جا جسم
14
97690
380391
2026-05-24T14:03:59Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:انڊونيشيا جي ارضيات]] [[زمرو:ايشيا ۾ پاڻي جا جسم]]
380391
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:انڊونيشيا جي ارضيات]]
[[زمرو:ايشيا ۾ پاڻي جا جسم]]
8cgu1arjh0gjggyb8ukszu37cbf8ibj
ماڊيول:Location map/data/Scotland Caithness
828
97691
380392
2026-05-24T14:04:16Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪيئٿنيس', top = 58.71, bottom = 58.1, left = -3.9, right = -2.95, image = 'Caithness UK location map.svg', image1 = 'Caithness UK relief location map.jpg' }
380392
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪيئٿنيس',
top = 58.71,
bottom = 58.1,
left = -3.9,
right = -2.95,
image = 'Caithness UK location map.svg',
image1 = 'Caithness UK relief location map.jpg'
}
7h8i5viejkw8h9rcjgpggo5m2mj363r
ماڊيول:Location map/data/Scotland Clackmannanshire
828
97692
380393
2026-05-24T14:05:27Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڪليڪميننشائر', top = 56.23, bottom = 56.05, left = -3.9, right = -3.53, image = 'Clackmannanshire UK location map.svg', image1 = 'Clackmannanshire UK relief location map.jpg' }
380393
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڪليڪميننشائر',
top = 56.23,
bottom = 56.05,
left = -3.9,
right = -3.53,
image = 'Clackmannanshire UK location map.svg',
image1 = 'Clackmannanshire UK relief location map.jpg'
}
4nspga84rt4u7rowxydrbcslykc5qxb
زمرو:پاپوا نيو گني جا سمنڊ
14
97693
380394
2026-05-24T14:06:06Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اوشينيا جا سمنڊ]] [[زمرو:پاپوا نيو گني ۾ پاڻي جا جسم]]
380394
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اوشينيا جا سمنڊ]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني ۾ پاڻي جا جسم]]
9gr1d62cbbff30de0trrz9w7i9np6rf
ماڊيول:Location map/data/Scotland Dumfries and Galloway
828
97694
380395
2026-05-24T14:06:24Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڊمفريز ۽ گئلاوي', top = 55.5, bottom = 54.5, left = -5.25, right = -2.75, image = 'Dumfries and Galloway UK location map.svg', image1 = 'Dumfries and Galloway UK relief location map.jpg' }
380395
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڊمفريز ۽ گئلاوي',
top = 55.5,
bottom = 54.5,
left = -5.25,
right = -2.75,
image = 'Dumfries and Galloway UK location map.svg',
image1 = 'Dumfries and Galloway UK relief location map.jpg'
}
1y5d59aoe8resei57409hgkn0ybo49q
زمرو:پاپوا نيو گني ۾ پاڻي جا جسم
14
97695
380396
2026-05-24T14:07:12Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اوشينيا ۾ پاڻي جا جسم]] [[زمرو:پاپوا نيو گني جي ارضيات]]
380396
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اوشينيا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جي ارضيات]]
4acm841olk8oluxvkbhuvh9p32d3zg2
ماڊيول:Location map/data/Scotland Dundee
828
97696
380397
2026-05-24T14:07:56Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'ڊُنڊي سٽي ڪائونسل ايريا', top = 56.52, bottom = 56.39, left = -3.11, right = -2.81, image = 'Dundee UK location map.svg', image1 = 'Dundee UK relief location map.jpg' }
380397
Scribunto
text/plain
return {
name = 'ڊُنڊي سٽي ڪائونسل ايريا',
top = 56.52,
bottom = 56.39,
left = -3.11,
right = -2.81,
image = 'Dundee UK location map.svg',
image1 = 'Dundee UK relief location map.jpg'
}
0apqkz9404ipfrx8a6ym4w6ac8ymwfx
زمرو:پاپوا نيو گني جي ارضيات
14
97697
380398
2026-05-24T14:08:17Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:پاپوا نيو گني]] [[زمرو:اوشينيا جي ارضيات]] [[زمرو:ارضيات بلحاظ ملڪ]]
380398
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:پاپوا نيو گني]]
[[زمرو:اوشينيا جي ارضيات]]
[[زمرو:ارضيات بلحاظ ملڪ]]
ti4p6ql5vssxqx5lz9xuyaoll8lahd9
ماڊيول:Location map/data/Scotland East Ayrshire
828
97698
380399
2026-05-24T14:09:15Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اوڀر آيرشائر', top = 55.8, bottom = 55.1, left = -4.7, right = -3.9, image = 'East Ayrshire UK location map.svg', image1 = 'East Ayrshire UK relief location map.jpg' }
380399
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اوڀر آيرشائر',
top = 55.8,
bottom = 55.1,
left = -4.7,
right = -3.9,
image = 'East Ayrshire UK location map.svg',
image1 = 'East Ayrshire UK relief location map.jpg'
}
k3rhpwh7hum3ud7bf6vz3e3s5lfd1k2
ماڊيول:Location map/data/Scotland East Dunbartonshire
828
97699
380402
2026-05-24T14:11:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: return { name = 'اوڀر ڊنبارٽنشائر', top = 56.08, bottom = 55.88, left = -4.42, right = -4.03, image = 'East Dunbartonshire UK location map.svg', image1 = 'East Dunbartonshire UK relief location map.jpg' }
380402
Scribunto
text/plain
return {
name = 'اوڀر ڊنبارٽنشائر',
top = 56.08,
bottom = 55.88,
left = -4.42,
right = -4.03,
image = 'East Dunbartonshire UK location map.svg',
image1 = 'East Dunbartonshire UK relief location map.jpg'
}
32ppsqml4fj8gat5lfmopbdlnh75ca3
سيد اميرالدين قدوائي
0
97700
380418
2026-05-24T17:59:19Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}} {{Infobox person | name = سيد اميرالدين قدوائي | image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG | alt = سيد اميرالدين قدوائي | caption = سيد اميرالدين قدوائي | native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}} | native_name_lang = ur | birth_date = {{circa|1901}} | birth_place = بار...
380418
wikitext
text/x-wiki
{{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}}
{{Infobox person
| name = سيد اميرالدين قدوائي
| image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG
| alt = سيد اميرالدين قدوائي
| caption = سيد اميرالدين قدوائي
| native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}}
| native_name_lang = ur
| birth_date = {{circa|1901}}
| birth_place = [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]]<br/>{{small|(هاڻوڪو اتر پرديش، ڀارت)}}
| death_date = {{Death date and age|1973|08|21|1901|df=yes}}
| death_place = [[لاهور]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، پاڪستان
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| other_names =
| alma_mater = [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] ([[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]])
| occupation = [[بيرسٽر]]
| known_for = [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ
| political_party = * [[آل انڊيا مسلم ليگ]] (1947ع تائين)
* [[مسلم ليگ (پاڪستان)|مسلم ليگ]] (1947ع – 1948ع)
* [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] (1948ع کان اڳتي)
| movement = [[پاڪستان تحريڪ]]
| spouse = <!-- Use article title or common name -->
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| footnotes =
}}
'''سيد اميرالدين قدوائي'''{{efn|{{Langx|ur|{{nq|سید امیرالدین قدوائی}}}}}} {{small|[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پي ايم جي ايم]]}} (1901ع – 21 آگسٽ 1973ع) پاڪستاني بيرسٽر، سياستدان ۽ [[پاڪستان تحريڪ جي ڪارڪنن جي فهرست|آزاديءَ جي تحريڪ جو ڪارڪن]] هو، جيڪو [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ لاءِ مشهور آهي.<ref name="EncyclopediaPakistanika">''انسائيڪلوپيڊيا آف پاڪستانيڪا از قاسم محمود''</ref> کيس [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان 1991ع ۾ [[پاڪستان تحريڪ]] دوران سندس خدمتن جي اعتراف ۾ وفات کانپوءِ ''[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل]]'' سان نوازيو ويو.
==سوانح==
قدوائي 1901ع ۾ [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان]] ۾ ڄائو.
قدوائي [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] مان [[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]] مڪمل ڪئي.
هن پنهنجي سياسي زندگي [[خلافت تحريڪ]] جي ڪارڪن طور [[برطانوي راڄ]] ۾ شروع ڪئي. هو خلافت ڪاميٽي جو ميمبر هو ۽ پوءِ ان جو چيف ليڊر بڻايو ويو. [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]] کيس ”منهنجو ليفٽيننٽ“ چوندو هو. خلافت تحريڪ جي خاتمي کان پوءِ، مولانا شوڪت علي برطانوي راڄ ۾ خدّامِ ڪعبه ايسوسيئيشن جو بنياد وڌو، جنهن جي [[گڏيل صوبا برطانوي هندستان|گڏيل صوبن]] واري شاخ جو صدر قدوائي کي مقرر ڪيو ويو.
1922ع ۾، قدوائي [[راغب احسن|علامه راغب احسن]] جي اڳواڻيءَ ۾ آل انڊيا مسلم يوٿ ليگ قائم ڪئي، جنهن جو هو [[سيڪريٽري جنرل]] هو. 1928ع ۾ [[آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي]] طرفان [[نهرو رپورٽ]] اختيار ڪرڻ کان پوءِ مايوسيءَ جو احساس پيدا ٿيو. اهڙين حالتن ۾، برطانوي هندستان جي مسلمانن آل انڊيا مسلم ڪانفرنس قائم ڪئي، جنهن جو صدر [[آغا خان ٽيون|سر آغا خان ٽيون]] هو. قدوائي ان ۾ ميمبر طور شامل ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو سيڪريٽري بڻيو.
قدوائي 1936ع ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو ۽ 1938ع ۾ ان جي ڪائونسل جو ميمبر بڻيو. قدوائي، [[عليڳڙهه]] ۾ پنهنجن ساٿين سان گڏ، ”پاڪستان اسڪيم“ تيار ڪئي، جنهن جي بنياد تي آل انڊيا مسلم ليگ 1940ع ۾ ”[[لاهور قرارداد]]“ تيار ڪئي.
قدوائي [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] طور [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|1947ع]] ۾ لڏي آيو ۽ لاهور ۾ آباد ٿيو. هو [[پنجاب يونيورسٽي]] جي لا ڪاليج ۾ تدريسي عملي جو ميمبر رهيو ۽ [[سينيئر وڪيل]] طور وڪالت ڪندو رهيو.
قدوائي [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] جي باني ميمبرن مان هڪ هو ۽ ان جي گڏجاڻين ۾ نائب صدر طور شرڪت ڪندو هو.<ref>سيد انور قدوائي، ''روزاني جنگ'' ۾ سينيئر ايڊيٽر. هو سيد اميرالدين قدوائي جو پٽ آهي.</ref>
قدوائي کي [[علي هجويري|داتا علي هجويري]] سان گهري روحاني وابستگي هئي. انهيءَ روحاني لاڳاپي سبب هو پنهنجي وفات تائين لاهور ۾ رهيو، جتي 21 آگسٽ 1973ع تي سندس وفات ٿي.<ref name="EncyclopediaPakistanika"></ref>
[[پاڪستان تحريڪ]] ۾ سندس خدمتن جي اعزاز ۾، قدوائي کي 1991ع ۾ [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان وفات کانپوءِ ''پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل'' سان نوازيو ويو.<ref>دي جرنل آف انٽروڊڪشن آف پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊلسٽس</ref>
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
{{reflist}}
{{Pakistan Movement}}
{{DEFAULTSORT:Kedwaii, Syed Amir-uddin}}
[[زمرو:جھنڊي جا ڊزائنر]]
[[زمرو:1973ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1901ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:مهاجر ماڻهو]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:اتر پرديش جي بارابنڪي جا ماڻهو]]
[[زمرو:لاهور جا وڪيل]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فئڪلٽي آف لا جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا هندستاني وڪيل]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا پاڪستاني وڪيل]]
[[زمرو:ڀارت مان پاڪستان لڏي آيل ماڻهو]]
pewyjljmfll9uf19978i39i720natqs
380421
380418
2026-05-24T18:05:42Z
Intisar Ali
8681
380421
wikitext
text/x-wiki
{{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}}
{{Infobox person
| name = سيد اميرالدين قدوائي
| image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG
| alt = سيد اميرالدين قدوائي
| caption = سيد اميرالدين قدوائي
| native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}}
| native_name_lang = ur
| birth_date = {{circa|1901}}
| birth_place = [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]]<br/>{{small|(هاڻوڪو اتر پرديش، ڀارت)}}
| death_date = {{Death date and age|1973|08|21|1901|df=yes}}
| death_place = [[لاهور]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، پاڪستان
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| other_names =
| alma_mater = [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] ([[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]])
| occupation = [[بيرسٽر]]
| known_for = [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ
| political_party = * [[آل انڊيا مسلم ليگ]] (1947ع تائين)
* [[مسلم ليگ (پاڪستان)|مسلم ليگ]] (1947ع – 1948ع)
* [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] (1948ع کان اڳتي)
| movement = [[پاڪستان تحريڪ]]
| spouse = <!-- Use article title or common name -->
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| footnotes =
}}
'''سيد اميرالدين قدوائي'''{{efn|{{Langx|ur|{{nq|سید امیرالدین قدوائی}}}}}} {{small|[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پي ايم جي ايم]]}} (1901ع – 21 آگسٽ 1973ع) پاڪستاني بيرسٽر، سياستدان ۽ [[پاڪستان تحريڪ جي ڪارڪنن جي فهرست|آزاديءَ جي تحريڪ جو ڪارڪن]] هو، جيڪو [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ لاءِ مشهور آهي.<ref name="EncyclopediaPakistanika">''انسائيڪلوپيڊيا آف پاڪستانيڪا از قاسم محمود''</ref> کيس [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان 1991ع ۾ [[پاڪستان تحريڪ]] دوران سندس خدمتن جي اعتراف ۾ وفات کانپوءِ ''[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل]]'' سان نوازيو ويو.
==سوانح==
قدوائي 1901ع ۾ [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان]] ۾ ڄائو.
قدوائي [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] مان [[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]] مڪمل ڪئي.
هن پنهنجي سياسي زندگي [[خلافت تحريڪ]] جي ڪارڪن طور [[برطانوي راڄ]] ۾ شروع ڪئي. هو خلافت ڪاميٽي جو ميمبر هو ۽ پوءِ ان جو چيف ليڊر بڻايو ويو. [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]] کيس ”منهنجو ليفٽيننٽ“ چوندو هو. خلافت تحريڪ جي خاتمي کان پوءِ، مولانا شوڪت علي برطانوي راڄ ۾ خدّامِ ڪعبه ايسوسيئيشن جو بنياد وڌو، جنهن جي [[گڏيل صوبا برطانوي هندستان|گڏيل صوبن]] واري شاخ جو صدر قدوائي کي مقرر ڪيو ويو.
1922ع ۾، قدوائي [[راغب احسن|علامه راغب احسن]] جي اڳواڻيءَ ۾ آل انڊيا مسلم يوٿ ليگ قائم ڪئي، جنهن جو هو [[سيڪريٽري جنرل]] هو. 1928ع ۾ [[آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي]] طرفان [[نهرو رپورٽ]] اختيار ڪرڻ کان پوءِ مايوسيءَ جو احساس پيدا ٿيو. اهڙين حالتن ۾، برطانوي هندستان جي مسلمانن آل انڊيا مسلم ڪانفرنس قائم ڪئي، جنهن جو صدر [[آغا خان ٽيون|سر آغا خان ٽيون]] هو. قدوائي ان ۾ ميمبر طور شامل ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو سيڪريٽري بڻيو.
قدوائي 1936ع ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو ۽ 1938ع ۾ ان جي ڪائونسل جو ميمبر بڻيو. قدوائي، [[عليڳڙهه]] ۾ پنهنجن ساٿين سان گڏ، ”پاڪستان اسڪيم“ تيار ڪئي، جنهن جي بنياد تي آل انڊيا مسلم ليگ 1940ع ۾ ”[[لاهور قرارداد]]“ تيار ڪئي.
قدوائي [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] طور [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|1947ع]] ۾ لڏي آيو ۽ لاهور ۾ آباد ٿيو. هو [[پنجاب يونيورسٽي]] جي لا ڪاليج ۾ تدريسي عملي جو ميمبر رهيو ۽ [[سينيئر وڪيل]] طور وڪالت ڪندو رهيو.
قدوائي [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] جي باني ميمبرن مان هڪ هو ۽ ان جي گڏجاڻين ۾ نائب صدر طور شرڪت ڪندو هو.<ref>سيد انور قدوائي، ''روزاني جنگ'' ۾ سينيئر ايڊيٽر. هو سيد اميرالدين قدوائي جو پٽ آهي.</ref>
قدوائي کي [[علي هجويري|داتا علي هجويري]] سان گهري روحاني وابستگي هئي. انهيءَ روحاني لاڳاپي سبب هو پنهنجي وفات تائين لاهور ۾ رهيو، جتي 21 آگسٽ 1973ع تي سندس وفات ٿي.<ref name="EncyclopediaPakistanika"></ref>
[[پاڪستان تحريڪ]] ۾ سندس خدمتن جي اعزاز ۾، قدوائي کي 1991ع ۾ [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان وفات کانپوءِ ''پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل'' سان نوازيو ويو.<ref>دي جرنل آف انٽروڊڪشن آف پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊلسٽس</ref>
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
{{reflist}}
{{Pakistan Movement}}
{{DEFAULTSORT:Kedwaii, Syed Amir-uddin}}
[[زمرو:جھنڊي جا ڊزائنر]]
[[زمرو:1973ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1901ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:مهاجر ماڻهو]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:اتر پرديش جي بارابنڪي جا ماڻهو]]
[[زمرو:لاهور جا وڪيل]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فئڪلٽي آف لا جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا هندستاني وڪيل]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا پاڪستاني وڪيل]]
[[زمرو:ڀارت مان پاڪستان لڏي آيل ماڻهو]]
<references group="lower-alpha"/>
k4b2rdncwc5r5xpt66zw8tdrpmvvqjc
380528
380421
2026-05-25T02:01:41Z
Intisar Ali
8681
/* */
380528
wikitext
text/x-wiki
{{col-begin}}
{{col-2}}
ڪالم 1
{{col-2}}
ڪالم 2
{{col-end}}
{{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}}
{{Infobox person
| name = سيد اميرالدين قدوائي
| image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG
| alt = سيد اميرالدين قدوائي
| caption = سيد اميرالدين قدوائي
| native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}}
| native_name_lang = ur
| birth_date = {{circa|1901}}
| birth_place = [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]]<br/>{{small|(هاڻوڪو اتر پرديش، ڀارت)}}
| death_date = {{Death date and age|1973|08|21|1901|df=yes}}
| death_place = [[لاهور]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، پاڪستان
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| other_names =
| alma_mater = [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] ([[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]])
| occupation = [[بيرسٽر]]
| known_for = [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ
| political_party = * [[آل انڊيا مسلم ليگ]] (1947ع تائين)
* [[مسلم ليگ (پاڪستان)|مسلم ليگ]] (1947ع – 1948ع)
* [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] (1948ع کان اڳتي)
| movement = [[پاڪستان تحريڪ]]
| spouse = <!-- Use article title or common name -->
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| footnotes =
}}
'''سيد اميرالدين قدوائي'''{{efn|{{Langx|ur|{{nq|سید امیرالدین قدوائی}}}}}} {{small|[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پي ايم جي ايم]]}} (1901ع – 21 آگسٽ 1973ع) پاڪستاني بيرسٽر، سياستدان ۽ [[پاڪستان تحريڪ جي ڪارڪنن جي فهرست|آزاديءَ جي تحريڪ جو ڪارڪن]] هو، جيڪو [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ لاءِ مشهور آهي.<ref name="EncyclopediaPakistanika">''انسائيڪلوپيڊيا آف پاڪستانيڪا از قاسم محمود''</ref> کيس [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان 1991ع ۾ [[پاڪستان تحريڪ]] دوران سندس خدمتن جي اعتراف ۾ وفات کانپوءِ ''[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل]]'' سان نوازيو ويو.
==سوانح==
قدوائي 1901ع ۾ [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان]] ۾ ڄائو.
قدوائي [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] مان [[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]] مڪمل ڪئي.
هن پنهنجي سياسي زندگي [[خلافت تحريڪ]] جي ڪارڪن طور [[برطانوي راڄ]] ۾ شروع ڪئي. هو خلافت ڪاميٽي جو ميمبر هو ۽ پوءِ ان جو چيف ليڊر بڻايو ويو. [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]] کيس ”منهنجو ليفٽيننٽ“ چوندو هو. خلافت تحريڪ جي خاتمي کان پوءِ، مولانا شوڪت علي برطانوي راڄ ۾ خدّامِ ڪعبه ايسوسيئيشن جو بنياد وڌو، جنهن جي [[گڏيل صوبا برطانوي هندستان|گڏيل صوبن]] واري شاخ جو صدر قدوائي کي مقرر ڪيو ويو.
1922ع ۾، قدوائي [[راغب احسن|علامه راغب احسن]] جي اڳواڻيءَ ۾ آل انڊيا مسلم يوٿ ليگ قائم ڪئي، جنهن جو هو [[سيڪريٽري جنرل]] هو. 1928ع ۾ [[آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي]] طرفان [[نهرو رپورٽ]] اختيار ڪرڻ کان پوءِ مايوسيءَ جو احساس پيدا ٿيو. اهڙين حالتن ۾، برطانوي هندستان جي مسلمانن آل انڊيا مسلم ڪانفرنس قائم ڪئي، جنهن جو صدر [[آغا خان ٽيون|سر آغا خان ٽيون]] هو. قدوائي ان ۾ ميمبر طور شامل ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو سيڪريٽري بڻيو.
قدوائي 1936ع ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو ۽ 1938ع ۾ ان جي ڪائونسل جو ميمبر بڻيو. قدوائي، [[عليڳڙهه]] ۾ پنهنجن ساٿين سان گڏ، ”پاڪستان اسڪيم“ تيار ڪئي، جنهن جي بنياد تي آل انڊيا مسلم ليگ 1940ع ۾ ”[[لاهور قرارداد]]“ تيار ڪئي.
قدوائي [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] طور [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|1947ع]] ۾ لڏي آيو ۽ لاهور ۾ آباد ٿيو. هو [[پنجاب يونيورسٽي]] جي لا ڪاليج ۾ تدريسي عملي جو ميمبر رهيو ۽ [[سينيئر وڪيل]] طور وڪالت ڪندو رهيو.
قدوائي [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] جي باني ميمبرن مان هڪ هو ۽ ان جي گڏجاڻين ۾ نائب صدر طور شرڪت ڪندو هو.<ref>سيد انور قدوائي، ''روزاني جنگ'' ۾ سينيئر ايڊيٽر. هو سيد اميرالدين قدوائي جو پٽ آهي.</ref>
قدوائي کي [[علي هجويري|داتا علي هجويري]] سان گهري روحاني وابستگي هئي. انهيءَ روحاني لاڳاپي سبب هو پنهنجي وفات تائين لاهور ۾ رهيو، جتي 21 آگسٽ 1973ع تي سندس وفات ٿي.<ref name="EncyclopediaPakistanika"></ref>
[[پاڪستان تحريڪ]] ۾ سندس خدمتن جي اعزاز ۾، قدوائي کي 1991ع ۾ [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان وفات کانپوءِ ''پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل'' سان نوازيو ويو.<ref>دي جرنل آف انٽروڊڪشن آف پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊلسٽس</ref>
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
{{reflist}}
{{Pakistan Movement}}
{{DEFAULTSORT:Kedwaii, Syed Amir-uddin}}
[[زمرو:جھنڊي جا ڊزائنر]]
[[زمرو:1973ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1901ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:مهاجر ماڻهو]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:اتر پرديش جي بارابنڪي جا ماڻهو]]
[[زمرو:لاهور جا وڪيل]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فئڪلٽي آف لا جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا هندستاني وڪيل]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا پاڪستاني وڪيل]]
[[زمرو:ڀارت مان پاڪستان لڏي آيل ماڻهو]]
<references group="lower-alpha"/>
58xew8w7w5n4voeo4ow4ix3spy2py2x
380536
380528
2026-05-25T02:17:18Z
Intisar Ali
8681
/* */
380536
wikitext
text/x-wiki
{{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}}
{{Infobox person
| name = سيد اميرالدين قدوائي
| image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG
| alt = سيد اميرالدين قدوائي
| caption = سيد اميرالدين قدوائي
| native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}}
| native_name_lang = ur
| birth_date = {{circa|1901}}
| birth_place = [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]]<br/>{{small|(هاڻوڪو اتر پرديش، ڀارت)}}
| death_date = {{Death date and age|1973|08|21|1901|df=yes}}
| death_place = [[لاهور]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، پاڪستان
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| other_names =
| alma_mater = [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] ([[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]])
| occupation = [[بيرسٽر]]
| known_for = [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ
| political_party = * [[آل انڊيا مسلم ليگ]] (1947ع تائين)
* [[مسلم ليگ (پاڪستان)|مسلم ليگ]] (1947ع – 1948ع)
* [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] (1948ع کان اڳتي)
| movement = [[پاڪستان تحريڪ]]
| spouse = <!-- Use article title or common name -->
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
| relatives =
| family =
| footnotes =
}}
'''سيد اميرالدين قدوائي'''{{efn|{{Langx|ur|{{nq|سید امیرالدین قدوائی}}}}}} {{small|[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پي ايم جي ايم]]}} (1901ع – 21 آگسٽ 1973ع) پاڪستاني بيرسٽر، سياستدان ۽ [[پاڪستان تحريڪ جي ڪارڪنن جي فهرست|آزاديءَ جي تحريڪ جو ڪارڪن]] هو، جيڪو [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ لاءِ مشهور آهي.<ref name="EncyclopediaPakistanika">''انسائيڪلوپيڊيا آف پاڪستانيڪا از قاسم محمود''</ref> کيس [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان 1991ع ۾ [[پاڪستان تحريڪ]] دوران سندس خدمتن جي اعتراف ۾ وفات کانپوءِ ''[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل]]'' سان نوازيو ويو.
==سوانح==
قدوائي 1901ع ۾ [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان]] ۾ ڄائو.
قدوائي [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] مان [[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]] مڪمل ڪئي.
هن پنهنجي سياسي زندگي [[خلافت تحريڪ]] جي ڪارڪن طور [[برطانوي راڄ]] ۾ شروع ڪئي. هو خلافت ڪاميٽي جو ميمبر هو ۽ پوءِ ان جو چيف ليڊر بڻايو ويو. [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]] کيس ”منهنجو ليفٽيننٽ“ چوندو هو. خلافت تحريڪ جي خاتمي کان پوءِ، مولانا شوڪت علي برطانوي راڄ ۾ خدّامِ ڪعبه ايسوسيئيشن جو بنياد وڌو، جنهن جي [[گڏيل صوبا برطانوي هندستان|گڏيل صوبن]] واري شاخ جو صدر قدوائي کي مقرر ڪيو ويو.
1922ع ۾، قدوائي [[راغب احسن|علامه راغب احسن]] جي اڳواڻيءَ ۾ آل انڊيا مسلم يوٿ ليگ قائم ڪئي، جنهن جو هو [[سيڪريٽري جنرل]] هو. 1928ع ۾ [[آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي]] طرفان [[نهرو رپورٽ]] اختيار ڪرڻ کان پوءِ مايوسيءَ جو احساس پيدا ٿيو. اهڙين حالتن ۾، برطانوي هندستان جي مسلمانن آل انڊيا مسلم ڪانفرنس قائم ڪئي، جنهن جو صدر [[آغا خان ٽيون|سر آغا خان ٽيون]] هو. قدوائي ان ۾ ميمبر طور شامل ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو سيڪريٽري بڻيو.
قدوائي 1936ع ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو ۽ 1938ع ۾ ان جي ڪائونسل جو ميمبر بڻيو. قدوائي، [[عليڳڙهه]] ۾ پنهنجن ساٿين سان گڏ، ”پاڪستان اسڪيم“ تيار ڪئي، جنهن جي بنياد تي آل انڊيا مسلم ليگ 1940ع ۾ ”[[لاهور قرارداد]]“ تيار ڪئي.
قدوائي [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] طور [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|1947ع]] ۾ لڏي آيو ۽ لاهور ۾ آباد ٿيو. هو [[پنجاب يونيورسٽي]] جي لا ڪاليج ۾ تدريسي عملي جو ميمبر رهيو ۽ [[سينيئر وڪيل]] طور وڪالت ڪندو رهيو.
قدوائي [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] جي باني ميمبرن مان هڪ هو ۽ ان جي گڏجاڻين ۾ نائب صدر طور شرڪت ڪندو هو.<ref>سيد انور قدوائي، ''روزاني جنگ'' ۾ سينيئر ايڊيٽر. هو سيد اميرالدين قدوائي جو پٽ آهي.</ref>
قدوائي کي [[علي هجويري|داتا علي هجويري]] سان گهري روحاني وابستگي هئي. انهيءَ روحاني لاڳاپي سبب هو پنهنجي وفات تائين لاهور ۾ رهيو، جتي 21 آگسٽ 1973ع تي سندس وفات ٿي.<ref name="EncyclopediaPakistanika"></ref>
[[پاڪستان تحريڪ]] ۾ سندس خدمتن جي اعزاز ۾، قدوائي کي 1991ع ۾ [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان وفات کانپوءِ ''پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل'' سان نوازيو ويو.<ref>دي جرنل آف انٽروڊڪشن آف پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊلسٽس</ref>
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
{{reflist}}
{{Pakistan Movement}}
{{DEFAULTSORT:Kedwaii, Syed Amir-uddin}}
[[زمرو:جھنڊي جا ڊزائنر]]
[[زمرو:1973ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1901ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:مهاجر ماڻهو]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:اتر پرديش جي بارابنڪي جا ماڻهو]]
[[زمرو:لاهور جا وڪيل]]
[[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فئڪلٽي آف لا جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا هندستاني وڪيل]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا پاڪستاني وڪيل]]
[[زمرو:ڀارت مان پاڪستان لڏي آيل ماڻهو]]
<references group="lower-alpha"/>
jujgkmviu5jv95ncxqz1jz6k88l3yfh
سانچو:Age in years
10
97701
380419
2026-05-24T18:00:49Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#invoke:age|age_generic|template=age_in_years}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>
380419
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:age|age_generic|template=age_in_years}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
t5ppv7foxwcj4h7eez5qo7s5kj6256f
سانچو:Age in years/doc
10
97702
380420
2026-05-24T18:03:17Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-use|1,500+}} <!-- زمرا ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون ھن صفحي جي ھيٺان وڃن ٿيون. --> == استعمال == <code><nowiki>{{Age in years|2000}}</nowiki></code> نتيجو ڏئي ٿو {{Age in years|2000}}. <code><nowiki>{{Age in years|1900|1950}}</nowiki></code> نتيجو ڏئي ٿو {{Age in years|1900|1950}}. نوٽ ڪريو تہ ھي سانچو عمر جي حد مهيا ڪري ٿو: سال 2015ع دورا...
380420
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}} {{high-use|1,500+}}
<!-- زمرا ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون ھن صفحي جي ھيٺان وڃن ٿيون. -->
== استعمال ==
<code><nowiki>{{Age in years|2000}}</nowiki></code> نتيجو ڏئي ٿو {{Age in years|2000}}.
<code><nowiki>{{Age in years|1900|1950}}</nowiki></code> نتيجو ڏئي ٿو {{Age in years|1900|1950}}.
نوٽ ڪريو تہ ھي سانچو عمر جي حد مهيا ڪري ٿو: سال 2015ع دوران، 2000ع ۾ ڄاول ڪو شخص يا تہ 14 سالن جو ھوندو يا 15 سالن جو، ان تي دارومدار رکي ٿو تہ ڇا ھن پوئين سال ۾ پنھنجي جنم جي تاريخ گذاري آھي يا نہ.
== لاڳاپيل صفحا ==
* [[وڪيپيڊيا:عمر جي حساب جا سانچا]].
<includeonly>
<!-- زمرا ھتي وڃن ٿا: -->
[[زمرو:تاريخي رياضيات جا سانچا]]
[[زمرو:تاريخ جي ڳڻپ ڪندڙ سانچا]]
</includeonly>
8gm78lri9raxpwped4dkvsmc5u1whsf
سانچو:Pakistan Movement
10
97703
380422
2026-05-24T18:09:44Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{navbox | name = Pakistan Movement | title = [[پاڪستان تحريڪ]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|collapsed}}} | above =[[پاڪستان جي تاريخ]] ([[پاڪستاني تاريخ جي ٽائم لائن|ٽائم لائن: 1947ع–هاڻوڪو)]] | image =<!--(Chronological order:) -->Image:Muslim League leaders after a dinner party, 1940 (Photo 429-6).jpg|70px|border|right|مسلم ليگ جا اڳواڻ، 1940ع۔ جناح وچ ۾...
380422
wikitext
text/x-wiki
{{navbox
| name = Pakistan Movement
| title = [[پاڪستان تحريڪ]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state|collapsed}}}
| above =[[پاڪستان جي تاريخ]] ([[پاڪستاني تاريخ جي ٽائم لائن|ٽائم لائن: 1947ع–هاڻوڪو)]]
| image =<!--(Chronological order:)
-->[[Image:Muslim League leaders after a dinner party, 1940 (Photo 429-6).jpg|70px|border|right|مسلم ليگ جا اڳواڻ، 1940ع۔ جناح وچ ۾ ويٺل آهي.]]<br /><!--
-->[[File:Flag of Pakistan.svg|70px|border|right|پاڪستان جو جھنڊو]]<br /><!--
-->[[File:State emblem of Pakistan.svg|70px|right|پاڪستان جو سرڪاري نشان]]
| group1 = [[پاڪستان جي تاريخ|تاريخ]]
| list1 =
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]
* [[1857ع جي هندستاني بغاوت]]
* [[ديوبندي تحريڪ]]
* [[بريلوي تحريڪ]]
* [[عليڳڙهه تحريڪ]]
* [[اردو تحريڪ]]
* [[1905ع جي بنگال جي ورهاڱي|بنگال جي ورهاڱي]]
* [[لکنؤ ٺاهه]]
* [[خلافت تحريڪ]]
* [[شدهي تحريڪ]]
* [[نهرو رپورٽ]]
* [[جناح جا چوڏهن نڪتا]]
* [[الله آباد خطاب]]
* [[پاڪستان اعلان|هاڻي يا ڪڏهن به نه پمفليٽ]]
* [[ٻي عالمي جنگ]]
* [[ٻه قومي نظريو]]
* [[گول ميز ڪانفرنسون (هندستان)|گول ميز ڪانفرنسون]]
* [[لاهور قرارداد]]
* [[ڊائريڪٽ ايڪشن ڊي]]
* [[ڏکڻ ايشيا ۾ مسلم قومپرستي]]
* [[1946ع جي ڪيبنيٽ مشن هندستان ڏانهن|ڪيبنيٽ مشن]]
* [[هندستان آزادي ايڪٽ 1947ع|هندستان آزادي ايڪٽ]]
* [[هندستان جي ورهاڱي]]
**[[1947ع جي بنگال جي ورهاڱي|بنگال جي ورهاڱي]]
**[[پنجاب جي ورهاڱي]]
* [[ريڊڪلف لائين]]
* [[ڊيورنڊ لائين]]
* [[مقاصد قرارداد]]
* [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|آزادي]]
* [[پاڪستان جي بادشاهت]]
* [[پاڪستان جو ڏينهن]]
* [[ڪشمير تڪرار]]
* [[پاڪستان جون قومي علامتون|قومي علامتون]]
* [[پاڪستان جو آئين]]
* [[پاڪستان ۾ برطانوي اثر]]
*[[اسلام اندر لبرل ازم ۽ ترقي پسندي|پروٽيسٽنٽ اسلام]]
| group2 = تنظيمون
| list2 =
* [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]]
** [[پنجاب مسلم ليگ|پنجاب شاخ]]
** [[بنگال صوبائي مسلم ليگ|بنگال شاخ]]
* [[يونينسٽ پارٽي (پنجاب)|يونينسٽ]]
* [[آل انڊيا مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن|شاگرد فيڊريشنون]]
* [[خاڪسار تحريڪ]]
* [[اوڀر پاڪستان رينيسانس سوسائٽي|رينيسانس سوسائٽي]]
* [[پاڪستاني فلسفو|فلسفي ڪانگريس]]
*[[پاڪستان جي اخبارن جي فهرست|ڇپيل ميڊيا]]
* [[ڊان (اخبار)|''ڊان'']]
* [[روزاني جنگ|روزاني ''جنگ'']]
* ''[[نواءِ وقت]]''
* [[زميندار (اخبار)]]
| group3 = [[:زمرو:پاڪستان تحريڪ جا اڳواڻ|اڳواڻ]]
| list3 =
* سر [[سيد احمد خان]]
* [[آغا خان ٽيون]]
* [[خواجه سليم الله]] (نواب سليم الله)
* [[سيد امير علي]]
* [[محمد علي جوهر]]
* [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]]
* [[حڪيم اجمل خان]]
* [[محمد اقبال]]
* [[محمد علي جناح]]
* [[فاطمه جناح]]
* [[لياقت علي خان]]
* [[صادق محمد خان پنجون]]
* [[ميان محمد شفيع]]
* [[ميان عبدالرشيد]]
* [[وقار الملڪ|نواب وقار الملڪ ڪمبوه]]
* [[محسن الملڪ]]
* [[بهادر يار جنگ]]
* [[الطاف حسين حالي]]
* [[عبدالحق (اردو عالم)|باباءِ اردو مولوي عبدالحق]]
* [[عبدالقيوم خان]]
* [[عبدالرب نشتر]]
* [[چوڌري خليق الزمان]]
* [[چوڌري رحمت علي]]
* [[اي. ڪي. فضل الحق]]
* [[جماعت علي شاه]]
* [[جي. ايم. سيد]]
* [[غضنفر علي خان]]
* [[مير جعفر خان جمالي]]
* [[غلام ڀڪ نيرنگ]]
* [[حسرت موهاني]]
* [[نواب محمد اسماعيل خان]]
* [[حسين شهيد سهروردي]]
* [[جوگيندر ناٿ منڊل]]
* [[خورشيد حسن خورشيد|ڪي. ايڇ. خورشيد]]
* [[خواجه ناظم الدين]]
* [[محمود حسين]]
* [[محمد امير احمد خان]] (راجا صاحب محمود آباد)
* [[محمد ظفرالله خان]]
* [[قاضي محمد عيسيٰ]]
* [[راعنا لياقت علي خان]]
* [[اشرف علي ٿانوي]]
* [[شبیر احمد عثماني]]
* [[ظفر علي خان]]
* ''[[:زمرو:پاڪستان تحريڪ جا اڳواڻ|وڌيڪ]]''
| group4 = [[:زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن|ڪارڪن]]
| list4 =
* [[حميد نظامي]]
* [[عبدالله هارون]]
* [[يوسف هارون]]
* [[محمود هارون]]
* [[الطاف حسين]]
* [[آدم جي حاجي دائود]]
* [[محمد شفيع]]
* [[ظفر احمد عثماني]]
* [[ابوالحسن اصفهاني]]
* [[احمد علي لاہوري]]
* [[ملڪ برڪت علي]]
* [[اسلم خٽڪ]]
* [[يوسف خٽڪ]]
* [[ميان افتخار الدين]]
* [[ايم. اي. زبيري]]
* [[شاهنواز خان ممدوٽ]]
* [[افتخار حسين خان ممدوٽ]]
* [[سڪندر حيات خان]]
* [[شوڪت حيات خان]]
* [[محمد اسد]]
* [[ضياءُ الدين احمد]]
* [[ابو بڪر احمد حليم]]
* مولانا [[غلام رسول مهر]]
* [[حڪيم محمد سعيد]]
* [[چوڌري غلام عباس]]
* [[محمد عبدالقيوم خان]]
* [[سردار ابراهيم خان]]
* [[فدا محمد خان]]
* [[عبدالقادر (قانوندان)|شيخ سر عبدالقادر]]
* [[ايم. ايم. شريف]]
* [[صاحبزاده عبدالقيوم]]
* [[جلال الدين عبدالرحيم]]
* [[زيڊ. اي. سوليري]]
* [[جي. الانا]]
* [[اشتياق حسين قريشي]]
* [[جلال بابا]] آف اين ڊبليو ايف پي
* [[محمد عبدالغفور هزاروي]]
* [[ڪرم شاه الازهري]]
* [[امين الحسنات]] (پير آف مانڪي شريف)
* [[سيد واجد علي]]
* [[حفيظ جالندھري]]
* [[جهان آرا شاهنواز]]
* [[ليڊي عبدالله هارون]]
* [[محمد اسماعيل ذبيح]]
* [[فاطمه بيگم (سياستدان، ڄم 1890ع)|فاطمه بيگم]]
* [[نصير احمد ملهي]]
* [[احمد سعيد ناگي]]
* [[نياز علي خان]]
* [[امير حبيب الله خان سعدي]]
* [[حبيب رحمت الله]]
* [[شريف المجاهد]]
* [[فاطمه صغرىٰ بيگم]]
* [[عبدالستار خان نيازي]]
* [[وقار النساءِ نون]]
* [[امير عبدالله خان روکهڙي]]
* [[عبدالحميد قادري بدائوني]]
* [[سردار اورنگ زيب خان]]
* [[نسيم حجازي]]
* [[عبدالله روپاڙي]]
* [[محمد ابراهيم مير سيالڪوٽي]]
* ''[[:زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن|وڌيڪ]]''
| group5 = [[:زمرو:پاڪستان بابت ڪتاب|ادب]]
| list5 =
* [[الله آباد خطاب|الله آباد خطاب (''پاڪستان جو تصور'')]]
* [[جناح: هندستان، ورهاڱو، آزادي|''جناح: هندستان، ورهاڱو، آزادي'']]
* [[افغانستان ۽ بلوچستان بابت نوٽس|''افغانستان ۽ بلوچستان بابت نوٽس'']]
* [[پاڪستان: هڪ ذاتي تاريخ|''پاڪستان: هڪ ذاتي تاريخ'']]
* [[ذوالفقار علي ڀٽو|''آزاديءَ جو افسانو'']]
* [[اناتول ليون|''پاڪستان: هڪ سخت ملڪ'']]
* [[پاڪستان اعلان|پاڪستان اعلان (''هاڻي يا ڪڏهن به نه؛ ڇا اسان هميشه لاءِ زنده رهنداسين يا مري وينداسين؟'')]]
* [[سيد احمد خان|''1857ع جي هندستاني بغاوت جا سبب'']]
| group6=[[پاڪستان جون قومي علامتون|معماري]]
| list6=
*[[مينارِ پاڪستان]]
*[[بابِ پاڪستان]]
*[[پاڪستان يادگار]]
*[[مزارِ قائد]]
*[[قائداعظم ريزيڊنسي|قائداعظم / زيارت ريزيڊنسي]]
*[[علامه اقبال جو مقبرو|اقبال جو مقبرو]]
*[[وزير مينشن]]
*[[پاڪستان جي قومي لائبريري|قومي لائبريري]]
*[[خالق دينا هال]]
*[[بابِ خيبر]]
*[[جناح ٽرمينل]]
| group7 = [[پاڪستان جون عام موڪلون|ياد ۾]]
| list7 =
*[[پاڪستان جو ڏينهن|''يومِ پاڪستان'' <small>('''23 مارچ''')</small>]]
*[[آئين جو ڏينهن (پاڪستان)|''يومِ دستور'' <small>('''10 اپريل''')</small>]]
*[[يومِ تڪبير|''يومِ تڪبير'' <small>('''28 مئي''')</small>]]
*[[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|''يومِ آزادي'' <small>('''14 آگسٽ''')</small>]]
*[[دفاع جو ڏينهن|''يومِ دفاع'' <small>('''6 سيپٽمبر''')</small>]]
*[[آزاد ڪشمير جو ڏينهن|''يومِ تاسيس'' <small>('''24 آڪٽوبر''')</small>]]
*[[اقبال جو ڏينهن|''يومِ اقبال'' <small>('''9 نومبر''')</small>]]
*[[بورو ڏينهن|''يومِ ولادت'' <small>('''25 ڊسمبر''')</small>]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[زمرو:پاڪستان جي سياست ۽ حڪومت جا سانچا]]
[[زمرو:پاڪستاني قومپرستي جا نيويگيشن سانچا]]
[[زمرو:پاڪستاني تاريخ جا نيويگيشن سانچا]]
</noinclude>
aq439a52bhz84ytz5yd3eax5d32h11j
ديوبندي تحريڪ
0
97704
380424
2026-05-24T18:29:40Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}} <!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.--> {{Infobox Religious group | group = ديوبندي تحريڪ | image = {{multiple...
380424
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
dq41vlx4asqwrcvhaartbtwbf0jvl15
380431
380424
2026-05-24T18:58:47Z
Intisar Ali
8681
380431
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
fdprn20uj6i3zqrodkynhm5ocnec0ty
380433
380431
2026-05-24T19:06:47Z
Intisar Ali
8681
380433
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
h5n5lbjgoenz20vzauy5ms5m653cgkn
380434
380433
2026-05-24T19:14:22Z
Intisar Ali
8681
380434
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
sijy86eox9gx8kui8pg27aoq3qqyjn7
380440
380434
2026-05-24T19:27:05Z
Intisar Ali
8681
380440
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=سنت نبويءَ جو مرده پرتيڪ: مولانا عبدالمتين چوڌري شيخ فلواڙي راه |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=پير صاحب چرمنائي |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%97%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%97%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
cyn6p9d4e02if54tx4x6dfy852zqz3s
380449
380440
2026-05-24T19:56:28Z
Intisar Ali
8681
380449
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==ھمعصر ديوبندي ==
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
ffs27mvut7yuyv5xpncejv9ffos2ygi
380450
380449
2026-05-24T20:04:22Z
Intisar Ali
8681
380450
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
f1fv63y6gfqw68b75g1th84l0x28fme
380456
380450
2026-05-24T20:31:27Z
Intisar Ali
8681
380456
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي {{Transliteration|ar|[[تقلید]]}} جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني {{Transliteration|ar|[[مذهب|مذاہب]]}} (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا – {{Transliteration|ar|[[حنفي مڪتب|حنفي]]}}، {{Transliteration|ar|[[مالڪي مڪتب|مالڪي]]}}، {{Transliteration|ar|[[شافعي مڪتب|شافعي]]}}، ۽ {{Transliteration|ar|[[حنبلي مڪتب|حنبلي]]}}. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن {{Transliteration|ar|[[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]]}} جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي {{Transliteration|ar|[[علماء]]}} سان منسوب {{Transliteration|ar|[[درس نظامي]]}} وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي {{Transliteration|ar|طريقت محمديه}}، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
<references group="lower-alpha"/>
3ajx69pfde7eckh4dos30q3oen5exhg
380463
380456
2026-05-24T21:12:35Z
Intisar Ali
8681
/* */
380463
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي [[تقلید]] جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني [[مذهب|مذاہب]] (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا –[[حنفي مڪتب|حنفي]]، [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]، [[شافعي مڪتب|شافعي]]، ۽ [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن [[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]] جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي [[علماء]] سان منسوب [[درس نظامي]] وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي طريقت محمديه، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.{{Sfn|Durani|2013|p=22}} اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
<references group="lower-alpha"/>
imfqy7ltsplpeorml7t9kxmbukqbne2
380465
380463
2026-05-24T21:18:17Z
Intisar Ali
8681
/* ايران */
380465
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي [[تقلید]] جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني [[مذهب|مذاہب]] (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا –[[حنفي مڪتب|حنفي]]، [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]، [[شافعي مڪتب|شافعي]]، ۽ [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن [[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]] جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي [[علماء]] سان منسوب [[درس نظامي]] وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي طريقت محمديه، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.<ref>{{Sfn|Durani|2013|p=22}}</ref> اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
<references group="lower-alpha"/>
0k7oetfol8uebp3l4tglu0cfmdwgv3c
380466
380465
2026-05-24T21:20:03Z
Intisar Ali
8681
/* ايران */
380466
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي [[تقلید]] جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني [[مذهب|مذاہب]] (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا –[[حنفي مڪتب|حنفي]]، [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]، [[شافعي مڪتب|شافعي]]، ۽ [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن [[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]] جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي [[علماء]] سان منسوب [[درس نظامي]] وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي طريقت محمديه، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.<ref>{{Durani,2013,p=22}}</ref> اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Mas’ūd|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
<references group="lower-alpha"/>
6kattt4bk7vv6uqpx1brazt3f6lqsxf
380471
380466
2026-05-24T21:56:22Z
Intisar Ali
8681
/* ديوبندي فقه */
380471
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}}
<!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.-->
{{Infobox Religious group
| group = ديوبندي تحريڪ
| image =
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darul Uloom Deoband.jpg
| image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg
| image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg
| image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg
| image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg
| image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg
}}
| caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]]
}}
{{CS1 config|mode=cs1}}
{{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}}
'''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو.
ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي [[تقلید]] جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني [[مذهب|مذاہب]] (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا –[[حنفي مڪتب|حنفي]]، [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]، [[شافعي مڪتب|شافعي]]، ۽ [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون.
ديوبندي مڪتب جي باني عالمن [[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]] جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي [[علماء]] سان منسوب [[درس نظامي]] وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي طريقت محمديه، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا.
پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي.
== بنياد ۽ ڦهلاءُ ==
{{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref>
{{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}}
</ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi">
{{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref>
1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref>
جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref>
=== هندستان ===
هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو.
=== پاڪستان ===
{{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}}
پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref>
ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref>
=== افغانستان ===
{{seealso|طالبان}}
ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref>
=== ڏکڻ آفريڪا ===
{{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}}
ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref>
=== ايران ===
{{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}}
مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.<ref>{{Durani,2013,p=22}}</ref> اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref>
=== برطانيا ===
{{further|برطانيا ۾ اسلاميت}}
1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref>
صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref>
== عقيدا ==
اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref>
=== علم ڪلام ===
ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref>
ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref>
برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" />
ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref>
=== فقه (اسلامي فقہ) ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref>
{{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref>
''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref>
=== حديث ===
{{See also|حديث جا مطالعا}}
نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref>
ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref>
=== تصوف ===
{{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}}
[[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا:
{{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي).
— المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}}
ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻتہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377">
{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}}
</ref><ref name="Kozlowski">
{{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}}
</ref><ref name="Ingram">
{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}
</ref><ref name="Sirriyeh">
{{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}}
</ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا.
ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ | اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref>
ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" />
گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" />
[[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}}
== علمي ڪم ==
=== ديوبندي فقه ===
{{Main|ديوبندي فقه}}
[[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]]
[[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Masud|1969|p=25}}
دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref>
== سياست ==
{{Main|ديوبندي سياست}}
ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref>
=== ديوبندي جهاد پسندي ===
[[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}}
[[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي.
پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي.
==تنظيمون==
{{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}}
===جمعيت علماءِ هند===
{{Main article|جمعيت علماءِ هند}}
جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص. 144، نوٽ 7}}</ref>
===جمعيت علماءِ اسلام===
[[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻتہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو.
===مجلس احرار اسلام===
[[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي.
=== تبليغي جماعت ===
[[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref>
===لاڳاپيل تنظيمون===
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]
* [[جمعيت علماءِ برطانيا]]
* [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]]
* [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]]
* [[مجلس العلماءِ زمبابوي]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام]]
* [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]]
* [[جمعيت علماءِ نيپال]]
* [[مجلس احرار اسلام]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]
* [[حفاظت اسلام بنگلاديش]]
* [[مسلم يونين پارٽي]]
* [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]]
* [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]]
===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون===
====لشڪر جهنگوي====
[[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref>
====طالبان====
[[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي.
اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref>
====تحريڪ طالبان پاڪستان====
[[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref>
ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref>
====سپاه صحابه====
[[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref>
آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref>
==ادارا==
{{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}}
[[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن.
==نمايان ميمبر==
{{Main page|ديوبندين جي فهرست}}
* [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref>
* [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref>
* [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref>
* [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر.
* [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref>
* [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref>
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref>
* [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref>
* [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه.
* [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻتہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref>
*[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref>
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref>
* [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه.
* [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref>
* [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref>
* [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref>
* [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref>
* [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref>
* [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref>
* [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref>
* [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو.
* [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر.
* [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref>
* [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref>
* [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" />
* [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع).
===ھمعصر ديوبندي ===
* [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref>
* [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر.
* [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم.
* [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر.
* [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref>
* [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref>
* [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي.
* [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref>
* [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع)
* [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref>
* [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref>
* [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر.
* [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع)
* [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref>
* [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref>
* [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref>
* [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني.
* [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم.
* [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم.
* [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل.
* [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي.
* [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref>
* [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني.
* [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref>
== تحريڪ جي ببليوگرافي ==
{{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}}
* ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]''
* ''[[هيٺان کان احيا]]''
* ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]''
* ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]]
==نوٽس==
{{notelist}}
==حوالا==
===عام حوالا===
{{reflist|colwidth=30em}}
===ببليوگرافي===
* {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}
{{Deobandi movement}}
{{Darul Uloom Deoband}}
{{Islam topics}}
{{Islamism}}
{{Maturidi}}
{{Islamic theology|state=collapsed}}
[[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]]
[[زمرو:حنفي]]
[[زمرو:ماتريدي]]
[[زمرو:هندستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]]
[[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]]
[[زمرو:سني اسلامي شاخون]]
[[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]]
[[زمرو:رياستي نظريا]]
<references group="lower-alpha"/>
301jm4ti3zbc7985bequtjo0p31ybs8
سانچو:Infobox Religious group
10
97705
380425
2026-05-24T18:34:04Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <includeonly>{{Infobox | title = {{{name|{{{group|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flag|}}}|size={{{flag_size|150x150px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{flag_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption1 = {{{flag_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}}|size={{{image_size|250x250px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption2 = {{{...
380425
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| title = {{{name|{{{group|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flag|}}}|size={{{flag_size|150x150px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{flag_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption1 = {{{flag_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}}|size={{{image_size|250x250px}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption2 = {{{image_caption|{{{caption|}}}}}}
| headerstyle = background-color: #d2ccb9; color:inherit;
| header1 = {{#if:{{{population|}}}{{{pop|}}}{{{poptime|}}}|ڪل آبادي}}
| data2 = {{{population|}}}{{{pop|}}}{{{poptime|}}}
| header3 = {{#if:{{{founder|}}}|باني}}
| data4 = {{{founder|}}}
| header5 = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}{{{region1|}}}|اهم آبادي وارا علائقا}}
| data6 = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}|{{{popplace|}}}{{{regions|}}} }}
| header7 = {{{tablehdr|}}}
| label8 = {{{region1|}}}
| data8 = {{{pop1|}}}{{{ref1|}}}
| label9 = {{{region2|}}}
| data9 = {{{pop2|}}}{{{ref2|}}}
| label10 = {{{region3|}}}
| data10 = {{{pop3|}}}{{{ref3|}}}
| label11 = {{{region4|}}}
| data11 = {{{pop4|}}}{{{ref4|}}}
| label12 = {{{region5|}}}
| data12 = {{{pop5|}}}{{{ref5|}}}
| label13 = {{{region6|}}}
| data13 = {{{pop6|}}}{{{ref6|}}}
| label14 = {{{region7|}}}
| data14 = {{{pop7|}}}{{{ref7|}}}
| label15 = {{{region8|}}}
| data15 = {{{pop8|}}}{{{ref8|}}}
| label16 = {{{region9|}}}
| data16 = {{{pop9|}}}{{{ref9|}}}
| label17 = {{{region10|}}}
| data17 = {{{pop10|}}}{{{ref10|}}}
| label18 = {{{region11|}}}
| data18 = {{{pop11|}}}{{{ref11|}}}
| label19 = {{{region12|}}}
| data19 = {{{pop12|}}}{{{ref12|}}}
| label20 = {{{region13|}}}
| data20 = {{{pop13|}}}{{{ref13|}}}
| label21 = {{{region14|}}}
| data21 = {{{pop14|}}}{{{ref14|}}}
| label22 = {{{region15|}}}
| data22 = {{{pop15|}}}{{{ref15|}}}
| label23 = {{{region16|}}}
| data23 = {{{pop16|}}}{{{ref16|}}}
| label24 = {{{region17|}}}
| data24 = {{{pop17|}}}{{{ref17|}}}
| label25 = {{{region18|}}}
| data25 = {{{pop18|}}}{{{ref18|}}}
| label26 = {{{region19|}}}
| data26 = {{{pop19|}}}{{{ref19|}}}
| label27 = {{{region20|}}}
| data27 = {{{pop20|}}}{{{ref20|}}}
| label28 = {{{region21|}}}
| data28 = {{{pop21|}}}{{{ref21|}}}
| label29 = {{{region22|}}}
| data29 = {{{pop22|}}}{{{ref22|}}}
| label30 = {{{region23|}}}
| data30 = {{{pop23|}}}{{{ref23|}}}
| label31 = {{{region24|}}}
| data31 = {{{pop24|}}}{{{ref24|}}}
| label32 = {{{region25|}}}
| data32 = {{{pop25|}}}{{{ref25|}}}
| label33 = {{{region26|}}}
| data33 = {{{pop26|}}}{{{ref26|}}}
| label34 = {{{region27|}}}
| data34 = {{{pop27|}}}{{{ref27|}}}
| label35 = {{{region28|}}}
| data35 = {{{pop28|}}}{{{ref28|}}}
| label36 = {{{region29|}}}
| data36 = {{{pop29|}}}{{{ref29|}}}
| label37 = {{{region30|}}}
| data37 = {{{pop30|}}}{{{ref30|}}}
| label38 = {{{region31|}}}
| data38 = {{{pop31|}}}{{{ref31|}}}
| header39 = {{#if:{{{rels|}}}{{{religions|}}}|مذهب}}
| data40 = {{{rels|}}}{{{religions|}}}
| header41 = {{#if:{{{scrips|}}}{{{scriptures|}}}|صحيفا}}
| data42 = {{{scrips|}}}{{{scriptures|}}}
| header43 = {{#if:{{{langs|}}}{{{languages|}}}|ٻوليون}}
| data44 = {{{langs|}}}{{{languages|}}}
| data45 = {{#if:{{{related|}}}|<span style="font-size: small; font-style; italics; color: red">هتي هڪ داخلا هٽائي وئي هئي. مهرباني ڪري ڏسو [[:Template_talk:Infobox_ethnic_group/Archive_2#"Related"_entry|هتي]] تہ ڇا ڪرڻو آهي.</span>}}
| header46 = {{#if:{{{related-c|}}}|لاڳاپيل نسلي گروهه}}
| data47 = {{{related-c|}}}
| header48 = {{#if:{{{website|}}}|ويب سائيٽ}}
| data49 = {{{website|}}}
| below = {{{notes|}}}
}}{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}}}}}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox religious group with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox religious group]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| caption | child | flag | flag_alt | flag_caption | flag_size | founder | group | image | image_alt | image_caption | image_size | langs | languages | name | nocat_wdimage | notes | pop | pop1 | pop2 | pop3 | pop4 | pop5 | pop6 | pop7 | pop8 | pop9 | pop10 | pop11 | pop12 | pop13 | pop14 | pop15 | pop16 | pop17 | pop18 | pop19 | pop20 | pop21 | pop22 | pop23 | pop24 | pop25 | pop26 | pop27 | pop28 | pop29 | pop30 | pop31 | popplace | poptime | population | ref1 | ref2 | ref3 | ref4 | ref5 | ref6 | ref7 | ref8 | ref9 | ref10 | ref11 | ref12 | ref13 | ref14 | ref15 | ref16 | ref17 | ref18 | ref19 | ref20 | ref21 | ref22 | ref23 | ref24 | ref25 | ref26 | ref27 | ref28 | ref29 | ref30 | ref31 | region1 | region2 | region3 | region4 | region5 | region6 | region7 | region8 | region9 | region10 | region11 | region12 | region13 | region14 | region15 | region16 | region17 | region18 | region19 | region20 | region21 | region22 | region23 | region24 | region25 | region26 | region27 | region28 | region29 | region30 | region31 | regions | related | related-c | religions | rels | scrips | scriptures | tablehdr | website }}<noinclude>
{{Documentation}}</noinclude>
181uubat0azq4p241mnfgev5a5nx7h5
سانچو:Infobox Religious group/doc
10
97706
380426
2026-05-24T18:37:50Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جاءِ تي ۽ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[</nowiki>[[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]<nowiki>]]) --> {{warning|نسلي گروھن يا ساڳين وڏين انساني آبادين بابت مضمونن کي گروھ جي فردن جي [[فوٽومونٽاج]] يا وڪيپيڊيا:تصويري رهنمائي#گيلريون|ت...
380426
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جاءِ تي ۽ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[</nowiki>[[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]<nowiki>]]) -->
{{warning|نسلي گروھن يا ساڳين وڏين انساني آبادين بابت مضمونن کي گروھ جي فردن جي [[فوٽومونٽاج]] يا [[وڪيپيڊيا:تصويري رهنمائي#گيلريون|تصويرن جي گيلري]] سان نہ سينگاريو وڃي؛ ڏسو [[MOS:PEOPLEGALLERY]] }}
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}
{{Tracks Wikidata|P18|cat=وڪيڊيٽا تي تصوير موجود پر مقامي تصوير نہ آھي}}
== استعمال ==
{{Parameter names example | _template= | group | flag | flag_size | flag_alt | flag_caption | image | image_size | image_alt | image_caption | population | founder | regions | region1 | tablehdr | pop1 | ref1 | region2 | pop2 | ref2 | region3 | pop3 | ref3 | region4 | pop4 | ref4 | region5 | pop5 | ref5 | region6 | pop6 | ref6 | region7 | pop7 | ref7 | region8 | pop8 | ref8 | region9 | pop9 | ref9 | region10 | pop10 | ref10 | region11 | pop11 | ref11 | region12 | pop12 | ref12 | region13 | pop13 | ref13 | region14 | pop14 | ref14 | region15 | pop15 | ref15 | region16 | pop16 | ref16 | region17 | pop17 | ref17 | region18 | pop18 | ref18 | region19 | pop19 | ref19 | region20 | pop20 | ref20 | region21 | pop21 | ref21 | region22 | pop22 | ref22 | region23 | pop23 | ref23 | region24 | pop24 | ref24 | region25 | pop25 | ref25 | region26 | pop26 | ref26 | region27 | pop27 | ref27 | region28 | pop28 | ref28 | region29 | pop29 | ref29 | region30 | pop30 | ref30 | region31 | pop31 | ref31 | religions | scriptures | languages | related-c | website | notes }}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto">
{{Infobox religious group
| group =
| flag =
| flag_size =
| flag_alt =
| flag_caption =
| image =
| image_size =
| image_alt =
| image_caption =
| population =
| founder =
| regions =
| tablehdr =
| region1 =
| pop1 =
| ref1 =
| region2 =
| pop2 =
| ref2 =
| region3 = <!-- | region31 = تائين -->
| pop3 = <!-- | pop31 = تائين -->
| ref3 = <!-- | ref31 = تائين -->
| religions =
| scriptures =
| languages =
| related-c =
| website =
| notes =
}}
</syntaxhighlight>
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
{{clear}}
== سانچي جي ڊيٽا ==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"params": {
"group": {
"aliases": [
"name"
]
},
"flag": {},
"flag_size": {},
"flag_alt": {},
"flag_caption": {},
"image": {},
"image_size": {},
"image_alt": {},
"image_caption": {
"aliases": [
"caption"
]
},
"population": {
"aliases": [
"pop",
"poptime"
]
},
"founder": {},
"regions": {
"aliases": [
"popplace"
]
},
"region1": {},
"tablehdr": {},
"pop1": {},
"ref1": {},
"region2": {},
"pop2": {},
"ref2": {},
"region3": {},
"pop3": {},
"ref3": {},
"region4": {},
"pop4": {},
"ref4": {},
"region5": {},
"pop5": {},
"ref5": {},
"region6": {},
"pop6": {},
"ref6": {},
"region7": {},
"pop7": {},
"ref7": {},
"region8": {},
"pop8": {},
"ref8": {},
"region9": {},
"pop9": {},
"ref9": {},
"region10": {},
"pop10": {},
"ref10": {},
"region11": {},
"pop11": {},
"ref11": {},
"region12": {},
"pop12": {},
"ref12": {},
"region13": {},
"pop13": {},
"ref13": {},
"region14": {},
"pop14": {},
"ref14": {},
"region15": {},
"pop15": {},
"ref15": {},
"region16": {},
"pop16": {},
"ref16": {},
"region17": {},
"pop17": {},
"ref17": {},
"region18": {},
"pop18": {},
"ref18": {},
"region19": {},
"pop19": {},
"ref19": {},
"region20": {},
"pop20": {},
"ref20": {},
"region21": {},
"pop21": {},
"ref21": {},
"region22": {},
"pop22": {},
"ref22": {},
"region23": {},
"pop23": {},
"ref23": {},
"region24": {},
"pop24": {},
"ref24": {},
"region25": {},
"pop25": {},
"ref25": {},
"region26": {},
"pop26": {},
"ref26": {},
"region27": {},
"pop27": {},
"ref27": {},
"region28": {},
"pop28": {},
"ref28": {},
"region29": {},
"pop29": {},
"ref29": {},
"region30": {},
"pop30": {},
"ref30": {},
"region31": {},
"pop31": {},
"ref31": {},
"religions": {
"aliases": [
"rels"
]
},
"scriptures": {
"aliases": [
"scrips"
]
},
"languages": {
"aliases": [
"langs"
]
},
"related-c": {},
"website": {},
"notes": {},
"child": {},
"nocat_wdimage": {}
},
"description": "مذهبي گروھن لاءِ سانچو."
}
</templatedata>
== ٽريڪنگ زمرو ==
* {{Category link with count|Pages using infobox religious group with unknown parameters}}
== ھي پڻ ڏسو ==
* {{tl|Infobox deity}}
* {{tl|Infobox ethnic group}}
* {{tl|Infobox religious biography}}
* {{tl|Infobox religious building}}
* {{tl|Infobox religious text}}
{{organization infoboxes}}
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ، مھرباني؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي -->
[[زمرو:مذهب ۽ عقيدي جا ڄاڻخانا سانچا|مذهبي گروھ]]
[[زمرو:ٽريڪنگ زمرو شامل ڪندڙ سانچا|{{PAGENAMEBASE}}]]
}}</includeonly>
bmslok3cmi8v6k7tsb93hgf1dzoy3cs
سانچو:Microfirmat message
10
97707
380427
2026-05-24T18:44:05Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: هي سانچو جيڪو [[Help:HTML in wikitext|HTML مارڪ اپ]] تيار ڪري ٿو، ان ۾ {{#if:{{{type|}}} |{{{type}}} |هڪ [[{{{format}}} مائڪروفارميٽ]]}} شامل آهي، جيڪو {{{data}}} کي ڪمپيوٽر پروگرامن لاءِ آساني سان [[Parsing|پارس ڪرڻ جوڳو]] بڻائي ٿو. هي اهڙن ڪمن ۾ مدد ڪري ٿو جهڙوڪ مضمونن جي فهرست سازي ۽ ڊيٽابيسن جي سار سنڀال. و...
380427
wikitext
text/x-wiki
هي سانچو جيڪو [[Help:HTML in wikitext|HTML مارڪ اپ]] تيار ڪري ٿو، ان ۾ {{#if:{{{type|}}} |{{{type}}} |هڪ [[{{{format}}} مائڪروفارميٽ]]}} شامل آهي، جيڪو {{{data}}} کي ڪمپيوٽر پروگرامن لاءِ آساني سان [[Parsing|پارس ڪرڻ جوڳو]] بڻائي ٿو. هي اهڙن ڪمن ۾ مدد ڪري ٿو جهڙوڪ مضمونن جي فهرست سازي ۽ ڊيٽابيسن جي سار سنڀال. وڪيپيڊيا تي مائڪروفارميٽن جي استعمال بابت وڌيڪ معلومات لاءِ، مهرباني ڪري [[وڪيپيڊيا:وڪي منصوبا مائڪروفارميٽس|مائڪروفارميٽ وڪي منصوبي]] جو دورو ڪريو.<!--
-->{{#if:{{{subtemplates<includeonly>|</includeonly>}}}
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;">
; {{large|ذيلي سانچا}}
{{{subtemplates}}}
'''''مهرباني ڪري انهن ذيلي سانچن جي استعمالن کي حذف نه ڪريو.'''''
</div>}}<!--
-->{{#if:{{{subsection1|}}}
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;"><!--(نئين سٽ، جيڪڏهن ذيلي سيڪشن سرخي سان شروع ٿئي:)-->
{{{subsection1}}}
</div>}}<!--
-->{{#if:{{{1<includeonly>|</includeonly>}}} <!--(يعني جيڪڏهن گهٽ ۾ گهٽ هڪ غير نالي وارو پيراميٽر مهيا ڪيو ويو هجي:)-->
| <div style="margin-top:0.5em;margin-bottom:0.65em;">
; {{large|استعمال ٿيل ڪلاس}}
هن مائڪروفارميٽ جا [[HTML attribute|HTML ڪلاس]] هيٺيان شامل آهن:
: {{hlist
|item_style=font-size:110%;{{{itemstyle|}}}
|{{{1}}} |{{{2<includeonly>|</includeonly>}}} |{{{3|<noinclude>{{nobold|……}}</noinclude>}}}
|{{{4|}}} |{{{5|}}} |{{{6|}}} |{{{7|}}} |{{{8|}}} |{{{9|}}} |{{{10|}}} |{{{11|}}} |{{{12|}}} |{{{13|}}} |{{{14|}}} |{{{15|}}} |{{{16|}}} |{{{17|}}} |{{{18|}}} |{{{19|}}} |{{{20|}}}
}} </div>
{{longitem|style=line-height:1.3em|'''''مهرباني ڪري انهن ڪلاسن جا نالا تبديل يا حذف نه ڪريو{{#if:{{{nocollapse<includeonly>|</includeonly>}}} |<br/>۽ نه ئي انهن کي استعمال ڪندڙ اندروني عنصرن کي سموڙيو}}.'''''}}<!--
-->}}<!--(پڄاڻي #if:[1])--><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
oob7mthpvw7iya32mev93hvpeihrrc7
سانچو:Microformat message/doc
10
97708
380429
2026-05-24T18:49:08Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!--زمرا مھرباني ڪري ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])--> هڪ سانچو جنهن جي مدد سان [[مائڪروفارميٽ]] بابت پيغام تيار ڪيا وڃن ٿا [مثال طور [[وڪيپيڊيا:منتقلي|منتقلي]] لاءِ، وڪيپيڊيا:سانچي جي دستاو...
380429
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!--زمرا مھرباني ڪري ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]])-->
هڪ سانچو جنهن جي مدد سان [[مائڪروفارميٽ]] بابت پيغام تيار ڪيا وڃن ٿا [مثال طور [[وڪيپيڊيا:منتقلي|منتقلي]] لاءِ، [[وڪيپيڊيا:سانچي جي دستاويزڪاري|سانچي جي دستاويزڪاري]] وارن صفحن تي] جيئن وڪيپيڊيا ۾ استعمال ٿين ٿا۔
===پيراميٽر===
format [يا] type
data
subtemplates
(subsection1)
بغير نالي وارا پيراميٽر
nocollapse
<includeonly>{{Sandbox other|
| <!--زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو، مھرباني؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي-->
[[زمرو:مائڪروفارميٽ پيغام سانچا| ]]
}}</includeonly>
bqew13xdjmw287ogcmb7q2mxwx0x8k7
زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس
14
97709
380438
2026-05-24T19:25:10Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:بصري فنون]] [[زمرو:ٽيڪسٽائل]] [[زمرو:ڪپڙي جي صنعت]]
380438
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:بصري فنون]]
[[زمرو:ٽيڪسٽائل]]
[[زمرو:ڪپڙي جي صنعت]]
dkz6apadr8ff6yu9370t9srl12sgrnc
زمرو:ڪپڙي جي صنعت
14
97710
380439
2026-05-24T19:26:19Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:ڪپڙو]] [[زمرو:صنعتون]]
380439
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:ڪپڙو]]
[[زمرو:صنعتون]]
7beodu8sgh2m1ika82v8et5somszi9b
زمرو:ڪپڙو
14
97711
380441
2026-05-24T19:28:34Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:خام مال]]
380441
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:خام مال]]
dcdiceky05sw6vp8olkw5b664qzhth0
زمرو:ريشم
14
97712
380442
2026-05-24T19:30:01Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:ڪپڙو]] [[زمرو:خام مال]] [[زمرو:قدرتي مواد]]
380442
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:ڪپڙو]]
[[زمرو:خام مال]]
[[زمرو:قدرتي مواد]]
nnsrgm5p5ho0l5691xzu7jylakw18v9
زمرو:الموراود سلطنت
14
97713
380443
2026-05-24T19:32:03Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:تاريخ اسلام]] [[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
380443
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
8a1jnhopftdg0qvn9rtgmayeid6s47n
زمرو:الموحد خلافت
14
97714
380444
2026-05-24T19:33:12Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:تاريخ اسلام]] [[زمرو:خدائي راڄ]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
380444
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
dfheqg8q0anqgbne0g16ri4i3ac0w32
زمرو:اسلامي فنون
14
97715
380445
2026-05-24T19:35:00Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:فن]] [[زمرو:اسلامي ثقافت]]
380445
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:فن]]
[[زمرو:اسلامي ثقافت]]
mqz760rpj2jfg46fdcizckomqy170ah
زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس
14
97716
380446
2026-05-24T19:35:37Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]]
380446
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اندلس]]
kbkwna3h035363a2t6vlr4jhrm0upcz
زمرو:الميريا جو ريشم
14
97717
380448
2026-05-24T19:37:43Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]] [[زمرو:اسلامي فنون]] [[زمرو:ريشم]] [[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]] [[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]] [[زمرو:الموراود سلطنت]] [[زمرو:الموحد خلافت]]
380448
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا شاگرد پروگرام]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت]]
p77dh8migq0h3xzhy2993aqvh46xb9y
380575
380448
2026-05-25T07:39:39Z
Ibne maryam
17680
/* */
380575
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:ريشم]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:مسلم اسپين جا ٽيڪسٽائل آرٽس]]
pjhrx1khpzun95kx3vaz5o56sxt623p
سانچو:CS1 config
10
97718
380451
2026-05-24T20:06:17Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <nowiki/><!--هي nowiki مضمونن جي مٿان خالي جاءِ کي روڪڻ ۾ مدد ڪري ٿو ([[phab:T369520]]). هي سانچو خالي آهي، ڪو به آئوٽ پُٽ پيدا نٿو ڪري. مضمون نالي-ميدان ۾ هن سانچي جا وڪي ٽيڪسٽ مثال [[Module:Citation/CS1]] طرفان پڙهيا وڃن ٿا، جيئن سڄي مضمون لاءِ cs1|2 حوالن جي اندازبندي مقرر ڪري سگهجي. --><noinclude>{{doc...
380451
wikitext
text/x-wiki
<nowiki/><!--هي nowiki مضمونن جي مٿان خالي جاءِ کي روڪڻ ۾ مدد ڪري ٿو ([[phab:T369520]]). هي سانچو خالي آهي، ڪو به آئوٽ پُٽ پيدا نٿو ڪري. مضمون نالي-ميدان ۾ هن سانچي جا وڪي ٽيڪسٽ مثال [[Module:Citation/CS1]] طرفان پڙهيا وڃن ٿا، جيئن سڄي مضمون لاءِ cs1|2 حوالن جي اندازبندي مقرر ڪري سگهجي. --><noinclude>{{documentation}}</noinclude>
aahcdj8ui2lx7iy8371bohinet79xdi
سانچو:CS1 config/doc
10
97719
380452
2026-05-24T20:16:11Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- زمرا ھيٺ ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن (وڌيڪ ڏسو: [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]])۔ --> {{csdoc|lua}} مضمونن جي اندر [[MOS:CONSISTENT|يڪسانيت]] برقرار رکڻ لاءِ، هي سانچو صفحي تي موجود سڀني [[وڪيپيڊيا:CS1|CS1]] ۽ [[وڪيپيڊيا:CS2|CS2]] وڪيپيڊيا:...
380452
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
<!-- زمرا ھيٺ ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن (وڌيڪ ڏسو: [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]])۔ -->
{{csdoc|lua}}
مضمونن جي اندر [[MOS:CONSISTENT|يڪسانيت]] برقرار رکڻ لاءِ، هي سانچو صفحي تي موجود سڀني [[وڪيپيڊيا:CS1|CS1]] ۽ [[وڪيپيڊيا:CS2|CS2]] [[وڪيپيڊيا:ذريعن جا حوالا|حوالا ڏيڻ وارن]] سانچن لاءِ ڪجهه پيراميٽر مقرر ڪري ٿو.<ref name="covered-templates" /> [[ماڊيول:Citation/CS1]] وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ [[وڪيپيڊيا:حوالو سانچا|حوالو سانچا]] جهڙوڪ {{tl|cite book}}، {{tl|cite journal}}، ۽ {{tl|cite web}} تيار ڪري ٿو۔ هي ماڊيول مضمون ۾ {{tl|CS1 config}} کي ڳولي ٿو۔ جڏهن اهو ملي وڃي ٿو، تڏهن ماڊيول:Citation/CS1 ترتيب وارن پيراميٽرن ۽ انهن جي مقرر ڪيل ملھن کي ڪڍي، مضمون جي سڀني CS1 ۽ CS2 سانچن تي لاڳو ڪري ٿو.<ref>CS1 config سانچو پاڻ ڪو به آئوٽ پُٽ پيدا نٿو ڪري۔</ref> ان سان هر سانچي کي الڳ الڳ تبديل ڪرڻ کانسواءِ ڏيکاريل نتيجن ۾ اسلوبي يڪسانيت پيدا ٿئي ٿي۔ مثال طور، جيڪڏهن ڪنهن صفحي تي گهڻا CS1 سانچا استعمال ٿيل هجن ۽ توهان هر {{tl|Citation}} سانچي ۾ {{para|mode|cs1}} شامل ڪرڻ بدران، صرف هڪ ڀيرو <code><nowiki>{{CS1 config|mode=cs1}}</nowiki></code> شامل ڪريو، ته اهو ساڳيو اثر ڏيندو۔
==استعمال==
موجود ترتيبن مان گهربل سيٽنگون چونڊيو ۽ هي سانچو مضمون ۾ شامل ڪريو۔ ايڊيٽرن جي سهولت لاءِ، هن سانچي کي {{tlx|use dmy dates}} يا {{tlx|use mdy dates}} (جيڪڏهن موجود هجن) جي ڀرسان رکڻ گهرجي؛ وڌيڪ تفصيل لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو۔
مثال طور، جيڪڏهن توهان چاهيو ٿا ته مضمون جا سڀ cs1|2 سانچا اهڙي نموني ظاهر ٿين جيئن اهي {{tld|citation}} سانچا (cs2) هجن، ۽ انهن جي نالن جي فهرستن ۾ آخري ٻن نالن جي وچ ۾ ampersand شامل هجي، ته توهان هي لکي سگهو ٿا:
:<code><nowiki>{{cs1 config |name-list-style=amp |mode=cs2}}</nowiki></code>
==ترتيب وارا پيراميٽر==
{{tld|CS1 config}} هيٺين ترتيب وارن پيراميٽرن کي سپورٽ ڪري ٿو:
{| class="wikitable"
|+ سپورٽ ٿيل ترتيب وارا پيراميٽر
|-
! پيراميٽر !! قبول ڪيل ملھ
|-
| {{para|display-authors}} || rowspan="5" | صرف عددي ملھ
|-
| {{para|display-contributors}}
|-
| {{para|display-editors}}
|-
| {{para|display-interviewers}}
|-
| {{para|display-translators}}
|-
| {{para|mode}} || <code>cs1</code>، <code>cs2</code>
|-
| {{para|name-list-style}} || <code>amp</code>، <code>ampersand</code>، <code>and</code>، <code>&</code>، <code>serial</code>، <code>vanc</code>
|}
== موڊ ==
وڪيپيڊيا تي عام طور استعمال ٿيندڙ حوالا سانچا ٻه اسلوبي موڊ رکندا آهن.<ref name="covered-templates">هن ۾ اهي سڀ سانچا شامل آهن جيڪي سڌي طرح [[ماڊيول:Citation/CS1]] کي invoke ڪن ٿا، جن ۾ CS1 سانچا {{tl|cite web}}، {{tl|cite news}}، {{tl|cite book}}، {{tl|cite journal}}، {{tl|cite magazine}} وغيره شامل آهن۔ ان ۾ عام مقصد وارو CS2 سانچو {{tl|Citation}} پڻ شامل آهي۔ اهڙا wrapper سانچا پڻ شامل آهن جهڙوڪ {{tl|cite CE1913}}، {{tl|cite Google Maps}}، {{tl|cite tweet}}، يا {{tl|cite ADB}}۔ ڪجهه "cite xxx" نالي وارا سانچا جهڙوڪ {{tl|cite patent}} فني طور الڳ آهن، ماڊيول:Citation/CS1 کي ڇڪي نٿا ڪن، ۽ {{tl|cs1 config}} جي ڪنهن به پيراميٽر کان متاثر نه ٿيندا۔</ref> اهي موڊ حوالن جي ڏيکارڻ دوران رمزن جي استعمال کي تبديل ڪن ٿا۔ [[مدد:Citation Style 1|Citation Style 1]] چونڊڻ لاءِ {{para|mode|cs1}} استعمال ڪريو۔ CS1 بنيادي طور تي جزن کي الڳ ڪرڻ لاءِ [[فل اسٽاپ]] استعمال ڪري ٿو۔ [[مدد:Citation Style 2|Citation Style 2]] چونڊڻ لاءِ {{para|mode|cs2}} استعمال ڪريو۔ CS2 بنيادي طور ڪاما کي جدا ڪندڙ طور استعمال ڪري ٿو۔
=== CS1 ===
{{para|mode|cs1}}
* {{xt|{{cite book |mode=cs1 |last=Bloggs |first=Joe |author-link=Joe Bloggs |date=1974 |title=Book of Bloggs}}}}
* ڏيکاريل حوالي جي مختلف جزن کي فل اسٽاپ سان الڳ ڪيو ويندو آهي۔
* ڏيکاريل حوالي جي آخر ۾ فل اسٽاپ ايندو آهي۔
=== CS2 ===
{{para|mode|cs2}}
* {{xt|{{cite book |mode=cs2 |last=Bloggs |first=Joe |author-link=Joe Bloggs |date=1974 |title=Book of Bloggs}}}}
* ڏيکاريل حوالي جي مختلف جزن کي ڪاما سان الڳ ڪيو ويندو آهي۔
* ڏيکاريل حوالي جي آخر ۾ آخري رمزو (terminal punctuation) نه ايندو آهي۔
جيڪڏهن ڪو سانچو [[ماڊيول:Template wrapper/doc|wrapper]] طور ٻئي حوالا سانچي کي invoke ڪري ۽ پنهنجو mode مقرر ڪري، ته پوءِ ان کي {{para|mode}} جي پابندي لاءِ [[ماڊيول:Citation mode]] استعمال ڪرڻ گهرجي۔ مثال طور {{tl|cite gnis2}} ڏسو۔
== نالن جي فهرست جو انداز ==
{{para|name-list-style}} استعمال ڪريو ته جيئن ليکڪن جي فهرست جو انداز تبديل ڪري سگهجي۔
=== ايمپرسينڊ ===
{{para|name-list-style|amp}}، {{para|name-list-style|ampersand}}، يا {{para|name-list-style|&}}
* {{xt|{{cite book |name-list-style=amp |last1=Bloggs |first1=Joe |author-link1=Joe Bloggs |last2=Smith |first2=John |last3=Smythe |first3=Jim |title=1000 Acres |date=1990}}}}
* جڏهن ڪيترائي ليکڪ هجن، ته آخري ٻن نالن جي وچ ۾ ampersand ({{xt|&}}) شامل ڪندو۔
=== حرفِ عطف "۽" ===
{{para|name-list-style|and}} يا {{para|name-list-style|serial}}
* {{xt|{{cite book |name-list-style=and |last1=Bloggs |first1=Joe |author-link1=Joe Bloggs |last2=Smith |first2=John |last3=Smythe |first3=Jim |title=1000 Acres |date=1990}}}}
* جڏهن ڪيترائي ليکڪ هجن، ته آخري ٻن نالن جي وچ ۾ "{{xt|and}}" شامل ڪندو۔
=== وينڪوور انداز ===
{{para|name-list-style|vanc}}
* {{xt|{{cite book |name-list-style=vanc |last1=Bloggs |first1=Joe |author-link1=Joe Bloggs |last2=Smith |first2=John |last3=Smythe |first3=Jim |title=1000 Acres |date=1990}}}}
* پهرين نالن کي [[وينڪوور نظام]] مطابق مختصر ڪندو۔
* نه ايمپرسينڊ استعمال ڪندو ۽ نه ئي "and"۔
* صرف تڏهن لاڳو ٿيندو جڏهن پهرين نالن لاءِ الڳ {{para|first}} قسم جا پيراميٽر استعمال ڪيا وڃن۔
* وينڪوور انداز [[ھيلپ:CS1_errors#vancouver|ليکڪن يا ايڊيٽرن جي نالن کي لاطيني رسم الخط تائين محدود ڪري ٿو]]۔
==خبرداريوَن==
{{para|display-authors}}، {{para|display-contributors}}، {{para|display-editors}}، {{para|display-interviewers}}، ۽ {{para|display-translators}} مان ڪو به <code>etal</code> لفظ قبول نٿو ڪري۔ جيڪڏهن ائين ڪيو وڃي ها ته 'et al.' هر اهڙي فهرست سان لڳي وڃي ها جنهن ۾ صحيح طور صرف هڪ نالو هجي۔ مثال طور ''[[آن دي اورجين آف اسپيشيز]]'' لاءِ 'ڊارون, چارلس; سيٽ ال.' مناسب نه هوندو، ڇاڪاڻتہ اتي ٻيا ليکڪ موجود ناهن جن جا نالا حذف ڪيا ويا هجن۔
جڏهن {{tld|CS1 config}} ۾ اهڙو ترتيب وارو پيراميٽر موجود هجي جيڪو ڪنهن cs1|2 سانچي ۾ به موجود هجي (چاهي ٻنهي جا ملھ مختلف هجن يا نه)، تڏهن ماڊيول:Citation/CS1 هڪ {{color|#3a3|CS1 maint: overridden setting}} پيغام ۽ [[:زمرو:CS1 maint: overridden setting|زمرو]] شامل ڪندو۔ اهي CS1 سانچا جيڪي سانچي [[وڪيپيڊيا:نيم اسپيس|نيم اسپيس]] ۾ ڊفالٽ {{para|mode}} مقرر ڪن ٿا، تن کي [[ماڊيول:Citation mode]] استعمال ڪرڻ گهرجي، ته جيئن {{tl|CS1 config}} ذريعي بغير غلطي جي ان کي override ڪري سگهجي۔
هي سانچو نيم اسپيس سانچي ۾ استعمال ٿيڻ وقت نظرانداز ڪيو ويندو آهي۔
==غلطي سنڀالڻ==
فني سببن جي ڪري، هن سانچي ۾ ٿيندڙ غلطيون (مثال طور {{para|display-authors|etal}}) annotate نٿيون ڪري سگهجن۔ جڏهن اهڙيون غلطيون ٿين ٿيون، ماڊيول:Citation/CS1 غلط ترتيب کي نظرانداز ڪري ڇڏيندو آهي۔
== نوٽس ==
<references/>
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:Templates with no visible output]]
}}</includeonly>
oex3drujy30m9g7cnktre8s89x2uou1
سانچو:Islam
10
97720
380453
2026-05-24T20:18:53Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Sidebar with collapsible lists | name = اسلام | pretitle = [[:Category:Islam|هڪ سلسلي]] جو حصو | title = [[اسلام]] | image = <div style="padding:0.5em;">[[File:Allah-green.svg|110px|link=الله|class=skin-invert]]</div> | bodystyle = border-collapse:collapse; | listtitlestyle = padding:1px; | liststyle = padding-left:0.2em; padding-right:0.2em; | navbarstyle = padding-right:0.2em; | listclass = hlist | contentstyle = padding-top:0; | expanded =...
380453
wikitext
text/x-wiki
{{Sidebar with collapsible lists
| name = اسلام
| pretitle = [[:Category:Islam|هڪ سلسلي]] جو حصو
| title = [[اسلام]]
| image = <div style="padding:0.5em;">[[File:Allah-green.svg|110px|link=الله|class=skin-invert]]</div>
| bodystyle = border-collapse:collapse;
| listtitlestyle = padding:1px;
| liststyle = padding-left:0.2em; padding-right:0.2em;
| navbarstyle = padding-right:0.2em;
| listclass = hlist
| contentstyle = padding-top:0;
| expanded = {{{expanded|{{{selected|{{{1|}}}}}}}}}
| list1name = beliefs
| list1title = [[ايمان (اسلام)|عقيدا]]
| list1 =
* [[توحيد|الله جي وحدانيت]]
* [[اسلام ۾ فرشتا|فرشتا]]
* [[اسلامي مقدس ڪتاب|مقدس ڪتاب]]
* [[اسلام ۾ نبي ۽ رسول|نبي]]
* [[اسلام ۾ قيامت جو ڏينهن|قيامت جو ڏينهن]]
* [[اسلام ۾ تقدير|تقدير]]
* [[آخرت|جيئرو ٿيڻ]]
| list2name = practices
| list2title = [[اسلام جا پنج رڪن|عمل]]
| list2 =
* [[شهادت|ايمان جو اقرار]]
* [[نماز]]
* [[زڪوات|خيرات]]
* [[اسلام ۾ روزو|روزو]]
* [[حج|زيارت]]
| list3name = texts
| list3title = {{hlist |[[اسلامي متنن جي فهرست|متن]] |[[اسلامي اڀياس|بنياد]]}}
| list3 =
* [[قرآن]]
* [[سنت]] ([[حديث]]، [[سيرت النبي|سيرت]])
* ''[[تفسير]]'' (تشريح)
* ''[[اجتهاد]]''
* ''[[عقيدو]]'' (ايمان)
* ''[[قصص الانبياء]]'' (''نبين جون ڪهاڻيون'')
* ''[[مثنوي]]'' (شاعري)
* [[فقه|''فقه'']] (اسلامي قانونيات)
* [[شريعت|''شريعت'']] (قانون)
| list4name = history
| list4title = [[اسلام جي تاريخ|تاريخ]]
| list4 =
* [[اسلام جي تاريخ جي ٽائيم لائين|ٽائيم لائين]]
* [[جاهليت]]
* [[اسلام ۾ محمد|محمد]]
* [[اهلِ بيت]]
* [[صحابه]]
* [[راشدون]]
* [[خلافت]]
* [[شيعه عقيدي ۾ امامت|امامت]]
* [[اسلام جي ڦهلاءُ]]
* [[محمد کان پوءِ جانشيني]]
* [[شيعه–سني لاڳاپا]]
| list5name = culture
| list5title = [[اسلامي ثقافت|ثقافت]] ۽ [[مسلم دنيا|معاشرو]]
| list5 =
* [[اسلامي اڀياس|علمي اڀياس]]
* [[مسلمان|پيروڪار]]
* [[اسلام ۾ جانور|جانور]]
* [[اسلامي فن|فن]]
* [[فٽبال ۾ اسلام|فٽبال]]
* [[اسلامي ڪئلينڊر|ڪئلينڊر]]
* [[اسلام ۽ ٻليون|ٻليون]]
* [[اسلامي معاشرن ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]]
* [[اسلام ۽ ٻار|ٻار]]
* [[اسلام ۽ جمهوريت|جمهوريت]]
* [[ملڪن موجب اسلام|آبادي]]
** [[مسلم ڊائيسپورا|ڊائيسپورا]]
* [[اسلامي مڪتب فڪر ۽ شاخون|فرقا]]
** [[سني اسلام|سني]]
** [[شيعه اسلام|شيعه]]
** [[اباضيه|اباضي]]
* [[اسلامي معاشيات|معاشيات]]
* [[اسلام ۾ تعليم|تعليم]]
* [[اسلامي اخلاق|اخلاق]]
* [[اسلام ۾ جن ڪڍڻ|جن ڪڍڻ]]
* [[اسلامي نسوانيت|نسوانيت]]
* [[اسلامي موڪلون|تهوار]]
* [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|ماليات]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[حلال]]
* [[ختنو]]
* [[اسلام اندر لبرل ازم ۽ ترقي پسندي|لبرل ازم]]
* [[مدرسو]]
* [[اسلام ۾ اخلاقي تعليمات|اخلاقي تعليمات]]
* [[مسجد]]
* [[اسلامي موسيقي|موسيقي]]
* [[تصوف|روحانيت]]
* [[اسلامي فلسفو|فلسفو]]
* [[اسلامي شاعري|شاعري]]
* [[اسلام جا سياسي پهلو|سياست]]
* [[دعوت|تبليغ]]
* [[اسلامي سائنس بابت رويا|سائنس]]
* [[اسلام ۾ جنسيت|جنسيت]]
** [[ايل جي بي ٽي ڪيو ماڻهو ۽ اسلام|ايل جي بي ٽي ڪيو]]
* [[اسلام ۾ غلامي بابت خيال|غلامي]]
** [[اسلام ۾ لونڊي رکڻ|لونڊي رکڻ]]
* [[اسلام ۽ انسانيت|سماجي ڀلائي]]
* [[اسلام ۾ عورتون|عورتون]]
| list6name = related
| list6title = [[:Category:Islam|لاڳاپيل موضوع]]
| list6 =
* [[عربي ٻولي]]
* [[اسلام ۾ ارتداد|ارتداد]]
* [[اسلام تي تنقيد|تنقيد]]
** [[محمد تي تنقيد|محمد]]
** [[قرآن تي تنقيد|قرآن]]
** [[حديث تي تنقيد|حديث]]
* [[اسلامي سنهري دور|سنہري دور]]
* [[اسلام ۽ ٻيا مذهب|ٻيا مذهب]]
* [[اسلام ازم]]
* [[اسلاموفوبيا]]
* [[جهاد]]
** [[جهاديت]]
** [[سلفي جهاديت]]
** [[ديوبندي جهاديت]]
** [[اسلامي فوجي قانونيات|فوجي قانون]]
* [[اسلامي فلسفي ۾ امن|امن]]
** [[اسلام ۾ امن پسندي|امن پسندي]]
| belowclass = plainlist
| belowstyle = padding-top:0.1em;font-weight:bold;line-height:1.5em;
| below =
{{hlist |[[اسلام جي لغت|لغت]] |[[اسلام سان لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ|اشاريہ]] |[[اسلام جو خاڪو|خاڪو]]}}
*{{#ifexpr:({{#ifeq:{{{portalicon|}}}|ichthys |1 |0}} or {{{no-cross|0}}})
| [[File:Ichthus.svg|20px|class=noviewer notpageimage|Ichthus]]
| [[File:Allah-green.svg|20px|class=noviewer notpageimage|الله]]
}} [[Portal:Islam|اسلام پورٹل]]
}}<noinclude>
{{Documentation
| content = {{Islam|all}}
{{Collapsible lists option
| listnames = beliefs; practices; texts; history; culture; related
| example = practices
}}
=== پڻ ڏسو ===
* {{tl|Islam topics}}
[[Category:Islam sidebar templates| ]]
}}
</noinclude>
5mi72gqk06pge6g2mpq25zlx69nih5b
سانچو:Sunni Islam
10
97721
380454
2026-05-24T20:23:07Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <includeonly>{{Sidebar with collapsible lists | name = سني اسلام | bodyclass = collapsible {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} | titlestyle = font-size:88%; line-height:188%; | title = {{resize|115%|{{nobold|[[:Category:Sunni Islam|هڪ سلسلي]] جو حصو}}}}<br />{{resize|188%|[[سني اسلام]]}} | contentclass = hlist | expanded = {{{expanded|{{{selected|{{{1|}}}}}}}}} |list1name = Beliefs |list1title = عقيدو (اسلامي علمِ ڪلام)|ع...
380454
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Sidebar with collapsible lists
| name = سني اسلام
| bodyclass = collapsible {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}}
| titlestyle = font-size:88%; line-height:188%;
| title = {{resize|115%|{{nobold|[[:Category:Sunni Islam|هڪ سلسلي]] جو حصو}}}}<br />{{resize|188%|[[سني اسلام]]}}
| contentclass = hlist
| expanded = {{{expanded|{{{selected|{{{1|}}}}}}}}}
|list1name = Beliefs
|list1title = [[عقيدو (اسلامي علمِ ڪلام)|عقيدا]]
|list1 =
* [[توحيد|الله]]
* [[اسلام ۾ نبي ۽ رسول|نبي ۽ رسول]]
* [[اسلامي مقدس ڪتاب|مقدس ڪتاب]]
* [[محمد کان پوءِ جانشيني]]
* [[اسلام ۾ فرشتا|فرشتا]]
* [[اسلامي آخرتيات|قيامت جو ڏينهن]]
* [[اسلام ۾ تقدير|تقدير]]
* [[صحابه]]
|list2name = Five Pillars
|list2title = [[اسلام جا پنج رڪن|پنج رڪن]]
|list2 =
* [[شهادت|ايمان جو اقرار]]
* [[نماز]]
* [[زڪوات|خيرات]]
* [[صوم|روزو]]
* [[حج|زيارت]]
|list3name = Rashidun Caliphs
|list3title = [[راشدون|راشد خليفا]]
|list3 =
* [[ابو بڪر]]
* [[عمر]]
* [[عثمان]]
* [[علي]]
{{lower|0.1em|{{smaller|ٻيا}}}}
* [[حسن ابن علي]]
* [[معاويه اول]]
* [[عمر ابن عبدالعزيز]]
|list4name = Schools of Law
|list4title = [[مذھب|فقهي]] [[فقه|مڪتب]]
|list4 =
* [[حنفي مڪتب|حنفي]]
* [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]
* [[شافعي مڪتب|شافعي]]
* [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]
{{lower|0.1em|{{smaller|ٻيا}}}}
* ''[[فراهي مڪتب|فراهي]]''
* ''[[ظاهري مڪتب|ظاهري]]''
* ''[[اوزاعي]]''
* ''[[ثوري]]''
* ''[[ليثي]]''
* ''[[جريري]]''
|list5name = Schools of Divinity
|list5title = [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب|علمِ ڪلام جا مڪتب]]
|list5 =
* [[اشعريت]] ۽ [[ماتريديت]] ([[اهل الراءِ]])
* [[اثريت]] ([[اهل الحديث]])
{{lower|0.1em|{{smaller|[[احسان]] جي لحاظ کان:}}}}
* [[تصوف|صوفي]] (اهل [[وجد|الوجدان]] و [[ڪشف|الڪشف]])
|list6name = Movements
|list6title = [[اسلامي مڪتب فڪر ۽ شاخون#تحريڪون|جديد تحريڪون]]
|list6 =
* [[بريلوي تحريڪ]]
* [[ديوبندي تحريڪ]]
* [[سلفي تحريڪ|سلفيت]]
** [[وهابيت]]
** [[اهل حديث]]
* [[اسلامي جديديت|جديديت]]
* [[اسلامي نئو-روايت پسندي|نئو-روايت پسندي]]
|list7name = Holy sites
|list7title = [[اسلام ۾ مقدس ترين جايون|مقدس جايون]]
|list7 =
*[[مڪو]]
*[[مدينو]]
*[[يروشلم]]
|list8name = Lists
|list8title = فهرستون
|list8 =
*[[سني ڪتابن جي فهرست|ادب]]
** ''[[ڪتب الستة]]''
*[[سني اسلام#تاريخ|تاريخ]]
**[[سني مخالف تحريڪ|ستاءُ]]
| below = {{portal-inline|اسلام|size=tiny}}
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation
| content = {{Sunni Islam|all}}
{{Collapsible lists option
| listnames = Beliefs, Five Pillars, Rightly-Guided Caliphs, Sunni Schools of Law, Sunni Schools of Divinity, Movements, Holy sites, Lists
| example = Beliefs
}}
}}
[[Category:Islam sidebar templates]]
</noinclude>
oa7yqoynkpo4utthm6eseau9o7050ht
سانچو:Islamism sidebar
10
97722
380455
2026-05-24T20:28:21Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#invoke:sidebar|collapsible | name = اسلاميت سائڊبار | pretitle = [[:Category:Islamism|هڪ سلسلي]] جو حصو | title = [[اسلاميت]] | bodystyle = border: 4px solid #007a3dff; border-spacing:0.2em 0; | listtitlestyle = background:transparent; border-top:1px solid #007a3dff; text-align:center; | image = [[File:Shahada_green.svg|200px|link=شهادت]] | liststyle = padding-left:0.2em; padding-right:0...
380455
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:sidebar|collapsible
| name = اسلاميت سائڊبار
| pretitle = [[:Category:Islamism|هڪ سلسلي]] جو حصو
| title = [[اسلاميت]]
| bodystyle = border: 4px solid #007a3dff; border-spacing:0.2em 0;
| listtitlestyle = background:transparent; border-top:1px solid #007a3dff; text-align:center;
| image = [[File:Shahada_green.svg|200px|link=شهادت]]
| liststyle = padding-left:0.2em; padding-right:0.2em;
| navbarstyle = padding-right:0.2em;
| expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}}
| listclass= hlist
| list1name= Fundamentals
| list1title= بنياديات
| list1=
*[[اسلام]]
*[[اسلاميت جي تاريخ|تاريخ]]
<!--Alphabetical (by linktext):-->
*[[اسلامي ثقافت|ثقافت]]
*[[اسلامي اقتصاديات|اقتصاديات]]
*[[اسلام جا سياسي پهلو|سياست]]
|list2name=Variants
|list2title= قسمن
|list2=
*[[اسلامي جمهوريت]]
*[[ديوبندي تحريڪ]]
**[[ديوبندي جهاد ازم]]
*[[اردوغان ازم]]
*[[اسلامي بنياد پرستي|بنياد پرستي]]
*[[اسلامي نسائيت|نسائيت]]
*[[خميني ازم]]
*[[اسلام اندر لبرل ازم ۽ ترقي پسندي|لبرل ازم]]
*[[اسلامي جديديت|جديديت]]
*[[اسلامي قومپرستي|قومپرستي]]
*[[قطب ازم]]
*[[سلفي تحريڪ|سلفيت]]
**[[سلفي جهاد ازم]]
**[[سلفيت ۽ وهابيت جي بين الاقوامي تبليغ|بين الاقوامي تبليغ]]
**[[علائقن موجب سلفيت ۽ وهابيت جي بين الاقوامي تبليغ|علائقن موجب]]
*[[ايران ۾ اسلامي اصول پرستي|شيعه اسلاميت]]
*[[اسلامي سوشلزم|سوشلزم]]
*[[ٽين بين الاقوامي نظريو]]
*[[ضياءَ ازم]]
|list3name=Concepts
|list3title= تصور
|list3=
*[[اسلام ۾ ارتداد]]
**''[[تڪفير]]''
*[[خلافت]]
*[[اسلامي حڪمراني|حڪمراني]]
*[[اسلامي رياست|رياست]]
**[[اسلامي جمهوريه]]
*[[اسلام جي ڦهلاءُ]] ([[علم جي اسلامائزيشن|علم جو]])
*''[[جهاد]]''
**[[اسلامي دهشتگردي]]
**[[جهاد ازم]]
*[[پين-اسلام ازم]]
*[[سياسي اسلام]]
**[[اسلام جا سياسي پهلو|پهلو]]
*[[پوسٽ-اسلاميت]]
*''[[شريعت]]''
*''[[شوريٰ]]''
*[[ٻه-قومي نظريو]]
*''[[امت]]''
|list4name=Influences
|list4title= اثر
|list4=
<!--Alphabetical (by linktext):-->*
*[[سرمائيداري مخالف]]
*[[ڪميونزم مخالف#اسلام|ڪميونزم مخالف]]
*[[سامراج مخالف#اسلامي سامراج مخالف|سامراج مخالف]]
*[[صهيونيت مخالف]]
*[[نوآباديات کان آزادي]]
*[[اسلامي سنهري دور]]
*[[اسلامي احيا]]
|list6name=Movements
|list6title= تحريڪون
|list6=
'''علمي'''
*[[بريلوي]]
*[[دعوتِ اسلامي]]
*[[ديوبندي]]
*[[سلفيت]]
**[[مدخليت]]
**[[اهل حديث]]
**[[صحوه تحريڪ]]
**[[وهابيت]]
**[[سلفيت ۽ وهابيت جي بين الاقوامي تبليغ|بين الاقوامي تبليغ]]
**[[علائقن موجب سلفيت ۽ وهابيت جي بين الاقوامي تبليغ|ملڪن/علائقن موجب]]
*[[نور تحريڪ|نورجو]]
'''سياسي'''
*[[حماس]]
*[[حزب التحرير]]
*[[جماعت اسلامي]]
*[[جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي (مراڪش)]]
*[[جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي (ترڪي)]]
*[[ملائيشين اسلامي پارٽي]]
*[[اخوان المسلمون]]
*[[پراسپرس جسٽس پارٽي]]
*[[طالبان]]
*[[يونائيٽيڊ عرب لسٽ]]
*[[اسلامي سياسي پارٽين جي فهرست]]
'''جنگجو'''
* جنگجو اسلاميت ٻڌل آهي
**[[Template:Militant Islamism in the Middle East|وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا واري علائقي]]
**[[Template:Militant Islamism in South Asia|ڏکڻ ايشيا]]
**[[Template:Militant Islamism in Southeast Asia|ڏکڻ اوڀر ايشيا]]
**[[Template:Militant Islamism in Sub-Saharan Africa|صحارا کان ڏکڻ آفريڪا]]
|list7name=Key texts
|list7title= اهم متن
|list7=
*''[[The Caliphate or the Supreme Imamate (book)|الخلافة أو الإمامة العظمى]]'' ([[محمد رشيد رضا|رشيد رضا 1922]])
*''[[The Reconstruction of Religious Thought in Islam|اسلام ۾ مذهبي فڪر جي نئين تعمير]]'' ([[محمد اقبال|اقبال 1930ع واري ڏهاڪي]])
*''[[The Principles of State and Government in Islam|اسلام ۾ رياست ۽ حڪومت جا اصول]]'' ([[محمد اسد|اسد 1961]])
*[[Milestones (book)|''معالم في الطريق'' ("سنگِ ميل")]] ([[سيد قطب|قطب 1965]])
*''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|اسلامي حڪومت: <br>فقهي حڪمراني ("ولايتِ فقيه")]]'' ([[روح الله خميني|خميني 1970]])
|list8name=Heads of state
|list8title= سربراهه
|list8=
*[[هبت الله اخندزاده|اخندزاده]]
*[[عمر البشير|البشير]]
*[[نجم الدين اربڪان|اربڪان]]
*[[رجب طيب اردوغان|اردوغان]]
*[[معمر قذافي|قذافي]]
*[[اسماعيل هنيه|هنيه]]
*[[علي عزت بيگووچ|عزت بيگووچ]]
*[[علي خامنه اي|خامنه اي]]
*[[مجتبيٰ خامنه اي|خامنه اي]]
*[[سيڪارمدجي مريدجان ڪارتوسويرجو|ڪارتوسويرجو]]
*[[روح الله خميني|خميني]]
*[[مهاتير محمد|مهاتير]]
*[[صادق المهدي|المهدي]]
*[[محمد مرسي|مرسي]]
*[[محمد ناصر|ناصر]]
*[[ملا عمر|عمر]]
*[[House of Saud|آل سعود]]
*[[احمد الشرع|الشرع]]
*[[House of Thani|آل ثاني]]
*[[ضياءُ الحق]]
|list9name=Key ideologues
|list9title= اهم نظريه ساز
|list9=
*[[محمد عبده|عبده]]
*[[قاضي حسين احمد|احمد]]
*[[جمال الدين الافغاني|الافغاني]]
*[[محمد ناصر الدين الالباني|الالباني]]
*[[محمد اسد|اسد]]
*[[حسن البنا|البنا]]
*[[راشد الغنوشي|الغنوشي]]
*[[صفوت حجازي|حجازي]]
*[[محمد اقبال|اقبال]]
*[[نجيب فاضل قصاقورڪ|قصاقورڪ]]
*[[ربيع المدخلي|المدخلي]]
*[[ابوالاعليٰ مودودي|مودودي]]
*[[تقي الدين النبهاني|النبهاني]]
*[[ابوالحسن ندوي|ندوي]]
*[[يوسف القرضاوي|القرضاوي]]
*[[سيد قطب|قطب]]
*[[طارق رمضان|رمضان]]
*[[عطاء ابو الرشته|ابو الرشته]]
*[[رشيد رضا|رضا]]
*[[نواب صفوي|صفوي]]
*[[علي شريعتي|شريعتي]]
*[[حاجي شريعت الله|شريعت الله]]
*[[حسن الترابي|الترابي]]
*[[احمد ياسين|ياسين]]
*[[محمد ابن عبدالوهاب|الوهاب]]
|list10name=Criticism
|list10title=[[اسلاميت تي تنقيد|تنقيد]]
|list10=
*[[اسلام اندر لبرل ازم ۽ ترقي پسندي|اسلام اندر لبرل ۽ اصلاحي تحريڪون]]
**[[يورپ ۾ لبرل ۽ ترقي پسند اسلام|يورپ ۾]]
**[[اتر آمريڪا ۾ لبرل ۽ ترقي پسند اسلام|اتر آمريڪا ۾]]
*[[خالد ابو الفضل]]
*[[فرج فوده]]
*[[عبدالوهاب مدب]]
*[[مريم نمازي]]
*[[ماجد نواز]]
*[[سام هيرس]]
*[[اوليوييه روي|اوليوييه روي]]
*[[بسام طيبي]]
*[[محمد سعيد العشماوي]]
*[[جيل ڪيپل]]
*[[شيراز ماهر]]
*[[ميگنس رينسٽورپ]]
|list11name=Related
|list11title= لاڳاپيل موضوع
|list11=
*[[اسلام ۽ ٻيا مذهب]]
*[[اسلاموفوبيا]]
| belowclass = hlist
| belowstyle = text-align:center; font-weight:normal; border-top:1px solid #007a3dff; border-bottom:1px solid #007a3dff;
| below =
* {{portal-inline|اسلام|size=tiny}}
* {{portal-inline|سياست|size=tiny}}
}}
<noinclude>
{{Documentation
|content={{Islamism sidebar|all}}
{{Collapsible lists option
|listnames=Fundamentals, Concepts, Influences, Manifestations, Movements, Key texts, Key ideologues, Related
|example=Fundamentals}}
}}{{Notice|هن سانچي جو ڪجهه مواد افقي {{tl|Islamism}} سانچي ۾ پڻ موجود آهي۔}}
[[Category:Islam sidebar templates]]
[[Category:Political ideology sidebar templates]]
[[Category:Politics series sidebar templates]]
</noinclude>
2nkaf3d278h8g7imxtorgry0rfjcn0j
سانچو:Deobandi movement
10
97723
380457
2026-05-24T20:33:57Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox | name = ديوبندي تحريڪ | title = [[ديوبندي تحريڪ]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | group1 = نظريو ۽ اثر | list1 = * [[درسِ نظامي]] * علمِ عقيده: [[ماتريدي]] * فقه: [[حنفي]] ** [[ديوبندي فقه|ديوبندي]] | group2 = باني ۽ اهم شخصيتون | list2 = * [[مملوڪ علي نانوتوي]] * [[امداد الله مهاجر مڪي]] * رحمت الله ڪيران...
380457
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = ديوبندي تحريڪ
| title = [[ديوبندي تحريڪ]]
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}
| group1 = نظريو ۽ اثر
| list1 =
* [[درسِ نظامي]]
* علمِ عقيده: [[ماتريدي]]
* فقه: [[حنفي]]
** [[ديوبندي فقه|ديوبندي]]
| group2 = باني ۽ اهم شخصيتون
| list2 =
* [[مملوڪ علي نانوتوي]]
* [[امداد الله مهاجر مڪي]]
* [[رحمت الله ڪيرانوي]]
* [[احمد علي سهارنپوري]]
* [[محمد قاسم نانوتوي]]
* [[رشيد احمد گنگوهي]]
* [[محمد يعقوب نانوتوي]]
* [[سيد محمد عابد]]
* [[محمود ديوبندي]]
* [[محمد علي منگيري]]
* [[محمود حسن ديوبندي]]
* [[خليل احمد سهارنپوري]]
* [[اشرف علي ٿانوي]]
* [[عبيدالله سنڌي]]
* [[انوار شاهه ڪشميري]]
* [[ڪفايت الله دهلوي]]
* [[حسين احمد مدني]]
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]]
* [[شبیر احمد عثماني]]
* [[محمد ادريس ڪانڌلوي]]
* [[زڪريا ڪانڌلوي]]
* [[ديوبندين جي فهرست|وڌيڪ]]
| group3 = ملڪن موجب
| list3 =
* [[ايران ۾ ديوبندي تحريڪ|ايران]]
* [[ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ|ڏکڻ آفريڪا]]
| group4 = اهم ادارا
| list4 =
{{Navbox|subgroup|
| group1 = [[دارالعلوم]] ۽ [[مدرسو|مدرسا]]
| list1 =
* [[دارالعلوم ديوبند]]
* [[دارالعلوم ڪراچي]]
* [[مظاهر علوم]]
* [[ديوبندي يونيورسٽين جي فهرست]]
* [[ديوبندي مدرسن جي فهرست]]
| group2 = [[تبليغي جماعت]] جا مرڪز
| list2 =
* [[ڀوپال مرڪز|ڀوپال]]
* [[ڊيوسبري مرڪز|ڊيوسبري]]
* [[ڍاڪا مرڪز|ڍاڪا]]
* [[نيرول مرڪز|نيرول]]
* [[نظام الدين مرڪز|نظام الدين]]
* [[رائيونڊ مرڪز|رائيونڊ]]
| group3 = لاڳاپيل تنظيمون
| list3 =
* [[آل انڊيا مسلم پرسنل لا بورڊ]]
* [[حفاظتِ اسلام بنگلاديش]]
* [[اسلامي فقه اڪيڊمي، ڀارت]]
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[تبليغي جماعت]]
| group4 = ورثو
| list4 =
* [[ديوبندي تحريڪ جي ڪتابيات|ڪتابيات]]
** [[برطانوي هند ۾ اسلامي احيا]]
** [[هيٺان کان احيا]]
** [[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]
* [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ|لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ]]
}}
| group5 = لاڳاپيل
| list5 =
* [[ديوبند–عليڳڙهه لاڳاپا]]
| below = {{icon|category}} [[:Category:Deobandi movement]]
}}
<noinclude>[[Category:Deobandi movement]]</noinclude>
6xmwjodd7lictrnrdv4uisgj0k7fku0
سانچو:Darul Uloom Deoband
10
97724
380458
2026-05-24T20:36:02Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox | name = دارالعلوم ديوبند | title = [[دارالعلوم ديوبند]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | group1 = شخصيتون | list1 = {{Navbox|subgroup| | group1 = باني | list1 = * [[قاسم نانوتوي]] * [[يعقوب نانوتوي]] * [[رفيع الدين ديوبندي]] * [[سيد محمد عابد]] * [[فضل الرحمان عثماني]] * [[ذوالفقار علي ديوبندي]] | group2 = و...
380458
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = دارالعلوم ديوبند
| title = [[دارالعلوم ديوبند]]
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}
| group1 = شخصيتون
| list1 =
{{Navbox|subgroup|
| group1 = باني
| list1 =
* [[قاسم نانوتوي]]
* [[يعقوب نانوتوي]]
* [[رفيع الدين ديوبندي]]
* [[سيد محمد عابد]]
* [[فضل الرحمان عثماني]]
* [[ذوالفقار علي ديوبندي]]
| group2 = وائيس چانسلر
| list2 =
* [[حافظ محمد احمد]]
* [[مرغوب الرحمان]]
* [[ابوالقاسم نعماني]]
* [[رفيع الدين ديوبندي]]
* [[سيد محمد عابد]]
* [[محمد طيب قاسمي]]
* [[غلام محمد وستانوي]]
| group3 = تدريسي عملو
| list3 =
* [[:Category:Academic staff of Darul Uloom Deoband]]
| group4 = سابق شاگرد
| list4 =
* [[دارالعلوم ديوبند جي شاگردن جي فهرست]]
** [[محمود حسن ديوبندي جي شاگردن جي فهرست]]
}}
| group2 = اشاعتون
| list2 =
* ''[[ماهوار دارالعلوم]]''
* ''[[الداعي]]''
* ''[[دعوة الحق]]''
* [[دارالافتاء-ديوبند.ڪام]]
* ''[[فتاوىٰ دارالعلوم ديوبند]]''
* ''[[دارالعلوم ديوبند جي تاريخ]]''
| group3 = ورثو
| list3 =
* [[دارالعلوم ديوبند جي ڪتابيات|ڪتابيات]]
* [[دارالعلوم ديوبند جي صد ساله تقريب]]
| group4 = لاڳاپيل
| list4 =
* [[ديوبندي تحريڪ]]
** [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جو اشاريہ]]
* [[قاسمي قبرستان]]
| below=
{{icon|Category}} [[:Category:Darul Uloom Deoband]]
}}
<noinclude>
[[Category:India navigational boxes]]
</noinclude>
9j9os4ohgp4g7akxefs8wdx16nklwdz
سانچو:Islam topics
10
97725
380459
2026-05-24T20:37:46Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox with collapsible groups | name = اسلامي موضوع | title = [[اسلام]]ي موضوع | above = '''[[اسلام جو خاڪو]]''' | state = {{{state|autocollapse}}} | selected = {{{selected|{{{1|}}}}}} | bodyclass = hlist | basestyle = background-color:#dcf5dc; | list1 = {{Navbox|child | groupwidth = 8em | groupstyle = background:#dcf5dc; | evenstyle = background-color:#f7fdf7; | group1 = اسلامي علمِ ڪلام جا مڪ...
380459
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox with collapsible groups
| name = اسلامي موضوع
| title = [[اسلام]]ي موضوع
| above = '''[[اسلام جو خاڪو]]'''
| state = {{{state|autocollapse}}}
| selected = {{{selected|{{{1|}}}}}}
| bodyclass = hlist
| basestyle = background-color:#dcf5dc;
| list1 = {{Navbox|child
| groupwidth = 8em
| groupstyle = background:#dcf5dc;
| evenstyle = background-color:#f7fdf7;
| group1 = [[اسلامي علمِ ڪلام جا مڪتب|عقيدا]]
| list1 =
* [[اسلام ۾ خدا]]
** [[الله]]
* ''[[توحيد]]''
* [[محمد]]
** [[اسلام ۾ محمد|اسلام ۾]]
* [[اسلام ۾ نبي ۽ رسول|اسلام جا نبي]]
* [[اسلام ۾ فرشتا|فرشتا]]
* [[اسلامي مقدس ڪتاب|وحي]]
* ''[[اسلام ۾ تقدير|قدر]]''
* [[قيامت جو ڏينهن|قيامت]]
* [[اسلام جا مقدس ترين ماڳ|مقدس ترين ماڳ]]
| group2 = [[اسلام جا پنج رڪن|پنج رڪن]]
| list2 =
* ''[[شهادت]]''
* ''[[صلات]]''
* ''[[اسلام ۾ روزو|صوم]]''
* ''[[زڪوات]]''
* ''[[حج]]''
| group3 = {{hlist | [[اسلام جي تاريخ|تاريخ]] | [[اسلامي مذهبي اڳواڻ|اڳواڻ]] }}
| list3 =
* [[اسلام جي تاريخ جي ٽائيم لائين]]
* [[محمد جي جانشيني]]
* [[ابتدائي مسلم فتوحات|ابتدائي فتوحات]]
* [[اسلامي سنهري دور|سنهري دور]]
* [[ابتدائي اسلام جي تاريخ نگاري|تاريخ نگاري]]
* ''[[صحابه|صحابه]]''
* ''[[اهلِ بيت]]''
* [[شيعه عقيدي ۾ امامت|شيعه امام]]
* [[خلافت]]ون
** [[راشدين خلافت|''راشدين'']]
** [[اموي خلافت|اموي]]
** [[عباسي خلافت|عباسي]]
** [[قرطبہ جي خلافت|قرطبہ]]
** [[فاطمي خلافت|فاطمي]]
** [[الموحد خلافت|الموحد]]
** [[سوڪوٽو خلافت|سوڪوٽو]]
** [[عثماني خلافت|عثماني]]
| group4 = [[اسلامي مقدس ڪتاب|مذهبي متن]]
| list4 =
* [[قرآن]]
* [[حديث]]
* [[تفسير]]
* [[سيرت]]
* ''[[قصص الانبياء|نبين جون ڪهاڻيون]]''
| group5 = [[اسلامي مڪتب فڪر ۽ شاخون|فرقو]]
| list5 =
* [[سني اسلام|سني]]
** [[احمديه]]
*** [[لاهوري احمديه تحريڪ|لاهور]]
** [[اشعريت]]
** [[اثريت]]
** [[ماتريديت]]
** [[معتزله]]
** [[سلفي تحريڪ|سلفي]]
*** [[وهابيت]]
* [[تصوف|صوفي]]
* [[شيعه اسلام|شيعه]]
** [[علوي]]
** [[علويت]]
*** [[بكتاشيت]]
** [[غلات]]
** [[اسماعيليت]]
** [[ٻارهن امامي شيعيت]]
** [[زيديت]]
* [[محڪمه]]/[[خوارج]]
** [[ازارقه]]
** معتدل خوارج
*** [[اباضيه|اباضي]]
**** [[عزابا]]
**** [[نڪاري]]
**** [[اباضي اسلام#وهبي مڪتب|وهبي]]
*** [[صفري]]
** [[نجدات]]
* [[نيشن آف اسلام]]
* [[قرآن ازم]]
* [[غير فرقيوار مسلمان|غير فرقيوار]]
| group6 = {{hlist | [[مسلم دنيا|زندگي]] | [[اسلامي ثقافت|ثقافت]] }}
| list6 =
* [[مسلمان|پيروڪار]]
* [[اسلام ۾ جانور|جانور]]
* [[اسلامي فن|فن]]
* [[فٽبال ۾ اسلام|فٽبال]]
* [[اسلامي ڪئلينڊر|ڪئلينڊر]]
* [[اسلام ۽ ٻار|ٻار]]
* [[اسلامي لباس|لباس]]
* [[اسلامي جهنڊا|جهنڊا]]
* [[اسلامي موڪلون|موڪلون]]
* [[مسجد]]ون
* [[مدرسو|مدرسا]]
* [[اسلام ۾ اخلاقي تعليم|اخلاقي تعليم]]
* [[اسلامي موسيقي|موسيقي]]
* [[اسلامي فلسفي ۾ امن|امن]]
** [[اسلام ۾ امن پسندي|امن پسندي]]
* [[اسلامي فلسفو|فلسفو]]
* [[اسلام جا سياسي پهلو|سياسي پهلو]]
** [[اسلام ۽ جمهوريت|جمهوريت]]
** [[پيٽرو-اسلام]]
** [[اسلام اندر لبرل ازم ۽ ترقي پسندي|لبرل ازم ۽ ترقي پسندي]]
* ''[[قرباني (اسلامي رسم)|قرباني]]''
* [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]
* [[اسلام ۽ انسانيت|سماجي ڀلائي]]
* [[اسلام ۾ عورتون|عورتون]]
* [[اسلام ۾ ايل جي بي ٽي|ايل جي بي ٽي]]
* [[ملڪن موجب اسلام]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr2 = قانون
| state2 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect2 = {{hlist | [[شريعت|قانون]] | [[فقه|فقهيات]] }}
| list2 = {{Navbox|child
| groupwidth = 8em
| groupstyle = background:#dcf5dc;
| evenstyle = background-color:#f7fdf7;
| group1 = [[اسلامي اقتصاديات|اقتصاديات]]
| list1 =
* [[اسلامي بينڪنگ ۽ ماليات|بينڪنگ]]
* [[اسلامي اقتصاديات جي تاريخ|اقتصادي تاريخ]]
* ''[[صڪوڪ]]''
* ''[[تڪافل]]''
* ''[[مرابحه]]''
* ''[[ربا]]''
| group2 = [[اسلامي صفائيءَ جي فقهيات|صفائي]]
| list2 =
* ''[[غسل]]''
* ''[[مسواڪ]]''
* ''[[نجس]]''
* ''[[تيمم]]''
* [[اسلامي بيت الخلا آداب|بيت الخلا]]
* ''[[وضو]]''
| group3 = {{hlist | [[اسلامي خانداني فقهيات|خاندان]] | [[اسلامي ازدواجي فقهيات|شادي]] | [[اسلامي جنسي فقهيات|جنس]] }}
| list3 =
* ''[[حياء (اسلام)|حياء]]''
* ''[[اسلامي نڪاح جو معاهدو|نڪاح جو معاهدو]]''
* ''[[مهر]]''
* ''[[محرم]]''
* ''[[اسلام ۾ شادي|نڪاح]]''
* ''[[نڪاح متعه]]''
* ''[[زنا]]''
| group4 = ٻيا پهلو
| list4 =
* ''[[بالغ]]''
* [[اسلامي صفائيءَ جي فقهيات|صفائي]]
* [[اسلامي فوجداري فقهيات|فوجداري]]
** [[اسلام ۽ تشدد|تشدد]]
*** [[اسلام ۽ گهريلو تشدد|گهريلو تشدد]]
** [[اسلامي انتهاپسندي]]
** [[اسلامي دهشتگردي]]
** [[اسلام ۾ ارتداد|ارتداد]]
** [[اسلام ۽ توهينِ مذهب|توهينِ مذهب]]
** [[اسلام ۾ سزائے موت|سزائے موت]]
* ''[[ذبيحه]]''
* ''[[ذمي]]''
* [[اسلام ۾ طلاق|طلاق]]
* [[اسلامي غذائي قانون|غذا]]
* [[اسلامي اخلاقيات|اخلاقيات]]
* [[ادب (اسلام)|آداب]]
* [[ميسر|جوا]]
* [[اسلام ۽ صنفي الڳاپو|صنفي الڳاپو]]
* [[اسلامي اعزازي لقب|اعزازي لقب]]
* ''[[حدود]]''
* [[اسلامي وراثتي فقهيات|وراثت]]
* ''[[جزيه]]''
* [[اسلامي قيادت|قيادت]]
* ''[[ما ملكت ايمانكم]]''
* [[اسلامي فوجي فقهيات|فوجي]]
** [[اسلام ۾ جنگي قيدي|جنگي قيدي]]
* [[اسلام ۾ غلامي بابت خيال|غلامي]]
* [[شريعت جا ذريعا|قانون جا ذريعا]]
* [[اسلامي علمِ ڪلامي فقهيات|علمِ ڪلامي]]
** ''[[ڪلام]]''
* [[مذھب|اسلامي فقهي مڪتب]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr3 = مطالعو
| state3 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect3 = {{pad|2.5em}}[[اسلامي مطالعو]]
| list3 = {{Navbox|child
| groupwidth = 8em
| groupstyle = background:#dcf5dc;
| evenstyle = background-color:#f7fdf7;
| group1 = [[اسلامي فن|فن]]
| list1 =
* [[عربيسڪ]]
* [[اسلامي فن تعمير|فن تعمير]]
* [[اسلامي خطاطي|خطاطي]]
* [[مشرقي قالين|قالين]]
* [[اسلامي باغ|باغ]]
* [[اسلامي هندسي نمونا|هندسي نمونا]]
* [[اسلامي موسيقي|موسيقي]]
* [[اسلامي ٺڪر جو ڪم|ٺڪر جو ڪم]]
| group2 = [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سائنس|وچئين دور جي سائنس]]
| list2 =
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ ڪيميا ۽ ڪيمسٽري|ڪيميا ۽ ڪيمسٽري]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ فلڪيات|فلڪيات]]
* [[وچئين دور جي اسلام ۾ ڪائناتيات|ڪائناتيات]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ جاگرافي ۽ نقشا نگاري|جاگرافي ۽ نقشا نگاري]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ رياضيات|رياضيات]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ طب|طب]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ علم العين|علم العين]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ طبعيات|طبعيات]]
| group3 = [[اسلامي فلسفو|فلسفو]]
| list3 =
* [[ابتدائي اسلامي فلسفو|ابتدائي]]
* [[همعصر اسلامي فلسفو|همعصر]]
* [[اسلامي آخرتيات|آخرتيات]]
* [[ڪلام|علمِ ڪلام]]
| group4 = ٻيا شعبا
| list4 =
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ نجوم|نجوم]]
* [[ارتقا بابت اسلامي خيال|تخليق پرستي (ارتقا)]]
* [[اسلامي نسائيت|نسائيت]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا جي ايجادن جي فهرست|ايجادون]]
* [[اسلامي ادب|ادب]]
** [[اسلامي شاعري|شاعري]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ نفسيات|نفسيات]]
* ''[[شعوبيه]]''
* [[غير اسلامي عبادتگاهن کي مسجدن ۾ تبديل ڪرڻ|مسجدن ۾ تبديلي]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr4 = ٻيا
| state4 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect4 = {{pad|2.5em}}ٻيا
| list4 = {{Navbox|child
| groupwidth = 8em
| groupstyle = background:#dcf5dc;
| evenstyle = background-color:#f7fdf7;
| group1 = [[اسلام ۽ ٻيا مذهب|ٻيا مذهب]]
| list1 =
* [[عيسائيت ۽ اسلام|عيسائيت]]
** [[ڪيٿولڪ چرچ ۽ اسلام|ڪيٿولڪيت]]
** [[اسلام ۽ مورمون ازم|مورمون ازم]]
** [[پروٽيسٽنٽ ازم ۽ اسلام|پروٽيسٽنٽ ازم]]
* [[دروز#مسلمانن سان لاڳاپو|دروزيت]]
* [[هندو-اسلامي لاڳاپا|هندومت]]
* [[اسلام ۽ جين مت|جين مت]]
* [[اسلامي-يهودي لاڳاپا|يهوديت]]
* [[اسلام ۽ سک مت|سک مت]]
| group2 = [[اسلام ۾ ارتداد|ارتداد]]
| list2 =
* [[ملڪن موجب اسلام ۾ ارتداد]]
* [[اڳوڻا مسلمان]]
* [[اڳوڻن مسلمانن جي فهرست]]
* [[اڳوڻن مسلمان تنظيمن جي فهرست]]
| group3 = لاڳاپيل موضوع
| list3 =
* [[اسلام تي تنقيد]]
** [[محمد تي تنقيد|محمد]]
** [[قرآن تي تنقيد|قرآن]]
* [[ثقافتي مسلمان]]
* [[دروزيت]]
* [[اسلاميت]]
** [[اسلاميت تي تنقيد|تنقيد]]
** [[پين-اسلام ازم]]
** [[پوسٽ-اسلاميت]]
** [[قطب ازم]]
** [[شيعه اسلاميت|شيعه]]
* [[اسلاموفوبيا]]
* [[معجزن بابت اسلامي نقطه نظر]]
* [[اسلام ۽ قومپرستي|قومپرستي]]
** [[اسلامي قومپرستي]]
** [[امت]]
* [[اسلام ۾ نرسنگ|نرسنگ]]
* [[مسلمانن تي ظلم]]
** [[اقليتي مسلمان گروهن تي ظلم|مسلم اقليتون]]
** [[مسلمانن ۾ فرقيوار تشدد|فرقيوار تشدد]]
* [[قرآن ۽ معجزا]]
* [[شبڪيت]]
* [[اسلام جون علامتون|علامتون]]
}}
| below =
* {{portal-inline|اسلام|size=tiny}}
* {{icon|category}} [[:Category:Islam|زمرو]]
}}<noinclude>
{{Documentation}}
<!-- Please add this template's categories to the /doc subpage - thanks! -->
</noinclude>
mtslye97qg0r24ya8kcll6qvsdpjvv0
سانچو:Islamism
10
97726
380460
2026-05-24T20:40:12Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox with collapsible groups | name = اسلاميت | title = [[اسلاميت]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | selected = {{{selected|{{{1|}}}}}} | listclass = hlist | list1 = {{Navbox|child | groupstyle = white-space: wrap; | groupwidth = 5.0em | group1 = [[اسلامي بنياد پرستي|خاڪو]] | list1 = * [[اسلاميت]] * [[قطب ازم]] ** [[خميني ازم]] * سلفي تحريڪ|سلفي...
380460
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox with collapsible groups
| name = اسلاميت
| title = [[اسلاميت]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}
| selected = {{{selected|{{{1|}}}}}}
| listclass = hlist
| list1 = {{Navbox|child
| groupstyle = white-space: wrap; | groupwidth = 5.0em
| group1 = [[اسلامي بنياد پرستي|خاڪو]]
| list1 =
* [[اسلاميت]]
* [[قطب ازم]]
** [[خميني ازم]]
* [[سلفي تحريڪ|سلفيت]]
** [[سلفي جهاديت]]
* [[ايران ۾ اسلامي بنياد پرستي|شيعه اسلاميت]]
|group2 = تصور
|list2 =
* [[امارت]]
* [[اسلامي حڪمراني]]
* [[ولايت فقيه]]
* [[اسلام ۽ جمهوريت|اسلامي جمهوريت]]
* [[اسلامي نسائيت]]
* [[اسلامي سوشلزم]]
* [[اسلامي رياست]]
** [[اسلامي جمهوريه]]
* [[اسلامستان]]
* [[اسلام جي ڦهلاءُ|اسلامائزيشن]]
** [[علم جي اسلامائزيشن|علم جي]]
* [[پين-اسلام ازم]]
* [[پوسٽ-اسلاميت]]
* [[شريعت]]
* ''[[شوريٰ]]''
* [[ترڪي ماڊل]]
* [[ٻه-قومي نظريو]]
* [[امت]]
|group3 = تحريڪون
|list3 ={{navbox|subgroup
|groupstyle = white-space: wrap;
|group1 = [[سماجي-سياسي]]
|list1 =
* [[ديوبندي تحريڪ|ديوبندي]]
* [[حزب التحرير]]
** [[برطانيا ۾ حزب التحرير|برطانيا ۾]]
** [[وچ ايشيا ۾ حزب التحرير|وچ ايشيا ۾]]
* [[اسلامي محافظ محاذ]]
* [[جماعت اسلامي]]
* [[ملي گوروش]]
* [[اخوان المسلمون]]
** [[مصر ۾ اخوان المسلمون|مصر ۾]]
** [[شام ۾ اخوان المسلمون|شام ۾]]
* [[انصار–ختميہ رقابت]]
** [[انصار (سوڊان)|انصار]]
** [[ختميہ]]
|group2 = {{normalwraplink|اسلامي سياسي پارٽين جي فهرست|سياسي پارٽيون}}
|list2 =
* [[آزادي ۽ انصاف پارٽي (مصر)|آزادي ۽ انصاف پارٽي]]
* [[گرين الجزائر اتحاد]]
* [[النهضه]]
* [[سعادت پارٽي]]
* [[فري ڪاز پارٽي]]
* [[اسلامي آئيني تحريڪ|حدس]]
* [[حماس]]
* [[حزب الله]]
* [[اسلامي سالويشن فرنٽ]]
* [[بنگلاديش جماعت اسلامي]]
* [[جماعت اسلامي پاڪستان]]
* [[جمعيت اسلامي]]
* [[جسٽس اينڊ ڪنسٽرڪشن پارٽي]]
* [[جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي (مراڪش)]]
* [[جسٽس اينڊ ڊولپمينٽ پارٽي (ترڪي)]]
* [[نيشنل ڪانگريس پارٽي (سوڊان)|نيشنل ڪانگريس]]
* [[نيشنل عراقي اتحاد]]
* [[نيو ويلفيئر پارٽي]]
* [[ملائيشين اسلامي پارٽي]]
* [[پراسپرس جسٽس پارٽي]]
* [[الوفاق]]
* [[ويلفيئر پارٽي]]
* [[فتح اتحاد]]
* [[اسٽيٽ آف لا ڪوئليشن]]
* [[اسلامي ايڪشن فرنٽ]]
* [[يونائيٽيڊ عرب لسٽ]]
|group3= لاڳاپيل
|list3=
*[[حوثي تحريڪ|انصار الله]]
*[[طالبان]]
*[[اسلامي جديديت]]
}}
| group4 = {{longitem|سياسي اڳواڻ}}
| list4 =
* [[محمد عبده]]
* [[جمال الدين الافغاني]]
* [[قاضي حسين احمد]]
* [[هبت الله آخوندزاده]]
* [[محمد اسد]]
* [[حسن البنا]]
* [[رجب طيب اردوغان]]
* [[نجم الدين اربڪان]]
* [[معمر قذافي]]
* [[راشد الغنوشي]]
* [[صفوت حجازي]]
* [[محمد اقبال]]
* [[علي عزت بيگووچ]]
* [[علي خامنه اي]]
* [[روح الله خميني]]
* [[ابوالاعليٰ مودودي]]
* [[ابوالحسن علي حسني ندوي]]
* [[تقي الدين النبهاني]]
* [[ملا عمر]]
* [[يوسف القرضاوي]]
* [[سيد قطب]]
* [[طارق رمضان]]
* [[عطاء ابو الرشته]]
* [[رشيد رضا]]
* [[نواب صفوي]]
* [[علي شريعتي]]
* [[حاجي شريعت الله]]
* [[حسن الترابي]]
* [[مالڪم ايڪس]]
* [[احمد ياسين]]
* [[ضياءُ الحق]]
* [[رزيق شهاب]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr2 = همعصر سلفي تحريڪ
| state2 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect2 = [[سلفي تحريڪ]]
| list2 = {{Navbox|child
| groupstyle = white-space: wrap; | groupwidth = 5.0em
| group1 = تحريڪون
| list1 ={{navbox|subgroup
| groupstyle = white-space: wrap;
| group1 = علمي
| list1 =
* [[اهل حديث]]
* [[مدخليت]]
* [[صحوه تحريڪ]]
* [[وهابيت]]
| group2 = [[اسلامي سياسي پارٽين جي فهرست#سلفي|سياسي]]
| list2 =
* [[الاصاله]]
* [[آٿينٽسٽي پارٽي]]
* [[الاصلاح (يمن)|الاصلاح]]
* [[النور پارٽي]]
** [[اسلامسٽ بلاڪ]]
* [[پيپلز پارٽي]]
* [[ينگ ڪاشغر پارٽي]]
}}
|group2 = {{normalwraplink|سلفي تحريڪ#ملڪن موجب نمايان سلفي عالم|اهم شخصيتون}}
|list2=
*[[محمد ابن عبدالوهاب]]
*[[الباني]]
*[[ابن باز]]
*[[مقبل بن هادي الوادعي]]
*[[سفر الحوالي]]
*[[ربيع المدخلي]]
*[[محمد المنجد]]
*[[ذاڪر نائيڪ]]
*[[سلمان العوده]]
*[[علي التميمي]]
*[[العثيمين]]
|group3 = لاڳاپيل
|list3=
*[[سلفيت جي بين الاقوامي تبليغ]]
*[[اسلامي مذهبي پوليس]]
*[[پيٽرو-اسلام]]
*[[سلفي–صوفي لاڳاپا]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr3 = جهاديت
| state3 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect3 = [[اسلاميت|عسڪري اسلاميت]]/[[جهاديت]]
| list3 = {{Navbox|child
| groupstyle = white-space: wrap; | groupwidth = 5.0em
|group1 = نظريو
|list1 =
*[[قطب ازم]]
*[[سلفي جهاديت]]
| group2 = تحريڪون
| list2 =
* عسڪري اسلاميت ٻڌل آهي
** [[Template:Militant Islamism in the Middle East|وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا واري علائقي]]
*** [[مصري اسلامي جهاد]]
*** [[فتح الاسلام]]
*** [[اسلامڪ اسٽيٽ|اسلامي رياست عراق ۽ شام]]
** [[Template:Militant Islamism in South Asia|ڏکڻ ايشيا]]
***[[طالبان]]
*** [[لشڪر طيبه]]
** [[Template:Militant Islamism in Southeast Asia|ڏکڻ اوڀر ايشيا]]
*** [[ابو سياف]]
** [[Template:Militant Islamism in Sub-Saharan Africa|صحارا کان ڏکڻ آفريڪا]]
*** [[بوڪو حرام]]
*** [[الشباب (عسڪري گروهه)|الشباب]]
* [[القاعده]]
** [[جزيرة العرب ۾ القاعده|جزيرة العرب ۾]]
** [[عراق ۾ القاعده|عراق ۾]]
** [[اسلامي مغرب ۾ القاعده|اتر آفريڪا ۾]]
| group3 = اهم شخصيتون
| list3 =
* [[هبت الله آخوندزاده]]
* [[انور العولقي]]
* [[عبدالله يوسف عزام]]
* [[ابو بڪر البغدادي]]
* [[اسامه بن لادن]]
* [[اختر منصور]]
* [[ملا عمر]]
* [[جهيمان العتيبي]]
* [[عمر عبدالرحمان]]
* [[ايمن الظواهري]]
|group4 = لاڳاپيل
|list4 =
* [[اسلام ۽ تشدد]]
* [[اسلامي انتهاپسندي]]
* [[اسلامي دهشتگردي]]
*[[جهاد]]
*[[مجاهدين]]
*[[21هين صدي جي جهاديت ۾ غلامي|غلامي]]
*[[طالبانائزيشن]]
}}
<!---------------------------------------------------------->
| abbr4 = ٻيا
| state4 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect4 = ٻيا موضوع
| list4 = {{Navbox|child
| groupstyle = white-space: wrap; | groupwidth = 5.0em
| group1 = متن
| list1 = <!--Chronological:-->
* [[اسلام ۾ مذهبي فڪر جي نئين تعمير|''نئين تعمير'' (اقبال، 1930ع واري ڏهاڪي)]]
* [[روح الله خميني جون چاليهه حديثون|''چاليهه حديثون'' (خميني، 1940ع)]]
* [[اسلام ۾ رياست ۽ حڪومت جا اصول| ''اصول'' (اسد، 1961ع)]]
* [[سنگ ميل (ڪتاب)|''سنگ ميل'' (قطب، 1964ع)]]
* [[اسلامي حڪومت|''اسلامي حڪومت'' (خميني، 1970ع)]]
* [[اسلامي اعلان|''اسلامي اعلان'' (عزت بيگووچ، 1969ع-1970ع)]]
* [[گرين بڪ (قذافي)| ''گرين بڪ'' (قذافي، 1975ع)]]
| group2 = تاريخي<br> واقعا
| list2 =
* [[پاڪستان ۾ اسلامائزيشن|ضياءُ الحق جي اسلامائزيشن]]
* [[ايراني انقلاب]]
* [[مسجد الحرام تي قبضو]]
* [[سوويت–افغان جنگ|افغانستان تي سوويت حملو]]
* [[اسلام ۾ انساني حقن بابت قاهره اعلان]]
* [[پاپولر عرب اينڊ اسلامڪ ڪانگريس]]
* [[الجزائري گهرو جنگ]]
* [[ايمان مهم]]
* [[11 سيپٽمبر جا حملا]]
* [[دهشتگردي خلاف جنگ]]
* [[عرب بهار]]
* [[عرب سيارو]]
| group3 = اثر
| list3 =
* [[سامراج مخالف]]
* [[صهيونيت مخالف]]
* [[همعصر اسلامي فلسفو]]
* [[اسلام ۽ جديديت|جديديت ڏانهن اسلامي جواب]]
* [[اسلامي احيا]]
| group4= علائقي موجب
| list4 =
* [[بلقان ۾ اسلاميت ۽ اسلامي دهشتگردي|بلقان]]
* [[غزه پٽي ۾ اسلاميت|غزه پٽي]]
* [[سوڊان ۾ اسلاميت|سوڊان]]
* [[برطانيا ۾ اسلاميت|برطانيا]]
| group5 = لاڳاپيل موضوع
| list5 =
* [[اسلاميت تي تنقيد|تنقيد]]
* [[اسلام جا سياسي پهلو]]
* [[سياسي اسلام]]
}}
|below =
* [[Template:Islam in South Asia|ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلام
* [[Template:Islamism in North Africa|اتر آفريڪا]]
}}<noinclude>
{{Documentation}}
[[Category:Islamism templates]]
</noinclude>
kced7lj77vzhvft5jprvep3wk3wnva3
سانچو:Maturidi
10
97727
380461
2026-05-24T20:42:20Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox |name = ماتريدي |state = collapsed |title = [[ماتريديت|سني علم ڪلام جو ماتريدي مڪتب]] |titlestyle = background: #40E0D0; |groupstyle = background: #CCCCFF; |bodyclass = hlist |image = [[File:Imammaturidi.jpg|150px]] | |group1 = [[اشعري ۽ ماتريدي عالمن جي فهرست#ماتريدي|ماتريدي عالم]] |list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = ٽين صدي هجري/نائين صدي عيسوي...
380461
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = ماتريدي
|state = collapsed
|title = [[ماتريديت|سني علم ڪلام جو ماتريدي مڪتب]]
|titlestyle = background: #40E0D0;
|groupstyle = background: #CCCCFF;
|bodyclass = hlist
|image = [[File:Imammaturidi.jpg|150px]]
|
|group1 = [[اشعري ۽ ماتريدي عالمن جي فهرست#ماتريدي|ماتريدي عالم]]
|list1 =
{{Navbox|subgroup
| group1 = ٽين صدي هجري/نائين صدي عيسوي
| list1 =
* [[ابو منصور الماتريدي]] (وفات 944ع)
* [[الحڪيم السمرقندي]] (وفات 956ع)
* [[ابو بڪر الڪلاباذي]] (وفات 990ع واري ڏهاڪي)
* [[ابو الليث السمرقندي]] (وفات 983ع)
|group2 = چوٿين صدي هجري/ڏهين صدي عيسوي
|list2 =
* [[ابو زيد الدبوسي]] (وفات 1038ع يا 1039ع)
* [[علي هجويري]] (وفات 1072ع)
* [[يوسف بالاساگوني]] (وفات 1077ع)
* [[البزدوي|فخر الاسلام البزدوي]] (وفات 1089ع)
* [[السرخسي]] (وفات 1090ع)
* [[ابو اليسر البزدوي]] (وفات 1100ع)
|group3 = پنجين صدي هجري/يارهين صدي عيسوي
|list3 =
* [[ابو المعين النسفي]] (وفات 1114ع يا 1115ع)
* [[ابو اسحاق الصفار البخاري]] (وفات 1139ع)
* [[شيخ احمد جامي]] (وفات 1141ع)
* [[ابو حفص عمر النسفي]] (وفات 1142ع)
* [[يوسف همداني]] (وفات 1150ع)
* [[احمد يسوي]] (وفات 1166ع)
* [[نور الدين (وفات 1174ع)|نور الدين زنگي]] (وفات 1174ع)
* [[سراج الدين الاوشي]] (وفات 1179ع يا 1180ع)
* [[نور الدين الصابوني]] (وفات 1184ع)
* [[فاطمه السمرقندي]] (وفات 1185ع)
* [[الڪاساني]] (وفات 1191ع)
* [[جمال الدين الغزنوي]] (وفات 1196ع يا 1197ع)
|group4 = ڇهين صدي هجري/ٻارهين صدي عيسوي
|list4 =
* [[ابو الثناء اللامشي]] (وفات ٻارهين صديءَ جي شروعات)
* [[المعظم عيسى|المعظم عيسى]] (وفات 1227ع)
* [[قطب الدين بختيار ڪاڪي]] (وفات 1235ع)
* [[معين الدين چشتي]] (وفات 1236ع)
* [[سيف الدين الباخرزي]] (وفات 1261ع)
* [[بابا فريد]] (وفات 1266ع)
* [[رومي]] (وفات 1273ع)
* [[شمس الدين السمرقندي]] (وفات 1300ع کان پوءِ)
|group7 = ستين صدي هجري/تيرهين صدي عيسوي
|list7 =
* [[ابو البرڪات النسفي]] (وفات 1310ع)
* [[سلطان ولد]] (وفات 1312ع)
* [[نظام الدين اولياء]] (وفات 1325ع)
* [[صدر الشريعه الاصغر]] (وفات 1346ع يا 1347ع)
* [[اڪمل الدين البابرتي]] (وفات 1384ع)
* [[بهاء الدين نقشبند]] (وفات 1389ع)
* [[قاضي برهان الدين]] (وفات 1398ع)
|group8 = اٺين صدي هجري/چوڏهين صدي عيسوي
|list8 =
* [[بنده نواز]] (وفات 1422ع)
* [[شمس الدين الفناري]] (وفات 1431ع)
* [[علاء الدين البخاري]] (وفات 1438ع)
* [[يعقوب چرخي]] (وفات 1447ع)
* [[احمد ابن عربشاه]] (وفات 1450ع)
* [[بدر الدين العيني|بدر الدين العيني]] (وفات 1451ع)
* [[الكمال ابن الهمام]] (وفات 1457ع)
* [[خضر بيگ]] (وفات 1459ع)
* [[علي البسطامي]] (وفات 1470ع يا 1471ع)
* [[علي قوشجي|علي القوشجي]] (وفات 1474ع)
* [[محمد ثاني]] (وفات 1481ع)
* [[خواجه احرار]] (وفات 1490ع)
|group9 = نائين صدي هجري/پندرهين صدي عيسوي
|list9 =
* [[علي شير نوائي]] (وفات 1501ع)
* [[حسين ڪاشفي]] (وفات 1504ع)
* [[ابن ڪمال]] (وفات 1534ع)
* [[عبدالقدوس گنگوهي]] (وفات 1537ع)
* [[ابراهيم الحلبي]] (وفات 1549ع)
* [[تاشڪپرو زاده]] (وفات 1561ع)
* [[محمد برگي وي]] (وفات 1573ع)
* [[ابوالسعود افندي]] (وفات 1574ع)
|group10 = ڏهين صدي هجري/سورهين صدي عيسوي
|list10 =
* [[خواجه باقي بالله]] (وفات 1603ع)
* [[علي القاري|علي القاري]] (وفات 1605ع يا 1606ع)
* [[حسن ڪافي پروشچاڪ|حسن ڪافي الاقحصاري]] (وفات 1615ع)
* [[احمد سرهندي]] (وفات 1624ع)
* [[محمود هدايي]] (وفات 1628ع)
* [[عبدالحق دهلوي]] (وفات 1642ع)
* [[ملا محمود جونپوري]] (وفات 1651ع)
* [[عبدالحڪيم سيالڪوٽي|عبدالحڪيم السيالڪوٽي]] (وفات 1656ع)
* [[وانگ دايو]] (وفات لڳ ڀڳ 1660ع)
* [[ڪاتب چلبي]] (وفات 1657ع)
* [[شهاب الدين الخفاجي]] (وفات 1659ع)
* [[خير الدين الرملي]] (وفات 1671ع)
|group11 = يارهين صدي هجري/سترهين صدي عيسوي
|list11 =
* [[اورنگزيب]] (وفات 1707ع)
* [[ما ژو]] (وفات لڳ ڀڳ 1710ع)
* [[شاهه عبدالرحيم]] (وفات 1719ع)
* [[اسماعيل حقي برسوي]] (وفات 1725ع)
* [[عبدالغني النابلسي]] (وفات 1731ع)
* [[ليو ژي (عالم)|نانجنگ جو ليو ژي]] (وفات لڳ ڀڳ 1739ع)
* [[نظام الدين سهالوي]] (وفات 1748ع)
* [[مخدوم محمد هاشم ٺٽوي]] (وفات 1761ع)
* [[شاهه ولي الله دهلوي]] (وفات 1762ع)
* [[ابراهيم حقي ارضرومي]] (وفات 1780ع)
* [[مرزا مظهر جانِ جانان]] (وفات 1781ع)
|group12 = ٻارهين صدي هجري/ارڙهين صدي عيسوي
|list12 =
* [[مرتضى الزبيدي]] (وفات 1790ع)
* [[گيلينبوي اسماعيل افندي]] (وفات 1790ع يا 1791ع)
* [[غبدنناصر قرساوي]] (وفات 1812ع)
* [[غلام علي دهلوي]] (وفات 1824ع)
* [[شاهه عبدالعزيز]] (وفات 1824ع)
* [[شاهه اسماعيل دهلوي]] (وفات 1831ع)
* [[سيد احمد بريلوي]] (وفات 1831ع)
* [[ابن عابدين]] (وفات 1836ع)
* [[محمد عابد سنڌي]] (وفات 1841ع)
* [[ثناء الله پاني پتي]] (وفات 1847ع)
* [[مملوڪ علي نانوتوي]] (وفات 1851ع)
* [[فضل حق خيرآبادي]] (وفات 1861ع)
* [[يوسف ما ديشن]] (وفات 1874ع)
* [[محمد قاسم نانوتوي]] (وفات 1880ع)
* [[نقي علي خان]] (وفات 1880ع)
* [[عبدالغني الغنيمي الميداني|عبدالغني الميداني]] (وفات 1881ع)
|group13 = تيرهين صدي هجري/اوڻويهين صدي عيسوي
|list13 =
* [[عبدالحي لکھنوي]] (وفات 1886ع)
* [[شهاب الدين مرجاني]] (وفات 1889ع)
* [[رحمت الله ڪيرانوي|رحمت الله الڪيرانوي]] (وفات 1891ع)
* [[گريتلي سري پاشا]] (وفات 1895ع)
* [[احمد جودت پاشا]] (وفات 1895ع)
* [[امداد الله مهاجر مڪي]] (وفات 1899ع)
* [[ابائي قونانبايولي]] (وفات 1904ع)
* [[رشيد احمد گنگوهي]] (وفات 1905ع)
* [[احمد حسن امروهي]] (وفات 1912ع)
* [[محمد انوار الله فاروقي]] (وفات 1917ع)
* [[محمود حسن ديوبندي]] (وفات 1920ع)
* [[احمد رضا خان بريلوي]] (وفات 1921ع)
* [[محمد علي منگيري]] (وفات 1927ع)
* [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1927ع)
* [[شڪريم قدايبرديولي]] (وفات 1931ع)
* [[انور شاهه ڪشميري]] (وفات 1933ع)
* [[محمد بخيت المطيعي]] (وفات 1935ع)
* [[فاطمه عاليه توپوز]] (وفات 1936ع)
* [[مهر علي شاهه]] (وفات 1937ع)
* [[محمد حمدي يازر]] (وفات 1942ع)
* [[اشرف علي ٿانوي]] (وفات 1943ع)
* [[عبيدالله سنڌي]] (وفات 1944ع)
* [[شبیر احمد عثماني]] (وفات 1949ع)
* [[موسيٰ بيگييف]] (وفات 1949ع)
* [[الڪوثرى]] (وفات 1952ع)
* [[ڪفايت الله دهلوي]] (وفات 1952ع)
* [[مصطفى صبري]] (وفات 1954ع)
* [[حسين احمد مدني|حسين احمد المدني]] (وفات 1957ع)
* [[سليمان حلمي توناهان]] (وفات 1959ع)
* [[عمر نصوحي بلمن]] (وفات 1971ع)
* [[محمد ابو زهرا]] (وفات 1974ع)
* [[ابوالوفا افغاني]] (وفات 1975ع)
* [[محمد شفيع]] (وفات 1976ع)
* [[عبدالماجد دريابادي]] (وفات 1977ع)
|group14 = چوڏهين صدي هجري/ويهين صدي عيسوي
|list14 =
* [[زڪريا ڪنڌلوي]] (وفات 1982ع)
* [[محمد طيب قاسمي]] (وفات 1983ع)
* [[عبدالحق اڪوڙوي]] (وفات 1988ع)
* [[حبيب الرحمان اعظمي|حبيب الرحمان الاعظمي]] (وفات 1992ع)
* [[ايوب علي|محمد ايوب علي]] (وفات 1995ع)
* [[انظر شاهه ڪشميري]] (وفات 2008ع)
* [[وهبه الزحيلي]] (وفات 2015ع)
* [[محمد سالم قاسمي]] (وفات 2018ع)
* [[سعيد احمد پالنپوري]] (وفات 2020ع)
* [[نور حسين قاسمي]] (وفات 2020ع)
* [[محمد علي الصابوني]] (وفات 2021ع)
* [[عثمانخان عليموف]] (وفات 2021ع)
* [[محمد رفيع عثماني]] (وفات 2022ع)
* [[محمد طاهر القادري]]
* [[تقي عثماني]]
* [[مصطفى سيرچ]]
* [[حسين ڪاوازوويچ]]
* [[صلاح ميزهييف]]
}}
|group2 = علم ڪلام جا ڪتاب
|list2 =
{{Navbox|subgroup
|group1 =
|list1 =
* [[الفقه الاكبر]]
* [[ڪتاب التوحيد (الماتريدي)|ڪتاب التوحيد]]
* [[تفسير الماتريدي]]
* [[العقيده الطحاويه]]
* [[السواد الاعظم]]
* [[تبصرة الادلة]]
* [[شرح العقائد النسفية|عقائد النسفي]]
* [[تلخيص الادلة]]
* [[مثنوي]]
* [[فيه ما فيه]]
* [[هان ڪتاب]]
* [[چنگژن ژينان]]
* [[قوتادغو بليغ]]
* [[تفسير مظهري]]
* [[اظهار الحق]]
* [[المهند على المفند]]
* [[حق ديني قرآن دلي]]
}}
|group3 = پڻ ڏسو
|list3 =
{{Navbox|subgroup
|group1 =
|list1 =
* [[2016ع گروزني ۾ سني اسلام بابت بين الاقوامي ڪانفرنس]]
* [[2020ع بين الاقوامي ماتريدي ڪانفرنس]]
* [[اهل الراءِ]]
* [[علم ڪلام]]
* [[توحيد]]
* [[گديمو]]
* [[فرنگي محل]]
* [[ديوبندي]]
* [[بريلوي]]
}}
|below = ماتريدي سان لاڳاپيل سانچا
* [[Template:Hanafi scholars|حنفي]]
* [[Template:Ash'ari|اشعري]]
* [[Template:Sufi|صوفي]]
* [[Template:Islamic theology|اسلامي علم ڪلام]]
}}<noinclude>
{{navbox documentation}}
[[Category:Islam navigational boxes]]
</noinclude>
h6kibc3lyjvct711k5i8a46v62glah9
سانچو:Islamic theology
10
97728
380462
2026-05-24T21:09:12Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Navbox with collapsible groups | name = اسلامي علم ڪلام | state = {{{state|collapsed}}} | title = [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب|اسلامي علم ڪلام]] | bodyclass = hlist | selected = {{{selected|{{{1|FTB}}}}}} | listclass = wraplinks | abbr1 = FTB | state1 = <noinclude>collapsed</noinclude> | sect1 = {{hlist | شعبا | [[مسلمان متڪلمين جي فهرست|متڪلم]] | ڪتاب }} | list1 = {{Navbox|child |...
380462
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox with collapsible groups
| name = اسلامي علم ڪلام
| state = {{{state|collapsed}}}
| title = [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب|اسلامي علم ڪلام]]
| bodyclass = hlist
| selected = {{{selected|{{{1|FTB}}}}}}
| listclass = wraplinks
| abbr1 = FTB
| state1 = <noinclude>collapsed</noinclude>
| sect1 = {{hlist | شعبا | [[مسلمان متڪلمين جي فهرست|متڪلم]] | ڪتاب }}
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = شعبا
| list1 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[عقيدو]]
| list1 =
* [[اسلامي آخرتيات|آخرتيات]]
* [[اسلامي اخلاقيات|اخلاقيات]]
* [[علم ڪلام]]
| group2 = [[اسلامي فلسفو|فلسفو]]
| list2 =
* [[عقل]]
* [[اسلام ۾ تعليم|تعليم]]
* [[اسلامي فلسفي ۾ منطق|منطق]]
* [[اسلامي فلسفي ۾ امن|امن]]
| group3 = [[شريعت|قانون]]
| list3 =
* [[فقه|فقهيات]]
** [[اسلامي فقهيات جا اصول|اصول]]
** [[شريعت جا ذريعا|ذريعا]]
* [[اسلام جا سياسي پهلو|سياست]]
* [[اسلامي اقتصاديات|اقتصاديات]]
** [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|ماليات]]
| group4 = [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سائنس|سائنس]]
| list4 =
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ فلڪيات|فلڪيات]]
* [[وچئين دور جي اسلام ۾ ڪائناتيات|ڪائناتيات]]
* [[وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ طبعيات|طبعيات]]
| group5 = [[تصوف]]
| list5 =
* [[صوفي ڪائناتيات|ڪائناتيات]]
* [[صوفي مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]
* [[صوفي فلسفو|فلسفو]]
}}
| group2 = [[مسلمان متڪلمين جي فهرست|متڪلم]]
| list2 =
{{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group2 = [[سانچو:Islam scholars diagram|ابتدائي]] [[سني مڪتب|سني]]
| list2 =
* [[ابو حنيفه النعمان بن ثابت]]
** [[حنفي مڪتب|حنفيه]]
* [[مالڪ بن انس]]
** [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]
* [[الشافعي]]
** [[شافعي مڪتب|شافعي]]
| group1 = [[اشعريت]] <br />([[ابو الحسن الاشعري|الاشعري]])
| list1 =
* [[البيهقي]]
* [[الباقلاني]]
* [[الجويني]]
* [[القشيري]]
* [[الشهرستاني]]
* [[الغزالي]]
* [[التفتازاني]]
* [[المازري]]
* [[ابن فورڪ]]
* [[ابن ابي زيد القيرواني]]
* [[زڪريا الانصاري]]
* [[ابو منصور البغدادي]]
* [[ابو اسحاق الاسفرائيني]]
* [[ابن عقيل]]
* [[ابن تومرت]]
* [[عبدالقادر جيلاني]]
* [[ابو الوليد الباجي]]
* [[ابو بڪر ابن العربي]]
* [[ابن الجوزي]]
* [[قاضي عياض]]
* [[احمد الرفاعي]]
* [[فخر الدين الرازي]]
* [[سيف الدين الآمدي]]
* [[عز الدين ابن عبدالسلام]]
* [[تقي الدين السبڪي]]
* [[شهاب الدين القرافي]]
* [[ابو حيان الغرناطي]]
* [[البيضاوي]]
* [[ابن خلدون]]
* [[ابن عرفه]]
* [[عبدالرحمان الثعالبي]]
* [[ابن حجر الهيتمي]]
* [[الشعراني]]
* [[جلال الدين الدواني]]
* [[المقري التلمساني]]
* [[عبدالرحمان الفاسي]]
* [[ابن عاشر]]
* [[البهوتي]]
* [[محمد مياره]]
* [[ابو علي الحسن اليوسي]]
* [[عليش]]
* [[ابراهيم الباجوري]]
* [[عبدالله بن علوي الحداد]]
* [[احمد الدردير]]
* [[محمد عرفه الدسوقي]]
* [[احمد زيني دحلان]]
* [[سعيد نورسي]]
| group3 = [[ماتريديت]] <br />([[ابو منصور الماتريدي|الماتريدي]])
| list3 =
* [[الحڪيم السمرقندي]]
* [[السرخسي]]
* [[البزدوي]]
* [[ابو اليسر البزدوي]]
* [[ابو المعين النسفي]]
* [[ابو اسحاق الصفار البخاري]]
* [[ابو الليث السمرقندي]]
* [[علاء الدين البخاري]]
* [[الشريف الجرجاني]]
* [[اڪمل الدين البابرتي]]
* [[جمال الدين الغزنوي]]
* [[نور الدين الصابوني]]
* [[نجم الدين عمر النسفي]]
* [[سراج الدين الاوشي]]
* [[شمس الدين السمرقندي]]
* [[خضر بيگ]]
* [[ابن ڪمال]]
* [[علي قوشجي]]
* [[علي القاري]]
* [[عبدالغني الغنيمي الميداني|الميداني]]
* [[احمد سرهندي]]
* [[انور شاهه ڪشميري]]
* [[شاهه ولي الله دهلوي]]
* [[شاهه عبدالعزيز]]
* [[خليل احمد سهارنپوري]]
* [[زڪريا ڪنڌلوي]]
* [[رحمت الله ڪيرانوي]]
* [[مرتضى الزبيدي]]
* [[عبدالغني النابلسي]]
* [[محمد ابو زهرا]]
* [[ڪنٿاپورم اي. پي. ابو بڪر مسليار]]
* [[رومي]]
| group6 = [[مرجئه]]
| list6 =
* ابو مروان غيلان بن مسلم الدمشقي النبطي القبطي ([[مرجئه|مرجي]]-[[قدريه]])
* [[بشر المريسي|ابو عبدالرحمان بشر بن غياث بن ابي ڪريمة المريسي البغدادي]] ([[مرجئه|مرجي]]-[[جهميه|جهميہ]])
| group8 = [[:tr:Neccariyye|نجاريه]]
| list8 =
* [[ابو عبدالله الحسين بن محمد بن عبدالله النجار الرازي]]
** [[ابو عمرو (ابو يحيى) حفص الفرد]]
** [[محمد بن عيسى (برغوسيه)]]
** [[ابو عبدالله ابن الزعفراني (زعفرانيه)]]
** [[مستدرڪيه]]
| group4 = [[تعطيل|معطله]]
| list4 =
* [[:de:al-Dschaʿd ibn Dirham|الجعد بن درهم]]
** [[جبريه|مجبره]]
* [[جهم بن صفوان|ابو محرز جهم بن صفوان الراسبي السمرقندي الترمذي]]
** [[جهميه|جهميه]]
| group7 = [[معتزله]] <br />([[واصل بن عطاء]])
| list7 =
* [[ابو بڪر عبدالرحمان بن ڪيسان الاصم]]
* [[ابو موسى عيسى بن صبيح المردار البصري]]
** [[مرداريه]]
* [[هشام بن عمرو الفوطي الشيباني]]
** [[هشاميه]]
* [[ابو سهل عباد بن سليمان السيمري]]
* [[ابو الحسين عبدالرحيم بن محمد بن عثمان الخياط]]
** [[خياطيه]]
* [[جعفر بن حرب]]
* [[جعفر بن مبشر]]
* [[عمرو بن عبيد]]
** [[ابو الهذيل العلاف]]
*** [[ابراهيم النظام|ابو اسحاق ابراهيم بن سيار بن هاني النظام]]
**** [[نظاميه]]
*** [[الجاحظ|ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب الجاحظ الكناني]]
**** [[جاحظيه]]
*** [[الجبائي|ابو علي محمد بن عبدالوهاب بن سلام الجبائي]]
**** [[جبائيه]]
*** [[عبدالجبار بن احمد|القاضي عبدالجبار]]
**** [[الزمخشري]]
*** [[ابو الحسين البصري]]
** [[بشر بن المعتمر]]
* [[ابن ابي الحديد]]
* [[صاحب بن عباد|صاحب بن عباد]]
* [[ابو عمرو ضرار بن عمرو الغطفاني الڪوفي
** ضراريه]]
| group5 = [[تشبيه|مجسمه]]
| list5 =
* [[مقاتل بن سليمان|ابوالحسن مقاتل بن سليمان بن بشير الازدي]] البلخي (مقاتليه)
*[[ابو محمد (ابوالحڪم) هشام بن سالم الجواليقي الجوزجاني الڪوفي]]
** [[اسلام ۾ انسان نما تصور ۽ جسمانيت|جواليقيه]]
** [[روم (خود نالو)|روم]] [[ابدال]]
* [[ابن ڪرام]] ([[ڪراميه]])
| group9 = [[سلفي تحريڪ|سلفي متڪلم]]
| list9 =
* [[ابن تيميه]]
* [[ابن القيم]]
* [[محمد بن عبدالوهاب]]
** [[وهابيت]]
* [[الشوكاني]]
* [[رشيد رضا]]
* [[ابن باز]]
* [[العثيمين]]
* [[مقبل بن هادي الوادعي]]
* [[الباني]]
* [[صالح الفوزان]]
* [[ربيع المدخلي]]
** [[مدخليت]]
* [[سيد نذير حسين]]
** [[اهل حديث]]
* [[صديق حسن خان]]
* [[زبير علي زئي]]
* [[سفر الحوالي]]
** [[صحوه تحريڪ]]
* [[سلمان العوده]]
* [[احمد بن عمر الحازمي]]
** [[حازميت]]
* [[ياسر قاضي]]
** پوسٽ-سلفيت
| group10 = [[ٻارهن امامي شيعيت]]
| list10 =
* [[ٻارهن امام]]
** [[علي]]
** [[حسن بن علي]]
** [[حسين بن علي]]
** [[علي السجاد]]
** [[محمد الباقر]]
** [[جعفر الصادق]]
** [[موسيٰ الكاظم]]
** [[علي الرضا]]
** [[محمد الجواد]]
** [[علي الهادي]]
** [[حسن العسكري]]
** [[محمد المهدي]]
* [[زراره بن اعين]]
* [[هشام بن حڪم]]
* [[مومن الطاق]]
* [[الفضل بن شاذان|الفضل بن شاذان]]
* [[ابن بابويه|الشيخ الصدوق]]
* [[الشيخ المفيد]]
* [[شريف المرتضى]]
* [[شيخ طوسي]]
* [[نصير الدين طوسي]]
* [[علامه حلي]]
* [[مير داماد]]
* [[بهاء الدين العاملي]]
* [[ملا صدرا]]
* [[محمد باقر مجلسي]]
* [[آغا ضياء الدين عراقي]]
* [[جعفر سبحاني]]
* [[روح الله خميني]]
** [[ولايت فقيه]]
| group11 = [[اسماعيليت|اسماعيلي شيعيت]]
| list11 =
* [[محمد بن اسماعيل|ابن اسماعيل]]
** [[اسماعيلين جا ست رڪن|ميمون القداح جو اسماعيلي عقيدو]]
* [[القاضي النعمان]]
* [[ابو يعقوب السجستاني]]
* [[حميد الدين الكرماني]]
* [[المؤيد في الدين الشيرازي]]
* [[احمد بن ابراهيم النيسابوري]]
* [[ابوالفوارس احمد بن يعقوب]]
* [[اروى الصليحي]] ۽ [[ذؤيب بن موسى]]
** [[طيبي اسماعيليت|طيبي اسماعيلي عقيدو]]
* [[حسن على ذكره السلام]]
** [[قيامت (نزاري اسماعيلي عقيدو)|نزاري اسماعيلي عقيدو]]
* [[ادريس عماد الدين]]
* [[علي بن محمد بن الوليد]]
* [[نصير الدين نصير هنزائي]]
| group12 = [[زيديت|زيدي شيعيت]]
| list12 =
* [[ابوالجارود الهمداني]]
* [[احمد بن عيسى بن زيد]]
* [[القاسم الرسي]]
* [[الهادي الى الحق يحيى]]
* [[المنصور القاسم]]
}}
|below =
* [[سانچو:Islam scholars diagram|ابتدائي مسلمان عالم]]
* [[اسلام جي همعصر مسلمان عالمن جي فهرست]]
| group3 = اهم ڪتاب
| list3 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[سني ڪتابن جي فهرست|سني ڪتاب]]
| list1 =
* ''[[اساس التقديس]]''
* ''[[الباز الاشھب]]''
* ''[[الفرق بين الفرق]]''
* ''[[الملل والنحل]]''
* ''[[عقيدي جي اصولن لاءِ قطعي دليلن جي رهنمائي|الارشاد]]''
* ''[[العقيده الطحاويه]]''
* ''[[السواد الاعظم]]''
* ''[[ڪتاب التوحيد (الماتريدي)|ڪتاب التوحيد]]''
* ''[[تبصرة الادلة]]''
* ''[[مثنوي]]''
* ''[[فيه ما فيه]]''
* ''[[ديوان شمس تبريزي]]''
* ''[[الاعتدال في الاعتقاد]]''
| group2 = [[شيعه ڪتابن جي فهرست|شيعه ڪتاب]]
| list2 =
* ''[[اعتقادات الاماميه]]''
* ''[[الامالي (شيخ صدوق)|الامالي]]''
* ''[[الخصال]]''
* ''[[اوائل المقالات]]''
* ''تصحيح الاعتقاد''
* ''[[تجريد الاعتقاد]]''
| group3 = آزاد
| list3 =
* ''[[اخوان الصفاءَ جو انسائيڪلوپيڊيا]]''
* ''[[ڪتاب المجموع]] [[علوي]]ن جو''
* ''[[ملفوظات]] [[احمديه]] جا''
* ''[[ام الڪتاب (شيعه ڪتاب)|ام الڪتاب]] [[مستعلي اسماعيليت]] جو''
}}
}}
<!--------------------------------------------------------->
| abbr2 = مڪتب
| state2 = <noinclude>expanded</noinclude>
| sect2 = [[اسلامي مڪتب فڪر ۽ شاخون]]
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = [[سني اسلام]]
| list1 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[اهل الحديث]] <br/>([[اثريت]])
| list1 =
* ڪلابيه
**[[ابن ڪلاب]]
* [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]
** [[احمد بن حنبل]]
** [[القاضي ابو يعلى]]
** [[خواجه عبدالله انصاري]]
* [[ظاهري مڪتب|ظاهري]]
** [[دائود الظاهري]]
** [[سلفي تحريڪ|سلفيت]]
*** [[اهل حديث]]
**** [[سيد نذير حسين]]{{\}}[[صديق حسن خان]]
*** [[وهابيت]]
**** [[محمد بن عبدالوهاب]]
**** [[ابن باز]]
**** [[العثيمين]]
**** [[الباني]]
*** [[سلفي تحريڪ#سلفيت اندر سياسي لاڙا|ٻيا سلفي لاڙا]]
**** [[سلفي جهاديت|جهاديت]]
**** [[مدخليت]]
**** [[صحوه تحريڪ|صحوه]]
*** [[سلفي جديديت]]
** [[محمد بن دائود الظاهري|محمد بن دائود]]
** [[مقريزي]]
| group2 = [[اهل الراءِ]] <br/>([[علم ڪلام]])
| list2 =
* [[اشعريت]]
** [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]
** [[شافعي مڪتب|شافعي]]
*** [[عبدالله الهرري]] – [[الاحباش]]
* [[ماتريديت]]
** [[حنفي مڪتب|حنفي]]
*** [[فضل حق خيرآبادي]]{{\}}[[احمد رضا خان]] – [[بريلوي]]
*** [[محمد قاسم نانوتوي]]{{\}}[[رشيد احمد گنگوهي]] – [[ديوبندي]]
}}
| group2 = [[شيعه اسلام]]
| list2 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[زيديت]]
| list1 =
* [[زيد بن علي]]
** [[جاروديه]]
** [[بتريه]]
** [[زيدي عقيدي ۾ امامت|امامت]]
** [[اتر ايران جون علوي خاندان]]
*** [[حسن الاطروش]]
** [[يحيى بن عمر]]
** [[يمن جا امام]]
* [[ختم ٿيل شيعه فرقن جي فهرست#زيدي شيعه فرقا|ختم ٿيل زيدي شيعه فرقا]]
** [[دڪينيه شيعه|دڪينيه]]
** [[خلفيه شيعه|خلفيه]]
}}
| group3 = [[امامت (شيعه عقيدو)|امامي]]<br />[[مهدي]] پسند<br />[[شيعه]]<br />[[اسلام ۾ فرقا|اسلامي]]<br />فرقا
| list3 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group2 = [[اسماعيلي عقيدي ۾ امامت|امامي]]<br />[[اسماعيليت]]
| list2 =
* [[فطحيه]]
** [[عبدالله الافطح]]
* [[باطنيه]]
** [[حمدان قرمط]] – [[ست امامي]] [[قرامطه]]
** [[حمزه بن علي|حمزه]]{{\}}[[بهاء الدين المقتنى]]{{\}}[[الدرازي]] – [[دروز]]
* [[فاطمي خاندان|فاطمي]]
** [[مستعلي اسماعيليت|مستعلي]]
*** [[طيبي اسماعيليت|طيبي]]
**** [[علوي بوهره|علوي]]
**** [[دائودي بوهره|دائودي]]
**** [[سليماني بوهره|سليماني]]
*** [[حافظي اسماعيليت|حافظي]]
** [[ناصر خسرو قبادياني]] – [[بدخشان]] [[پاميري ماڻهو#مذهب|علويت]]
* [[نزاري عقيدي ۾ امامت|نزاري]]
** [[حسن صباح]] – [[حشاشين جو سلسلو|حشاشين]]
** [[آغا خان]] – [[نزاري]]{{\}}[[خوجا]]
** [[پير صدرالدين]] – [[ست پنٿ]]
| group1 = [[ٻارهن امامي عقيدي ۾ امامت|امامي]]<br />[[ٻارهن امامي شيعيت|ٻارهن امامي]]
| list1 =
* [[ٻارهن امامين جو علم ڪلام]]
** [[جعفري مڪتب|جعفري]]
*** [[اخباري]]
*** [[اصوليت|اصولي]]
** [[شيخيت]]
* [[قزلباش]]
** [[شيخ حيدر]]{{\}}[[شاهه اسماعيل]]{{\}}[[پير سلطان]]{{\}}[[ڪول نسيمي]] – [[ايران جي شيعه اسلام ڏانهن صفوي تبديلي|صفوي اسلام]]
* [[غلات]]
** [[الخُصيبي]]{{\}}[[ابن نصير]] – [[علوي]]
** [[فضل الله استرآبادي|استرآبادي (نعيمي)]]{{\}}[[عمادالدين نسيمي]] – [[حروفيت]]{{\}}[[بڪتاشيت ۽ عوامي مذهب|بڪتاشيت]]
* [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب#بڪتاشيت|بڪتاشيت]]
** [[دمير بابا تڪي|دمير بابا]] – [[عليان]]
** [[بابا رجب|بابا رجب]] – [[عرباتي بابا تڪي|حراباتي]]
| group3 = [[ڪيسانيه|ڪيسانيه<br />شيعه]]
| list3 =
* [[مختار الثقفي|مختار]]
** [[ابو عمرا ڪيسان|ابو عمرا ڪيسان]]
* [[عبدالله بن محمد بن الحنفيه]] – [[هاشميه]]
** [[حربيه]]
*** [[عبدالله بن الحرب بن الڪندي]]
*** [[جناحيه]]
**** [[عبدالله بن معاويه]]
**** [[حارثيه]]
*** [[رياحيه]]
** [[سمعانيه]]
*** [[بيان بن سمعان]]
** [[رضاميه]]
*** [[ابو مسلم]]
**** [[سنپاذ]]
*** [[محمره]]
**** [[خرميه]]
***** [[بابڪ خرمدين|بابڪ]]
***** [[مازيار]]
**** [[المقنع]]
*** [[اسحاق الترڪ]]
** [[خشبيه شيعه]]
| group4 = ٻيا [[مهدويت|مهدي پسند]]
| list4 =
* [[النفس الزكيه]]
* [[حروفيه]]
** [[محمود پسيخاني]] – [[نقطويه]]
* [[شيخي]]
** [[نقطه اولى]] – [[بابي#پيش منظر|بابيه]]
* [[طاووسيه شيعه]]
** [[عجلان بن ناووس]]
* [[واقفيه شيعه]]
}}
| group5 = [[محڪمه]]<br />([[صفين جي جنگ#حڪميت|حڪميت]])
| list5 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[خوارج]]
| list1 =
* [[عجردي]]
** [[عبدالڪريم بن عجرد]]
** [[ميمونيه]]
** [[ثعلبيه]]
* [[ازارقه]]
** [[نافع بن الازرق|نافع بن الازرق الحنفي الحنظلي]]
* [[بيهسيه]]
** ابو بيهس الهيثم بن جابر
* [[نجدات]]
** [[نجده بن عامر|نجده بن عامر الحنفي]]
* [[صفري]]
** [[ابو قره]]
** [[ابو يزيد|ابو يزيد مخلد بن كيراد]] النڪاري
| group2 = [[اباضي اسلام|اباضيت]]
| list2 =
* [[عبدالله بن اباض|عبدالله بن اباض التميمي]]
* [[جابر بن زيد]]
* [[نڪاريه|ابو قدامه يزيد بن فندين]] الافراني
* [[عبدالله بن وهب الراسبي]]
** [[اباضي#وهبي مڪتب|وهبيه]]
* [[عزابا]]
}}
| group6 = [[مرجئه]]<br/>([[حسن بن محمد بن الحنفيه|حسن بن<br/>محمد]]<br/>[[محمد بن الحنفيه|بن الحنفيه]])
| list6 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[ڪراميه]]
| list1 =
* [[ابن ڪرام|ابو عبدالله محمد بن ڪرام بن عراك بن هذابه بن البراء السجزي]]
** عابديه (عثمان العابد)
** [[ذميه]]
** [[حقائقيه]]
** [[هيسميه]] ([[ابو عبدالله محمد بن الهيثم]])
** [[هيديه]] ([[هيد بن سيف]])
** [[اسحاقيه]] ([[ابو يعقوب اسحاق بن محمشاذ]])
** [[معيه]]
** [[مهاجريه]] ([[ابراهيم بن مهاجر]])
** [[نونيه]]
** [[رزينيه]]
** [[سوقيه]]
** [[سورميه]]
** [[طرائفيه]] ([[احمد بن عبدوس الطرائفي]])
** [[تونيه]] ([[ابو بڪر بن عبدالله]])
** [[واحديه]]
** [[زريبيه]]
| group2 = ٻيا فرقا
| list2 =
* [[غيلانيه]]
** [[غيلان بن مروان]]
* [[يونسيه]]
** [[يونس بن عون النميري]]
* [[غسانيه]]
** [[غسان الڪوفي]]
* [[تومانيه]]
** [[ابو معاذ التوماني]]
* [[ثوبانيه]]
** [[ابو ثوبان المرجي]]
* [[صالحيه]]
** [[صالح بن عمر]]
* [[شمريه]]
** [[ابو شمر]]
* [[عبيديه]]
** [[عبيد المڪتائب]]
* [[زياديه]]
** [[محمد بن زياد الڪوفي]]
| group4 = ٻيا مرجي
| list4 =
* [[الحارث بن سريج]]
* [[سعيد بن جبير]]
* [[حماد بن ابو سليمان]]
* [[محارب بن دثار]]
* [[ثابت قطنه]]
* [[عون بن عبدالله]]
* [[موسى بن ابو ڪثير]]
* [[عمر بن ذر]]
* [[سلم بن سالم]]
* [[خلف بن ايوب]]
* [[ابراهيم بن يوسف]]
* [[نصير بن يحيى]]
* [[احمد بن حرب]]
* [[عمرو بن مره]]
}}
| group7 = [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب#تشبيه|مشبهه]]
| list7 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[يوهيميرزم|تمثيل]]
| list1 =
* [[جواربيه]]
** [[دائود الجواربي]]
* [[حشويه]]
* [[تشبيه|حلمانيه]]
** [[ابو حلمان الفارسي الدمشقي]]
** [[قلندريه]]
** [[برڪ بابا]]
| group2 = [[اسلامي علم ڪلام جا مڪتب#غلات شيعيت جي تاريخ ۾ انسان نما تصور|تجسيم]]
| list2 =
* [[خطابيه]]
** [[ابو الخطاب]]
* [[بازيغيہ شيعه|بازيغيہ]]
** [[بازيغ بن موسى]]
* [[معمريه]]
** [[معمر بن احمر]]
* [[عجليه]]/[[عميريه]]
** [[عمير بن بيان العجلي]]
* [[مفضليه]]
** [[المفضل بن عمر الجعفي]]
* [[غرابيه]]
* [[منصوريه]]
** [[ابو منصور العجلي]]
* [[ختم ٿيل شيعه فرقن جي فهرست#غلات فرقا|مغيريه]]
** [[ابو عبدالله مغيره بن سعيد العجلي البجلي]]
* [[مخمسه]]
* [[نميريه]]
* [[ذميه شيعه|عليانيه/عليائيه]]
* [[سبائيه]]
**[[عبدالله بن سبا]]
}}
| group8 = [[قدريه]] <br />([[معبد الجهني|معبد<br />الجهني]])
| list8 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[علويت]]
| list1 =
* [[قطب الدين حيدر]] – [[ملامتيه]]{{\}}[[قلندريه]]
* [[بابا اسحاق]] – [[بابائي بغاوت]]
* [[بالم سلطان]] – [[بڪتاشي سلسلو]]
* [[غالب حسن ڪوسجوغلو]] – [[غالبي سلسلو]]
| group2 = [[معتزله]]<br />([[عقليت پسندي]])
| list2 =
* [[معمريه]]
** [[ابو عمرو (ابو معتمر) معمر بن عباد السلمي]]
** [[بشريه]]
*** [[بشر بن المعتمر|ابو سهل بشر بن المعتمر الهلالي البغدادي]]
*** [[احمد بن ابي دؤاد|ابو عبدالله احمد بن ابي دؤاد فرج بن جرير بن مالڪ الايادي]]
* [[بهشميه]]
** [[ابو هاشم الجبائي|ابو هاشم عبدالسلام بن محمد بن عبدالوهاب الجبائي]]
* هذيليه
** [[ابو الهذيل العلاف|ابوالهذيل محمد بن الهذيل بن عبدالله العلاف العبدي البصري]]
*** [[ابو معن ثمامه بن اشرس النميري البصري البغدادي]]
* [[اخشيديه]]
* [[نظاميه]]
** [[ابراهيم النظام|ابو اسحاق ابراهيم بن سيار بن هاني النظام]]
** [[علي الاسواري]]
** [[حابطيه]]
*** [[احمد بن حابط]]
** [[ابو بڪر محمد بن عبدالله بن شبيب البصري]]
* [[ثماميه]]
** [[ثمامه بن اشرس]]
* [[ڪعبيه]]
** [[ابوالقاسم عبدالله بن احمد بن محمود البلخي الڪعبي]]
| group3 = [[قرآن ازم]]
| list3 =
* [[قرآن ازم|اهل قرآن]]
* [[ڪالا ڪاٽو]]
* [[يونائيٽيڊ سبمٽرز انٽرنيشنل]]
** [[رشاد خليفه]]
** [[اديپ يوڪسل]]
}}
| group9 = آزاد<br />[[مسلمان عقيدا|مسلمان<br />عقيدا]]
| list9 = {{Navbox|child
| groupwidth = 7.77em
| groupstyle = font-weight:normal;
| group1 = [[مسيحائيت#اسلام|مسيحائيت]]
| list1 =
* [[احمديه]]
** [[مرزا غلام احمد جي ڪتابيات|مرزا غلام]]
** [[قادياني]]
** [[اسلام جي تبليغ لاءِ لاهوري احمديه تحريڪ|لاهوري]]
* [[قباله پرست]] [[دونمه]]
** [[سبتاي زيوي]] – [[سبتيه]]
* [[مهدويه]]
** [[محمد جونپوري]]{{\}}[[سيد خندمير|بندگي ميان سيد خندمير]] – [[ذڪري]]
* [[نيشن آف اسلام]]
** [[والس فرد محمد]] جو [[نيشن آف اسلام جا عقيدا ۽ علم ڪلام|عقيدو]]
| group2 = [[اسلامي جديديت|جديديت]]
| list2 =
* [[جديديت پسند سلفيت]]
** [[محمد عبده]]
** [[محمد اسد]]
** [[جمال الدين الافغاني]]
** [[رشيد رضا]]
** ٻيا [[اسلامي جديديت پسند]]
| group3 = [[تصوف]]
| list3 =
* [[طريقه]]
** [[احمد رضا خان بريلوي|احمد رضا خان]] – [[بريلوي]]
** [[سليمان حلمي توناهان|حلمي توناهان]] – [[سليمانجي]]
** [[احمد الرفاعي]] – [[رفاعي]]
** [[صوفي سلسلن جي فهرست|ٻيا سلسلا]]
* [[توسل]]
| group4 = [[مسلمان عقيدا|ٻيا عقيدا]]
| list4 =
* [[صدقه]]
* [[سنت]]
* [[تقوى]]
* [[توڪل]]
* [[توافق]]
* [[ثواب]]
}}
|below =
* [[سني فقهي مڪتب]]ن جا ٻيا عالم:
* [[سانچو:Hanafi scholars|حنفي]]
* [[سانچو:Hanbali scholars|حنبلي]]
* [[سانچو:Maliki scholars|مالڪي]]
* [[سانچو:Shafi'i scholars|شافعي]]
* [[سانچو:Zahiri scholars|ظاهري]]
}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
ej1e4ld4kalabf6orxbd5gr6plrlcra
سانچو:Deobandi
10
97729
380464
2026-05-24T21:15:28Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#invoke:Sidebar|collapsible | name = ديوبنديت | bodystyle = border-collapse:collapse; text-align:center | pretitle = [[:Category:Sunni Islamic movements|{{azure|هڪ سلسلي}}]] جو حصو | title = [[ديوبندي تحريڪ]] | image = [[File:Darul Uloom Deoband.jpg|250px|link=دارالعلوم ديوبند]] | contentclass = plainlist | basestyle = background-color: #c09d9b; | centered list titles = yes | expanded = {{{expanded...
380464
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Sidebar|collapsible
| name = ديوبنديت
| bodystyle = border-collapse:collapse; text-align:center
| pretitle = [[:Category:Sunni Islamic movements|{{azure|هڪ سلسلي}}]] جو حصو
| title = [[ديوبندي تحريڪ]]
| image = [[File:Darul Uloom Deoband.jpg|250px|link=دارالعلوم ديوبند]]
| contentclass = plainlist
| basestyle = background-color: #c09d9b;
| centered list titles = yes
| expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}}
| list1name = Ideology and influences
| list1title = نظريو ۽ اثر
| list1 = {{flatlist|
* [[درسِ نظامي]]
* [[ماتريدي|ماتريدي علم ڪلام]]
* [[حنفي|حنفي فقه]]
}}
| list2name = Founders and key figures
| list2title = باني ۽<br/>اهم شخصيتون
| list2 =
* [[مملوڪ علي نانوتوي]]
* [[احمد علي سهارنپوري]]
* [[محمد قاسم نانوتوي]]
* [[رشيد احمد گنگوهي]]
* [[محمد يعقوب نانوتوي]]
* [[سيد محمد عابد]]
* [[محمود ديوبندي]]
* [[محمد علي منگيري]]
* [[محمود حسن ديوبندي]]
* [[خليل احمد سهارنپوري]]
* [[اشرف علي ٿانوي]]
* [[عبيدالله سنڌي]]
* [[انوار شاهه ڪشميري]]
* [[ڪفايت الله دهلوي]]
* [[حسين احمد مدني]]
* [[محمد الياس ڪانڌلوي]]
* [[شبیر احمد عثماني]]
* [[محمد ادريس ڪانڌلوي]]
* [[زڪريا ڪانڌلوي]]
| list3name = Notable institutions
| list3title = نمايان ادارا
| list3 = {{flatlist|
; [[دارالعلوم]] ۽ [[مدرسو|مدرسا]]
* [[دارالعلوم ديوبند|ديوبند]]
* [[مظاهر علوم، سهارنپور|مظاهر علوم]]
* [[دارالعلوم ندوة العلماء|ندوۃ العلماء]]
* [[مدرسه امينيه اسلاميه عربيه|امينيه]]
* [[مدرسه شاهي|شاهي]]
* [[جامعه اسلاميه تعليم الدين|دابھيل]]
* [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام|هٽهزاري]]
* [[جامعه اشرفيه|اشرفيه]]
* [[جامعه دارالعلوم، ڪراچي|ڪراچي]]
* [[جامعه علوم الاسلاميه|بنوري ٽائون]]
* [[جامعه فريديه|جامعه فريديه]]
* [[دارالعلوم بري|بري]]
* [[مدرسه انعاميه|انعاميه]]
* [[ديوبندي يونيورسٽين جي فهرست]]
}}
| list4name = Centres (markaz) of Tablighi Jamaat
| list4title = [[تبليغي جماعت]] جا مرڪز (''مرڪز'')
| list4 = {{flatlist|
* [[تاج المساجد|ڀوپال]]
* [[مرڪزي مسجد، ڊيوسبري|ڊيوسبري]]
* [[ڪڪرائل مسجد|ڍاڪا]]
* [[جامع مسجد، نيرول|نيرول]]
* [[نظام الدين مرڪز مسجد|نظام الدين]]
* [[رائيونڊ مرڪز|رائيونڊ]]
}}
| list5name = Associated organizations
| list5title = لاڳاپيل تنظيمون
| list5 = {{flatlist|
* [[آل انڊيا مسلم پرسنل لا بورڊ|آل انڊيا مسلم<br />پرسنل لا بورڊ]]
* [[حفاظتِ اسلام بنگلاديش]]
* [[اسلامي فقه اڪيڊمي، ڀارت]]
* [[جمعيت علماءِ هند]]
* [[تبليغي جماعت]]
}}
| list6name = Deobandi jihadism
| list6title = [[ديوبندي جهاديت]]
| list6 = {{flatlist|
* [[حرڪت المجاهدين]]
* [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]]
* [[جيش محمد]]
* [[لشڪر جهنگوي]]
* [[سپاه صحابه پاڪستان]]
* [[طالبان]]
** [[پاڪستاني طالبان|پاڪستان ۾]]
* [[تحريڪ جهاد پاڪستان]]
}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
plkurvgo4ql6a3mfsdwcn5ukwf3wz3j
سانچو:Encyclopædia Iranica Online
10
97730
380467
2026-05-24T21:22:07Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#invoke:Template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=Encyclopædia Iranica | online = 1 | volume = {{#if:{{{volume|}}}||online}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>
380467
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=Encyclopædia Iranica
| online = 1
| volume = {{#if:{{{volume|}}}||online}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
augclorkjet59cdyjvi7voasct7zr5s
سانچو:Encyclopædia Iranica
10
97731
380468
2026-05-24T21:26:11Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#invoke:Template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia | _exclude = _debug,fascicle,section,p,pp,online | _reuse = url,page,pages,volume | _alias-map = title:article,url:article-url | at = {{#if:{{{section|}}}|§ {{{section|}}}{{#if:{{{p|}}}{{{page|}}}|, p. {{if empty|{{{p|}}}|{{{page|}}}}}}}{{#if:{{{pp|}}}{{{pages|}}}|, pp. {{if empty|{{{pp|}}}|{{{pages|}}}}}}}}} | page = {{#if:{{{section|}}}||{{if empty|{{{p|}}}|{{{page|}}}}}}...
380468
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia
| _exclude = _debug,fascicle,section,p,pp,online
| _reuse = url,page,pages,volume
| _alias-map = title:article,url:article-url
| at = {{#if:{{{section|}}}|§ {{{section|}}}{{#if:{{{p|}}}{{{page|}}}|, p. {{if empty|{{{p|}}}|{{{page|}}}}}}}{{#if:{{{pp|}}}{{{pages|}}}|, pp. {{if empty|{{{pp|}}}|{{{pages|}}}}}}}}}
| page = {{#if:{{{section|}}}||{{if empty|{{{p|}}}|{{{page|}}}}}}}
| pages = {{#if:{{{section|}}}||{{if empty|{{{pp|}}}|{{{pages|}}}}}}}
| title= {{#if:{{{online|}}}{{#ifeq:{{{volume|}}}|online|1}}|Encyclopædia Iranica|[[Encyclopædia Iranica]]}}
| volume = {{#ifeq:{{{volume|}}}|online||{{Encyclopædia Iranica/volume|volume={{{volume|}}}|fascicle={{{fascicle|}}} }} }}
| edition = {{#if:{{{online|}}}{{#ifeq:{{{volume|}}}|online|1}}|Online}}
| year={{#if:{{{date|}}}{{{orig-date|}}}||{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=Encyclopædia Iranica/year}}}}
| isbn={{#if:{{{publisher|}}}{{{online|}}}||{{Encyclopædia Iranica/isbn|volume={{{volume|}}}|fascicle={{{fascicle|}}} }} }}
| editor-first=Ehsan
| editor-last=Yarshater
| editor-link = Ehsan Yarshater
| url = {{#if:{{{online|}}}{{#ifeq:{{{volume|}}}|online|1}}|https://www.iranicaonline.org/}}
| publisher = {{#if:{{{online|}}}|Encyclopædia Iranica Foundation|{{#switch:{{{volume|}}}
| online = Encyclopædia Iranica Foundation
| Routledge & Kegan Paul
}}}}
| location={{#if:{{{publisher|}}}{{{online|}}}||{{#switch:{{{volume|}}}
| online =
| London and New York
}}}}
| ref={{#if:{{{last|}}}{{{last1|}}}||{{harvid|EIr}}}}
}}{{#if:{{#if:{{{volume|}}}||1}}{{#ifeq:{{{volume|}}}|online|1}}|<!--
-->{{#if:{{{p|}}}|{{preview warning|1=[[Template:Encyclopædia Iranica{{#if:{{{online|}}}| Online}}]] {{para|p}} requires {{para|volume}}.}}}}<!--
-->{{#if:{{{pp|}}}|{{preview warning|1=[[Template:Encyclopædia Iranica{{#if:{{{online|}}}| Online}}]] {{para|pp}} requires {{para|volume}}.}}}}<!--
-->{{#if:{{{page|}}}|{{preview warning|1=[[Template:Encyclopædia Iranica{{#if:{{{online|}}}| Online}}]] {{para|page}} requires {{para|volume}}.}}}}<!--
-->{{#if:{{{pages|}}}|{{preview warning|1=[[Template:Encyclopædia Iranica{{#if:{{{online|}}}| Online}}]] {{para|pages}} requires {{para|volume}}.}}}}<!--
-->{{#if:{{{fascicle|}}}|{{preview warning|1=[[Template:Encyclopædia Iranica{{#if:{{{online|}}}| Online}}]] {{para|fascicle}} requires {{para|volume}}.}}}}}}<!--
-->{{main other|{{#if:{{{article|}}}{{{title|}}}||[[Category:Template Encyclopædia Iranica without article parameter]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{volume|}}}|online||{{#if:{{{date|}}}{{{year|}}}{{{orig-date|}}}{{{orig-year|}}}|[[Category:Pages overriding Encyclopædia Iranica publication date]]}}}}<!--
-->{{#if:{{{online|}}}||{{#if:{{{edition|}}}{{{doi|}}}|[[Category:Pages incorrectly using Encyclopædia Iranica templates]]}}}}}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
rxunnz5hv9ksmjtes5bw6fpig6wqcv5
سانچو:Encyclopædia Iranica/year
10
97732
380469
2026-05-24T21:28:25Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#switch:{{{volume|}}} | 1 = {{#switch:{{{fascicle|}}} | 1= 1982 | 2= 1982 | 3= 1983 | 4= 1983 | 5= 1983 | 6= 1984 | 7= 1984 | 1985 }} | 2 = {{#switch:{{{fascicle|}}} | 1= 1985 | 2= 1985 | 3= 1986 | 4= 1986 | 5= 1986 | 6= 1986 | 1987 }} | 3 = {{#switch:{{{fascicle|}}} | 1= 1987 | 2= 1987 | 3= 1988 | 4= 1988 | 5= 1988 | 6= 1988...
380469
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{{volume|}}}
| 1 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1982
| 2= 1982
| 3= 1983
| 4= 1983
| 5= 1983
| 6= 1984
| 7= 1984
| 1985
}}
| 2 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1985
| 2= 1985
| 3= 1986
| 4= 1986
| 5= 1986
| 6= 1986
| 1987
}}
| 3 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1987
| 2= 1987
| 3= 1988
| 4= 1988
| 5= 1988
| 6= 1988
| 7= 1988
| 8= 1988
| 1989
}}
| 4 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1989
| 2= 1989
| 3= 1989
| 4= 1989
| 5= 1989
| 6= 1990
| 7= 1990
| 8= 1989
| 1990
}}
| 5 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1990
| 2= 1990
| 3= 1991
| 4= 1991
| 5= 1991
| 6= 1991
| 1992
}}
| 6 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1992
| 2= 1992
| 1993
}}
| 7 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1994
| 2= 1994
| 3= 1994
| 4= 1995
| 5= 1995
| 6= 1995
| 1996
}}
| 8 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1997
| 2= 1997
| 3= 1997
| 1998
}}
| 9 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1998
| 1999
}}
| 10 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 1999
| 2= 2000
| 3= 2000
| 4= 2000
| 2001
}}
| 11 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 2001
| 2= 2002
| 3= 2002
| 4= 2002
| 5= 2002
| 2003
}}
| 12 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 2003
| 2= 2003
| 3= 2003
| 2004
}}
| 13 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 2004
| 2= 2004
| 3= 2004
| 4= 2004
| 2006
}}
| 14 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1=2007
| 2=2007
| 3=2007
| 2008
}}
| 15 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 2009
| 2= 2009
| 3= 2009
| 4= 2010
| 5= 2010
| 6= 2011
| 2011
}}
| 16 = {{#switch:{{{fascicle|}}}
| 1= 2012
| 2= 2013
| 3= 2017
| 2020
}}
| online =
{{#if:{{{year|}}}
|{{{year|}}} <!-- if a specific article is cited -->
|1996–2021 <!-- for the entire Online Edition, per https://www.iranicaonline.org/pages/citing-iranica -->
}}
| 1982–2021 <!-- date of first fascicle, per https://www.iranicaonline.org/pages/citing-iranica-->
}}
iwqz48t6pnhq6zp5socwjg5z56og3hd
سانچو:Infobox law firm/doc
10
97733
380473
2026-05-24T23:05:07Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ھيٺ ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو --> {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Parameter names example|name|logo|image_size|alt|headquarters|num_offices|offices|num_attorneys|num_employees|practice_areas|key_people|revenue|profit_per_equity_partner|date_founded...
380473
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھيٺ ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}}
== استعمال ==
{{Parameter names example|name|logo|image_size|alt|headquarters|num_offices|offices|num_attorneys|num_employees|practice_areas|key_people|revenue|profit_per_equity_partner|date_founded|founder|company_type|traded_as|dissolved|website}}
ھي سانچو ھڪ [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو سانچا|ڄاڻخانو]] ٺاھي ٿو، جنھن ۾ [[قانوني فرم]] بابت عام ۽ لاڳاپيل معلومات ڏيکاربي آھي۔ ھي لڳ ڀڳ [[سانچو:ڄاڻخانو ڪمپني]] تي ٻڌل آھي، پر ان ۾ قانوني فرمن سان لاڳاپيل اضافي خانا شامل ڪيا ويا آھن (مثال طور: وڪيلن جو تعداد) ۽ غير لاڳاپيل خانا ختم ڪيا ويا آھن (مثال طور: مصنوعات). ھي ڄاڻخانو ڪنھن قانوني فرم بابت سموري معلومات ڏيڻ لاءِ تيار ناھي، پر رڳو اھي تڪڙا حقيقتي انگ اکر ڏيکارڻ لاءِ ٺاھيو ويو آھي جيڪي پڙھندڙ عام طور ڏسڻ چاھيندا آھن۔
ھيٺ ڏنل ڪوڊ نقل ڪري قانوني فرم واري مضمون جي مٿان لڳايو، پوءِ خالي جايون ڀريو۔ ''firm_name''، ''num_offices''، ''num_attorneys'' ۽ ''date_founded'' خانا لازمي آھن۔ ٻيا خانا جيڪڏھن خالي ڇڏيا ويندا ته ڄاڻخاني ۾ ظاهر نه ٿيندا۔ "اٽارني" بدران "قانوندان" ليبل ڏيکارڻ لاءِ {{para|num_attorneys}} بدران {{para|num_lawyers}} استعمال ڪريو۔
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto">
{{Infobox law firm
| name =
| logo =
| image_size =
| alt =
| headquarters = <!-- شھر يا مثال طور "غيرمرڪزي" -->
| num_offices =
| offices = <!-- فرم جون آفيسون ڄاڻايو -->
| num_partners = <!-- ڀائيواري تي ٻڌل فرمن لاءِ ڪل ڀائيوار -->
| num_attorneys = <!-- يا | num_lawyers = -->
| num_employees = <!-- ملازمن جو ڪل تعداد، جن ۾ وڪيل ۽ عملي شامل -->
| practice_areas = <!-- رڳو اھم قانوني شعبا؛ جيڪڏھن سڀئي شعبا ھجن ته "عام مشق" لکو -->
| key_people = <!-- چيئرمين ۽ CEO، نه ته ھر مشهور وڪيل -->
| revenue = <!-- رقم (سال) -->
| profit_per_equity_partner = <!-- رقم (سال) -->
| date_founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD}} استعمال ڪريو -->
| founder =
| company_type = <!-- مثال: [[محدود ذميواري ڀائيواري]] يا [[پيشاور ڪارپوريشن]] -->
| traded_as = <!-- مثال: {{LSE|DWF}} -->
| dissolved = <!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} ۽ ختم ٿيڻ جو سبب، مثال: انضمام يا ديواليپڻو -->
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مثال ===
{{Infobox law firm
| name = سيمپل لا فرم ايل ايل پي
| logo = Tux.svg
| image_size = 100px
| alt = سيمپل لا فرم لوگو
| headquarters = [[پريٽوريا]]، ڏکڻ آفريڪا
| num_offices = 7
| offices = ھانگ ڪانگ، لنڊن، نيويارڪ، پيرس، پريٽوريا، سنگاپور، سڊني
| num_attorneys = 250+
| num_employees = 550+
| practice_areas = عام مشق، خاص طور [[سامونڊي قانون]]
| key_people = {{Unbulleted list|بلي بوب پارٽنر (چيئرمين)|مسي سمٿ (سي اي او)}}
| revenue = {{increase}} $1.7 ارب (1997)
| profit_per_equity_partner = $1.2 ملين (1997)
| date_founded = {{start date|1997|09|20}}
| founder =
| company_type = [[محدود ذميواري ڀائيواري]]
| traded_as = {{NYSE|EXAMPLE}}
| homepage = {{URL|example.com}}
| dissolved = {{end date|1997|09|21}} (Other Law Firm LLC سان انضمام)
}}
فرض ڪريو ته اسان خانا ھن ريت ڀريون ٿا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto">
{{Infobox law firm
| name = سيمپل لا فرم ايل ايل پي
| logo = Tux.svg
| image_size = 100px
| alt = سيمپل لا فرم لوگو
| headquarters = [[پريٽوريا]]، ڏکڻ آفريڪا
| num_offices = 7
| offices = ھانگ ڪانگ، لنڊن، نيويارڪ، پيرس، پريٽوريا، سنگاپور، سڊني
| num_partners = <!-- ڀائيواري تي ٻڌل فرمن لاءِ ڪل ڀائيوار -->
| num_attorneys = 250+
| num_employees = 550+
| practice_areas = عام مشق، خاص طور [[ائڊمرلٽي قانون]]
| key_people = {{Unbulleted list|بلي بوب پارٽنر ( مسي سمٿ (سي اي او)}}
| revenue = {{increase}} $1.7 بلين (1997)
| profit_per_equity_partner = $1.2 ملين (1997)
| date_founded = {{start date|1997|09|20}}
| founder =
| company_type = [[محدود ذميواري ڀائيواري]]
| traded_as = {{NYSE|EXAMPLE}}
| homepage = {{URL|example.com}}
| dissolved = {{end date|1997|09|21}} (ٻئي لا فرم ايل ايل سي سان انضمام)
}}
</syntaxhighlight>
ڄاڻخانو ساڄي پاسي ھن ريت ظاهر ٿيندو۔ ڌيان ڏيو ته ''باني'' خانو ظاهر نه ٿيندو، ڇوتہ اسان ان کي خالي ڇڏيو آھي۔
{{clear}}
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "قانوني فرمن لاءِ ڄاڻخانو ٺاھي ٿو",
"params": {
"name": {
"aliases": [
"firm_name"
],
"label": "name",
"description": "ڄاڻخاني جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريل نالي کي تبديل ڪري ٿو",
"type": "string"
},
"logo": {
"aliases": [
"firm_logo"
],
"label": "logo",
"description": "لوگو جي فائيل جو نالو – مثال: Example.png",
"type": "string"
},
"image_size": {
"aliases": [
"imagesize"
],
"label": "image_size",
"description": "پڪسل ۾ ماپ، مثال: 100px"
},
"alt": {
"label": "alt",
"description": "[[وڪيپيڊيا:متبادل متن|WP:ALT]] موجب رسائي لاءِ لڪل وضاحت"
},
"headquarters": {
"label": "headquarters",
"description": "قانوني فرم جي مرڪزي آفيس جو مقام",
"type": "string"
},
"num_offices": {
"label": "num_offices",
"description": "آفيسن جو تعداد",
"type": "string"
},
"offices": {
"label": "offices",
"description": "آفيسون",
"type": "string"
},
"num_attorneys": {
"aliases": [
"num_lawyers"
],
"label": "num_attorneys",
"description": "ملازم وڪيلن/قانوندانن جو تعداد",
"type": "string"
},
"num_employees": {
"label": "num_employees",
"description": "ملازمن جو ڪل تعداد",
"type": "string"
},
"practice_areas": {
"label": "practice_areas",
"description": "صرف وڏا قانوني شعبا؛ جيڪڏھن سڀ شعبا ھجن ته 'General practice' لکو",
"type": "string"
},
"key_people": {
"label": "key_people",
"description": "چيئرمين ۽ CEO، نه ته ھر مشهور وڪيل",
"type": "string"
},
"revenue": {
"label": "revenue",
"description": "آمدني (سال)",
"type": "string"
},
"profit_per_equity_partner": {
"label": "profit_per_equity_partner",
"description": "آمدني (سال)",
"type": "string"
},
"date_founded": {
"label": "date_founded",
"description": "قيام جي تاريخ",
"type": "string"
},
"founder": {
"label": "founder",
"description": "باني جو نالو، وڪي ڳنڍڻي سان",
"type": "string"
},
"company_type": {
"label": "company_type ",
"description": "مثال: [[محدود ذميواري ڀائيواري]]",
"type": "string"
},
"traded_as": {
"label": "traded_as",
"description": "جيڪڏھن لاڳو ٿئي ته عوامي واپار واري قانوني فرم جو اسٽاڪ نشان",
"type": "string"
},
"dissolved": {
"label": "dissolved",
"description": "خاتمي جو سال",
"type": "string"
},
"website": {
"aliases": [
"homepage"
],
"label": "website",
"description": "مثال: {{URL|example.com}}",
"type": "string"
},
"num_partners": {
"description": "ڀائيوارن جو تعداد، خاص طور ڀائيواري طور منظم قانوني فرمن لاءِ",
"type": "number"
}
},
"paramOrder": [
"name",
"logo",
"image_size",
"alt",
"headquarters",
"num_offices",
"offices",
"num_partners",
"num_attorneys",
"num_employees",
"practice_areas",
"key_people",
"revenue",
"profit_per_equity_partner",
"date_founded",
"founder",
"company_type",
"traded_as",
"dissolved",
"website"
]
}
</templatedata>
== پڻ ڏسو ==
{{Organization infoboxes}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- زمرا ھن سٽ کان ھيٺ؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:ڪاروباري ڄاڻخانو سانچا|قانوني فرم]]
[[زمرو:قانون ڄاڻخانو سانچا|قانوني فرم]]
[[زمرو:اداري ڄاڻخانو سانچا|قانوني فرم]]
}}</includeonly>
pvfyq4ezk8h4ywgiw5ntq0pbjjmy1pi
سانچو:Infobox dot-com company/doc
10
97734
380474
2026-05-24T23:07:25Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو توھان ھن تبصري کان ھيٺ سانچي جي دستاويزن ۾ ترميم ڪري سگھو ٿا --> ھي سانچو انھن مضمونن تي استعمال ٿيڻ گھرجي جيڪي ڪنھن [[ڊاٽ ڪام ڪمپني]] ۽ ان جي ويب سائيٽ بابت ھجن (مثال طور: [[يوٽيوب]]، [[اي بي]]، [[فيس بڪ]])۔ ج...
380474
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!--
مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو
توھان ھن تبصري کان ھيٺ سانچي جي دستاويزن ۾ ترميم ڪري سگھو ٿا
-->
ھي سانچو انھن مضمونن تي استعمال ٿيڻ گھرجي جيڪي ڪنھن [[ڊاٽ ڪام ڪمپني]] ۽ ان جي ويب سائيٽ بابت ھجن (مثال طور: [[يوٽيوب]]، [[اي بي]]، [[فيس بڪ]])۔ جيڪڏھن ٻئي ادارا ساڳيو نالو نٿا رکن ۽/يا انھن جا الڳ مضمون آھن، ته پوءِ مناسب مضمونن تي {{tl|Infobox company}} ۽ {{tl|Infobox website}} الڳ الڳ استعمال ڪريو (مثال طور: [[گوگل]] (ڪمپني) ۽ [[گوگل سرچ]] (ويب سائيٽ)، [[ياھو!]] (ڪمپني) ۽ [[ياھو! سرچ]] (ويب سائيٽ))۔
===استعمال===
استعمال لاءِ خالي نسخو نقل ڪريو۔ سڀئي پيراميٽر '''لازمي طور''' [[ننڍن اکرن]] ۾ ھجڻ گھرجن۔ ڪجھ پيراميٽرن ۾ خالي جاءِ (space) استعمال ٿيندي آھي جڏھنتہ ٻين ۾ underscore استعمال ٿيندو آھي، جيئن ھيٺ ڏيکاريل آھي۔ ڪمپني جي مرڪزي آفيس جي جڳھ کان سواءِ سڀئي خانا اختياري آھن۔ جڳھ ڄاڻائڻ لاءِ يا ته {{para|location_city}} ۽ {{para|location_country}} استعمال ڪريو يا {{para|location}} استعمال ڪريو۔
<pre style="overflow:auto;">
{{Infobox dot-com company
| company_name =
| company_logo =
| company_type =
| traded_as =
| foundation =
| dissolved =
| location =
| locations =
| incorporated =
| area_served =
| founder =
| chairman =
| chairperson =
| president =
| CEO =
| MD =
| GM =
| key_people =
| industry =
| products =
| services =
| revenue =
| operating_income =
| net_income =
| assets =
| equity =
| owner =
| num_employees =
| parent =
| divisions =
| subsid =
| company_slogan =
| url =
| programming_language =
| ipv6 =
| alexa =
| website_type =
| advertising =
| registration =
| num_users =
| language =
| launch_date =
| current_status =
| screenshot =
| caption =
| footnotes =
| intl =
}}
</pre>
===مائڪروفارميٽ===
{{UF-hcard-org}}
"foundation" تاريخ لاءِ {{tl|Birth date}} استعمال ڪريو، پر '''صرف''' تڏھن جڏھن مڪمل YYYY-MM-DD تاريخ موجود ھجي۔
==لاڳاپيل صفحا==
{{Organization infoboxes}}
<includeonly>
<!-- مھرباني ڪري ھن سٽ کان ھيٺ زمرا شامل ڪريو۔ -->
[[زمرو:ڪمپني ڄاڻخانو سانچا|Dotcom company]]
</includeonly>
kti1lauw7lsf3scdcjhlfdyyc0748qi
سانچو:معلوماتي خانو ڪمپني
10
97735
380477
2026-05-24T23:15:49Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali [[سانچو:معلوماتي خانو ڪمپني]] کي [[سانچو:Infobox company]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
380477
wikitext
text/x-wiki
#چوريو [[سانچو:Infobox company]]
bse2qn4tkexjgx6uybtlbyn1qle7nhs
سانچو بحث:معلوماتي خانو ڪمپني
11
97736
380479
2026-05-24T23:15:49Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:معلوماتي خانو ڪمپني]] کي [[سانچو بحث:Infobox company]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
380479
wikitext
text/x-wiki
#چوريو [[سانچو بحث:Infobox company]]
qvyo4ggmt9s89fbqg95nn09f23lkeze
سانچو:Infobox company/doc
10
97737
380480
2026-05-24T23:23:22Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}} {{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}} ھي سان...
380480
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
skrra8s5how6vpc254zzkl5je096szq
380481
380480
2026-05-24T23:37:39Z
Intisar Ali
8681
380481
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
c0982mo9fgdtb52v5oixc3snanpes9o
380482
380481
2026-05-24T23:48:17Z
Intisar Ali
8681
380482
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
== مثال ==
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350
ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350 ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
{{Clear}}
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
7fn2h4i4gti737xq5b7ifizn1fdgf00
380483
380482
2026-05-24T23:54:01Z
Intisar Ali
8681
380483
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
== مثال ==
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350
ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350 ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
{{Clear}}
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
== TemplateData ==
{{collapse top|ھن سانچي لاءِ [[وڪيپيڊيا:ٽيمپليٽ ڊيٽا|TemplateData]]، جيڪو [[mw:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]]، [[وڪيپيڊيا:بصري سنواريندڙ|VisualEditor]] ۽ ٻين اوزارن پاران استعمال ٿئي ٿو}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
<templatedata>
{
"description": "ڪمپنين لاءِ ڄاڻخانو",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"aliases": [
"company_name"
],
"label": "نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ٻيھر پيش ڪيو وڃي. ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن خالي ھجي تہ صفحي جي نالي کي ڊفالٽ طور وٺندو.",
"type": "string",
"default": "{{PAGENAMEBASE}}"
},
"logo": {
"label": "لوگو",
"description": "ڪمپني جو موجوده، بنيادي لفظي نشان يا لوگو. ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ڪيل لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور جيڪڏھن مضمون اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي. اداري لوگو اپلوڊ فارم ذريعي لفظي نشان/لوگو گرافڪ اپلوڊ ڪريو. نوٽ: ٽريڊمارڪ ٿيل ڪارپوريٽ لوگوز کي ٻين طريقن سان اپلوڊ ڪرڻ يا ڪارپوريٽ لوگوز کي وڪيميڊيا ڪامنز تي اپلوڊ ڪرڻ، لوگو جي حذف ٿيڻ جو سبب بڻجي سگھي ٿو.",
"type": "wiki-file-name",
"example": "logo.png",
"aliases": [
"company_logo"
]
},
"logo_size": {
"label": "لوگو جي ماپ",
"type": "string",
"description": "لوگو جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"logo_upright": {
"label": "لوگو اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"logo_alt": {
"aliases": [
"alt"
],
"label": "لوگو جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو لوگو"
},
"logo_caption": {
"aliases": [
"caption"
],
"label": "لوگو جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو"
},
"image": {
"label": "تصوير",
"type": "wiki-file-name",
"description": "ڪمپني جي ثانوي تصوير (لوگو نہ)",
"example": "headquarters.jpg"
},
"image_size": {
"label": "تصوير جي ماپ",
"description": "ثانوي تصوير جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"image_upright": {
"label": "تصوير اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"image_alt": {
"label": "تصوير جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ ثانوي تصوير جي اختياري لفظي وضاحت.",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر"
},
"image_caption": {
"label": "تصوير جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي ثانوي تصوير بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر شھر، ملڪ ۾."
},
"trading_name": {
"label": "واپاري نالو",
"description": "واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي. ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل، قانوني نالي کان مختلف ھجي.",
"type": "string",
"aliases": [
"trade_name"
]
},
"native_name": {
"label": "مقامي نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف يا مخففات کي ٻيھر پيش ڪندي. چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ ھيٺ ڏنل \"Embedding\" حصو ڏسو.",
"type": "string"
},
"native_name_lang": {
"label": "مقامي نالي جي ٻولي",
"description": "مقامي نالي لاءِ lang وصف مقرر ڪري ٿو؛ ٻه اکرن وارا ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، جھڙوڪ 'fr'.",
"type": "string"
},
"romanized_name": {
"label": "رومائيزڊ نالو",
"description": "لاطيني رسم الخط ۾ مقامي نالو. رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي ۽ ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي. جيڪڏھن مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ سرڪاري صورت موجود ھجي تہ ان بدران 'native_name' پيراميٽر استعمال ڪريو ۽ ھي غير لاطيني نالن وارو پيراميٽر ڇڏي ڏيو.",
"type": "string"
},
"former_name": {
"aliases": [
"former_names"
],
"label": "اڳوڻو نالو",
"description": "اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي."
},
"type": {
"label": "ڪمپني جو قسم",
"description": "ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (ان جي شموليت/رجسٽريشن جو قسم نہ)، جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. خانگي ڪمپني جي ملڪيت جا سيڪڙا ڏيکارڻ لاءِ ''owners'' پيراميٽر استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"company_type"
],
"suggestedvalues": [
"[[خانگي ڪمپني|خانگي]]",
"[[عوامي ڪمپني|عوامي]]",
"[[چارٽرڊ ڪمپني]]",
"[[ماتحت ڪمپني]]",
"[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]",
"[[رياستي ملڪيت وارو ادارو|رياستي ملڪيت وارو]]"
],
"suggested": true
},
"traded_as": {
"label": "طور واپار ٿيل",
"description": "جيڪڏھن لاڳو ٿئي تہ بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر نشان/نشان ڏيو (جتي ممڪن ھجي اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ ڏسو زمرو:ٽڪر نشان سانچا). ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نشان يا انڊيڪس شامل ھجي تہ انھن کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{NYSE|DLB}} يا {{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جو جزو|[[NASDAQ-100]] جو جزو|[[S&P 500]] جو جزو}}"
},
"ISIN": {
"label": "ISIN",
"description": "بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر.",
"type": "string"
},
"industry": {
"label": "صنعت",
"description": "بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{Unbulleted list}} سان ترتيب ڏيو.",
"type": "string",
"example": "سامان سازي يا {{Unbulleted list|اليڪٽرانڪس ڊزائن|اليڪٽرانڪس ورڇ|تفريح}}",
"suggested": true
},
"genre": {
"label": "صنف",
"description": "ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جون صنفون، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ فهرست کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "[[افسانو]] يا {{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}"
},
"predecessor": {
"aliases": [
"predecessors"
],
"label": "اڳوڻو ادارو",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ اڳوڻي اداري/ادارن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ اڳوڻا ادارا ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "ايپل انڪ. يا {{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}"
},
"founded": {
"aliases": [
"foundation"
],
"label": "قيام جي تاريخ",
"description": "ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ [[شھر]]، ملڪ جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ MOS:OVERLINK موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. MOS:INFOBOXFLAG موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾",
"suggested": true
},
"founder": {
"aliases": [
"founders"
],
"label": "باني",
"description": "باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "ٿامس اوليور"
},
"defunct": {
"aliases": [
"dissolved"
],
"label": "خاتمي جي تاريخ",
"description": "اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/قانوني طور تحليل ٿي. {{End date}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{End date|2000}} يا {{End date|2000|06|30}}"
},
"fate": {
"label": "انجام",
"description": "ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.",
"type": "string",
"example": "سسڪو سسٽمز، انڪ. طرفان حاصل ڪئي وئي يا ديوالي ٿي يا تحليل ٿي يا ٿامپسن ڪارپوريشن سان ضم ٿي"
},
"successor": {
"aliases": [
"successors"
],
"label": "جانشين",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ايپل انڪ.]] يا {{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}"
},
"hq_location": {
"aliases": [
"location"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر جي جڳھ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ قابل ذڪر ھجن. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string"
},
"hq_location_city": {
"aliases": [
"location_city"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ريڊمنڊ، واشنگٽن]] يا [[نيورمبرگ]]"
},
"hq_location_country": {
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string",
"example": "جرمني",
"aliases": [
"location_country"
]
},
"num_locations": {
"aliases": [
"locations"
],
"label": "جڳھن جو تعداد",
"description": "اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور \"دڪان\" يا \"آئوٽ ليٽ\".",
"type": "string",
"example": "815 دڪان (2011)"
},
"num_locations_year": {
"label": "جڳھن جي تعداد جو سال",
"description": "num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي."
},
"area_served": {
"aliases": [
"areas_served"
],
"label": "خدمت ڪيل علائقو",
"description": "جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران |area_served=ڪئناڊا جو اڪثر حصو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.",
"type": "string",
"example": "سڄي دنيا يا اتر آمريڪا يا [[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]] يا {{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}"
},
"key_people": {
"label": "اھم شخصيتون",
"description": "ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني founder پيراميٽر ۾ اڳ ۾ ئي ڏنل آھي تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره. عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو. جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو. غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}"
},
"products": {
"label": "پيداوارون",
"description": "ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين پيداوارن جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ آفيس]]|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]}} يا {{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}"
},
j9hj9h7g0jzkguv58ly46cc8xwt61du
380484
380483
2026-05-24T23:58:34Z
Intisar Ali
8681
380484
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
== مثال ==
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350
ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350 ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
{{Clear}}
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
== سانچائي ڊيٽا==
{{collapse top|ھن سانچي لاءِ [[وڪيپيڊيا:ٽيمپليٽ ڊيٽا|TemplateData]]، جيڪو [[mw:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]]، [[وڪيپيڊيا:بصري سنواريندڙ|VisualEditor]] ۽ ٻين اوزارن پاران استعمال ٿئي ٿو}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
<templatedata>
{
"description": "ڪمپنين لاءِ ڄاڻخانو",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"aliases": [
"company_name"
],
"label": "نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ٻيھر پيش ڪيو وڃي. ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن خالي ھجي تہ صفحي جي نالي کي ڊفالٽ طور وٺندو.",
"type": "string",
"default": "{{PAGENAMEBASE}}"
},
"logo": {
"label": "لوگو",
"description": "ڪمپني جو موجوده، بنيادي لفظي نشان يا لوگو. ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ڪيل لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور جيڪڏھن مضمون اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي. اداري لوگو اپلوڊ فارم ذريعي لفظي نشان/لوگو گرافڪ اپلوڊ ڪريو. نوٽ: ٽريڊمارڪ ٿيل ڪارپوريٽ لوگوز کي ٻين طريقن سان اپلوڊ ڪرڻ يا ڪارپوريٽ لوگوز کي وڪيميڊيا ڪامنز تي اپلوڊ ڪرڻ، لوگو جي حذف ٿيڻ جو سبب بڻجي سگھي ٿو.",
"type": "wiki-file-name",
"example": "logo.png",
"aliases": [
"company_logo"
]
},
"logo_size": {
"label": "لوگو جي ماپ",
"type": "string",
"description": "لوگو جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"logo_upright": {
"label": "لوگو اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"logo_alt": {
"aliases": [
"alt"
],
"label": "لوگو جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو لوگو"
},
"logo_caption": {
"aliases": [
"caption"
],
"label": "لوگو جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو"
},
"image": {
"label": "تصوير",
"type": "wiki-file-name",
"description": "ڪمپني جي ثانوي تصوير (لوگو نہ)",
"example": "headquarters.jpg"
},
"image_size": {
"label": "تصوير جي ماپ",
"description": "ثانوي تصوير جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"image_upright": {
"label": "تصوير اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"image_alt": {
"label": "تصوير جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ ثانوي تصوير جي اختياري لفظي وضاحت.",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر"
},
"image_caption": {
"label": "تصوير جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي ثانوي تصوير بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر شھر، ملڪ ۾."
},
"trading_name": {
"label": "واپاري نالو",
"description": "واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي. ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل، قانوني نالي کان مختلف ھجي.",
"type": "string",
"aliases": [
"trade_name"
]
},
"native_name": {
"label": "مقامي نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف يا مخففات کي ٻيھر پيش ڪندي. چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ ھيٺ ڏنل \"Embedding\" حصو ڏسو.",
"type": "string"
},
"native_name_lang": {
"label": "مقامي نالي جي ٻولي",
"description": "مقامي نالي لاءِ lang وصف مقرر ڪري ٿو؛ ٻه اکرن وارا ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، جھڙوڪ 'fr'.",
"type": "string"
},
"romanized_name": {
"label": "رومائيزڊ نالو",
"description": "لاطيني رسم الخط ۾ مقامي نالو. رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي ۽ ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي. جيڪڏھن مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ سرڪاري صورت موجود ھجي تہ ان بدران 'native_name' پيراميٽر استعمال ڪريو ۽ ھي غير لاطيني نالن وارو پيراميٽر ڇڏي ڏيو.",
"type": "string"
},
"former_name": {
"aliases": [
"former_names"
],
"label": "اڳوڻو نالو",
"description": "اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي."
},
"type": {
"label": "ڪمپني جو قسم",
"description": "ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (ان جي شموليت/رجسٽريشن جو قسم نہ)، جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. خانگي ڪمپني جي ملڪيت جا سيڪڙا ڏيکارڻ لاءِ ''owners'' پيراميٽر استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"company_type"
],
"suggestedvalues": [
"[[خانگي ڪمپني|خانگي]]",
"[[عوامي ڪمپني|عوامي]]",
"[[چارٽرڊ ڪمپني]]",
"[[ماتحت ڪمپني]]",
"[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]",
"[[رياستي ملڪيت وارو ادارو|رياستي ملڪيت وارو]]"
],
"suggested": true
},
"traded_as": {
"label": "طور واپار ٿيل",
"description": "جيڪڏھن لاڳو ٿئي تہ بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر نشان/نشان ڏيو (جتي ممڪن ھجي اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ ڏسو زمرو:ٽڪر نشان سانچا). ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نشان يا انڊيڪس شامل ھجي تہ انھن کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{NYSE|DLB}} يا {{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جو جزو|[[NASDAQ-100]] جو جزو|[[S&P 500]] جو جزو}}"
},
"ISIN": {
"label": "ISIN",
"description": "بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر.",
"type": "string"
},
"industry": {
"label": "صنعت",
"description": "بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{Unbulleted list}} سان ترتيب ڏيو.",
"type": "string",
"example": "سامان سازي يا {{Unbulleted list|اليڪٽرانڪس ڊزائن|اليڪٽرانڪس ورڇ|تفريح}}",
"suggested": true
},
"genre": {
"label": "صنف",
"description": "ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جون صنفون، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ فهرست کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "[[افسانو]] يا {{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}"
},
"predecessor": {
"aliases": [
"predecessors"
],
"label": "اڳوڻو ادارو",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ اڳوڻي اداري/ادارن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ اڳوڻا ادارا ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "ايپل انڪ. يا {{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}"
},
"founded": {
"aliases": [
"foundation"
],
"label": "قيام جي تاريخ",
"description": "ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ [[شھر]]، ملڪ جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ MOS:OVERLINK موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. MOS:INFOBOXFLAG موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾",
"suggested": true
},
"founder": {
"aliases": [
"founders"
],
"label": "باني",
"description": "باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "ٿامس اوليور"
},
"defunct": {
"aliases": [
"dissolved"
],
"label": "خاتمي جي تاريخ",
"description": "اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/قانوني طور تحليل ٿي. {{End date}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{End date|2000}} يا {{End date|2000|06|30}}"
},
"fate": {
"label": "انجام",
"description": "ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.",
"type": "string",
"example": "سسڪو سسٽمز، انڪ. طرفان حاصل ڪئي وئي يا ديوالي ٿي يا تحليل ٿي يا ٿامپسن ڪارپوريشن سان ضم ٿي"
},
"successor": {
"aliases": [
"successors"
],
"label": "جانشين",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ايپل انڪ.]] يا {{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}"
},
"hq_location": {
"aliases": [
"location"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر جي جڳھ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ قابل ذڪر ھجن. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string"
},
"hq_location_city": {
"aliases": [
"location_city"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ريڊمنڊ، واشنگٽن]] يا [[نيورمبرگ]]"
},
"hq_location_country": {
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string",
"example": "جرمني",
"aliases": [
"location_country"
]
},
"num_locations": {
"aliases": [
"locations"
],
"label": "جڳھن جو تعداد",
"description": "اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور \"دڪان\" يا \"آئوٽ ليٽ\".",
"type": "string",
"example": "815 دڪان (2011)"
},
"num_locations_year": {
"label": "جڳھن جي تعداد جو سال",
"description": "num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي."
},
"area_served": {
"aliases": [
"areas_served"
],
"label": "خدمت ڪيل علائقو",
"description": "جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران |area_served=ڪئناڊا جو اڪثر حصو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.",
"type": "string",
"example": "سڄي دنيا يا اتر آمريڪا يا [[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]] يا {{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}"
},
"key_people": {
"label": "اھم شخصيتون",
"description": "ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني founder پيراميٽر ۾ اڳ ۾ ئي ڏنل آھي تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره. عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو. جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو. غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}"
},
"products": {
"label": "پيداوارون",
"description": "ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين پيداوارن جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string","example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مائڪروسافٽ آفيس]]|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]}} OR {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل جي ٽي|ڪنٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي مولسان (2010)|مولسان]]}}"
},
"brands": {
"label": "برانڊز",
"description": "ڪنهن به اهم برانڊ جا نالا/امپرنٽ وغيره جيڪي ڪمپني پنهنجي نالي کان مختلف طور استعمال ڪري ٿي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ هجن ته انهن کي {{Hlist}} استعمال ڪندي فهرست جي صورت ۾ ڏيو.",
"type": "string"
},
"production": {
"label": "پيداوار",
"description": "تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو انگ، ۽ قوسين ۾ سال پڻ ڏيو. واضح ڪريو ته ڇا ماپيو پيو وڃي، جهڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيس. توهان تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن پڻ شامل ڪري سگهو ٿا؛ مونجهاري کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو ته هن جو مقصد گذريل سال جي مقابلي ۾ تبديلي جي رخ کي ڏيکارڻ آهي، نه ڪي اصل عددي تبديلي کي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}"
},
"production_year": {
"label": "پيداوار جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو production ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن production پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"services": {
"label": "خدمتون",
"description": "ڪمپني طرفان مهيا ڪيل مشهور موجوده يا اڳوڻيون خدمتون، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مالي خدمتون|فنانسنگ]]|[[انشورنس]]|[[مرمت، مرمتي ڪم ۽ آپريشنز|مرمت]]|[[تربيت]]}}"
},
"revenue": {
"label": "روينيو",
"description": "اهو سمورو آمدني جيڪو ڪمپني پنهنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور سامان ۽ خدمتون وڪڻڻ ذريعي، تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، ۽ قوسين ۾ سالن سان. (برطانيه ۾ Revenue کي \"ٽرن اوور\" چيو ويندو آهي.) ڪرنسي يونٽ کي وڪي-لنڪ ڪريو ۽ \"ڊالر\" جهڙين عام ڪرنسين لاءِ ملڪ جو نالو پڻ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}"
},
"revenue_year": {
"label": "روينيو جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو revenue ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن revenue پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"operating_income": {
"label": "آپريٽنگ آمدني",
"description": "ڪمپني جي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ سود ۽ ٽيڪس کان اڳ حاصل ٿيل ڪل آمدني، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}"
},
"income_year": {
"label": "آپريٽنگ آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو operating_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن operating_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"net_income": {
"label": "خالص آمدني",
"description": "خالص آمدني يا منافعو (روينيو مان خرچ ڪڍڻ بعد) جيڪو ڪمپني پنهنجي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ حاصل ڪيو هجي، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"aliases": [
"profit"
],
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} US$128 ملين (2011)|US$128 ملين (2010)}}"
},
"net_income_year": {
"aliases": [
"profit_year"
],
"label": "خالص آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو net_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن net_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"aum": {
"label": "انتظام هيٺ اثاثا",
"description": "ڪمپني جا ڪل اثاثا جيڪي انتظام هيٺ هجن (AUM)، تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، لاڳاپيل سالن سان. هي داخلا فقط مالي خدمتون مهيا ڪندڙ ڪمپنين لاءِ آهي. جيڪڏهن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نه هجي ته هي پيرا ميٽر ختم ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$213.5 ملين (2011)|US$175.8 ملين (2010)}}"
},
"assets": {
"label": "اثاثا",
"description": "تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني جي قبضي هيٺ ڪل اثاثا.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}"
},
"assets_year": {
"label": "اثاثن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو assets ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن assets پڻ فراهم ڪيو ويو هجي.",
"type": "string"
},
"equity": {
"label": "ايڪوئٽي",
"description": "ڪمپني ۾ موجود ڪل ايڪوئٽي يا خالص ماليت؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئر هولڊرن جي ايڪوئٽي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}"
},
"equity_year": {
"label": "ايڪوئٽي جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو equity ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن equity پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"owner": {
"aliases": [
"owners"
],
"label": "مالڪ",
"description": "هي پيرا ميٽر، جيڪڏهن لاڳو ٿئي، خانگي ڪمپنين لاءِ ملڪيت جي سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي. عوامي ڪمپنين لاءِ فقط تڏهن استعمال ڪيو وڃي جڏهن مالڪ ڪو ڊگهي مدي وارو حڪمتِ عملي وارو مالڪ هجي، جهڙوڪ ڪو الحاقي ادارو يا باني خاندان. ممڪن هجي ته وڪي-لنڪ ڪيو وڃي، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪيو وڃي. ڪيترن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙو جي ترتيب سان لکو ۽ {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور هڪ ئي اداري جي ملڪيت هجي ۽ ماتحت يا ڊويزن هجي ته owner بدران parent استعمال ڪيو وڃي. مٿين سطح جي مالڪن کي owner ۾ شامل نه ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}"
},
"members": {
"label": "ميمبر",
"description": "ميمبرن جو انگ"
},
"members_year": {
"label": "ميمبرن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو 'members' ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي."
},
"num_employees": {
"label": "ملازمن جو انگ",
"description": "تازو سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني طرفان ملازمت تي رکيل ماڻهن جو ڪل انگ، لاڳاپيل سالن سان. هزارن کي جدا ڪرڻ لاءِ (مثال: 12,200؛ 5,200)، مڪمل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} 127 (2011)|127 (2010)}}"
},
"num_employees_year": {
"label": "ملازمن جي انگ جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو num_employees ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن num_employees پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"parent": {
"label": "والد/هولڊنگ ڪمپني",
"description": "موجوده ۽ اڳوڻين والد ڪمپنين جا نالا ۽ انهن جي ملڪيت جا دور. بغير والد ڪمپني جي وقت لاءِ \"آزاد\" نه لکو. والد ڪمپنين جي مٿين سطح وارن مالڪن کي شامل نه ڪيو وڃي. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور ڪنهن هڪ اداري جي ملڪيت نه هجي ۽ واضح والد ڪمپني نه هجي ته owner فيلڊ استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "مثال طور سولر ٽربائنز انڪارپوريٽيڊ لاءِ: [[ڪيٽرپلر انڪ.]]"
},
"divisions": {
"label": "ڊويزنون",
"description": "ڪمپني جون بنيادي فنڪشنل يا آپريشنل ڪاروباري ڊويزنون، الف بائي ترتيب سان. اهي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل هونديون آهن ۽ شايد قانوني ماتحت ادارن سان هڪجهڙيون نه هجن. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ڊويزنون هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string"
},
"subsid": {
"label": "ماتحت ادارا",
"description": "ڪمپني جي ملڪيت هيٺ بنيادي قانوني طور شامل ماتحت ادارا، الف بائي ترتيب سان. هر اهڙي ماتحت اداري کي وڪي-لنڪ ڪريو جنهن جو پنهنجو مضمون هجي. عوامي ڪمپنين لاءِ ماتحت ادارن جي فهرست عام طور سالياني رپورٽ ۾ ڏني ويندي آهي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ماتحت ادارا هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"subsidiaries"
]
},
"module": {
"label": "ماڊيول",
"description": "ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ (ڏسو WP:IEmbed).",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "ويب سائيٽ",
"description": "ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿيون URL، {{URL}} سانچي استعمال ڪندي. شروعاتي www. شامل نه ڪريو جيستائين ان کان سواءِ URL ڪم نه ڪري.",
"type": "string",
"aliases": [
"homepage"
],
"suggested": true
},
"ratio": {
"label": "بازل III تناسب",
"description": "بازل III تناسب؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"rating": {
"label": "ڪريڊٽ ريٽنگ",
"description": "موڊيز، فچ يا ايس اينڊ پي مان هڪ يا وڌيڪ طرفان جاري ڪيل ڪريڊٽ ريٽنگ؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"footnotes": {
"label": "حوالا",
"description": "انفوباڪس ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا يا اصطلاحن، نالن ۽ انگن بابت نوٽس ڏيڻ لاءِ استعمال ڪريو.",
"type": "string"
},
"embed": {
"label": "ايمبيڊ",
"description": "جيڪڏهن ڪنهن ٻئي انفوباڪس ۾ شامل ڪيو وڃي ته yes تي مقرر ڪريو.",
"type": "boolean"
},
"qid": {},
"fetchwikidata": {},
"suppressfields": {},
"logo_class": {},
"noicon": {},
"incorporated": {},
"incorporation": {},
"headquarters": {},
"subsidiaries": {}
},
"paramOrder": [
"name",
"logo",
"logo_size",
"logo_upright",
"logo_alt",
"logo_caption",
"image",
"image_size",
"image_upright",
"image_alt",
"image_caption",
"trading_name",
"native_name",
"native_name_lang",
"romanized_name",
"former_name",
"type",
"traded_as",
"ISIN",
"industry",
"genre",
"predecessor",
"founded",
"founder",
"defunct",
"fate",
"successor",
"hq_location",
"hq_location_city",
"hq_location_country",
"num_locations",
"num_locations_year",
"area_served",
"key_people",
"products",
"production",
"production_year",
"brands",
"services",
"revenue",
"revenue_year",
"operating_income",
"income_year",
"net_income",
"net_income_year",
"aum",
"assets",
"assets_year",
"equity",
"equity_year",
"owner",
"members",
"members_year",
"num_employees",
"num_employees_year",
"parent",
"divisions",
"subsid",
"module",
"ratio",
"rating",
"website",
"footnotes",
"embed",
"qid",
"fetchwikidata",
"suppressfields",
"logo_class",
"noicon",
"incorporated",
"incorporation",
"headquarters",
"subsidiaries"
]
}
</templatedata>
{{collapse bottom}}
n6cuf12sg8qjskby3vj2q9hupmp2oet
380485
380484
2026-05-25T00:02:49Z
Intisar Ali
8681
380485
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
== مثال ==
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350
ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350 ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
{{Clear}}
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
== سانچائي ڊيٽا==
{{collapse top|ھن سانچي لاءِ [[وڪيپيڊيا:ٽيمپليٽ ڊيٽا|TemplateData]]، جيڪو [[mw:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]]، [[وڪيپيڊيا:بصري سنواريندڙ|VisualEditor]] ۽ ٻين اوزارن پاران استعمال ٿئي ٿو}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
<templatedata>
{
"description": "ڪمپنين لاءِ ڄاڻخانو",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"aliases": [
"company_name"
],
"label": "نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ٻيھر پيش ڪيو وڃي. ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن خالي ھجي تہ صفحي جي نالي کي ڊفالٽ طور وٺندو.",
"type": "string",
"default": "{{PAGENAMEBASE}}"
},
"logo": {
"label": "لوگو",
"description": "ڪمپني جو موجوده، بنيادي لفظي نشان يا لوگو. ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ڪيل لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور جيڪڏھن مضمون اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي. اداري لوگو اپلوڊ فارم ذريعي لفظي نشان/لوگو گرافڪ اپلوڊ ڪريو. نوٽ: ٽريڊمارڪ ٿيل ڪارپوريٽ لوگوز کي ٻين طريقن سان اپلوڊ ڪرڻ يا ڪارپوريٽ لوگوز کي وڪيميڊيا ڪامنز تي اپلوڊ ڪرڻ، لوگو جي حذف ٿيڻ جو سبب بڻجي سگھي ٿو.",
"type": "wiki-file-name",
"example": "logo.png",
"aliases": [
"company_logo"
]
},
"logo_size": {
"label": "لوگو جي ماپ",
"type": "string",
"description": "لوگو جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"logo_upright": {
"label": "لوگو اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"logo_alt": {
"aliases": [
"alt"
],
"label": "لوگو جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو لوگو"
},
"logo_caption": {
"aliases": [
"caption"
],
"label": "لوگو جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو"
},
"image": {
"label": "تصوير",
"type": "wiki-file-name",
"description": "ڪمپني جي ثانوي تصوير (لوگو نہ)",
"example": "headquarters.jpg"
},
"image_size": {
"label": "تصوير جي ماپ",
"description": "ثانوي تصوير جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"image_upright": {
"label": "تصوير اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"image_alt": {
"label": "تصوير جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ ثانوي تصوير جي اختياري لفظي وضاحت.",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر"
},
"image_caption": {
"label": "تصوير جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي ثانوي تصوير بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر شھر، ملڪ ۾."
},
"trading_name": {
"label": "واپاري نالو",
"description": "واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي. ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل، قانوني نالي کان مختلف ھجي.",
"type": "string",
"aliases": [
"trade_name"
]
},
"native_name": {
"label": "مقامي نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف يا مخففات کي ٻيھر پيش ڪندي. چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ ھيٺ ڏنل \"Embedding\" حصو ڏسو.",
"type": "string"
},
"native_name_lang": {
"label": "مقامي نالي جي ٻولي",
"description": "مقامي نالي لاءِ lang وصف مقرر ڪري ٿو؛ ٻه اکرن وارا ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، جھڙوڪ 'fr'.",
"type": "string"
},
"romanized_name": {
"label": "رومائيزڊ نالو",
"description": "لاطيني رسم الخط ۾ مقامي نالو. رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي ۽ ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي. جيڪڏھن مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ سرڪاري صورت موجود ھجي تہ ان بدران 'native_name' پيراميٽر استعمال ڪريو ۽ ھي غير لاطيني نالن وارو پيراميٽر ڇڏي ڏيو.",
"type": "string"
},
"former_name": {
"aliases": [
"former_names"
],
"label": "اڳوڻو نالو",
"description": "اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي."
},
"type": {
"label": "ڪمپني جو قسم",
"description": "ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (ان جي شموليت/رجسٽريشن جو قسم نہ)، جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. خانگي ڪمپني جي ملڪيت جا سيڪڙا ڏيکارڻ لاءِ ''owners'' پيراميٽر استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"company_type"
],
"suggestedvalues": [
"[[خانگي ڪمپني|خانگي]]",
"[[عوامي ڪمپني|عوامي]]",
"[[چارٽرڊ ڪمپني]]",
"[[ماتحت ڪمپني]]",
"[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]",
"[[رياستي ملڪيت وارو ادارو|رياستي ملڪيت وارو]]"
],
"suggested": true
},
"traded_as": {
"label": "طور واپار ٿيل",
"description": "جيڪڏھن لاڳو ٿئي تہ بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر نشان/نشان ڏيو (جتي ممڪن ھجي اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ ڏسو زمرو:ٽڪر نشان سانچا). ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نشان يا انڊيڪس شامل ھجي تہ انھن کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{NYSE|DLB}} يا {{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جو جزو|[[NASDAQ-100]] جو جزو|[[S&P 500]] جو جزو}}"
},
"ISIN": {
"label": "ISIN",
"description": "بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر.",
"type": "string"
},
"industry": {
"label": "صنعت",
"description": "بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{Unbulleted list}} سان ترتيب ڏيو.",
"type": "string",
"example": "سامان سازي يا {{Unbulleted list|اليڪٽرانڪس ڊزائن|اليڪٽرانڪس ورڇ|تفريح}}",
"suggested": true
},
"genre": {
"label": "صنف",
"description": "ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جون صنفون، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ فهرست کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "[[افسانو]] يا {{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}"
},
"predecessor": {
"aliases": [
"predecessors"
],
"label": "اڳوڻو ادارو",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ اڳوڻي اداري/ادارن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ اڳوڻا ادارا ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "ايپل انڪ. يا {{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}"
},
"founded": {
"aliases": [
"foundation"
],
"label": "قيام جي تاريخ",
"description": "ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ [[شھر]]، ملڪ جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ MOS:OVERLINK موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. MOS:INFOBOXFLAG موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾",
"suggested": true
},
"founder": {
"aliases": [
"founders"
],
"label": "باني",
"description": "باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "ٿامس اوليور"
},
"defunct": {
"aliases": [
"dissolved"
],
"label": "خاتمي جي تاريخ",
"description": "اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/قانوني طور تحليل ٿي. {{End date}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{End date|2000}} يا {{End date|2000|06|30}}"
},
"fate": {
"label": "انجام",
"description": "ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.",
"type": "string",
"example": "سسڪو سسٽمز، انڪ. طرفان حاصل ڪئي وئي يا ديوالي ٿي يا تحليل ٿي يا ٿامپسن ڪارپوريشن سان ضم ٿي"
},
"successor": {
"aliases": [
"successors"
],
"label": "جانشين",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ايپل انڪ.]] يا {{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}"
},
"hq_location": {
"aliases": [
"location"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر جي جڳھ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ قابل ذڪر ھجن. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string"
},
"hq_location_city": {
"aliases": [
"location_city"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ريڊمنڊ، واشنگٽن]] يا [[نيورمبرگ]]"
},
"hq_location_country": {
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string",
"example": "جرمني",
"aliases": [
"location_country"
]
},
"num_locations": {
"aliases": [
"locations"
],
"label": "جڳھن جو تعداد",
"description": "اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور \"دڪان\" يا \"آئوٽ ليٽ\".",
"type": "string",
"example": "815 دڪان (2011)"
},
"num_locations_year": {
"label": "جڳھن جي تعداد جو سال",
"description": "num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي."
},
"area_served": {
"aliases": [
"areas_served"
],
"label": "خدمت ڪيل علائقو",
"description": "جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران |area_served=ڪئناڊا جو اڪثر حصو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.",
"type": "string",
"example": "سڄي دنيا يا اتر آمريڪا يا [[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]] يا {{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}"
},
"key_people": {
"label": "اھم شخصيتون",
"description": "ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني founder پيراميٽر ۾ اڳ ۾ ئي ڏنل آھي تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره. عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو. جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو. غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}"
},
"products": {
"label": "پيداوارون",
"description": "ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين پيداوارن جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string","example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مائڪروسافٽ آفيس]]|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]}} OR {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل جي ٽي|ڪنٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي مولسان (2010)|مولسان]]}}"
},
"brands": {
"label": "برانڊز",
"description": "ڪنهن به اهم برانڊ جا نالا/امپرنٽ وغيره جيڪي ڪمپني پنهنجي نالي کان مختلف طور استعمال ڪري ٿي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ هجن ته انهن کي {{Hlist}} استعمال ڪندي فهرست جي صورت ۾ ڏيو.",
"type": "string"
},
"production": {
"label": "پيداوار",
"description": "تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو انگ، ۽ قوسين ۾ سال پڻ ڏيو. واضح ڪريو ته ڇا ماپيو پيو وڃي، جهڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيس. توهان تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن پڻ شامل ڪري سگهو ٿا؛ مونجهاري کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو ته هن جو مقصد گذريل سال جي مقابلي ۾ تبديلي جي رخ کي ڏيکارڻ آهي، نه ڪي اصل عددي تبديلي کي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}"
},
"production_year": {
"label": "پيداوار جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو production ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن production پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"services": {
"label": "خدمتون",
"description": "ڪمپني طرفان مهيا ڪيل مشهور موجوده يا اڳوڻيون خدمتون، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مالي خدمتون|فنانسنگ]]|[[انشورنس]]|[[مرمت، مرمتي ڪم ۽ آپريشنز|مرمت]]|[[تربيت]]}}"
},
"revenue": {
"label": "روينيو",
"description": "اهو سمورو آمدني جيڪو ڪمپني پنهنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور سامان ۽ خدمتون وڪڻڻ ذريعي، تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، ۽ قوسين ۾ سالن سان. (برطانيه ۾ Revenue کي \"ٽرن اوور\" چيو ويندو آهي.) ڪرنسي يونٽ کي وڪي-لنڪ ڪريو ۽ \"ڊالر\" جهڙين عام ڪرنسين لاءِ ملڪ جو نالو پڻ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}"
},
"revenue_year": {
"label": "روينيو جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو revenue ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن revenue پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"operating_income": {
"label": "آپريٽنگ آمدني",
"description": "ڪمپني جي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ سود ۽ ٽيڪس کان اڳ حاصل ٿيل ڪل آمدني، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}"
},
"income_year": {
"label": "آپريٽنگ آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو operating_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن operating_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"net_income": {
"label": "خالص آمدني",
"description": "خالص آمدني يا منافعو (روينيو مان خرچ ڪڍڻ بعد) جيڪو ڪمپني پنهنجي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ حاصل ڪيو هجي، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"aliases": [
"profit"
],
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} US$128 ملين (2011)|US$128 ملين (2010)}}"
},
"net_income_year": {
"aliases": [
"profit_year"
],
"label": "خالص آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو net_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن net_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"aum": {
"label": "انتظام هيٺ اثاثا",
"description": "ڪمپني جا ڪل اثاثا جيڪي انتظام هيٺ هجن (AUM)، تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، لاڳاپيل سالن سان. هي داخلا فقط مالي خدمتون مهيا ڪندڙ ڪمپنين لاءِ آهي. جيڪڏهن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نه هجي ته هي پيرا ميٽر ختم ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$213.5 ملين (2011)|US$175.8 ملين (2010)}}"
},
"assets": {
"label": "اثاثا",
"description": "تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني جي قبضي هيٺ ڪل اثاثا.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}"
},
"assets_year": {
"label": "اثاثن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو assets ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن assets پڻ فراهم ڪيو ويو هجي.",
"type": "string"
},
"equity": {
"label": "ايڪوئٽي",
"description": "ڪمپني ۾ موجود ڪل ايڪوئٽي يا خالص ماليت؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئر هولڊرن جي ايڪوئٽي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}"
},
"equity_year": {
"label": "ايڪوئٽي جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو equity ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن equity پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"owner": {
"aliases": [
"owners"
],
"label": "مالڪ",
"description": "هي پيرا ميٽر، جيڪڏهن لاڳو ٿئي، خانگي ڪمپنين لاءِ ملڪيت جي سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي. عوامي ڪمپنين لاءِ فقط تڏهن استعمال ڪيو وڃي جڏهن مالڪ ڪو ڊگهي مدي وارو حڪمتِ عملي وارو مالڪ هجي، جهڙوڪ ڪو الحاقي ادارو يا باني خاندان. ممڪن هجي ته وڪي-لنڪ ڪيو وڃي، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪيو وڃي. ڪيترن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙو جي ترتيب سان لکو ۽ {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور هڪ ئي اداري جي ملڪيت هجي ۽ ماتحت يا ڊويزن هجي ته owner بدران parent استعمال ڪيو وڃي. مٿين سطح جي مالڪن کي owner ۾ شامل نه ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}"
},
"members": {
"label": "ميمبر",
"description": "ميمبرن جو انگ"
},
"members_year": {
"label": "ميمبرن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو 'members' ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي."
},
"num_employees": {
"label": "ملازمن جو انگ",
"description": "تازو سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني طرفان ملازمت تي رکيل ماڻهن جو ڪل انگ، لاڳاپيل سالن سان. هزارن کي جدا ڪرڻ لاءِ (مثال: 12,200؛ 5,200)، مڪمل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} 127 (2011)|127 (2010)}}"
},
"num_employees_year": {
"label": "ملازمن جي انگ جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو num_employees ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن num_employees پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"parent": {
"label": "والد/هولڊنگ ڪمپني",
"description": "موجوده ۽ اڳوڻين والد ڪمپنين جا نالا ۽ انهن جي ملڪيت جا دور. بغير والد ڪمپني جي وقت لاءِ \"آزاد\" نه لکو. والد ڪمپنين جي مٿين سطح وارن مالڪن کي شامل نه ڪيو وڃي. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور ڪنهن هڪ اداري جي ملڪيت نه هجي ۽ واضح والد ڪمپني نه هجي ته owner فيلڊ استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "مثال طور سولر ٽربائنز انڪارپوريٽيڊ لاءِ: [[ڪيٽرپلر انڪ.]]"
},
"divisions": {
"label": "ڊويزنون",
"description": "ڪمپني جون بنيادي فنڪشنل يا آپريشنل ڪاروباري ڊويزنون، الف بائي ترتيب سان. اهي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل هونديون آهن ۽ شايد قانوني ماتحت ادارن سان هڪجهڙيون نه هجن. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ڊويزنون هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string"
},
"subsid": {
"label": "ماتحت ادارا",
"description": "ڪمپني جي ملڪيت هيٺ بنيادي قانوني طور شامل ماتحت ادارا، الف بائي ترتيب سان. هر اهڙي ماتحت اداري کي وڪي-لنڪ ڪريو جنهن جو پنهنجو مضمون هجي. عوامي ڪمپنين لاءِ ماتحت ادارن جي فهرست عام طور سالياني رپورٽ ۾ ڏني ويندي آهي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ماتحت ادارا هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"subsidiaries"
]
},
"module": {
"label": "ماڊيول",
"description": "ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ (ڏسو WP:IEmbed).",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "ويب سائيٽ",
"description": "ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿيون URL، {{URL}} سانچي استعمال ڪندي. شروعاتي www. شامل نه ڪريو جيستائين ان کان سواءِ URL ڪم نه ڪري.",
"type": "string",
"aliases": [
"homepage"
],
"suggested": true
},
"ratio": {
"label": "بازل III تناسب",
"description": "بازل III تناسب؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"rating": {
"label": "ڪريڊٽ ريٽنگ",
"description": "موڊيز، فچ يا ايس اينڊ پي مان هڪ يا وڌيڪ طرفان جاري ڪيل ڪريڊٽ ريٽنگ؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"footnotes": {
"label": "حوالا",
"description": "انفوباڪس ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا يا اصطلاحن، نالن ۽ انگن بابت نوٽس ڏيڻ لاءِ استعمال ڪريو.",
"type": "string"
},
"embed": {
"label": "ايمبيڊ",
"description": "جيڪڏهن ڪنهن ٻئي انفوباڪس ۾ شامل ڪيو وڃي ته yes تي مقرر ڪريو.",
"type": "boolean"
},
"qid": {},
"fetchwikidata": {},
"suppressfields": {},
"logo_class": {},
"noicon": {},
"incorporated": {},
"incorporation": {},
"headquarters": {},
"subsidiaries": {}
},
"paramOrder": [
"name",
"logo",
"logo_size",
"logo_upright",
"logo_alt",
"logo_caption",
"image",
"image_size",
"image_upright",
"image_alt",
"image_caption",
"trading_name",
"native_name",
"native_name_lang",
"romanized_name",
"former_name",
"type",
"traded_as",
"ISIN",
"industry",
"genre",
"predecessor",
"founded",
"founder",
"defunct",
"fate",
"successor",
"hq_location",
"hq_location_city",
"hq_location_country",
"num_locations",
"num_locations_year",
"area_served",
"key_people",
"products",
"production",
"production_year",
"brands",
"services",
"revenue",
"revenue_year",
"operating_income",
"income_year",
"net_income",
"net_income_year",
"aum",
"assets",
"assets_year",
"equity",
"equity_year",
"owner",
"members",
"members_year",
"num_employees",
"num_employees_year",
"parent",
"divisions",
"subsid",
"module",
"ratio",
"rating",
"website",
"footnotes",
"embed",
"qid",
"fetchwikidata",
"suppressfields",
"logo_class",
"noicon",
"incorporated",
"incorporation",
"headquarters",
"subsidiaries"
]
}
</templatedata>
{{collapse bottom}}
== ٽريڪنگ زمرا ==
{{Infobox tracking cats}}
* {{ڳڻپ سان زمري جي ڪڙي|صفحا جيڪي نقل تصوير سان ڪمپني انفوباڪس استعمال ڪن ٿا}}
== نوٽس ==
{{Notelist}}
{{اداري جا انفوباڪس}}
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڪڙيون وڪي ڊيٽا تي -->
{{DEFAULTSORT:Company}}
[[زمرو:ڪاروباري انفوباڪس سانچا]]
[[زمرو:ڪمپني انفوباڪس سانچا| ]]
[[زمرو:اداري جا انفوباڪس سانچا]]
[[زمرو:انفوباڪس سانچا جيڪي ماڊيول پيرا ميٽر استعمال ڪن ٿا]]
[[زمرو:شامل ڪري سگهجندڙ سانچا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:سانچا جيڪي وڪي ڊيٽا مان ڊيٽا استعمال ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:انفوباڪس سانچا جيڪي وڪي ڊيٽا استعمال ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
}}</includeonly>
22ya710eqccfavx2xit8hc8sxi2z3u3
380486
380485
2026-05-25T00:03:18Z
Intisar Ali
8681
380486
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters}}
{{Uses Wikidata|P946|P452|P154|P155|P156|P571|P112|P576|P159|P17|P2139|P585|P3362|P2295|P2403|P1128|P749|P856}}
ھي سانچو ڪمپني بابت مضمون ۾ ڄاڻخانو ٺاھڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔
== استعمال ==
{{Parameter names example | area_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | founded | founder | genre | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | incorporated | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | parent | predecessor | production | production_year | products | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | traded_as | trade_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories | num_members | num_members_year }}
ھن سانچي کي مضمون ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ ھيٺ ڏنل سانچو نقل ڪريو، پوءِ ان کي مضمون ۾ لڳايو۔
سڀئي پيراميٽر اختياري آھن۔ ڪجھ پيراميٽرن لاءِ، جيڪڏھن مقامي قيمت خالي ھجي ته وڪي ڊيٽا مان قدر خودڪار طور ڀرجي سگھن ٿا، بشرطيڪه ان پيراميٽر لاءِ ڊيٽا موجود ھجي۔ اھڙا پيراميٽر ھيٺ “Fallback Wikidata item” سان ڄاڻايا ويا آھن۔ مقامي طور ڏنل قدر ھميشه وڪي ڊيٽا مان آيل قدرن تي اوليت رکنديون۔ جن پيراميٽرن وٽ نہ مقامي ۽ نہ ئي وڪي ڊيٽا مان قدر ھوندا، سي ڄاڻخاني ۾ ظاهر نہ ٿيندا۔
وڪي ڊيٽا جي حوالي سان ڪجھ پيراميٽرن جي خاص ھينڊلنگ بابت ياداشت:
*جيڪڏھن مضمون جي ڄاڻخاني ۾ جڳھ سان لاڳاپيل ڪو بہ پيراميٽر موجود ھجي، تہ وڪي ڊيٽا مان جڳھ بابت ڪا بہ معلومات ظاهر نہ ٿيندي۔
*جيڪڏھن {{para|owner}} يا {{para|parent}} مان ڪنھن ھڪ وٽ بہ مضمون جي ڄاڻخاني ۾ قدر موجود ھجي، تہ انھن ٻنھي پيراميٽرن جون وڪي ڊيٽا قيمتون ظاهر نہ ٿينديون۔
توھان کي اھي لڪل نوٽس ھٽائڻا پوندا (يعني <code><nowiki><!--</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>--></nowiki></code> اکر)، جيڪي ڪن خاص داخلاين جي چوڌاري آھن، جيئن توھان داخل ڪيل ڊيٽا شايع ٿيل مضمون ۾ ظاهر ٿي سگھي۔
=== مختصر نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_caption =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| type =
| industry =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
}}
</syntaxhighlight>
=== مڪمل نسخو ===
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name =
| logo =
| logo_class = <!-- ڊارڪ موڊ جي سپورٽ لاءِ شفاف svg لوگوز تي skin-invert-image -->
| logo_size =
| logo_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| logo_alt =
| logo_caption =
| image =
| image_size =
| image_upright = <!-- ڊفالٽ: 1 -->
| image_alt =
| image_caption =
| trade_name =
| native_name =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، مثال: فرانسيسي لاءِ "fr". مختلف ٻولين ۾ گھڻن نالن لاءِ native_name ۾ {{Lang|[code]|[name]}} استعمال ڪريو ۽ native_name_lang خالي ڇڏيو۔ -->
| romanized_name =
| former_name =
| type =
| traded_as =
| ISIN = <!-- {{ISIN|sl=n|pl=y|...}} -->
| industry =
| genre =
| predecessor = <!-- يا: predecessors = -->
| incorporated = <!-- قانوني رجسٽريشن جو دائرو، اڪثر ملڪ يا آمريڪي رياست۔ ڪڏهن ڪڏهن ٻيو، مثال: "انگلينڊ ۽ ويلز" -->
| founded = <!-- جيڪڏھن معلوم ھجي: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} [[شھر]]، ملڪ ۾ -->
| founder = <!-- يا: founders = -->
| defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->
| fate =
| successor = <!-- يا: successors = -->
| hq_location =
| hq_location_city =
| hq_location_country =
| num_locations =
| num_locations_year = <!-- num_locations ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| area_served = <!-- يا: areas_served = -->
| key_people =
| products =
| production =
| production_year = <!-- پيداوار واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| brands =
| services =
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income =
| net_income_year = <!-- net_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| owner = <!-- يا: owners = -->
| num_members =
| num_members_year = <!-- num_members ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| num_employees =
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent =
| divisions =
| subsidiaries =
| module = <!-- ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| ratio = <!-- باسل III تناسب؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| rating = <!-- ڪريڊٽ درجابندي؛ صرف بينڪن لاءِ -->
| website = <!-- {{URL|example.com}}، وڪي ڊيٽا مان سڌي فيڊ لاءِ {{official URL}} استعمال ڪريو -->
| footnotes = <!-- حاشين ۽ حوالن جي شامل ڪرڻ لاءِ -->
| embed =
}}
</syntaxhighlight>
== پيراميٽر ==
; name : ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ڏيکاريو وڃي۔ ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان ۾ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو۔
; logo : ڪمپني جو موجوده ۽ بنيادي لفظي نشان يا لوگو۔ ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ٿيندڙ لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور تي جيڪڏھن مضمون ڪنھن اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P154}}
:اھڙين ڪمپنين لاءِ جيڪي لفظي نشان ۽ لوگو ٻئي استعمال ڪن ٿيون، اھڙي فائيل اپلوڊ ڪريو جنھن ۾ ٻئي گڏيل صورت ۾ ھجن، جيڪڏھن گڏيل صورت ڪمپني جي بنيادي سڃاڻپ طور ڪم ڪري ٿي۔
:لفظي نشان جي مثال لاءِ [[گوگل]] ڏسو؛ لوگو جي مثال لاءِ [[ايپل انڪ.]] ڏسو؛ ۽ گڏيل لوگو ۽ لفظي نشان جي مثال لاءِ [[الٽريا]] ڏسو۔
:لفظي نشان/لوگو گرافڪ کي [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&uselang=en-nonfree-logo&wpUploadDescription={{logo%20fur%0A%3C!--%20REQUIRED%20--%3E%0A+|Article+++++++++++=+%0A+|Use+++++++++++++++=+Org%0A%3C!--%20HIGHLY%20RECOMMENDED%20--%3E%0A+|Source++++++++++++=+%0A%3C!--%20ADDITIONAL%20INFORMATION%20--%3E%0A+|Used%20for++++++++++=+%0A+|Owner+++++++++++++=+%0A+|Website+++++++++++=+%0A+|History+++++++++++=+%0A+|Commentary++++++++=+%0A%3C!--%20OVERRIDE%20FIELDS%20--%3E%0A+|Description+++++++=+%0A+|Portion+++++++++++=+%0A+|Low_resolution++++=+%0A+|Purpose+++++++++++=+%0A+|Replaceability++++=+%0A+|other_information+=+%0A}} اداري لوگو اپلوڊ فارم] يا [[commons:Special:UploadWizard|ڪامنز اپلوڊ وزارڊ]] استعمال ڪندي اپلوڊ ڪريو، ان تي دارومدار ڪندي تہ لوگو [[commons:COM:TOO|اصلت جي حد]] کان مٿي آھي يا ھيٺ۔
:جيڪڏھن توھان لوگو جي پسمنظر نٿا چاھيو تہ تصويري ڪلاس <code>logo-nobg</code> شامل ڪريو۔
; logo_size : لوگو جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔ جيڪڏھن مقرر نہ ڪيو وڃي تہ ماپ [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|استعمال ڪندڙ جي ترجيحن]] موجب مختلف ٿيندي۔
; logo_upright : لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; logo_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت۔
; logo_caption : ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات۔
:مثال:
:: 1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو
; image : اختياري ٻي تصوير۔
; image_size : تصوير جي ڊسپلي ويڪر پڪسلن ۾۔
; image_upright : تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔ ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي۔
; image_alt : صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ تصوير جي اختياري لفظي وضاحت۔
; image_caption : ضرورت پوڻ تي تصوير بابت وضاحتي معلومات۔
; trade_name : واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي۔ ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو موجود ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل قانوني نالي کان مختلف ھجي۔
:مثال:
:: "Cellco Partnership" ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو آھي جيڪا "[[ويرائزن وائرليس]]" طور واپار ڪري ٿي۔ تنھنڪري ھن سانچي جو name پيراميٽر Cellco Partnership ۽ trade_name پيراميٽر Verizon Wireless مقرر ڪيو ويندو۔
; native_name : ڪمپني جو مڪمل قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي مقامي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف ۽ مخففات سميت۔ چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ [[#Embedding|ھيٺ ڏنل "Embedding" وارو حصو]] ڏسو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ETA SA Manufacture Horlogère Suisse|Нефтяная компания ЮКОС}}
; romanized_name : [[لاطيني رسم الخط]] ۾ مقامي نالو۔ ھي رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني ڪنھن غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي '''۽''' ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي۔ جيڪڏھن اھڙي صورت موجود ھجي تہ ان کي native_name ۾ ڏيو ۽ ھي پيراميٽر خالي ڇڏيو۔
; former_name : اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي۔
{{anchor|Type}}
; type : ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (نہ تہ ان جي قانوني رجسٽريشن جي صورت)، جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ ڪنھن نجي ڪمپني ۾ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ ownership پيراميٽر استعمال ڪريو۔
:دستياب قسم:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[خانگي ڪمپني|خانگي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[عوامي ڪمپني|عوامي]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[چارٽرڊ ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ماتحت ڪمپني]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]</syntaxhighlight>}}
; traded_as : جيڪڏھن لاڳو ٿئي، بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ان ايڪسچينج تي ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر سمبل/سمبلون (ممڪن ھجي تہ اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ {{Category link|ٽڪر سمبل سانچا}} ڏسو)۔ ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي۔ جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ سمبل يا انڊيڪس شامل ھجن تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|{{tlx|NYSE|DLB}}|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جزو|[[NASDAQ-100]] جزو|[[S&P 500]] جزو}}</syntaxhighlight>}}
; ISIN : [[بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر]]۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P946}}
; industry : بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان۔ جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي ترتيب ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P452}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سامان سازي|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[اليڪٽرانڪس ڊزائن]]|[[اليڪٽرانڪس ورڇ]]|[[تفريحي صنعت]]}}</syntaxhighlight>}}
; genre :
:ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جا [[ادبي صنف|ادبي صنف]]، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي مناسب ھجي اتي وڪي ڳنڍڻي سان۔ جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{tlx|Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو۔
:جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو۔
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[افسانو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}</syntaxhighlight>}}
:صنعت جي اندر اھو شعبي يا ذيلي شعبي کي ظاهر ڪري ٿو جنھن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، مثال طور صنعت ''ريسٽورنٽ'' آھي، جڏهنتہ صنف ''فاسٽ فوڊ'' آھي۔
; predecessor : ''(يا predecessors)'' اڳوڻين ڪمپنين جا نالا۔ جيڪڏھن ڪمپني وٽ ٻه يا وڌيڪ اڳوڻيون ڪمپنيون ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} ذريعي الف بائي ترتيب سان ڏيو۔
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P155}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ايپل انڪ.|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}</syntaxhighlight>}}
; founded : ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{tlx|Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ {{!((}}<var>شھر</var>{{))!}}, <var>ملڪ</var> جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P571}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1975|04|27}} [[ٽينيڪ، نيو جرسي]]، گڏيل رياستون ۾</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾</syntaxhighlight>}}
; founder : ''(يا founders)'' اھو باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي ڏيو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P112}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|ٿامس اوليور|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[پال ايلن]]|[[بل گيٽس]]}}</syntaxhighlight>}}
; defunct{{efn|name=defunct}} : اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/[[تحليل (قانون)|قانوني طور تحليل]] ٿي. {{tlx|End date}} استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P576}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|2000}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{End date|1936|06|30}}</syntaxhighlight>}}
; fate{{efn|name=defunct}} : ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[سسڪو سسٽمز]] طرفان حاصل ڪئي وئي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>ديوالي ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>تحليل ٿي</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ٿامپسن ڪارپوريشن]] سان ضم ٿي</syntaxhighlight>}}
; successor{{efn|name=defunct|ھي پيراميٽر رڳو غيرفعال ڪمپني لاءِ استعمال ٿيندو آھي.}} : ''(يا successors)'' ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P156}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[ايپل انڪ.]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}</syntaxhighlight>}}
; hq_location
:hq_location_city
:hq_location_country : ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر، ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي [[وڪيپيڊيا:آمريڪي جڳھن جا نالا|WP:USPLACENAMES]] موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو پڻ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر ھجن. گڏوگڏ [[موس:اوورلنڪ|MOS:OVERLINK]] ۽ [[موس:ڄاڻخانو جھنڊو|MOS:INFOBOXFLAG]] جو بہ خيال رکو.
:Fallback Wikidata items: {{Wikidata entity link|P159}} ۽ {{Wikidata entity link|P17}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[ريڊمنڊ، واشنگٽن]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = گڏيل رياستون</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_city = [[نيورمبرگ]]</syntaxhighlight><br /><syntaxhighlight lang="wikitext" inline>| hq_location_country = جرمني</syntaxhighlight>
}}
; num_locations : اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور "دڪان" يا "آئوٽ ليٽ".
:مثال:
:: {{Unbulleted list|815 دڪان|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|456 آئوٽ ليٽ/رعايتي مرڪز|8 ڊيپو}}</syntaxhighlight>}}
; num_locations_year : num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي.
; area_served : ''(يا areas_served)'' جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران {{para|area_served|ڪئناڊا جو اڪثر حصو}} جھڙو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گهربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|سڄي دنيا|اتر آمريڪا|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو|گڏيل رياستون (لڳاتار)]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}</syntaxhighlight>}}
; key_people : ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني اڳ ۾ <code>founder</code> پيراميٽر ۾ ڏنل آھي، تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره.
:عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي [[وڪيپيڊيا:سرخيائپ|WP:N]] موجب قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو.
:جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو.
:غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}</syntaxhighlight>}}
; products : ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين [[پيداوار (ڪاروبار)|پيداوارن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]|[[مائڪروسافٽ آفيس]]}}</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪانٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪانٽينينٽل جي ٽي|ڪانٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي ملزان (2010)|ملزان]]}}</syntaxhighlight>}}
; production : سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو تعداد، سال کي قوسين ۾ ڄاڻائيندي. اھو پڻ ڄاڻايو تہ ڇا ماپيو پيو وڃي، جھڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيسون. پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ ''تبديليءَ جي رخ'' کي ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; production_year : production پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (production جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن production پڻ ڏنل ھجي.
; brands : ڪمپني پاران استعمال ڪيل اھم برانڊ نالا/امپرنٽ وغيره، جيڪي ان جي نالي کان مختلف ھجن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ {{tlx|Hlist}} استعمال ڪندي فهرست ڏيو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[...]]</syntaxhighlight>|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Hlist|[[...]]|...}}</syntaxhighlight>}}
; services : ڪمپني پاران پيش ڪيل مشھور موجوده يا اڳوڻين [[خدمت (اقتصاديات)|خدمتن]] جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[مالي خدمتون|مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]|[[مرمت، سار سنڀال ۽ آپريشن|سار سنڀال]]|[[تربيت]]}}</syntaxhighlight>}}
; revenue : اھا سموري آمدني جيڪا ڪمپني پنھنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور تي سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ گراهڪن کي سامان ۽ خدمتن جي وڪري مان، سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ([[آمدني]] کي برطانيا ۾ "turnover" چيو ويندو آھي.) ڪرنسي جي اڪائي کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو ۽ "dollar" جھڙين عام ڪرنسي اڪاين لاءِ ملڪ پڻ ڄاڻايو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2139}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; revenue_year : revenue پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (revenue جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن revenue پڻ ڏنل ھجي.
; operating_income : ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ تسليم ڪيل ڪل [[سود ۽ ٽيڪسن کان اڳ آمدني]]، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P3362}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; income_year : operating_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (operating_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن operating_income پڻ ڏنل ھجي.
; net_income : ''(يا profit)'' ڪمپني پاران پنھنجي سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال ۾ حاصل ڪيل [[خالص آمدني]] يا منافعو (آمدني مان خرچ گھٽائڻ بعد)، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2295}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} US$128 million (2011)|US$128 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; net_income_year : ''(يا profit_year)'' net_income پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (net_income جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن net_income پڻ ڏنل ھجي.
; aum : ڪمپني جا ڪل [[انتظام ھيٺ اثاثا]] (AUM)، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:'''''ھي داخلا رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندي آھي.''''' جيڪڏھن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نہ آھي تہ ھي پيراميٽر مضمون مان حذف ڪريو.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$213.5 million (2011)|US$175.8 million (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets : ڪمپني جي قبضي يا ڪنٽرول ھيٺ ڪل [[اثاثو|اثاثا]]، سڀ کان تازو مالي سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P2403}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Decrease}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; assets_year : assets پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (assets جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن assets پڻ ڏنل ھجي.
; equity : ڪمپني ۾ رکيل ڪل [[ايڪويٽي (ماليات)|ايڪويٽي]] يا [[خالص ماليت]]؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئرھولڊر ايڪويٽي.
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Increase}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; equity_year : equity پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (equity جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن equity پڻ ڏنل ھجي.
; {{vanchor|owner}} : ''(يا owners)'' ھي پيراميٽر، جيڪڏھن لاڳو ٿئي، خانگي ملڪيت وارين ڪمپنين لاءِ ملڪيت جا سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪريو. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ ھي خانو رڳو تڏھن استعمال ڪريو، جڏھن مالڪ ڊگھي مدي وارو حڪمت عملي وارو مالڪ ھجي، جھڙوڪ لاڳاپيل ادارو، باني يا باني جو خاندان. جتي مناسب ھجي اتي [[موس:اوورلنڪ|وڪي ڳنڍڻي]] ڏيو، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪريو. گھڻن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙي جي گھٽجندڙ ترتيب ۾ ڏيو ۽ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ آھي ۽ ان ڪري اھا ماتحت ڪمپني يا ڊويزن آھي، تہ owner خانو ڇڏي ڏيو ۽ ان جي بدران parent خانو استعمال ڪريو. جيڪڏھن مٿئين سطح جي ملڪيت سڌي parent کان مختلف ھجي تہ owner خانو ان لاءِ استعمال نہ ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P127}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees : ڪمپني ۾ ملازم ماڻھن جو ڪل تعداد، سڀ کان تازو سال ۽ ان کان اڳئين سال لاءِ، لاڳو سالن کي قوسين ۾ ڏيکاريندي. ھزارن کي ڌار ڪرڻ لاءِ (مثال طور 12,200؛ 5,200)، [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب فل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P1128}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|class=nowrap|{{Steady}} 127 (2011)|127 (2010)}}</syntaxhighlight>}}
; num_employees_year : num_employees پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي (num_employees جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي)، جڏھن num_employees پڻ ڏنل ھجي.
; parent : موجوده ۽ اڳوڻين [[اصل ڪمپني|اصل ڪمپنين]] جا نالا ۽ اھي مدتون جن دوران انھن موضوع واري ڪمپني جي ملڪيت رکي. parent company کان سواءِ دور ڏيکارڻ لاءِ "independent" کي parent company طور شامل نہ ڪريو. اعليٰ سطح وارا مالڪ، جھڙوڪ parent جي parent ڪمپنيون، شامل نہ ڪريو. جيڪڏھن ڪمپني جي اڪثريتي ملڪيت ڪنھن ھڪ اداري وٽ نہ آھي ۽ ان ڪري ان جي ڪا واضح parent company نہ آھي، تہ ان جي بدران owner خانو لاڳاپيل مالڪن جي سيڪڙن سان استعمال ڪريو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P749}}
:مثال ([[يوٽيوب]] لاءِ):
:: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>[[گوگل]]</syntaxhighlight>
; divisions : ڪمپني جون بنيادي فعلي يا عملي [[ڊويزن (ڪاروبار)|ڪاروباري ڊويزنون]]، الف بائي ترتيب سان. اھي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل ھونديون آھن ۽ لازمي ناھي تہ ڪمپني جي قانوني طور رجسٽر ٿيل ماتحت ڪمپنين سان ٺھڪن. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ڊويزنون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال (خيالي ٽيلي ڪام ڪارپوريشن):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪاروباري وڪرو|صارف وڪرو|اطلاعاتي ٽيڪنالاجيون|نيٽ ورڪ|ريگيوليٽري|ماليات}}</syntaxhighlight>}}
; subsid : ڪمپني جي ملڪيت ھيٺ بنيادي قانوني طور رجسٽر ٿيل [[ماتحت ڪمپني|ماتحت ڪمپنيون]]، الف بائي ترتيب سان. ھر ان ماتحت ڪمپني کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو جنھن جو پنھنجو الڳ مضمون ھجي. عوامي واپار وارين ڪمپنين لاءِ، ماتحت ڪمپنين جي فهرست ڪمپني جي سالياني رپورٽ ۾ ظاهر ڪئي ويندي آھي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{tlx|Unbulleted list}} استعمال ڪريو. جيڪڏھن پنج کان وڌيڪ ماتحت ڪمپنيون ھجن ۽ مضمون جو متن انھن کي فهرست ڪري يا بحث ڪري، تہ ڄاڻخاني ۾ فهرست ڏيڻ بدران مضمون جي ان حصي ڏانھن ڳنڍڻ تي غور ڪريو.
:مثال ([[ڪيٽرپلر انڪ.]] لاءِ):
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|ڪيٽرپلر فنانشل سروسز|ڪيٽرپلر مرين پاور سسٽمز|[[پرڪنز انجڻز]]|[[پروگريس ريل سروسز]]}}</syntaxhighlight>}}
; module : ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ ([[وڪيپيڊيا:آءِ ايمبيڊ]] ڏسو).
; ratio : [[باسل III]] تناسب؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندو.
; rating : [[موڊيز ريٽنگز|موڊيز]]، [[فچ ريٽنگز|فچ]] يا [[اسٽينڊرڊ اينڊ پورز|S&P]] مان ھڪ يا وڌيڪ کان ڪريڊٽ ريٽنگ؛ رڳو بينڪن لاءِ استعمال ٿيندي.
; website : ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿئين سطح وارو URL، {{tlx|URL}} سانچو استعمال ڪندي. اڳيان www. شامل نہ ڪريو، سواءِ ان جي تہ URL ان کان سواءِ حل نہ ٿئي. جيڪڏھن URL وڪي ڊيٽا مان حاصل ٿئي پر ڪنھن سبب ڪري ان کي لڪائڻو پوي، جھڙوڪ اھو ھاڻي موجوده ڪمپني جي نمائندگي نہ ڪري يا سائيٽ نقصانڪار ھجي، تہ وڪي ڊيٽا تي URL کي "Deprecated rank" ڏانھن گھٽائڻ کي ترجيح ڏني وڃي. جيڪڏھن اھو ممڪن نہ ھجي، تہ <code>| suppressfields=website</code> استعمال ڪري خانو لڪائي سگھجي ٿو.
:Fallback Wikidata item: {{Wikidata entity link|P856}}
:مثال:
:: {{Unbulleted list|<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{URL|caterpillar.com}}</syntaxhighlight>}}
: متبادل طور، بنا ڪنھن اضافي نحو جي {{tlx|official URL}} استعمال ڪريو تہ جيئن وڪي ڊيٽا شئي {{Wikidata entity link|P856}} مان سڌو فيڊ ۽ ڏيکاري سگھي.
; footnotes : ڄاڻخاني ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا فهرست ڪرڻ لاءِ، يا استعمال ٿيل اصطلاحن، نالن ۽ انگن اکرن بابت معلومات نوٽ ڪرڻ لاءِ استعمال ڪريو.
=== مالي نتيجن جا پيراميٽر ===
دستياب مالي اشارا:
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden;">
| revenue =
| revenue_year = <!-- آمدني واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| operating_income =
| income_year = <!-- operating_income ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| net_income = <!-- يا: | profit = -->
| net_income_year = <!-- يا: | profit_year = --><!-- net_income/profit ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| aum = <!-- رڳو مالي خدمتن وارين ڪمپنين لاءِ -->
| assets =
| assets_year = <!-- اثاثن واري ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| equity =
| equity_year = <!-- equity ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
</syntaxhighlight>
ڪرنسي اڪائي جي پھرين ظاھري استعمال کي وڪي ڳنڍڻي ڏيو. اھو عام طور {{para|revenue}} پيراميٽر ۾ ھوندو آھي.
ھر پيراميٽر داخلا ۾ ٽي عنصر شامل ھجڻ گھرجن: اشارتي آئڪن، سڀ کان تازو مالي سال جا نتيجا ۽ پوئين مالي سال جا نتيجا.
;مثال: <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
=== اشارتي آئڪن ===
پوئين مالي سال جي ڀيٽ ۾ تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن شامل ڪري سگھو ٿا؛ مونجھارو کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو تہ ھن جو مقصد پوئين سال جي ڀيٽ ۾ تبديليءَ جو ''رخ'' ڏيکارڻ آھي، نه تہ قدر ۾ حقيقي عددي تبديلي.
: {{Increase}} {{tlx|Increase}}، {{Steady}} {{tlx|Steady}}، يا {{Decrease}} {{tlx|Decrease}}
; مثال:
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}</syntaxhighlight>
::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}</syntaxhighlight>
; جيڪي ھن ريت ظاهر ٿيندا:
::{{Unbulleted list|{{Increase}} US$128,064,032 (2011)|US$111,586,447 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Steady}} US$128,000,000 (2011)|US$128,000,000 (2010)}}
::{{Unbulleted list|{{Decrease}} US$111,586,447 (2011)|US$128,064,032 (2010)}}
=== ھڪجھڙي نوٽيشن ===
مالي نتيجن کي لکڻ جا مختلف طريقا آھن، جڏھن اھي لکين يا [[1,000,000,000|اربين]] ڊالرن ۾ ھجن. ھڪ طريقو چونڊيو ۽ سڀني پيراميٽرن ۾ ساڳيو استعمال ڪريو. [[موس:نمبر|MOS:NUM]] موجب انگن جي جزن جي وچ ۾ لائن ٽٽڻ کان بچائڻ لاءِ <code>&nbsp;</code> استعمال ڪريو.
نتيجن کي ڏھائي صورت ۾ نہ لکو، جيئن <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$.963 billion (2010)</syntaxhighlight>. ان جي بدران اھڙي نوٽيشن چونڊيو جيڪا توھان کي ان مدت جا سڀ نتيجا مڪمل انگن ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي.
ھن مثال ۾، <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; " inline>{{Increase}} US$963 million (2010)</syntaxhighlight> يا <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Increase}} US$963,000,000 (2010)</syntaxhighlight> استعمال ڪريو ۽ پنھنجي چونڊ کي سڀني مالي نتيجن تي ھڪجھڙي نموني لاڳو ڪريو.
==== وڌيڪ مثال ====
صحيح ڊالر
{{Infobox company
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| name = Example 1
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588,363,000 (2011)|US$31,127,556,602 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963,082,345 (2011)|US$3,144,535,447 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020,364,188 (2011)|US$59,883,175,007 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,863,945,862 (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ارب
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[آمريڪي ڊالر|US$]]42.588 billion (2011)|US$41.754 billion (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2.700 billion (2011)|US$2.615 billion (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64.020 billion (2011)|US$59.878 billion (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10.864 billion (2011)|US$10.111 billion (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|يا}}
گول ڪيل ملين
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$3,963 million (2011)|US$3,258 million (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700 million (2011|US$2,615 million (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864 million (2011)|US$10,111 million (2010)}}
</syntaxhighlight>
{{strong|پر نہ}}
مٿي ڏنل مثالن ۾ ڏيکاريل ٽن طريقن جو غير ھڪجھڙو ميل استعمال نہ ڪريو. ھيٺ ناپسنديده، غير ھڪجھڙي نوٽيشن جو مثال آھي.
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$42,588 million (2011)|US$$41,754 million (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$.963 billion (2011)|US$3.258 billion (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$2,700,376,442 (2011)|US$2,223,224,071 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$64,020 million (2011)|US$59,878 million (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$10,864,445,862 billion (2011)|US$10,802,835,119 (2010)}}
</syntaxhighlight>
=== شامل ڪرڻ ===
ھن سانچي اندر گھڻا مختلف سانچا شامل ڪري سگھجن ٿا. مثال طور، ڪورين نالو شامل ڪرڻ لاءِ {{tlx|Infobox Korean/base}} ھيٺين ريت استعمال ڪريو:
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = The Corporation Company
| native_name = {{Infobox Korean/base|child=yes|hide=no|header=none
| hangul = Hangul
| hanja = Hanja
| rr = Revised Romanization
| mr = McCune–Reischauer
}}
| logo =
| logo_caption =
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
}}</syntaxhighlight>
==== ٻار سانچي طور استعمال ====
'''embed''' پيراميٽر تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ھن ڄاڻخاني کي ڪنھن ٻئي ڄاڻخاني اندر شامل ڪيو وڃي (ڏسو [[سانچو:Infobox]] جي دستاويز، جتي [[سانچو:Infobox/doc#Embedding|شامل ڪرڻ]] ۽ [[سانچو:Infobox/doc#Subboxes|ذيلي خانن]] جي وضاحت ٿيل آھي).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox ABC
| name =
| <!-- وغيره. -->
| embedded = <!-- يا: module= -->
{{Infobox company
| embed = yes
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
==== ٻيا سانچا شامل ڪرڻ ====
'''module''' پيراميٽر ھن ڄاڻخاني ۾ ٻيا سانچا شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:ڄاڻخانو ماڊيول]]).
<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;">
{{Infobox company
| name =
| <!-- وغيره. -->
| module =
{{Infobox ABC
| embed = yes <!-- يا: child = yes، subbox = yes-->
| <!-- وغيره. -->
}}
}}
</syntaxhighlight>
== مثال ==
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350
ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = ڪارپوريشن ڪمپني
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[عوامي ڪمپني|عوامي]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{NYSE|TCCA}} (ڪلاس A)|{{TYO2|TCCB}} (ڪلاس B)}}
| industry = [[اشاعت]]
| genre = ڪارپوريٽ تاريخون
| founded = {{Start date and age|1900|05|25}} [[نيويارڪ سٽي]]، آمريڪا ۾
| founders = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ|وليم وليمسن}}
| hq_location_city = [[سيئٽل]]
| hq_location_country = آمريڪا
| num_locations = 300 دڪان
| num_locations_year = 2011
| area_served = اتر آمريڪا
| key_people = {{Unbulleted list|وڪيپيڊ وڪياڊ ([[چيئرمين]])|والڊو وڪياڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|ڪتاب|رسالا}}
| production = {{Unbulleted list|{{Increase}} 57 تاريخون (2011)|43 تاريخون (2010)}}
| services = {{Unbulleted list|ادبي آرڪائيو سازي|ادبي بحالي}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$500 ملين (2011)|US$432 ملين (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Steady}} US$350 ملين (2011)|US$350 ملين (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$50 ملين (2011)|US$61 ملين (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} US$1,500 ملين (2011)|US$1,757 ملين (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} US$950 ملين (2011)|US$858 ملين (2010)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Increase}} 1,500 (2011)|1,256 (2010)}}
| num_employees_year = <!-- num_employees ڊيٽا جو سال (جيڪڏھن معلوم ھجي) -->
| parent = ميگا ڪارپوريشن
| divisions = {{Unbulleted list|TCC ڪمپني تاريخون|TCC ميگزين خدمتون}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|ريسٽورڊ بڪ|سپر آرڪائيوز}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Johnson|2010|p=35}}{{Sfn|Hancock|2008|p=58}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
{{Clear}}
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" line style="overflow: hidden; ">
{{Infobox company
| name = Wikiand Financial, Inc.
| logo = Bad Title Example.png
| type = [[خانگي ڪمپني|خانگي]]
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}
| industry = [[سيڙپڪاري|سيڙپڪاري خدمتون]]
| predecessor = ولسن وڪيانا اينڊ ڪمپني
| founded = ({{Start date and age|1930|06|22}}) [[ايڊنبرا]]، اسڪاٽلينڊ ۾
| founder = وليم وڪي اينڊ
| defunct = {{End date|2010|10|19}}
| fate = [[قبضو|حاصل ڪئي وئي]]، 19 جنوري 2010 تي
| successor = وڪيانين اينڊ وڪيانين فنانسز
| hq_location_city = [[لنڊن]]
| hq_location_country = انگلينڊ
| num_locations = 350 شاخي بينڪون
| num_locations_year = 2009
| area_served = {{Unbulleted list|انگلينڊ|اسڪاٽلينڊ}}
| key_people = {{Unbulleted list|وليم وڪي اينڊ ([[چيئرمين]])|رابرٽ وڪي اينڊ ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])}}
| products = {{Unbulleted list|24/7 آٽو قرض|لائيف پلس لائيف انشورنس|مني مارڪيٽ پريميئر اڪائونٽ}}
| services = {{Unbulleted list|[[بينڪنگ]]|[[مالياتي سھولت]]|[[بيمو]]}}
| revenue = {{Unbulleted list|{{Increase}} [[يورو|€]]326,810,243 (2011)|€297,858,401 (2010)}}
| operating_income = {{Unbulleted list|{{Increase}} €185,967,452 (2011)|€189,110,282 (2010)}}
| net_income = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €47,698,713 (2011)|€57,119,020 (2010)}}
| aum = {{Unbulleted list|{{Increase}} €1,127,284,951 (2011)|€1,001,882,176 (2010)}}
| assets = {{Unbulleted list|{{Decrease}} €981,357,912 (2011)|€1,070,557,019 (2010)}}
| equity = {{Unbulleted list|{{Increase}} €924,801,752 (2011)|€772,543,189 (2010)}}
| owner = {{Unbulleted list|دوحا پارٽنرز (51.5%)|وڪياڊ ٽرسٽ (20.5%)|زيدي (28%)}}
| num_employees = {{Unbulleted list|{{Steady}} 1,520 (2011)|1,520 (2010)}}
| subsidiaries = {{Unbulleted list|وڪي اينڊ لونز|وڪي اينڊ مارٽگيجز|وڪي اينڊ ريئل پراپرٽي}}
| website = {{URL|example.com}}
| footnotes = {{Sfn|Lincoln|2008|p=378}}{{Sfn|Adams|2009|pp=27–29}}
}}
</syntaxhighlight>
{{Reflist}}
== مائڪروفارميٽ ==
{{UF-hcard-org}}
== سانچائي ڊيٽا==
{{collapse top|ھن سانچي لاءِ [[وڪيپيڊيا:ٽيمپليٽ ڊيٽا|TemplateData]]، جيڪو [[mw:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]]، [[وڪيپيڊيا:بصري سنواريندڙ|VisualEditor]] ۽ ٻين اوزارن پاران استعمال ٿئي ٿو}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
<templatedata>
{
"description": "ڪمپنين لاءِ ڄاڻخانو",
"format": "block",
"params": {
"name": {
"aliases": [
"company_name"
],
"label": "نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني نالو، جنھن ۾ اوقاف ۽ مخففات يا انھن جي غيرموجودگيءَ کي صحيح نموني ٻيھر پيش ڪيو وڃي. ڪمپني جو مڪمل قانوني نالو مضمون جي عنوان لاءِ استعمال ٿيندڙ عام نالي کان مختلف ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن خالي ھجي تہ صفحي جي نالي کي ڊفالٽ طور وٺندو.",
"type": "string",
"default": "{{PAGENAMEBASE}}"
},
"logo": {
"label": "لوگو",
"description": "ڪمپني جو موجوده، بنيادي لفظي نشان يا لوگو. ان اداري جو لوگو استعمال ڪريو جيڪو مضمون جو موضوع آھي؛ استعمال ڪيل لوگو صارفين جي شين تي استعمال ٿيندڙ لوگو کان مختلف ٿي سگھي ٿو، خاص طور جيڪڏھن مضمون اصل ڪمپني يا ھولڊنگ ڪمپني بابت ھجي. اداري لوگو اپلوڊ فارم ذريعي لفظي نشان/لوگو گرافڪ اپلوڊ ڪريو. نوٽ: ٽريڊمارڪ ٿيل ڪارپوريٽ لوگوز کي ٻين طريقن سان اپلوڊ ڪرڻ يا ڪارپوريٽ لوگوز کي وڪيميڊيا ڪامنز تي اپلوڊ ڪرڻ، لوگو جي حذف ٿيڻ جو سبب بڻجي سگھي ٿو.",
"type": "wiki-file-name",
"example": "logo.png",
"aliases": [
"company_logo"
]
},
"logo_size": {
"label": "لوگو جي ماپ",
"type": "string",
"description": "لوگو جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"logo_upright": {
"label": "لوگو اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "لوگو کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"logo_alt": {
"aliases": [
"alt"
],
"label": "لوگو جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ لوگو جي اختياري لفظي وضاحت.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو لوگو"
},
"logo_caption": {
"aliases": [
"caption"
],
"label": "لوگو جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي لوگو بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "1942 کان 1966 تائين استعمال ٿيل لوگو"
},
"image": {
"label": "تصوير",
"type": "wiki-file-name",
"description": "ڪمپني جي ثانوي تصوير (لوگو نہ)",
"example": "headquarters.jpg"
},
"image_size": {
"label": "تصوير جي ماپ",
"description": "ثانوي تصوير جي اختياري ڏيکاري ويندڙ ويڪر پڪسلن ۾. جيڪڏھن مقرر نہ ڪئي وڃي تہ ماپ استعمال ڪندڙ جي ترجيحن موجب بدلجندي.",
"example": "100px"
},
"image_upright": {
"label": "تصوير اپرائيٽ",
"type": "string",
"description": "تصوير کي استعمال ڪندڙ جي مقرر ڪيل ترجيح جي ضرب سان ماپڻ جي اجازت ڏئي ٿو. ڊفالٽ ضرب ھڪ (1) آھي.",
"example": "0.9"
},
"image_alt": {
"label": "تصوير جو متبادل متن",
"description": "صرف متن وارن برائوزرن ۽ بصارت کان محروم استعمال ڪندڙن لاءِ ثانوي تصوير جي اختياري لفظي وضاحت.",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر"
},
"image_caption": {
"label": "تصوير جو ڪيپشن",
"description": "ضرورت پوڻ تي ثانوي تصوير بابت وضاحتي معلومات.",
"type": "string",
"example": "ExampleCo جو ھيڊڪوارٽر شھر، ملڪ ۾."
},
"trading_name": {
"label": "واپاري نالو",
"description": "واپاري نالو، ڪاروباري نالو، d/b/a يا فرضي ڪاروباري نالو جنھن ھيٺ ڪمپني پاڻ کي عوام آڏو پيش ڪري ٿي. ھي پيراميٽر رڳو تڏھن استعمال ٿيندو آھي جڏھن ڪمپني وٽ قانوني طور رجسٽر ٿيل واپاري نالو ھجي جيڪو ڪمپني جي مڪمل، قانوني نالي کان مختلف ھجي.",
"type": "string",
"aliases": [
"trade_name"
]
},
"native_name": {
"label": "مقامي نالو",
"description": "ڪمپني جو مڪمل، قانوني غير انگريزي نالو، جيئن اھو ڪمپني جي ملڪ جي ٻوليءَ ۾ ظاهر ٿئي ٿو، اوقاف يا مخففات کي ٻيھر پيش ڪندي. چيني ۽ ڪورين نالن جي نحو لاءِ ھيٺ ڏنل \"Embedding\" حصو ڏسو.",
"type": "string"
},
"native_name_lang": {
"label": "مقامي نالي جي ٻولي",
"description": "مقامي نالي لاءِ lang وصف مقرر ڪري ٿو؛ ٻه اکرن وارا ISO 639-1 ڪوڊ استعمال ڪريو، جھڙوڪ 'fr'.",
"type": "string"
},
"romanized_name": {
"label": "رومائيزڊ نالو",
"description": "لاطيني رسم الخط ۾ مقامي نالو. رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن ڪمپني غير انگريزي ڳالھائيندڙ ملڪ ۾ ھجي ۽ ان جي مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ ڪا سرڪاري صورت موجود نہ ھجي. جيڪڏھن مقامي نالي جي لاطيني رسم الخط ۾ سرڪاري صورت موجود ھجي تہ ان بدران 'native_name' پيراميٽر استعمال ڪريو ۽ ھي غير لاطيني نالن وارو پيراميٽر ڇڏي ڏيو.",
"type": "string"
},
"former_name": {
"aliases": [
"former_names"
],
"label": "اڳوڻو نالو",
"description": "اڳوڻا نالا، جيڪڏھن ماضي ۾ نئين برانڊنگ ٿي ھجي."
},
"type": {
"label": "ڪمپني جو قسم",
"description": "ڪمپني ۾ ملڪيت جو قسم (ان جي شموليت/رجسٽريشن جو قسم نہ)، جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. خانگي ڪمپني جي ملڪيت جا سيڪڙا ڏيکارڻ لاءِ ''owners'' پيراميٽر استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"company_type"
],
"suggestedvalues": [
"[[خانگي ڪمپني|خانگي]]",
"[[عوامي ڪمپني|عوامي]]",
"[[چارٽرڊ ڪمپني]]",
"[[ماتحت ڪمپني]]",
"[[ڊويزن (ڪاروبار)|ڊويزن]]",
"[[رياستي ملڪيت وارو ادارو|رياستي ملڪيت وارو]]"
],
"suggested": true
},
"traded_as": {
"label": "طور واپار ٿيل",
"description": "جيڪڏھن لاڳو ٿئي تہ بنيادي اسٽاڪ ايڪسچينج جتي ڪمپني جا شيئر درج ٿيل آھن، ان کان پوءِ ڪمپني جو اسٽاڪ ٽڪر نشان/نشان ڏيو (جتي ممڪن ھجي اسٽاڪ ٽڪر سانچا استعمال ڪريو؛ ڏسو زمرو:ٽڪر نشان سانچا). ڪنھن وڏي انڊيڪس جي جزو طور ڪمپني جي حيثيت بابت معلومات بہ شامل ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نشان يا انڊيڪس شامل ھجي تہ انھن کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{NYSE|DLB}} يا {{Unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[ڊائو جونز انڊسٽريل ايوريج]] جو جزو|[[NASDAQ-100]] جو جزو|[[S&P 500]] جو جزو}}"
},
"ISIN": {
"label": "ISIN",
"description": "بين الاقوامي سيڪيورٽيز سڃاڻپ نمبر.",
"type": "string"
},
"industry": {
"label": "صنعت",
"description": "بنيادي صنعت يا صنعتون جن ۾ ڪمپني ڪم ڪري ٿي، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ڪمپني ھڪ کان وڌيڪ صنعتن ۾ شيون يا خدمتون پيش ڪري ٿي تہ فهرست کي {{Unbulleted list}} سان ترتيب ڏيو.",
"type": "string",
"example": "سامان سازي يا {{Unbulleted list|اليڪٽرانڪس ڊزائن|اليڪٽرانڪس ورڇ|تفريح}}",
"suggested": true
},
"genre": {
"label": "صنف",
"description": "ميڊيا يا اشاعتي ڪمپنين لاءِ استعمال ٿيندو – ڪمپني پاران شايع ڪيل ڪمن جون صنفون، الف بائي ترتيب سان ۽ جتي ممڪن ھجي وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن اشاعت ڪمپني جي بنيادي سرگرمي ھجي تہ ھن سانچي بدران {{Infobox publisher}} استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو. جيڪڏھن ھتي ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ فهرست کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "[[افسانو]] يا {{Unbulleted list|[[سوانح عمري|سوانح عمريون]]|[[سائنس فڪشن]]|[[مغربي افسانو|مغربي افسانا]]}}"
},
"predecessor": {
"aliases": [
"predecessors"
],
"label": "اڳوڻو ادارو",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ اڳوڻي اداري/ادارن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ اڳوڻا ادارا ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "ايپل انڪ. يا {{Unbulleted list|[[سي. ايل. بيسٽ]]|[[ھولٽ مينوفيڪچرنگ ڪمپني]]}}"
},
"founded": {
"aliases": [
"foundation"
],
"label": "قيام جي تاريخ",
"description": "ڪمپني جي قيام/بنياد جي تاريخ ۽ جڳھ. تاريخ لاءِ {{Start date and age}} استعمال ڪريو. جڳھ لاءِ [[شھر]]، ملڪ جھڙو فارميٽ استعمال ڪريو. آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو شامل ڪريو، ۽ MOS:OVERLINK موجب ملڪ کي ڳنڍڻ کان پاسو ڪريو. MOS:INFOBOXFLAG موجب جھنڊي وارا آئڪن شامل نہ ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Start date and age|1925|12|02}} [[مالمو]]، سويڊن ۾",
"suggested": true
},
"founder": {
"aliases": [
"founders"
],
"label": "باني",
"description": "باني/ڪاروباري شخص/ماڻھو جن ڪمپني قائم ڪئي، جيڪڏھن قابل ذڪر ھجن تہ وڪي ڳنڍڻي سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ماڻھو ھجن تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "ٿامس اوليور"
},
"defunct": {
"aliases": [
"dissolved"
],
"label": "خاتمي جي تاريخ",
"description": "اھو سال، يا وڌيڪ خاص طور جيڪڏھن معلوم ھجي تہ اھا تاريخ، جڏھن ڪمپني غيرفعال/قانوني طور تحليل ٿي. {{End date}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{End date|2000}} يا {{End date|2000|06|30}}"
},
"fate": {
"label": "انجام",
"description": "ڪمپني جي غيرفعال ٿيڻ جو سبب/سببن، يا ان اداري جو نالو جنھن ان کي حاصل ڪيو يا جنھن سان اھا ضم ٿي.",
"type": "string",
"example": "سسڪو سسٽمز، انڪ. طرفان حاصل ڪئي وئي يا ديوالي ٿي يا تحليل ٿي يا ٿامپسن ڪارپوريشن سان ضم ٿي"
},
"successor": {
"aliases": [
"successors"
],
"label": "جانشين",
"description": "ڪمپني جي ڪنھن بہ جانشين/جانشينن جا نالا. جيڪڏھن ڪمپني جا ٻه يا وڌيڪ جانشين ھجن تہ انھن کي {{Unbulleted list}} استعمال ڪندي الف بائي ترتيب سان ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ايپل انڪ.]] يا {{Unbulleted list|[[دي پيپلز ڪارپوريشن آف جوديا]]|[[اسپلٽرز، انڪ.]]}}"
},
"hq_location": {
"aliases": [
"location"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر جي جڳھ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر ۽ ملڪ؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو. جيڪڏھن hq_location_city يا hq_location_country استعمال ڪيا وڃن، تہ hq_location کي عمارت، پتو، يا ڪاروباري پارڪ لاءِ محفوظ رکو، بشرطيڪ اھي پاڻ قابل ذڪر ھجن. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string"
},
"hq_location_city": {
"aliases": [
"location_city"
],
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو شھر؛ آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي شھرن لاءِ، جتي WP:USPLACENAMES موجب گھربل ھجي، اتي رياست/صوبو/علائقو بہ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "[[ريڊمنڊ، واشنگٽن]] يا [[نيورمبرگ]]"
},
"hq_location_country": {
"label": "ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ",
"description": "ڪمپني جي ھيڊڪوارٽر واري جڳھ جو ملڪ. MOS:OVERLINK ۽ MOS:INFOBOXFLAG جو بہ خيال رکو.",
"type": "string",
"example": "جرمني",
"aliases": [
"location_country"
]
},
"num_locations": {
"aliases": [
"locations"
],
"label": "جڳھن جو تعداد",
"description": "اھڙين جڳھن جو تعداد، جتي ڪمپني جي ظاھر، عوامي موجودگي ھجي. جيڪڏھن اڪثر/سڀني مثالن لاءِ جڳھ جو قسم ساڳيو ھجي تہ اھو قسم بہ شامل ڪريو، مثال طور \"دڪان\" يا \"آئوٽ ليٽ\".",
"type": "string",
"example": "815 دڪان (2011)"
},
"num_locations_year": {
"label": "جڳھن جي تعداد جو سال",
"description": "num_location پاران پيش ڪيل ڊيٽا سان لاڳاپيل سال. ھي رڳو تڏھن ظاهر ٿيندو آھي، num_locations جي ليبل سان قوسين ۾ شامل ٿي، جڏھن num_locations پڻ ڏنل ھجي."
},
"area_served": {
"aliases": [
"areas_served"
],
"label": "خدمت ڪيل علائقو",
"description": "جاگرافيائي علائقو يا علائقا جن ۾ ڪمپني ڪاروبار ڪري ٿي. سڀ کان وڏو مناسب جاگرافيائي علائقو يا علائقا استعمال ڪريو؛ مثال طور جيڪڏھن ڪمپني ڪئناڊا جي لڳ ڀڳ ھر صوبي ۾ واپار ڪري ٿي، تہ ھر صوبو فهرست ڪرڻ بدران |area_served=ڪئناڊا جو اڪثر حصو استعمال ڪريو. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا گھربل ھجي تہ انھن کي الف بائي ترتيب ۾ پيش ڪرڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو؛ ۽ ڪنھن بہ اھڙي علائقي يا جڳھ جي نالي کي ٻيھر وڪي ڳنڍڻي ڏيڻ کان پاسو ڪريو جيڪو اڳين پيراميٽرن ۾ اڳ ۾ ئي ڳنڍيل ھجي.",
"type": "string",
"example": "سڄي دنيا يا اتر آمريڪا يا [[نيويارڪ ميٽروپوليٽن علائقو]] يا {{Unbulleted list|[[گڏيل رياستن جو لڳاتار علائقو]]|[[پورٽو ريڪو]]|[[گڏيل رياستن جا ورجن ٻيٽ]]}}"
},
"key_people": {
"label": "اھم شخصيتون",
"description": "ڪمپني سان ويجھي لاڳاپيل وڌ ۾ وڌ چار اھم شخصيتون. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو. شخصيتن کي اداري واري ڪردار جي اھميت جي ترتيب سان فهرست ڪريو. عھدا قوسين ۾ ڏيو؛ اھي عھدا معياري انگريزي casing ۾ ھجن. جيڪڏھن ڪو باني founder پيراميٽر ۾ اڳ ۾ ئي ڏنل آھي تہ ان کي ھتي ٻيھر باني طور فهرست نہ ڪريو؛ پر جيڪڏھن باني اڃا ڪمپني ۾ ايگزيڪيوٽو عھدو رکي ٿو، تہ ان کي سندس عھدي سان گڏ فهرست ڪري سگھو ٿا، جھڙوڪ چيئرمين، صدر وغيره. عام طور ڪمپني اندر اھم عھدن تي موجود نمايان، موجوده ايگزيڪيوٽوز کي فهرست ڪريو، جھڙوڪ چيئرمين، چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر، صدر، ڊزائن جو وي پي وغيره، پر چيف آفيسر سطح کان ھيٺ وارا عھدا فهرست نہ ڪريو جيڪڏھن اھي قابل ذڪر نہ ھجن. اعليٰ ايگزيڪيوٽوز کي شامل ڪريو، ڀلي اھي انفرادي طور قابل ذڪر نہ ھجن، پر کين وڪي ڳنڍڻي نہ ڏيو. جيڪڏھن اھم شخصيت جو وڪيپيڊيا مضمون موجود ھجي تہ رسمي نالن بدران عام مشهور نالا استعمال ڪريو. غيرفعال ڪمپنين لاءِ، سڀ کان نمايان اڳوڻا ايگزيڪيوٽوز فهرست ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{Unbulleted list|[[ٽم ڪڪ]] ([[چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر|CEO]])|[[آرٿر ڊي. ليونسن]] ([[چيئرمين]])|[[جوناٿن آئو]] ([[سينيئر وائيس پريزيڊنٽ|SVP]] آف [[صنعتي ڊزائن]])|[[اسٽيو جابز]] (چيئرمين، 1976–1985، 2011؛ CEO، 1997–2011)}}"
},
"products": {
"label": "پيداوارون",
"description": "ڪمپني جي مشھور موجوده يا اڳوڻين پيداوارن جو نمائندا چونڊ، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ داخلا ھجي تہ داخلاين کي ترتيب ڏيڻ لاءِ {{Unbulleted list}} استعمال ڪريو.",
"type": "string","example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مائڪروسافٽ آفيس]]|[[مائڪروسافٽ ونڊوز]]}} OR {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر|ڪنٽينينٽل فلائنگ اسپر]]|[[بينٽلي ڪنٽينينٽل جي ٽي|ڪنٽينينٽل جي ٽي]]|[[بينٽلي مولسان (2010)|مولسان]]}}"
},
"brands": {
"label": "برانڊز",
"description": "ڪنهن به اهم برانڊ جا نالا/امپرنٽ وغيره جيڪي ڪمپني پنهنجي نالي کان مختلف طور استعمال ڪري ٿي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ هجن ته انهن کي {{Hlist}} استعمال ڪندي فهرست جي صورت ۾ ڏيو.",
"type": "string"
},
"production": {
"label": "پيداوار",
"description": "تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ پيدا ڪيل يونٽن جو انگ، ۽ قوسين ۾ سال پڻ ڏيو. واضح ڪريو ته ڇا ماپيو پيو وڃي، جهڙوڪ گاڏيون، يونٽ يا ڊوائيس. توهان تبديلي ڏيکارڻ لاءِ اشارتي آئڪن پڻ شامل ڪري سگهو ٿا؛ مونجهاري کان بچڻ لاءِ اشارو انگ کان اڳ رکو. ياد رکو ته هن جو مقصد گذريل سال جي مقابلي ۾ تبديلي جي رخ کي ڏيکارڻ آهي، نه ڪي اصل عددي تبديلي کي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} 2,856 گاڏيون (2011)|2,177 گاڏيون (2010)}}"
},
"production_year": {
"label": "پيداوار جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو production ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن production پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"services": {
"label": "خدمتون",
"description": "ڪمپني طرفان مهيا ڪيل مشهور موجوده يا اڳوڻيون خدمتون، الف بائي ترتيب سان. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[مالي خدمتون|فنانسنگ]]|[[انشورنس]]|[[مرمت، مرمتي ڪم ۽ آپريشنز|مرمت]]|[[تربيت]]}}"
},
"revenue": {
"label": "روينيو",
"description": "اهو سمورو آمدني جيڪو ڪمپني پنهنجي عام ڪاروباري سرگرمين مان حاصل ڪري ٿي، عام طور سامان ۽ خدمتون وڪڻڻ ذريعي، تازو ترين سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، ۽ قوسين ۾ سالن سان. (برطانيه ۾ Revenue کي \"ٽرن اوور\" چيو ويندو آهي.) ڪرنسي يونٽ کي وڪي-لنڪ ڪريو ۽ \"ڊالر\" جهڙين عام ڪرنسين لاءِ ملڪ جو نالو پڻ ڏيو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$512,256,128,064 (2011)|US$412,552,687,117 (2010)}}"
},
"revenue_year": {
"label": "روينيو جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو revenue ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن revenue پڻ فراهم ڪيو ويو هجي، ۽ ان جي ليبل سان قوسين ۾ لڳندو.",
"type": "string"
},
"operating_income": {
"label": "آپريٽنگ آمدني",
"description": "ڪمپني جي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ سود ۽ ٽيڪس کان اڳ حاصل ٿيل ڪل آمدني، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$256,128,064,032 (2011)|US$382,456,778,010 (2010)}}"
},
"income_year": {
"label": "آپريٽنگ آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو operating_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن operating_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"net_income": {
"label": "خالص آمدني",
"description": "خالص آمدني يا منافعو (روينيو مان خرچ ڪڍڻ بعد) جيڪو ڪمپني پنهنجي تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ حاصل ڪيو هجي، لاڳاپيل سالن سان.",
"type": "string",
"aliases": [
"profit"
],
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} US$128 ملين (2011)|US$128 ملين (2010)}}"
},
"net_income_year": {
"aliases": [
"profit_year"
],
"label": "خالص آمدني جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو net_income ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن net_income پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"aum": {
"label": "انتظام هيٺ اثاثا",
"description": "ڪمپني جا ڪل اثاثا جيڪي انتظام هيٺ هجن (AUM)، تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال لاءِ، لاڳاپيل سالن سان. هي داخلا فقط مالي خدمتون مهيا ڪندڙ ڪمپنين لاءِ آهي. جيڪڏهن مضمون جو موضوع مالي خدمتن واري ڪمپني نه هجي ته هي پيرا ميٽر ختم ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$213.5 ملين (2011)|US$175.8 ملين (2010)}}"
},
"assets": {
"label": "اثاثا",
"description": "تازو مالي سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني جي قبضي هيٺ ڪل اثاثا.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{گهٽتائي}} US$64,032,016 (2011)|US$82,456,375 (2010)}}"
},
"assets_year": {
"label": "اثاثن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو assets ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن assets پڻ فراهم ڪيو ويو هجي.",
"type": "string"
},
"equity": {
"label": "ايڪوئٽي",
"description": "ڪمپني ۾ موجود ڪل ايڪوئٽي يا خالص ماليت؛ عوامي ڪمپنين لاءِ شيئر هولڊرن جي ايڪوئٽي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{واڌارو}} US$32,016,008,004 (2011)|US$29,752,528,004 (2010)}}"
},
"equity_year": {
"label": "ايڪوئٽي جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو equity ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن equity پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"owner": {
"aliases": [
"owners"
],
"label": "مالڪ",
"description": "هي پيرا ميٽر، جيڪڏهن لاڳو ٿئي، خانگي ڪمپنين لاءِ ملڪيت جي سيڪڙو ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي. عوامي ڪمپنين لاءِ فقط تڏهن استعمال ڪيو وڃي جڏهن مالڪ ڪو ڊگهي مدي وارو حڪمتِ عملي وارو مالڪ هجي، جهڙوڪ ڪو الحاقي ادارو يا باني خاندان. ممڪن هجي ته وڪي-لنڪ ڪيو وڃي، ۽ ملڪيت جو سيڪڙو ۽ حوالو شامل ڪيو وڃي. ڪيترن مالڪن کي ملڪيت جي سيڪڙو جي ترتيب سان لکو ۽ {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور هڪ ئي اداري جي ملڪيت هجي ۽ ماتحت يا ڊويزن هجي ته owner بدران parent استعمال ڪيو وڃي. مٿين سطح جي مالڪن کي owner ۾ شامل نه ڪيو وڃي.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|[[ريشمونٽ]] (50%)|[[پولو رالف لارين]] (50%)}}"
},
"members": {
"label": "ميمبر",
"description": "ميمبرن جو انگ"
},
"members_year": {
"label": "ميمبرن جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو 'members' ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي."
},
"num_employees": {
"label": "ملازمن جو انگ",
"description": "تازو سال ۽ ان کان اڳ واري سال ۾ ڪمپني طرفان ملازمت تي رکيل ماڻهن جو ڪل انگ، لاڳاپيل سالن سان. هزارن کي جدا ڪرڻ لاءِ (مثال: 12,200؛ 5,200)، مڪمل اسٽاپ (.) بدران ڪاما (,) استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "{{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست|{{برقرار}} 127 (2011)|127 (2010)}}"
},
"num_employees_year": {
"label": "ملازمن جي انگ جو سال",
"description": "اهو سال جيڪو num_employees ۾ ڏنل انگن اکرن سان لاڳاپيل هجي. هي فقط تڏهن ظاهر ٿيندو جڏهن num_employees پڻ فراهم ڪيو ويو هجي."
},
"parent": {
"label": "والد/هولڊنگ ڪمپني",
"description": "موجوده ۽ اڳوڻين والد ڪمپنين جا نالا ۽ انهن جي ملڪيت جا دور. بغير والد ڪمپني جي وقت لاءِ \"آزاد\" نه لکو. والد ڪمپنين جي مٿين سطح وارن مالڪن کي شامل نه ڪيو وڃي. جيڪڏهن ڪمپني گهڻائي طور ڪنهن هڪ اداري جي ملڪيت نه هجي ۽ واضح والد ڪمپني نه هجي ته owner فيلڊ استعمال ڪريو.",
"type": "string",
"example": "مثال طور سولر ٽربائنز انڪارپوريٽيڊ لاءِ: [[ڪيٽرپلر انڪ.]]"
},
"divisions": {
"label": "ڊويزنون",
"description": "ڪمپني جون بنيادي فنڪشنل يا آپريشنل ڪاروباري ڊويزنون، الف بائي ترتيب سان. اهي ڊويزنون ڪمپني جي اندروني تنظيمي ڍانچي سان لاڳاپيل هونديون آهن ۽ شايد قانوني ماتحت ادارن سان هڪجهڙيون نه هجن. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ڊويزنون هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string"
},
"subsid": {
"label": "ماتحت ادارا",
"description": "ڪمپني جي ملڪيت هيٺ بنيادي قانوني طور شامل ماتحت ادارا، الف بائي ترتيب سان. هر اهڙي ماتحت اداري کي وڪي-لنڪ ڪريو جنهن جو پنهنجو مضمون هجي. عوامي ڪمپنين لاءِ ماتحت ادارن جي فهرست عام طور سالياني رپورٽ ۾ ڏني ويندي آهي. جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ داخلائون هجن ته {{اڻ-بلٽ ٿيل فهرست}} استعمال ڪريو. جيڪڏهن پنجن کان وڌيڪ ماتحت ادارا هجن ۽ مضمون ۾ انهن جو ذڪر هجي ته مضمون جي ان حصي ڏانهن لنڪ ڏيڻ تي غور ڪريو.",
"type": "string",
"aliases": [
"subsidiaries"
]
},
"module": {
"label": "ماڊيول",
"description": "ٻين سانچن کي شامل ڪرڻ لاءِ (ڏسو WP:IEmbed).",
"type": "string"
},
"website": {
"label": "ويب سائيٽ",
"description": "ڪمپني جي ويب سائيٽ جو مٿيون URL، {{URL}} سانچي استعمال ڪندي. شروعاتي www. شامل نه ڪريو جيستائين ان کان سواءِ URL ڪم نه ڪري.",
"type": "string",
"aliases": [
"homepage"
],
"suggested": true
},
"ratio": {
"label": "بازل III تناسب",
"description": "بازل III تناسب؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"rating": {
"label": "ڪريڊٽ ريٽنگ",
"description": "موڊيز، فچ يا ايس اينڊ پي مان هڪ يا وڌيڪ طرفان جاري ڪيل ڪريڊٽ ريٽنگ؛ فقط بئنڪن لاءِ استعمال ٿيندو."
},
"footnotes": {
"label": "حوالا",
"description": "انفوباڪس ۾ ڏنل ڊيٽا جي تصديق ڪندڙ حوالا يا اصطلاحن، نالن ۽ انگن بابت نوٽس ڏيڻ لاءِ استعمال ڪريو.",
"type": "string"
},
"embed": {
"label": "ايمبيڊ",
"description": "جيڪڏهن ڪنهن ٻئي انفوباڪس ۾ شامل ڪيو وڃي ته yes تي مقرر ڪريو.",
"type": "boolean"
},
"qid": {},
"fetchwikidata": {},
"suppressfields": {},
"logo_class": {},
"noicon": {},
"incorporated": {},
"incorporation": {},
"headquarters": {},
"subsidiaries": {}
},
"paramOrder": [
"name",
"logo",
"logo_size",
"logo_upright",
"logo_alt",
"logo_caption",
"image",
"image_size",
"image_upright",
"image_alt",
"image_caption",
"trading_name",
"native_name",
"native_name_lang",
"romanized_name",
"former_name",
"type",
"traded_as",
"ISIN",
"industry",
"genre",
"predecessor",
"founded",
"founder",
"defunct",
"fate",
"successor",
"hq_location",
"hq_location_city",
"hq_location_country",
"num_locations",
"num_locations_year",
"area_served",
"key_people",
"products",
"production",
"production_year",
"brands",
"services",
"revenue",
"revenue_year",
"operating_income",
"income_year",
"net_income",
"net_income_year",
"aum",
"assets",
"assets_year",
"equity",
"equity_year",
"owner",
"members",
"members_year",
"num_employees",
"num_employees_year",
"parent",
"divisions",
"subsid",
"module",
"ratio",
"rating",
"website",
"footnotes",
"embed",
"qid",
"fetchwikidata",
"suppressfields",
"logo_class",
"noicon",
"incorporated",
"incorporation",
"headquarters",
"subsidiaries"
]
}
</templatedata>
{{collapse bottom}}
== ٽريڪنگ زمرا ==
{{Infobox tracking cats}}
* {{ڳڻپ سان زمري جي ڪڙي|صفحا جيڪي نقل تصوير سان ڪمپني انفوباڪس استعمال ڪن ٿا}}
== نوٽس ==
{{Notelist}}
{{اداري جا انفوباڪس}}
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڪڙيون وڪي ڊيٽا تي -->
{{DEFAULTSORT:Company}}
[[زمرو:ڪاروباري انفوباڪس سانچا]]
[[زمرو:ڪمپني انفوباڪس سانچا| ]]
[[زمرو:اداري جا انفوباڪس سانچا]]
[[زمرو:انفوباڪس سانچا جيڪي ماڊيول پيرا ميٽر استعمال ڪن ٿا]]
[[زمرو:شامل ڪري سگهجندڙ سانچا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:سانچا جيڪي وڪي ڊيٽا مان ڊيٽا استعمال ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
[[زمرو:انفوباڪس سانچا جيڪي وڪي ڊيٽا استعمال ڪن ٿا|{{PAGENAME}}]]<!--override DEFAULTSORT-->
}}</includeonly>
<references group="lower-alpha"/>
00fnshetpso3qfb24597yxdw4d3p411
سانچو:Columns-list/doc
10
97738
380490
2026-05-25T00:21:08Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Hatnote|{{tl|Collist}} هتان ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو۔ شايد اوهان {{tl|Collapsible list}} ڳولي رهيا آهيو۔}} {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Tsh|cmn|collist|col-list}} {{Lua|Module:Template wrapper|Module:Check for unknown parameters}} ھي سانچو ھڪ فھرست کي گهڻن ڪالمن واري فھرست ۾ تبديل ڪري ٿو۔ اھ...
380490
wikitext
text/x-wiki
{{Hatnote|{{tl|Collist}} هتان ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو۔ شايد اوهان {{tl|Collapsible list}} ڳولي رهيا آهيو۔}}
{{Documentation subpage}}
<!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Tsh|cmn|collist|col-list}}
{{Lua|Module:Template wrapper|Module:Check for unknown parameters}}
ھي سانچو ھڪ فھرست کي گهڻن ڪالمن واري فھرست ۾ تبديل ڪري ٿو۔ اھو {{tl|div col}} لاءِ ھڪ ريپر آھي، پر ان ۾ مواد کي سانچي جي اندر رکڻ جي سهولت آھي، بجاءِ ان جي جو مواد مٿي ۽ ھيٺ لکيو وڃي۔
== استعمال ==
ھر ڪالم جي ويڪر {{para|colwidth}} ۽ ems ۾ ھڪ قدر ذريعي مقرر ڪري سگھجي ٿي۔
<nowiki>{{</nowiki>columns-list|colwidth=''ويڪر''|
''متن (عام طور تي ھڪ فھرست)''
<nowiki>}}</nowiki>
ھتي ''ويڪر'' ڪالمن جي ويڪر طئي ڪري ٿي، ۽ اسڪرين جي ويڪر جي بنياد تي ڪالمن جو تعداد پاڻمرادو طئي ٿئي ٿو؛ وڌيڪ ويڪرين اسڪرينن تي وڌيڪ ڪالم ڏيکاريا ويندا۔
جيڪڏهن {{para|colwidth}} مقرر نه ڪيو وڃي، تہ 30em جي اڳواٽ ويڪر استعمال ڪئي ويندي۔
ھي سانچو [[سي ايس ايس]]3 گھڻ-ڪالم ترتيب (multiple-column layout) استعمال ڪري ٿو، جيڪا سڀني ويب براؤزرن ۾ سپورٽ ٿيل ناھي۔
{{CSS3 multiple column layout}}
=== مثال ===
ھي ھڪ مثال آھي:
<syntaxhighlight lang="wikitext">{{columns-list|colwidth=35em|
* [[جارج واشنگٽن]]
* [[جان ايڊمز]]
* [[ٿامس جيفرسن]]
* [[جيمس ميڊيسن]]
* [[جيمس منرو]]
}}</syntaxhighlight>
جنھن جو نتيجو ھن ريت نڪرندو:
{{clear}}<!-- صرف ان صورت ۾ جيڪڏھن {{CSS3 multiple column layout}} ھيٺ لھي اچي -->
{{columns-list|colwidth=35em|
* [[جارج واشنگٽن]]
* [[جان ايڊمز]]
* [[ٿامس جيفرسن]]
* [[جيمس ميڊيسن]]
* [[جيمس منرو]]
}}
HTML ڪلاسون ۽ CSS اسلوب پڻ {{para|class}} ۽ {{para|style}} پيرا ميٽرن ذريعي شامل ڪري سگھجن ٿا۔ مثال طور:
<syntaxhighlight lang="wikitext">{{columns-list|colwidth=15em|style=width: 600px; font-style: italic;|
* [[آل ابائوٽ للي چو-چو]]
* [[اپريل اسٽوري]]
* [[هانا اينڊ ايلس|هانا ۽ ايلس]]
* [[هوتائي ڪلب]]
* [[دي ڪون اِچيڪاوا اسٽوري]]
* [[لوو ليٽر (1995 فلم)|لوو ليٽر]]
* [[نيو يارڪ، آءِ لوو يو]]
* [[پڪنڪ (1996 فلم)|پڪنڪ]]
* [[رينبو سانگ]]
* [[سوالوٽيل (فلم)|سوالوٽيل]]
}}</syntaxhighlight>
جنھن جو نتيجو ھن ريت نڪرندو:
{{columns-list|colwidth=15em|style=width: 600px; font-style: italic;|
* [[آل ابائوٽ للي چو-چو]]
* [[اپريل اسٽوري]]
* [[هانا اينڊ ايلس|هانا ۽ ايلس]]
* [[هوتائي ڪلب]]
* [[دي ڪون اِچيڪاوا اسٽوري]]
* [[لوو ليٽر (1995 فلم)|لوو ليٽر]]
* [[نيو يارڪ، آءِ لوو يو]]
* [[پڪنڪ (1996 فلم)|پڪنڪ]]
* [[رينبو سانگ]]
* [[سوالوٽيل (فلم)|سوالوٽيل]]
}}
ھي سانچو نمبر وار فھرستن سان پڻ ڪم ڪري ٿو۔ مثال طور:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{columns-list|colwidth=35em|
# [[جارج واشنگٽن]]
# [[جان ايڊمز]]
# [[ٿامس جيفرسن]]
# [[جيمس ميڊيسن]]
# [[جيمس منرو]]
}}
</syntaxhighlight>
{{columns-list|colwidth=35em|
# [[جارج واشنگٽن]]
# [[جان ايڊمز]]
# [[ٿامس جيفرسن]]
# [[جيمس ميڊيسن]]
# [[جيمس منرو]]
}}
حقيقت ۾، ھي سانچو تقريباً ''ھر شيءِ'' سان ڪم ڪري ٿو، ڇو تہ اھو رڳو ڏنل متن کي CSS ذريعي ڪالمن ۾ ورهائڻ لاءِ ھڪ بلاڪ ۾ ويڙھي ٿو۔ صرف وڪي ٽيڪسٽ فھرستن تائين محدود نه رھو{{snd}}[[سانچو:HTML lists|ايڇ ٽي ايم ايل فھرست سانچا]] ذريعي ٺھيل وڌيڪ ترقي يافته فھرستون پڻ ڪم ڪنديون!
== غلطي وارا پيغام ==
ھاڻي غير سپورٽ ٿيل پيرا ميٽر {{para|cols}} جو استعمال، يا پھرين اڻنالي پيرا ميٽر (يعني {{para|1}}) سان گڏ {{para|2}} يا ٻئي اڻنالي پيرا ميٽر کي مواد لاءِ استعمال ڪرڻ، ڳاڙھو غلطي وارو پيغام پيدا ڪندو۔ ھن غلطي کي درست ڪرڻ لاءِ، ڪالمن جو تعداد مقرر ڪرڻ بدران {{para|colwidth}} استعمال ڪريو۔
سانچي جي مواد ۾ برابر (=) جي نشاني موجود ھجڻ پڻ ڏيکاءَ جا مسئلا ۽ ڳاڙھا غلطي پيغام پيدا ڪري سگھي ٿي۔ ھن مسئلي جي حل لاءِ، مواد کان اڳ {{para|1}} شامل ڪريو۔
جيڪڏهن ھي سانچو وڏين فھرستن تي استعمال ڪيو وڃي تہ صفحو [[WP:PEIS|post-expand include size]] حد کان وڌي سگھي ٿو۔ اھڙي صورت ۾ {{tl|div col}} ۽ {{tl|div col end}} استعمال ڪريو۔
== ريڊائريڪٽ ==
* {{tl|cmn}}
* {{tl|collist}}
* {{tl|col-list}}
* {{tl|Columnslist}}
== ٽريڪنگ زمرو ==
* {{clc|Pages using columns-list with unknown parameters}} (صرف مقالي واري نيم جڳھ جي صفحن لاءِ)
== پڻ ڏسو ==
{{Column-generating template families}}
{{HTML lists}}
<!-- == حوالا ==
{{Reflist}} -->
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- ھن لڪير کان ھيٺ زمرا شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
[[زمرو:فھرست فارميٽنگ ۽ فنڪشن سانچا]]
[[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]]
}}</includeonly>
<templatedata>
{
"params": {
"1": {
"label": "مواد",
"description": "ان مواد کي بيان ڪري ٿو جنھن کي ڪالمن ۾ ورهائڻو آھي",
"type": "string"
},
"colwidth": {
"label": "ڪالم / ڪالم جي ويڪر",
"description": "ڪالمن جي ويڪر مقرر ڪري ٿو، ۽ اسڪرين جي ويڪر جي بنياد تي پاڻمرادو ڪالمن جو تعداد طئي ڪري ٿو؛ وڌيڪ ويڪرين اسڪرينن تي وڌيڪ ڪالم ڏيکاريا ويندا۔",
"example": "20em",
"type": "string",
"default": "30"
},
"style": {
"label": "سي ايس ايس اسلوب",
"description": "ڪنھن بہ خاص اسلوب کي بيان ڪري ٿو۔",
"example": "width: 600px; font-style: italic;",
"type": "string"
},
"class": {
"label": "ايڇ ٽي ايم ايل ڪلاس",
"description": "ڪنھن ھڪ يا ڪيترن space-delimited ڪلاسن کي بيان ڪري ٿو۔",
"example": "plainlist nowrap",
"type": "string"
}
},
"description": "ھڪ فھرست کي گهڻن ڪالمن واري فھرست ۾ تبديل ڪري ٿو۔ اھو {{div col}} لاءِ ھڪ ريپر آھي، پر ان ۾ مواد کي سانچي جي اندر رکڻ جي سهولت آھي، بجاءِ ان جي جو مواد مٿي ۽ ھيٺ لکيو وڃي۔"
}
</templatedata>
mx95jwjvs8m05gxotjrn1rj6pjm6gfx
سانچو:Columns-start/doc
10
97739
380492
2026-05-25T00:28:37Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === === لاڳاپيل صفحا === {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Uses TemplateStyles|Template:Column/styles.css}} '''columns-start''' سانچو ۽ ان جا ذيلي سانچا '''colum...
380492
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو -->
=== استعمال ===
=== لاڳاپيل صفحا ===
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{High-use}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Column/styles.css}}
'''columns-start''' سانچو ۽ ان جا ذيلي سانچا '''column''' ۽ '''columns-end''' مقرر تعداد وارا ڪالم (وڌ ۾ وڌ 5) ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪري سگھجن ٿا، جيڪي ھڪ مخصوص گھٽ ويڪر کان مٿي سڄي صفحي تي پکڙجي ويندا (5 ڪالمن لاءِ 100 [[Em (typography)#CSS|ايمس]]، 4 لاءِ 80، 3 ۽ 2 لاءِ 60)۔ گھٽ ويڪر کان ھيٺ، ساڄي پاسي کان شروع ٿيندڙ ھر ڪالم خوبصورتي سان ٻين ڪالمن جي ھيٺان ڏيکاربو۔
== استعمال ==
ھيٺ ڏنل مثالن ۾ سانچا سڌي طرح استعمال ڪيا ويا آھن، جيئن اوهان ڏسي سگھو تہ گھٽ ۾ گھٽ سائيز تي پھچڻ بعد ڇا ٿيندو۔
{{clear}}
{{columns-start|num=4}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{columns-start}}
ڪالم 1 ھتي
{{column}}
ڪالم 2 ھتي
{{columns-end}}
</syntaxhighlight>
{{column}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{columns-start|num=3}}
ڪالم 1 ھتي
{{column}}
ڪالم 2 ھتي
{{column}}
ڪالم 3 ھتي
{{columns-end}}
</syntaxhighlight>
{{column}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{columns-start|num=4}}
ڪالم 1 ھتي
{{column}}
ڪالم 2 ھتي
{{column}}
ڪالم 3 ھتي
{{column}}
ڪالم 4 ھتي
{{columns-end}}
</syntaxhighlight>
{{column}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{columns-start|num=5}}
ڪالم 1 ھتي
{{column}}
ڪالم 2 ھتي
{{column}}
ڪالم 3 ھتي
{{column}}
ڪالم 4 ھتي
{{column}}
ڪالم 5 ھتي
{{columns-end}}
</syntaxhighlight>
{{columns-end}}
=== پيرا ميٽر ===
Columns-start وٽ ھي پيرا ميٽر آھن:
; {{para|num}}
: ڪالمن جو تعداد مقرر ڪري ٿو۔ اڳواٽ قدر 2 آھي۔ ھي سانچو وڌ ۾ وڌ 5 ڪالمن تائين ڪم ڪندو۔ ان کان وڌيڪ لاءِ ڪسٽم نفاذ يا ٻيو حل استعمال ڪرڻ بھتر آھي (جھڙوڪ جدولي مواد لاءِ wikitable يا فھرستي مواد لاءِ {{tl|div col}})۔
; {{para|class}}
: ڪالمن جي مجموعي تي اضافي class لاڳو ڪري ٿو، جھڙوڪ <code>hlist</code>۔ اڳواٽ طور ڪجھ بہ ناھي۔
; {{para|bgcolor}}
: پسمنظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو۔ اڳواٽ طور شفاف (transparent) آھي۔
; {{para|width}}
: اھا ڪل ويڪر مقرر ڪري ٿو جنھن اندر سڀ ڪالم ظاھر ٿيڻ گھرجن۔ اڳواٽ طور 100٪ آھي۔
Template:Column وٽ پڻ ساڳيا پيرا ميٽر آھن، جتي اھو ”wrapper“ سانچي طور نمبر وارن ڪالمن سان استعمال ڪيو ويندو آھي۔ مثال:
{{columns-start|num=2}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{column|num=2
|1=
ڪالم 1 ھتي
|2=
ڪالم 2 ھتي
}}
</syntaxhighlight>
{{column}}
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{column|num=3
|
ڪالم 1 ھتي
|
ڪالم 2 ھتي
|
ڪالم 3 ھتي
}}
</syntaxhighlight>
{{columns-end}}
ٻئي مثال ۾، ان ممڪن مسئلي کان خبردار رھو جيڪو ڪنھن ڪالم ۾ برابر (=) جي نشاني شامل ھجڻ سبب پيدا ٿي سگھي ٿو۔ وڌيڪ معلومات لاءِ [[Help:Templates#Equals|مدد:سانچا#برابر]] ڏسو۔
ٻي صورت ۾، Template:Column کي مٿي ڏيکاريل نموني Template:Columns-start سان گڏ استعمال ڪرڻ گھرجي۔
=== مثال ===
ھي [[List of Indonesia-related topics|انڊونيشيا سان لاڳاپيل موضوعن جي فھرست]] مان ھڪ مثال آھي:
{{columns-start|num=4}}
'''انڊونيشيا ۾ محلات'''
* [[استانا بوگور]]
* [[استانا لووو]]
* [[استانا مائمون]]
* [[استانا مرديڪا]]
* [[استانا نگارا، جڪارتا]]
* [[استانا واڪيل پريزيڊن]]
{{column}}
'''جيلون'''
* [[ڪمبانگان ٻيٽ]]
{{column}}
'''خريداري مرڪز'''
* [[List of Indonesia-related topics#Shopping malls in Jakarta|جڪارتا ۾ خريداري مرڪز]]
* [[List of Indonesia-related topics#Shopping malls in Bandung|بانڊونگ ۾ خريداري مرڪز]]
* [[List of Indonesia-related topics#Shopping malls in Surabaya|سورابايا ۾ خريداري مرڪز]]
* [[List of Indonesia-related topics#Shopping malls in Batam|باتام ۾ خريداري مرڪز]]
{{column}}
'''برج'''
* [[مونومين ناسيونال]]
* [[وسما 46]]
{{columns-end}}
=== حدون ===
{{tracked|T75182}}
{{tracked|T23485}}
{{tl|column}} کي wrapper صورت ۾ استعمال ڪندي ان جي اندر سرخيون ڪم ڪنديون آھن، جيستائين ٻي ۽ ان کان پوءِ واري سرخي ھيٺ ڪجھ مواد موجود ھجي۔ ٻيو تہ، سرخين سان تبديليءَ واري ڪڙي (edit link) شامل نه ٿيندي۔ ھيٺ ڏنل جدول شايد wrap ٿي وڃي (يعني ڪالمن جي صورت ۾ ظاھر نه ٿئي)، پر اھو مسئلو ڏيکاري ٿو۔
{| class="wikitable"
|-
! مواد
! ڪارائتو پر تبديليءَ واري ڳنڍڻي کانسواءِ
! غير ڪارائتو (مواد موجود ناھي)
|-
| وڪي ٽيڪسٽ
| <syntaxhighlight lang="wikitext">
{{column
|1=
==== مثال سرخي 1 ====
ABC
|2=
==== مثال سرخي 2 ====
DEF
}}
</syntaxhighlight>
| <syntaxhighlight lang="wikitext">
{{column
|1=
==== مثال سرخي 3 ====
|2=
==== مثال سرخي 4 ====
}}
</syntaxhighlight>
|-
| نتيجو
| {{column
|1=
==== مثال سرخي 1 ====
ABC
|2=
==== مثال سرخي 2 ====
DEF
}}
| {{column
|1=
==== مثال سرخي 3 ====
|2=
==== مثال سرخي 4 ====
}}
|}
== پڻ ڏسو ==
{{column-generating template families}}
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- ھن لڪير کان ھيٺ زمرا؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
blh6dbe2x0isbzu9pakq6o4fgy6pz4o
سانچو:Columns-start
10
97740
380494
2026-05-25T00:32:49Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <templatestyles src="Column/styles.css"/><div class="columns-start columns-{{{num|2}}} {{{class|}}}" {{#if:{{{bgcolor|}}}{{{width|}}}|style="{{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color: {{{bgcolor}}};}} {{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}}}}"}}><div class="column"><noinclude> </div></div> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude>
380494
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Column/styles.css"/><div class="columns-start columns-{{{num|2}}} {{{class|}}}" {{#if:{{{bgcolor|}}}{{{width|}}}|style="{{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color: {{{bgcolor}}};}} {{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}}}}"}}><div class="column"><noinclude>
</div></div>
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
bzdmjtumnp5wz55y8hzmygnal8orahr
سانچو:Columns-end
10
97741
380495
2026-05-25T00:34:06Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <includeonly></div><div style="clear: both"></div></div></includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Columns-start/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude>
380495
wikitext
text/x-wiki
<includeonly></div><div style="clear: both"></div></div></includeonly><noinclude>
{{Documentation|Template:Columns-start/doc}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here -->
</noinclude>
hzjggggnqw5itd0ms4w9iu46khmut92
سانچو:Flex columns/doc
10
97742
380498
2026-05-25T00:39:43Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{Uses Lua|Module:Flex columns}} <!-- مھرباني ڪري سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --> ھي سانچو ٻہ-ڪالم ترتيب ٺاھي ٿو، جتي ڪالمن اندر موجود مواد جي اوچائي ساڳي ھوندي، ۽ اضافي خالي جاءِ...
380498
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
{{Uses Lua|Module:Flex columns}}
<!-- مھرباني ڪري سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) -->
ھي سانچو ٻہ-ڪالم ترتيب ٺاھي ٿو، جتي ڪالمن اندر موجود مواد جي اوچائي ساڳي ھوندي، ۽ اضافي خالي جاءِ ننڍن ڪالمن جي مواد ۾ ورھائي ويندي۔ اھو خاص طور تي پورٽلن ۾ استعمال لاءِ تيار ڪيو ويو آھي۔
اھڙي قسم جي ترتيب لاءِ براؤزرن کي [[سي ايس ايس فليڪسبل باڪس لي آئوٽ|سي ايس ايس فليڪس باڪس]] جي سپورٽ ھجڻ ضروري آھي۔ جن براؤزرن ۾ اھا سپورٽ موجود ناھي، تن لاءِ fallback موجود آھي، جيڪو ٻہ-ڪالم ڏيک ڏيکاريندو، پر اوچايون برابر نه ھونديون (اھڙي ترتيب ڪيترن پورٽلن ۾ جولاءِ 2018 تائين استعمال ٿيندي ھئي)۔
تنگ اسڪرينن لاءِ، مثال طور موبائل ڊوائيسن تي، ڏيک پاڻمرادو ھڪ ڪالم ۾ تبديل ٿي ويندو۔
== استعمال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Flex columns
|1 = (...پھرين ڪالم جو مواد...)
|2 = (...ٻئي ڪالم جو مواد...)
}}</syntaxhighlight>
صرف اھو مواد جيڪو {{tag|div}} ٽيگن اندر ھوندو، ان ۾ اضافي خالي جاءِ ورھائي ويندي — سواءِ انھن جي جن وٽ class <code>flex-columns-noflex</code> ھجي (يا جيڪي <code>flex:</code> خاصيت کي override ڪن ٿا)۔
ڪالمن جي توازن کي تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|flex1}} ۽/يا {{para|flex2}} مقرر ڪري سگھجن ٿا۔ اڳواٽ قدر <code>1</code> آھي۔ مثال طور:
*<code><nowiki>|flex1=3 |flex2=2</nowiki></code> جو نتيجو اھو ٿيندو تہ پھريون ڪالم موجود ويڪر جو وڌ ۾ وڌ 60٪ (3/5) وٺندو، ۽ ٻيون ڪالم گھٽ ۾ گھٽ 40٪ (2/5) ويڪر وٺندو۔
نوٽ ڪريو تہ حقيقي ڪالم توازن اسڪرين جي سائيز مطابق مختلف ٿي سگھي ٿو، ڇو تہ ھر ڪالم جي گھٽ ۾ گھٽ ويڪر 360px مقرر ٿيل آھي۔
== مثال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
</syntaxhighlight>
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
== پڻ ڏسو ==
{{Portal templates navbox}}
{{Column-generating template families}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
ms1ledce6ekqkijyi68n9oivof7gvt0
380504
380498
2026-05-25T00:54:00Z
Intisar Ali
8681
/* */
380504
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
{{Uses Lua|Module:Flex columns}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Flex columns/styles.css}}
<!-- مھرباني ڪري سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) -->
ھي سانچو ٻہ-ڪالم ترتيب ٺاھي ٿو، جتي ڪالمن اندر موجود مواد جي اوچائي ساڳي ھوندي، ۽ اضافي خالي جاءِ ننڍن ڪالمن جي مواد ۾ ورھائي ويندي۔ اھو خاص طور تي پورٽلن ۾ استعمال لاءِ تيار ڪيو ويو آھي۔
اھڙي قسم جي ترتيب لاءِ براؤزرن کي [[سي ايس ايس فليڪسبل باڪس لي آئوٽ|سي ايس ايس فليڪس باڪس]] جي سپورٽ ھجڻ ضروري آھي۔ جن براؤزرن ۾ اھا سپورٽ موجود ناھي، تن لاءِ fallback موجود آھي، جيڪو ٻہ-ڪالم ڏيک ڏيکاريندو، پر اوچايون برابر نه ھونديون (اھڙي ترتيب ڪيترن پورٽلن ۾ جولاءِ 2018 تائين استعمال ٿيندي ھئي)۔
تنگ اسڪرينن لاءِ، مثال طور موبائل ڊوائيسن تي، ڏيک پاڻمرادو ھڪ ڪالم ۾ تبديل ٿي ويندو۔
== استعمال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Flex columns
|1 = (...پھرين ڪالم جو مواد...)
|2 = (...ٻئي ڪالم جو مواد...)
}}</syntaxhighlight>
صرف اھو مواد جيڪو {{tag|div}} ٽيگن اندر ھوندو، ان ۾ اضافي خالي جاءِ ورھائي ويندي — سواءِ انھن جي جن وٽ class <code>flex-columns-noflex</code> ھجي (يا جيڪي <code>flex:</code> خاصيت کي override ڪن ٿا)۔
ڪالمن جي توازن کي تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|flex1}} ۽/يا {{para|flex2}} مقرر ڪري سگھجن ٿا۔ اڳواٽ قدر <code>1</code> آھي۔ مثال طور:
*<code><nowiki>|flex1=3 |flex2=2</nowiki></code> جو نتيجو اھو ٿيندو تہ پھريون ڪالم موجود ويڪر جو وڌ ۾ وڌ 60٪ (3/5) وٺندو، ۽ ٻيون ڪالم گھٽ ۾ گھٽ 40٪ (2/5) ويڪر وٺندو۔
نوٽ ڪريو تہ حقيقي ڪالم توازن اسڪرين جي سائيز مطابق مختلف ٿي سگھي ٿو، ڇو تہ ھر ڪالم جي گھٽ ۾ گھٽ ويڪر 360px مقرر ٿيل آھي۔
== مثال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
</syntaxhighlight>
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
== پڻ ڏسو ==
{{Portal templates navbox}}
{{Column-generating template families}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
jk1lt2uxfe05a8egrmqx62z0dgzvzie
380505
380504
2026-05-25T01:03:43Z
Intisar Ali
8681
/* */
380505
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{high-use}}
{{Uses Lua|Module:Flex columns}}
{{Uses TemplateStyles|Module:Flex columns/styles.css}}
<!-- مھرباني ڪري سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) -->
ھي سانچو ٻہ-ڪالم ترتيب ٺاھي ٿو، جتي ڪالمن اندر موجود مواد جي اوچائي ساڳي ھوندي، ۽ اضافي خالي جاءِ ننڍن ڪالمن جي مواد ۾ ورھائي ويندي۔ اھو خاص طور تي پورٽلن ۾ استعمال لاءِ تيار ڪيو ويو آھي۔
اھڙي قسم جي ترتيب لاءِ براؤزرن کي [[سي ايس ايس فليڪسبل باڪس لي آئوٽ|سي ايس ايس فليڪس باڪس]] جي سپورٽ ھجڻ ضروري آھي۔ جن براؤزرن ۾ اھا سپورٽ موجود ناھي، تن لاءِ fallback موجود آھي، جيڪو ٻہ-ڪالم ڏيک ڏيکاريندو، پر اوچايون برابر نه ھونديون (اھڙي ترتيب ڪيترن پورٽلن ۾ جولاءِ 2018 تائين استعمال ٿيندي ھئي)۔
تنگ اسڪرينن لاءِ، مثال طور موبائل ڊوائيسن تي، ڏيک پاڻمرادو ھڪ ڪالم ۾ تبديل ٿي ويندو۔
== استعمال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Flex columns
|1 = (...پھرين ڪالم جو مواد...)
|2 = (...ٻئي ڪالم جو مواد...)
}}</syntaxhighlight>
صرف اھو مواد جيڪو {{tag|div}} ٽيگن اندر ھوندو، ان ۾ اضافي خالي جاءِ ورھائي ويندي — سواءِ انھن جي جن وٽ class <code>flex-columns-noflex</code> ھجي (يا جيڪي <code>flex:</code> خاصيت کي override ڪن ٿا)۔
ڪالمن جي توازن کي تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|flex1}} ۽/يا {{para|flex2}} مقرر ڪري سگھجن ٿا۔ اڳواٽ قدر <code>1</code> آھي۔ مثال طور:
*<code><nowiki>|flex1=3 |flex2=2</nowiki></code> جو نتيجو اھو ٿيندو تہ پھريون ڪالم موجود ويڪر جو وڌ ۾ وڌ 60٪ (3/5) وٺندو، ۽ ٻيون ڪالم گھٽ ۾ گھٽ 40٪ (2/5) ويڪر وٺندو۔
نوٽ ڪريو تہ حقيقي ڪالم توازن اسڪرين جي سائيز مطابق مختلف ٿي سگھي ٿو، ڇو تہ ھر ڪالم جي گھٽ ۾ گھٽ ويڪر 360px مقرر ٿيل آھي۔
== مثال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
</syntaxhighlight>
{{Flex columns|{{lorem ipsum|3}}|{{lorem ipsum|2}}}}
== پڻ ڏسو ==
{{Portal templates navbox}}
{{Column-generating template families}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- سانچي جا زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
8cfxtiv7dz7razfo0wyq7o9ncx3ik53
ماڊيول:Flex columns
828
97743
380499
2026-05-25T00:41:58Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: local p = {} local function setCleanArgs(argsTable) local cleanArgs = {} for key, val in pairs(argsTable) do if type(val) == 'string' then val = val:match('^%s*(.-)%s*$') if val ~= '' then cleanArgs[key] = val end else cleanArgs[key] = val end end return cleanArgs end p.main = function(frame) local parent = frame.getParent(frame) local output = p._main(parent.args) return frame:extensionTag{ name='templatestyles', args = { src='Module:Flex...
380499
Scribunto
text/plain
local p = {}
local function setCleanArgs(argsTable)
local cleanArgs = {}
for key, val in pairs(argsTable) do
if type(val) == 'string' then
val = val:match('^%s*(.-)%s*$')
if val ~= '' then
cleanArgs[key] = val
end
else
cleanArgs[key] = val
end
end
return cleanArgs
end
p.main = function(frame)
local parent = frame.getParent(frame)
local output = p._main(parent.args)
return frame:extensionTag{
name='templatestyles', args = { src='Module:Flex columns/styles.css'}
} .. frame:preprocess(output)
end
p._main = function(_args)
local args = setCleanArgs(_args)
local ii = 1
local container = mw.html.create('div')
:addClass('flex-columns-container' )
while args[ii] do
local column = container:tag('div')
:addClass('flex-columns-column' )
:wikitext(args[ii])
if args['flex'..ii] then
column:css('flex', args['flex'..ii])
end
ii = ii + 1
end
return tostring(container)
end
return p
1mr04c0glac1uxz1x7e6qccw220u8qu
ماڊيول:Flex columns/styles.css
828
97744
380500
2026-05-25T00:43:13Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: /* {{pp-template}} */ .flex-columns-container { clear: both; width: 100%; display: flex; flex-wrap: wrap; } .flex-columns-container > .flex-columns-column { float: left; width: 50%; min-width: 360px; padding: 0 0.5em; box-sizing: border-box; flex: 1; display: flex; flex-direction: column; } @media screen and (max-width: 393px) { .flex-columns-container > .flex-columns-column { min-width: 0; } } .flex-columns-container > .flex-columns-column:first-child...
380500
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.flex-columns-container {
clear: both;
width: 100%;
display: flex;
flex-wrap: wrap;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
float: left;
width: 50%;
min-width: 360px;
padding: 0 0.5em;
box-sizing: border-box;
flex: 1;
display: flex;
flex-direction: column;
}
@media screen and (max-width: 393px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
min-width: 0;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:first-child {
padding-left: 0;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:last-child {
padding-right: 0;
}
@media screen and (max-width: 720px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
padding: 0;
width: 100%;
}
.flex-columns-container {
display: block;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div {
flex: 1 0 auto;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div.flex-columns-noflex {
flex: 0;
}
mzuaoo18j0vi5ll7dipxakq5pp7999k
380501
380500
2026-05-25T00:48:51Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali [[ماڊيول:Flex columns/styles.css]] صفحي کي [[سانچو:Flex columns/styles.css]] ڏانھن چوريو سواءِ ڪو ريڊائريڪٽ ڇڏيندي
380500
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.flex-columns-container {
clear: both;
width: 100%;
display: flex;
flex-wrap: wrap;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
float: left;
width: 50%;
min-width: 360px;
padding: 0 0.5em;
box-sizing: border-box;
flex: 1;
display: flex;
flex-direction: column;
}
@media screen and (max-width: 393px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
min-width: 0;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:first-child {
padding-left: 0;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:last-child {
padding-right: 0;
}
@media screen and (max-width: 720px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
padding: 0;
width: 100%;
}
.flex-columns-container {
display: block;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div {
flex: 1 0 auto;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div.flex-columns-noflex {
flex: 0;
}
mzuaoo18j0vi5ll7dipxakq5pp7999k
380502
380501
2026-05-25T00:52:15Z
Intisar Ali
8681
380502
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.flex-columns-container {
clear: both;
width: 100%;
display: flex;
flex-wrap: wrap;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
float: left;
width: 50%;
min-width: 360px;
padding: 0 0.5em;
box-sizing: border-box;
flex: 1;
display: flex;
flex-direction: column;
}
@media screen and (max-width: 393px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
min-width: 0;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:first-child {
padding-left: 0;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:last-child {
padding-right: 0;
}
@media screen and (max-width: 720px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
padding: 0;
width: 100%;
}
.flex-columns-container {
display: block;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div {
flex: 1 0 auto;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div.flex-columns-noflex {
flex: 0;
}
h0n2fdyonrmp9dcqwrlo6qm32u8a4hk
380506
380502
2026-05-25T01:06:48Z
Intisar Ali
8681
صفحو خالي ڪري ڇڏيو
380506
sanitized-css
text/css
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
380507
380506
2026-05-25T01:07:49Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali [[سانچو:Flex columns/styles.css]] صفحي کي [[ماڊيول:Flex columns/styles.css]] ڏانھن چوريو سواءِ ڪو ريڊائريڪٽ ڇڏيندي: Revert
380506
sanitized-css
text/css
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
380508
380507
2026-05-25T01:08:46Z
Intisar Ali
8681
380508
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.flex-columns-container {
clear: both;
width: 100%;
display: flex;
flex-wrap: wrap;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
float: left;
width: 50%;
min-width: 360px;
padding: 0 0.5em;
box-sizing: border-box;
flex: 1;
display: flex;
flex-direction: column;
}
@media screen and (max-width: 393px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
min-width: 0;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:first-child {
padding-left: 0;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column:last-child {
padding-right: 0;
}
@media screen and (max-width: 720px) {
.flex-columns-container > .flex-columns-column {
padding: 0;
width: 100%;
}
.flex-columns-container {
display: block;
}
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div {
flex: 1 0 auto;
}
.flex-columns-container > .flex-columns-column > div.flex-columns-noflex {
flex: 0;
}
mzuaoo18j0vi5ll7dipxakq5pp7999k
سانچو:Col-begin/styles.css
10
97745
380510
2026-05-25T01:23:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: /* {{pp-template|small=yes}} */ .col-begin { border-collapse: collapse; padding: 0; color: inherit; /* dark mode friendly if color is set */ width: 100%; border: 0; margin: 0; } .col-begin-small { font-size: 90%; } .col-break { vertical-align: top; text-align: left; } .col-break-2 { width: 50%; } .col-break-3 { width: 33.3%; } .col-break-4 { width: 25%; } .col-break-5 { width: 20%; } @media (max-width: 720px) { /* override potentially set width */ /*...
380510
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template|small=yes}} */
.col-begin {
border-collapse: collapse;
padding: 0;
color: inherit; /* dark mode friendly if color is set */
width: 100%;
border: 0;
margin: 0;
}
.col-begin-small {
font-size: 90%;
}
.col-break {
vertical-align: top;
text-align: left;
}
.col-break-2 {
width: 50%;
}
.col-break-3 {
width: 33.3%;
}
.col-break-4 {
width: 25%;
}
.col-break-5 {
width: 20%;
}
@media (max-width: 720px) {
/* override potentially set width */
/* wonder if table cells can display: flex with wrapping */
.col-begin,
.col-begin > tbody,
.col-begin > tbody > tr,
.col-begin > tbody > tr > td {
display: block !important;
width: 100% !important;
}
.col-break {
padding-left: 0 !important;
}
}
h6jpr16puwsamsk3tp6hsk74zoib6it
سانچو:Col-begin/doc
10
97746
380512
2026-05-25T01:25:06Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- ھن لڪير کان ھيٺ سانچي جي دستاويز ۾ ترميم ڪريو --> {{distinguish|text=[[سانچو:Colbegin]]، جيڪو [[سانچو:Div col]] ڏانھن ريڊائريڪٽ آھي}} {{High-use}} {{caution|ھي سانچو حقيقي ڪالمن بدران [[Help:Tables|ٽيبل]] ٺاھي ٿو۔ ان جو مطلب اھو آھي تہ اھو موبائل ڊوائيسن يا تنگ اسڪرينن تي خراب نموني ظا...
380512
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- ھن لڪير کان ھيٺ سانچي جي دستاويز ۾ ترميم ڪريو -->
{{distinguish|text=[[سانچو:Colbegin]]، جيڪو [[سانچو:Div col]] ڏانھن ريڊائريڪٽ آھي}}
{{High-use}}
{{caution|ھي سانچو حقيقي ڪالمن بدران [[Help:Tables|ٽيبل]] ٺاھي ٿو۔ ان جو مطلب اھو آھي تہ اھو موبائل ڊوائيسن يا تنگ اسڪرينن تي خراب نموني ظاھر ٿي سگھي ٿو ۽ [[WP:ACCESS|رسائي]] جي لحاظ کان بھترين ناھي۔ انگريزي وڪيپيڊيا جا لڳ ڀڳ 2/3 پڙھندڙ موبائل ڊوائيس استعمال ڪن ٿا ۽ شايد ھن سانچي ۾ ويڙھيل مواد پڙھڻ ۾ ڏکيائي محسوس ڪن۔ مھرباني ڪري CSS تي ٻڌل ڪالم سانچن مان ڪنھن ھڪ کي استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو (جيڪي [[#Column-generating template families|ھن صفحي جي آخر ۾]] درج آھن)، يا جيڪڏھن صفحي جي ترتيب تي ڪو مسئلو پوي تہ ڪالمن جو استعمال ئي نہ ڪريو۔}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Col-begin/styles.css}}
{{tsh|C-s}}
{{Col-begin template}}
{{Col-begin/TemplateData}}
<includeonly>{{subpage other||
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
qzodtxufxfrqubvkmutb48ho1ny75eu
380513
380512
2026-05-25T01:27:09Z
Intisar Ali
8681
/* */
380513
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- ھن لڪير کان ھيٺ سانچي جي دستاويز ۾ ترميم ڪريو -->
{{distinguish|text=[[سانچو:Colbegin]]، جيڪو [[سانچو:Div col]] ڏانھن ريڊائريڪٽ آھي}}
{{High-use}}
{{caution|ھي سانچو حقيقي ڪالمن بدران [[مدد:جدولون|جدول]] ٺاھي ٿو۔ ان جو مطلب اھو آھي تہ اھو موبائل ڊوائيسن يا تنگ اسڪرينن تي خراب نموني ظاھر ٿي سگھي ٿو ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي|رسائي]] جي لحاظ کان بھترين ناھي۔ انگريزي وڪيپيڊيا جا لڳ ڀڳ 2/3 پڙھندڙ موبائل ڊوائيس استعمال ڪن ٿا ۽ شايد ھن سانچي ۾ ويڙھيل مواد پڙھڻ ۾ ڏکيائي محسوس ڪن۔ مھرباني ڪري CSS تي ٻڌل ڪالم سانچن مان ڪنھن ھڪ کي استعمال ڪرڻ تي غور ڪريو (جيڪي [[#Column-generating template families|ھن صفحي جي آخر ۾]] درج آھن)، يا جيڪڏھن صفحي جي ترتيب تي ڪو مسئلو پوي تہ ڪالمن جو استعمال ئي نہ ڪريو۔}}
{{Uses TemplateStyles|Template:Col-begin/styles.css}}
{{tsh|C-s}}
{{Col-begin template}}
{{Col-begin/TemplateData}}
<includeonly>{{subpage other||
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
53rlr1q9zgox00cu4jmi5zlfjicja0g
سانچو:Col-begin/TemplateData
10
97747
380517
2026-05-25T01:33:02Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ھي سانچو گهڻ-ڪالم ٽيبل شروع ڪري ٿو۔", "params": { "width": { "label": "ٽيبل جي ويڪر", "type": "string", "description": "سيڪڙو جي صورت ۾ مڪمل ٽيبل جي ويڪر", "example": "گھٽ ۾ گھٽ ويڪر سان ڏيکارڻ لاءِ auto؛ 50%، عام طور تي 95% کان وڌيڪ نه" }, "bgcolor": { "aliase...
380517
wikitext
text/x-wiki
==سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي سانچو گهڻ-ڪالم ٽيبل شروع ڪري ٿو۔",
"params": {
"width": {
"label": "ٽيبل جي ويڪر",
"type": "string",
"description": "سيڪڙو جي صورت ۾ مڪمل ٽيبل جي ويڪر",
"example": "گھٽ ۾ گھٽ ويڪر سان ڏيکارڻ لاءِ auto؛ 50%، عام طور تي 95% کان وڌيڪ نه"
},
"bgcolor": {
"aliases": [
"bgColor"
],
"label": "پسمنظر جو رنگ",
"description": "ٽيبل جي پسمنظر جو رنگ مقرر ڪري ٿو",
"example": "bgcolour=linen",
"type": "string"
},
"style": {
"label": "سي ايس ايس اسلوب",
"type": "string",
"description": "اضافي سي ايس ايس"
},
"class": {
"label": "سي ايس ايس ڪلاس",
"type": "string",
"description": "\"col-begin\" کان سواءِ اضافي ڪلاس"
},
"small": {
"label": "ننڍو متن",
"type": "string",
"description": "ننڍي متن لاءِ مقرر ڪريو"
},
"border": {
"label": "بارڊر اسلوب",
"type": "string",
"description": "سي ايس ايس بارڊر اسلوب"
}
},
"paramOrder": [
"width",
"bgcolor",
"class",
"style",
"border",
"small"
],
"format": "inline"
}
</templatedata>
4nbrwkpo823ziloto28gog3cmbqbvtk
سانچو:Col-begin-fixed/doc
10
97748
380518
2026-05-25T01:36:15Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو --> {{Col-begin template}} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ھي سانچو گهڻ-ڪالم ٽيبل شروع ڪري ٿو، جنھن ۾ سڀني ڪالمن کي ساڳي ويڪر ڏني ويندي آھي۔", "params": { "width": { "label": "ٽيبل جي ويڪر", "type": "string", "description": "...
380518
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان شامل ڪريو -->
{{Col-begin template}}
==سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي سانچو گهڻ-ڪالم ٽيبل شروع ڪري ٿو، جنھن ۾ سڀني ڪالمن کي ساڳي ويڪر ڏني ويندي آھي۔",
"params": {
"width": {
"label": "ٽيبل جي ويڪر",
"type": "string",
"description": "مڪمل ٽيبل جي ويڪر، جيڪا سيڪڙو جي صورت ۾ مقرر ڪئي ويندي آھي (مثال طور 50%)، عام طور تي 95% کان وڌيڪ نه"
}
}
}
</templatedata>
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ھتي شامل ڪريو، مھرباني -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
9ackyfat04q5pftruwl4ulca7t7nslh
سانچو:Col-begin-small/doc
10
97749
380519
2026-05-25T01:40:15Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === === لاڳاپيل صفحا === {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي --> {{Col-begin template}} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ھي سانچو ننڍي متن سان گهڻ...
380519
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو -->
=== استعمال ===
=== لاڳاپيل صفحا ===
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
{{Col-begin template}}
==سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي سانچو ننڍي متن سان گهڻ-ڪالم ٽيبل شروع ڪري ٿو۔",
"params": {
"width": {
"label": "ٽيبل جي ويڪر",
"type": "string",
"description": "مڪمل ٽيبل جي ويڪر، جيڪا سيڪڙو جي صورت ۾ مقرر ڪئي ويندي آھي (مثال طور 50%)، عام طور تي 95% کان وڌيڪ نه"
}
}
}
</templatedata>
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
hah737341q28jgfn5j6z5193t6rskbm
سانچو:Col-2/doc
10
97750
380524
2026-05-25T01:47:17Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي --> {{High-use}} {{Col-begin template}} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "ھي {{col-begin}} ذريعي شروع ڪيل ٻه-ڪالم ٽيبل ۾ ھڪ ڪالم شروع ڪري ٿو۔", "params": { "align": { "label": "align", "description":...
380524
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
{{High-use}}
{{Col-begin template}}
==سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateDataHeader}}
<templatedata>
{
"description": "ھي {{col-begin}} ذريعي شروع ڪيل ٻه-ڪالم ٽيبل ۾ ھڪ ڪالم شروع ڪري ٿو۔",
"params": {
"align": {
"label": "align",
"description": "مواد جي افقي سڌائي۔",
"type": "string",
"default": "left",
"required": false
},
"valign": {
"label": "valign",
"description": "مواد جي عمودي سڌائي۔",
"type": "string",
"default": "top",
"required": false
}
}
}
</templatedata><includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ؛ بين الويڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي -->
[[زمرو:گهڻ-ڪالم سانچا]]
}}</includeonly>
m5uhgfx146fwaeptqjedq23ow8dxb5e
نهرو رپورٽ
0
97751
380537
2026-05-25T02:53:31Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|ھندستان لاءِ ڊومينين حيثيت واري آئين بابت يادداشت}} '''نھرو رپورٽ''' 1928ع جي ھڪ يادداشت ھئي جيڪا [[آل پارٽيز ڪانفرنس]] طرفان [[موتي لال نھرو]] جي صدارت ھيٺ [[برطانوي ھندستان]] ۾ تيار ڪئي وئي، جنھن جو مقصد ھندستان لاءِ نئون [[ڊومينين اسٽيٽس]] ۽ وفاقي حڪومتي ڍان...
380537
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|ھندستان لاءِ ڊومينين حيثيت واري آئين بابت يادداشت}}
'''نھرو رپورٽ''' 1928ع جي ھڪ يادداشت ھئي جيڪا [[آل پارٽيز ڪانفرنس]] طرفان [[موتي لال نھرو]] جي صدارت ھيٺ [[برطانوي ھندستان]] ۾ تيار ڪئي وئي، جنھن جو مقصد ھندستان لاءِ نئون [[ڊومينين اسٽيٽس]] ۽ وفاقي حڪومتي ڍانچي تي ٻڌل آئين جي اپيل ڪرڻ ھو. ھن رپورٽ ۾ قانون ساز ادارن ۾ اقليتن لاءِ مخصوص سيٽن سان گڏيل چونڊن (جوائنٽ اليڪٽوريٽس) جي پڻ تجويز ڏني وئي ھئي.<ref>{{Cite book|last=Dolly|first=Sequeira|title=Total History & Civics 10 ICSE|publisher=Morning Star|year=2021|location=New Delhi|page=75}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pradhan |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=Nu9VDwAAQBAJ |title=Raj To Swaraj: Raj To Swaraj: Tracing India's Journey to Freedom |date=2021-01-19 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=978-93-5266-431-3 |language=en}}</ref>
[[مھاتما گانڌي|ايم ڪي گانڌي]] ھڪ ٺھراءُ پيش ڪيو جنھن ۾ چيو ويو تہ برطانوي حڪومت کي نھرو رپورٽ جون سفارشون قبول ڪرڻ لاءِ ھڪ سال ڏنو وڃي، ٻي صورت ۾ عدم تعاون جي تحريڪ شروع ڪئي ويندي. اھو ٺھراءُ منظور ڪيو ويو.
== پسمنظر ==
راج جي تقريباً آخري دور تائين برطانوي پاليسي اھا ھئي تہ ھندستان جي آئيني ترقيءَ جي نوعيت ۽ وقت جو فيصلو صرف برطانوي پارليامينٽ ڪندي، البت اھو فرض ڪيو ويندو ھو تہ ضرورت موجب ھندستانين سان صلاح ڪئي ويندي. اھا ڳالھ باضابطا طور [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] ۾ بيان ڪئي وئي ھئي. برطانيا [[ڪرپس مشن|1942ع جي ڪرپس اعلان]] تائين ھندستانين جي پنھنجو آئين تيار ڪرڻ جي حق کي تسليم نہ ڪيو.
نئون آئين تيار ڪرڻ جي ھڪ غير سرڪاري ڪوشش [[ايني بيسنٽ]] ۽ سندس ڪجھ ھندستاني ساٿين ڪئي. گھڻا اڳواڻ سندس منصوبي بابت ٿڌو رويو رکندا ھئا، پر ان ۾ ڪجھ ترميمون ڪري جنوري–فيبروري 1925ع ۾ دهليءَ ۾ ٿيل نام نهاد آل پارٽيز ڪانفرنس ۾ پيش ڪيو ويو ۽ اپريل ۾ [[ڪانپور]] ۾ ٿيل ڪنوينشن ۾ باضابطا طور منظور ڪيو ويو. ان کي قانوني مسودي طور تيار ڪري 9 ڊسمبر 1925ع تي [[برطانيه جي ھائوس آف ڪامنز|ھائوس آف ڪامنز]] ۾ [[ليبر پارٽي (برطانيا)|ليبر]] پارليامينٽ ميمبر [[جارج لينسبري]] طرفان "دي ڪامن ويلٿ آف انڊيا بل" جي نالي سان پيش ڪيو ويو. ھن بل ۾ تجويز ڏني وئي تہ ھندستان کي فوراً مڪمل [[ڊومينين]] حيثيت ڏني وڃي، البت ڪجھ عارضي پابندين سان گڏ. [[گورنر جنرل آف انڊيا|وائسراءِ]]، جيڪو [[جارج پنجون|بادشاھ/شھنشاھ]] جو نمائندو ھو، ان وٽ فوجي ۽ بحري قوتن ۽ خارجي معاملن تي مڪمل اختيار رھندا، جيستائين ھندستاني پارليامينٽ پاڻ ڪنٽرول سنڀالڻ لاءِ تيار ٿيڻ جو اظھار نہ ڪري. ھندستاني رياستن بابت پارليامينٽ جو ڪو بہ قدم وائسراءِ جي اڳواٽ منظوريءَ کانسواءِ نافذ نہ ٿي سگھندو. ھن ۾ ھڪ [[بِل آف رائٽس]] پڻ شامل ھو، جنھن ۾ شخصي آزادي، ضمير جي آزادي، اظھار جي آزادي ۽ عورتن ۽ مردن جي برابريءَ جون ضمانتون شامل ھيون. ھي منصوبو عوامي جوش پيدا نہ ڪري سگھيو، شايد ان ڪري جو اھو مڪمل طور ھندستاني پيداوار نہ ھو، پر بنيادي سبب قومي تحريڪ جي منفي نوعيت ھئي. اڳواڻ موجوده نظام جي مخالفت ۾ وڌيڪ دلچسپي رکندا ھئا، بجاءِ ان جي تہ ڪو تعميري متبادل تيار ڪن.{{Citation needed|date=February 2026}}
نومبر 1927ع ۾ برطانوي حڪومت [[سائمن ڪميشن]] مقرر ڪيو تہ جيئن گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919ع جي عملداريءَ جو جائزو وٺي ۽ ھندستان لاءِ آئيني سڌارا تجويز ڪري. ڪميشن ۾ ھڪ بہ ھندستاني ميمبر شامل نہ ھو، جنھن قومي تحريڪ جي اڳواڻن کي سخت ناراض ڪيو. جيتوڻيڪ برطانوي حڪومت بيچينيءَ کي تسليم ڪيو، پر ھن ڪميشن جي جوڙجڪ ۾ تبديليءَ تي غور نہ ڪيو؛ ان جو جواز اھو ڏنو ويو تہ ھندستاني پاڻ ۾ متحد ناھن، ۽ کين چيو ويو تہ اھي پاڻ متفقہ آئين تيار ڪري ڏيکارين. اھڙو ئي چئلينج 1925ع ۾ [[ڪنزرويٽو پارٽي (برطانيا)|ڪنزرويٽو]] پارليامينٽ ميمبر [[ايف. اي. اسمتھ، پھريون ارل آف برڪن ھيڊ|لارڊ برڪن ھيڊ]]، جيڪو [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] ھو، [[برطانيا ۾ نسل پرستي|ھندستان مخالف نسل پرستانہ]] تقرير دوران [[ھائوس آف لارڊز]] ۾ ڏنو:
{{quote|... ... ھندستانين کي گھرجي تہ اھي اھڙو آئين تيار ڪن، جنھن جي پٺيان ھندستان جي وڏين قومن جي وچ ۾ مناسب حد تائين گڏيل اتفاق موجود ھجي......}}
قومي تحريڪ جي اڳواڻن ھن چئلينج جو جواب نھرو رپورٽ تيار ڪري ڏنو.
ڊسمبر 1927ع ۾ [[چنائي|مدراس]] واري اجلاس ۾ انڊين نيشنل ڪانگريس ٻہ وڏا فيصلا ڪيا: پھريون، سائمن ڪميشن سان تعاون نہ ڪيو ويندو؛ ٻيون، ھندستان لاءِ آئين تيار ڪرڻ لاءِ آل پارٽيز ڪانفرنس قائم ڪئي ويندي.<ref name=cadindia/>
== رپورٽ ==
نھرو رپورٽ ۾ تجويز ڪيل آئين موجب ھندستان کي برطانوي دولتِ مشترڪه اندر ڊومينين حيثيت حاصل ھجڻ گھرجي. رپورٽ جا ڪجھ اھم نڪتا ھيٺيان آھن:
* آخرڪار نافذ ٿيل [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] جي ابتڙ، ھن رپورٽ ۾ چيو ويو تہ حڪومت جا سمورا اختيار ۽ اقتدار — [[قانون سازي]]، [[انتظاميا]] ۽ [[عدليا]] — عوام مان نڪرن ٿا ۽ اھي آئين مطابق قائم ادارن وسيلي استعمال ڪيا ويندا.
* ڪا بہ [[سرڪاري مذھب]] نہ ھوندي؛ مردن ۽ عورتن کي [[شھري]] طور برابر حق حاصل ھوندا.
* حڪومت جو ڍانچو [[ھندستان ۾ وفاقيت|وفاقي]] ھجڻ گھرجي ۽ [[ھندستان ۾ وفاقيت#باقي رهيل مضمون|باقي رهيل اختيار]] [[يونين لسٽ|مرڪز]] وٽ ھجن. (ڪجھ عالمن، جيئن مور، نھرو رپورٽ کي حقيقي [[وفاق]] بدران بنيادي طور [[يڪ رياستي نظام]] قرار ڏنو.)
* ان ۾ حڪومتي ڍانچي جي وضاحت شامل ھئي، جنھن ۾ [[سپريم ڪورٽ آف انڊيا|سپريم ڪورٽ]] جي قيام ۽ صوبن کي [[اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ڪميشن|لساني بنيادن]] تي منظم ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي.
* ڪنھن بہ برادري لاءِ [[ھندستان ۾ محفوظ سياسي جايون|الڳ چونڊون]] يا [[مذھبي بنيادن تي سياست|اقليتن لاءِ اضافي وزن]] جي تجويز نہ ڏني وئي. اھي شيون بعد ۾ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۾ شامل ڪيون ويون. البت، جن صوبن ۾ اقليتن جو تناسب ڏھ سيڪڙو يا وڌيڪ ھجي، اتي اقليتي سيٽن جي مخصوص نمائندگيءَ جي اجازت ڏني وئي.
* يونين جي ٻولي ھندستاني ھوندي، جيڪا يا تہ ديوناگري يا اردو رسم الخط ۾ لکي سگھبي. انگريزي ٻوليءَ جي استعمال جي بہ اجازت ھوندي.<ref>M. S. Thirumalai, [http://www.languageinindia.com/may2005/motilalnehrureport1.html Language Policy in the Motilal Nehru Report], ''Language in India'', Vol. 5, 2005.</ref>
نھرو رپورٽ ۽ [[سائمن ڪميشن]] جي رپورٽ ٻنھي کي [[گول ميز ڪانفرنسون (ھندستان)|ھندستاني گول ميز ڪانفرنسن (1930–1932)]] ۾ شرڪت ڪندڙن آڏو پيش ڪيو ويو. البت [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] گهڻو ڪري سائمن ڪميشن جي رپورٽ مان متاثر ھو ۽ نھرو رپورٽ مان تقريباً ڪجھ بہ نہ ورتو ويو.
== نھرو رپورٽ تي مسلم ليگ جو ردِعمل ==
ڪجھ استثنائن کانسواءِ مسلم ليگ جا اڳواڻ نھرو رپورٽ جي تجويزن کي قبول نہ ڪري سگھيا. ان جي ردعمل ۾ [[محمد علي جناح]] 1929ع ۾ پنھنجا [[جناح جا چوڏهن نڪتا]] تيار ڪيا، جيڪي مسلمان برادريءَ جا بنيادي مطالبا بڻيا، جن کي ھنن گڏيل آزاد ھندستان ۾ شرڪت جي شرط طور پيش ڪيو. سندن مکيه اعتراض ھيٺيان ھئا:
* الڳ چونڊون ۽ اضافي نمائندگي — 1916ع واري ڪانگريس-مسلم ليگ معاھدي [[لکنو پيڪٽ]] ۾ مسلمانن کي اھي حق ڏنا ويا ھئا، پر نھرو رپورٽ ۾ انھن کي رد ڪيو ويو.
* باقي رهيل اختيار — مسلمانن سمجھيو تہ ھندستان جي اتر-اوڀر ۽ اتر-اولهه وارن صوبن ۾ سندن اڪثريت ھوندي، جنھن سبب ھو صوبائي اسيمبلين تي ڪنٽرول رکن ٿا، پر مرڪز ۾ ھميشہ اقليت ۾ رھندا. تنھنڪري انھن مطالبو ڪيو تہ نھرو رپورٽ جي ابتڙ باقي رهيل اختيار صوبن وٽ ھجن.
محمد علي جناح موجب:
{{quote|ڪميٽي ھڪ تنگ نظر پاليسي اختيار ڪئي آھي جيڪا مسلمانن جي سياسي مستقبل کي تباھ ڪرڻ لاءِ آھي. مون کي افسوس سان چوڻو پوي ٿو تہ ھي رپورٽ انتهائي مبهم آھي ۽ ان کي نافذ ڪرڻ جي لائق نہ آھي.}}
== ردِعمل ==
[[ريجنالڊ ڪوپلينڊ]] پنھنجي ڪتاب ''دي ڪانسٽيٽيوشنل پرابلم ان انڊيا''<ref>{{citation |last=Coupland |first=Sir Reginald |title=The Indian Problem: Report on the Constitutional Problem in India |year=1944 |publisher=Oxford University Press |url=https://archive.org/details/indianproblemrep009634mbp/page/n7 }}{{page needed|date=October 2018}}</ref> ۾ نھرو رپورٽ کي ”ھندستانين طرفان فرقيواريت جي مسئلن کي سڌيءَ طرح منھن ڏيڻ جي سڀ کان کليل ڪوشش“ قرار ڏنو ۽ ڊومينين حيثيت جي مطالبي کي نمايان سمجھيو. البت ھن دليل ڏنو تہ رپورٽ جو ”عملي نتيجو تمام محدود“ ھو. [[گران وِل آسٽن]] پنھنجي ڪتاب ''انڊيا'ز ڪانسٽيٽيوشن: ڪارنر اسٽون آف اَ نيشن'' ۾ لکيو تہ نھرو رپورٽ جو بنيادي حقن وارو حصو ”1950ع جي ھندستاني آئين جي بنيادي حقن جو ويجھو پيش خيمو“ ھو؛ 19 مان 10 شقون تقريباً بنا تبديليءَ جي ٻيھر شامل ڪيون ويون، جڏھن تہ ٽي حق بعد ۾ رياستي پاليسيءَ جي ھدايتي اصولن ۾ شامل ڪيا ويا. نيرا چندھوڪ پنھنجي باب ''دي انڊين ڪانسٽيٽيوئنٽ اسيمبلي'' ۾ دليل ڏنو تہ ”بنيادي طور لبرل آئين ۾ سماجي ۽ ثقافتي حقن جي شموليت غير معمولي لڳي ٿي.“ نراجا جَيال پنھنجي ڪتاب ''سٽيزنشپ اينڊ اِٽس ڊسڪنٽينٽس'' ۾ چيو تہ 1920ع واري ڏهاڪي جي عالمي حقن واري بحث جي تناظر ۾ نھرو رپورٽ ”سماجي ۽ معاشي حقن جي ابتدائي تصور ۾ ھڪ غير معمولي دستاويز“ ھئي.<ref name=cadindia>{{Cite web |url=http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/nehru_report__motilal_nehru_1928__1st%20January%201928 |title=Nehru Report |website=cadindia.clpr.org.in |publisher=Centre for Law & Policy Research |access-date=2018-06-01 |archive-date=2018-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616154414/http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/nehru_report__motilal_nehru_1928__1st%20January%201928 |url-status=dead }}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ھندستاني گول ميز ڪانفرنسون 1931-1933]]
* [[مجوزه ھندستاني گول ميز ڪانفرنس 1922]]
* [[خلافت تحريڪ]]
== حوالا ==
<references />
== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.212381/mode/2up Complete text of the Nehru Report] انٽرنيٽ آرڪائيو تي
* [http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#gon1935 Bibliography]
{{Indian independence movement}}
{{Pakistan Movement}}
[[زمرو:برطانوي ھندستان ۾ 1928ع]]
[[زمرو:ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
[[زمرو:ھندستان ۾ 1928ع]]
[[زمرو:1928ع جا دستاويز]]
khyq0cx1hc3jv8jivfgqsi66me1ck7l
380542
380537
2026-05-25T03:21:43Z
Intisar Ali
8681
/* */
380542
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|ھندستان لاءِ ڊومينين حيثيت واري آئين بابت يادداشت}}
'''نھرو رپورٽ''' 1928ع جي ھڪ يادداشت ھئي جيڪا [[آل پارٽيز ڪانفرنس]] طرفان [[موتي لال نھرو]] جي صدارت ھيٺ [[برطانوي ھندستان]] ۾ تيار ڪئي وئي، جنھن جو مقصد ھندستان لاءِ نئون [[ڊومينين|ڊومينين اسٽيٽس]] ۽ وفاقي حڪومتي ڍانچي تي ٻڌل آئين جي اپيل ڪرڻ ھو. ھن رپورٽ ۾ قانون ساز ادارن ۾ اقليتن لاءِ مخصوص سيٽن سان گڏيل چونڊن (جوائنٽ اليڪٽوريٽس) جي پڻ تجويز ڏني وئي ھئي.<ref>{{Cite book|last=Dolly|first=Sequeira|title=Total History & Civics 10 ICSE|publisher=Morning Star|year=2021|location=New Delhi|page=75}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pradhan |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=Nu9VDwAAQBAJ |title=Raj To Swaraj: Raj To Swaraj: Tracing India's Journey to Freedom |date=2021-01-19 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=978-93-5266-431-3 |language=en}}</ref>
[[مھاتما گانڌي|ايم ڪي گانڌي]] ھڪ ٺھراءُ پيش ڪيو جنھن ۾ چيو ويو تہ برطانوي حڪومت کي نھرو رپورٽ جون سفارشون قبول ڪرڻ لاءِ ھڪ سال ڏنو وڃي، ٻي صورت ۾ عدم تعاون جي تحريڪ شروع ڪئي ويندي. اھو ٺھراءُ منظور ڪيو ويو.
== پسمنظر ==
راج جي تقريباً آخري دور تائين برطانوي پاليسي اھا ھئي تہ ھندستان جي آئيني ترقيءَ جي نوعيت ۽ وقت جو فيصلو صرف برطانوي پارليامينٽ ڪندي، البت اھو فرض ڪيو ويندو ھو تہ ضرورت موجب ھندستانين سان صلاح ڪئي ويندي. اھا ڳالھ باضابطا طور [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] ۾ بيان ڪئي وئي ھئي. برطانيا [[ڪرپس مشن|1942ع جي ڪرپس اعلان]] تائين ھندستانين جي پنھنجو آئين تيار ڪرڻ جي حق کي تسليم نہ ڪيو.
نئون آئين تيار ڪرڻ جي ھڪ غير سرڪاري ڪوشش [[ايني بيسنٽ]] ۽ سندس ڪجھ ھندستاني ساٿين ڪئي. گھڻا اڳواڻ سندس منصوبي بابت ٿڌو رويو رکندا ھئا، پر ان ۾ ڪجھ ترميمون ڪري جنوري–فيبروري 1925ع ۾ دهليءَ ۾ ٿيل نام نهاد آل پارٽيز ڪانفرنس ۾ پيش ڪيو ويو ۽ اپريل ۾ [[ڪانپور]] ۾ ٿيل ڪنوينشن ۾ باضابطا طور منظور ڪيو ويو. ان کي قانوني مسودي طور تيار ڪري 9 ڊسمبر 1925ع تي [[برطانيه جي ھائوس آف ڪامنز|ھائوس آف ڪامنز]] ۾ [[ليبر پارٽي (برطانيا)|ليبر]] پارليامينٽ ميمبر [[جارج لينسبري]] طرفان "دي ڪامن ويلٿ آف انڊيا بل" جي نالي سان پيش ڪيو ويو. ھن بل ۾ تجويز ڏني وئي تہ ھندستان کي فوراً مڪمل [[ڊومينين]] حيثيت ڏني وڃي، البت ڪجھ عارضي پابندين سان گڏ. [[گورنر جنرل آف انڊيا|وائسراءِ]]، جيڪو [[جارج پنجون|بادشاھ/شھنشاھ]] جو نمائندو ھو، ان وٽ فوجي ۽ بحري قوتن ۽ خارجي معاملن تي مڪمل اختيار رھندا، جيستائين ھندستاني پارليامينٽ پاڻ ڪنٽرول سنڀالڻ لاءِ تيار ٿيڻ جو اظھار نہ ڪري. ھندستاني رياستن بابت پارليامينٽ جو ڪو بہ قدم وائسراءِ جي اڳواٽ منظوريءَ کانسواءِ نافذ نہ ٿي سگھندو. ھن ۾ ھڪ [[بِل آف رائٽس]] پڻ شامل ھو، جنھن ۾ شخصي آزادي، ضمير جي آزادي، اظھار جي آزادي ۽ عورتن ۽ مردن جي برابريءَ جون ضمانتون شامل ھيون. ھي منصوبو عوامي جوش پيدا نہ ڪري سگھيو، شايد ان ڪري جو اھو مڪمل طور ھندستاني پيداوار نہ ھو، پر بنيادي سبب قومي تحريڪ جي منفي نوعيت ھئي. اڳواڻ موجوده نظام جي مخالفت ۾ وڌيڪ دلچسپي رکندا ھئا، بجاءِ ان جي تہ ڪو تعميري متبادل تيار ڪن.{{Citation needed|date=February 2026}}
نومبر 1927ع ۾ برطانوي حڪومت [[سائمن ڪميشن]] مقرر ڪيو تہ جيئن گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919ع جي عملداريءَ جو جائزو وٺي ۽ ھندستان لاءِ آئيني سڌارا تجويز ڪري. ڪميشن ۾ ھڪ بہ ھندستاني ميمبر شامل نہ ھو، جنھن قومي تحريڪ جي اڳواڻن کي سخت ناراض ڪيو. جيتوڻيڪ برطانوي حڪومت بيچينيءَ کي تسليم ڪيو، پر ھن ڪميشن جي جوڙجڪ ۾ تبديليءَ تي غور نہ ڪيو؛ ان جو جواز اھو ڏنو ويو تہ ھندستاني پاڻ ۾ متحد ناھن، ۽ کين چيو ويو تہ اھي پاڻ متفقہ آئين تيار ڪري ڏيکارين. اھڙو ئي چئلينج 1925ع ۾ [[ڪنزرويٽو پارٽي (برطانيا)|ڪنزرويٽو]] پارليامينٽ ميمبر [[ايف. اي. اسمتھ، پھريون ارل آف برڪن ھيڊ|لارڊ برڪن ھيڊ]]، جيڪو [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] ھو، [[برطانيا ۾ نسل پرستي|ھندستان مخالف نسل پرستانہ]] تقرير دوران [[ھائوس آف لارڊز]] ۾ ڏنو:
{{quote|... ... ھندستانين کي گھرجي تہ اھي اھڙو آئين تيار ڪن، جنھن جي پٺيان ھندستان جي وڏين قومن جي وچ ۾ مناسب حد تائين گڏيل اتفاق موجود ھجي......}}
قومي تحريڪ جي اڳواڻن ھن چئلينج جو جواب نھرو رپورٽ تيار ڪري ڏنو.
ڊسمبر 1927ع ۾ [[چنائي|مدراس]] واري اجلاس ۾ انڊين نيشنل ڪانگريس ٻہ وڏا فيصلا ڪيا: پھريون، سائمن ڪميشن سان تعاون نہ ڪيو ويندو؛ ٻيون، ھندستان لاءِ آئين تيار ڪرڻ لاءِ آل پارٽيز ڪانفرنس قائم ڪئي ويندي.<ref name=cadindia/>
== رپورٽ ==
نھرو رپورٽ ۾ تجويز ڪيل آئين موجب ھندستان کي برطانوي دولتِ مشترڪه اندر ڊومينين حيثيت حاصل ھجڻ گھرجي. رپورٽ جا ڪجھ اھم نڪتا ھيٺيان آھن:
* آخرڪار نافذ ٿيل [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] جي ابتڙ، ھن رپورٽ ۾ چيو ويو تہ حڪومت جا سمورا اختيار ۽ اقتدار — [[قانون سازي]]، [[انتظاميا]] ۽ [[عدليا]] — عوام مان نڪرن ٿا ۽ اھي آئين مطابق قائم ادارن وسيلي استعمال ڪيا ويندا.
* ڪا بہ [[سرڪاري مذھب]] نہ ھوندي؛ مردن ۽ عورتن کي [[شھري]] طور برابر حق حاصل ھوندا.
* حڪومت جو ڍانچو [[ھندستان ۾ وفاقيت|وفاقي]] ھجڻ گھرجي ۽ [[ھندستان ۾ وفاقيت#باقي رهيل مضمون|باقي رهيل اختيار]] [[يونين لسٽ|مرڪز]] وٽ ھجن. (ڪجھ عالمن، جيئن مور، نھرو رپورٽ کي حقيقي [[وفاق]] بدران بنيادي طور [[يڪ رياستي نظام]] قرار ڏنو.)
* ان ۾ حڪومتي ڍانچي جي وضاحت شامل ھئي، جنھن ۾ [[سپريم ڪورٽ آف انڊيا|سپريم ڪورٽ]] جي قيام ۽ صوبن کي [[اسٽيٽس ري آرگنائيزيشن ڪميشن|لساني بنيادن]] تي منظم ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي.
* ڪنھن بہ برادري لاءِ [[ھندستان ۾ محفوظ سياسي جايون|الڳ چونڊون]] يا [[مذھبي بنيادن تي سياست|اقليتن لاءِ اضافي وزن]] جي تجويز نہ ڏني وئي. اھي شيون بعد ۾ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۾ شامل ڪيون ويون. البت، جن صوبن ۾ اقليتن جو تناسب ڏھ سيڪڙو يا وڌيڪ ھجي، اتي اقليتي سيٽن جي مخصوص نمائندگيءَ جي اجازت ڏني وئي.
* يونين جي ٻولي ھندستاني ھوندي، جيڪا يا تہ ديوناگري يا اردو رسم الخط ۾ لکي سگھبي. انگريزي ٻوليءَ جي استعمال جي بہ اجازت ھوندي.<ref>M. S. Thirumalai, [http://www.languageinindia.com/may2005/motilalnehrureport1.html Language Policy in the Motilal Nehru Report], ''Language in India'', Vol. 5, 2005.</ref>
نھرو رپورٽ ۽ [[سائمن ڪميشن]] جي رپورٽ ٻنھي کي [[گول ميز ڪانفرنسون (ھندستان)|ھندستاني گول ميز ڪانفرنسن (1930–1932)]] ۾ شرڪت ڪندڙن آڏو پيش ڪيو ويو. البت [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] گهڻو ڪري سائمن ڪميشن جي رپورٽ مان متاثر ھو ۽ نھرو رپورٽ مان تقريباً ڪجھ بہ نہ ورتو ويو.
== نھرو رپورٽ تي مسلم ليگ جو ردِعمل ==
ڪجھ استثنائن کانسواءِ مسلم ليگ جا اڳواڻ نھرو رپورٽ جي تجويزن کي قبول نہ ڪري سگھيا. ان جي ردعمل ۾ [[محمد علي جناح]] 1929ع ۾ پنھنجا [[جناح جا چوڏهن نڪتا]] تيار ڪيا، جيڪي مسلمان برادريءَ جا بنيادي مطالبا بڻيا، جن کي ھنن گڏيل آزاد ھندستان ۾ شرڪت جي شرط طور پيش ڪيو. سندن مکيه اعتراض ھيٺيان ھئا:
* الڳ چونڊون ۽ اضافي نمائندگي — 1916ع واري ڪانگريس-مسلم ليگ معاھدي [[لکنو پيڪٽ]] ۾ مسلمانن کي اھي حق ڏنا ويا ھئا، پر نھرو رپورٽ ۾ انھن کي رد ڪيو ويو.
* باقي رهيل اختيار — مسلمانن سمجھيو تہ ھندستان جي اتر-اوڀر ۽ اتر-اولهه وارن صوبن ۾ سندن اڪثريت ھوندي، جنھن سبب ھو صوبائي اسيمبلين تي ڪنٽرول رکن ٿا، پر مرڪز ۾ ھميشہ اقليت ۾ رھندا. تنھنڪري انھن مطالبو ڪيو تہ نھرو رپورٽ جي ابتڙ باقي رهيل اختيار صوبن وٽ ھجن.
محمد علي جناح موجب:
{{quote|ڪميٽي ھڪ تنگ نظر پاليسي اختيار ڪئي آھي جيڪا مسلمانن جي سياسي مستقبل کي تباھ ڪرڻ لاءِ آھي. مون کي افسوس سان چوڻو پوي ٿو تہ ھي رپورٽ انتهائي مبهم آھي ۽ ان کي نافذ ڪرڻ جي لائق نہ آھي.}}
== ردِعمل ==
[[ريجنالڊ ڪوپلينڊ]] پنھنجي ڪتاب ''دي ڪانسٽيٽيوشنل پرابلم ان انڊيا''<ref>{{citation |last=Coupland |first=Sir Reginald |title=The Indian Problem: Report on the Constitutional Problem in India |year=1944 |publisher=Oxford University Press |url=https://archive.org/details/indianproblemrep009634mbp/page/n7 }}{{page needed|date=October 2018}}</ref> ۾ نھرو رپورٽ کي ”ھندستانين طرفان فرقيواريت جي مسئلن کي سڌيءَ طرح منھن ڏيڻ جي سڀ کان کليل ڪوشش“ قرار ڏنو ۽ ڊومينين حيثيت جي مطالبي کي نمايان سمجھيو. البت ھن دليل ڏنو تہ رپورٽ جو ”عملي نتيجو تمام محدود“ ھو. [[گران وِل آسٽن]] پنھنجي ڪتاب ''انڊيا'ز ڪانسٽيٽيوشن: ڪارنر اسٽون آف اَ نيشن'' ۾ لکيو تہ نھرو رپورٽ جو بنيادي حقن وارو حصو ”1950ع جي ھندستاني آئين جي بنيادي حقن جو ويجھو پيش خيمو“ ھو؛ 19 مان 10 شقون تقريباً بنا تبديليءَ جي ٻيھر شامل ڪيون ويون، جڏھن تہ ٽي حق بعد ۾ رياستي پاليسيءَ جي ھدايتي اصولن ۾ شامل ڪيا ويا. نيرا چندھوڪ پنھنجي باب ''دي انڊين ڪانسٽيٽيوئنٽ اسيمبلي'' ۾ دليل ڏنو تہ ”بنيادي طور لبرل آئين ۾ سماجي ۽ ثقافتي حقن جي شموليت غير معمولي لڳي ٿي.“ نراجا جَيال پنھنجي ڪتاب ''سٽيزنشپ اينڊ اِٽس ڊسڪنٽينٽس'' ۾ چيو تہ 1920ع واري ڏهاڪي جي عالمي حقن واري بحث جي تناظر ۾ نھرو رپورٽ ”سماجي ۽ معاشي حقن جي ابتدائي تصور ۾ ھڪ غير معمولي دستاويز“ ھئي.<ref name=cadindia>{{Cite web |url=http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/nehru_report__motilal_nehru_1928__1st%20January%201928 |title=Nehru Report |website=cadindia.clpr.org.in |publisher=Centre for Law & Policy Research |access-date=2018-06-01 |archive-date=2018-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616154414/http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/nehru_report__motilal_nehru_1928__1st%20January%201928 |url-status=dead }}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[ھندستاني گول ميز ڪانفرنسون 1931-1933]]
* [[مجوزه ھندستاني گول ميز ڪانفرنس 1922]]
* [[خلافت تحريڪ]]
== حوالا ==
<references />
== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.212381/mode/2up Complete text of the Nehru Report] انٽرنيٽ آرڪائيو تي
* [http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#gon1935 Bibliography]
{{Indian independence movement}}
{{Pakistan Movement}}
[[زمرو:برطانوي ھندستان ۾ 1928ع]]
[[زمرو:ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
[[زمرو:ھندستان ۾ 1928ع]]
[[زمرو:1928ع جا دستاويز]]
bk0pj2rsvmirl7tozulkg9ezzzycxh3
سانچو:Indian independence movement
10
97752
380538
2026-05-25T02:57:03Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{navbox | name = Indian Independence Movement | title = [[ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] | listclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = [[ھندستان جي تاريخ#ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ (1885–1947)|تاريخ]] | list1 = * [[نوآبادياتي ھندستان|نوآبادڪاري]] * چٽگانگ ۾ پورچوگيز آبادڪاري|پورٽو گرانڊي دي بينگال...
380538
wikitext
text/x-wiki
{{navbox
| name = Indian Independence Movement
| title = [[ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
| listclass = hlist
| state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
| group1 = [[ھندستان جي تاريخ#ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ (1885–1947)|تاريخ]]
| list1 =
* [[نوآبادياتي ھندستان|نوآبادڪاري]]
* [[چٽگانگ ۾ پورچوگيز آبادڪاري|پورٽو گرانڊي دي بينگالا]]
* [[ڊچ بنگال]]
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]
* [[برطانوي راج]]
* [[فرانسيسي ھندستان]]
* [[پورچوگيز ھندستان]]
* [[پلاسي جي جنگ]]
* [[بڪسر جي جنگ]]
* [[انگلو-ميسور جنگيون]]
** [[پھرين انگلو-ميسور جنگ|پھرين]]
** [[ٻي انگلو-ميسور جنگ|ٻي]]
** [[ٽين انگلو-ميسور جنگ|ٽين]]
** [[چوٿين انگلو-ميسور جنگ|چوٿين]]
* [[انگلو-مرھاٽا جنگيون]]
** [[پھرين انگلو-مرھاٽا جنگ|پھرين]]
** [[ٻي انگلو-مرھاٽا جنگ|ٻي]]
** [[ٽين انگلو-مرھاٽا جنگ|ٽين]]
** [[گواليار مهم|گواليار]]
* [[پوليگار جنگيون]]
* [[ويلور بغاوت]]
* [[پھرين انگلو-سک جنگ]]
* [[ٻي انگلو-سک جنگ]]
* [[سنياسي بغاوت]]
* [[1857ع جي ھندستاني بغاوت|1857ع جي بغاوت]]
* [[ريڊڪلف لائين]]
* ''[[:زمرو:برطانوي ھندستان|وڌيڪ]]''
| group2 = فلسفا<br />۽ نظريا
| list2 =
* [[بي. آر. امبيڊڪر|امبيڊڪر واد]]
* [[گانڌي واد]]
* [[ھندو قومپرستي]]
* [[ھندستاني قومپرستي]]
* [[خلافت تحريڪ]]
* [[ڏکڻ ايشيا ۾ مسلم قومپرستي]]
* [[ستياگرھ]]
* [[ھندستان ۾ سوشلسٽ نظريو|سوشلسٽ نظريو]]
* [[سواديشي تحريڪ]]
* [[سوراج]]
| group3 = واقعا ۽<br />تحريڪون
| list3 =
* بنگال جي ورھاڱي
** [[1905ع جو بنگال ورھاڱو|1905ع]]
** [[1947ع جو بنگال ورھاڱو|1947ع]]
* [[ھندستاني آزاديءَ لاءِ انقلابي تحريڪ|انقلابي]]
* [[ڊائريڪٽ ايڪشن ڊي]]
* [[دھلي سازش ڪيس|دھلي-لاھور سازش]]
* ''[[دي انڊين سوشيالاجسٽ]]''
* [[1915ع سنگاپور بغاوت|سنگاپور بغاوت]]
* [[ھندو-جرمن سازش]]
* [[چمپارن ستياگرھ]]
* [[1918ع جو کيدا ستياگرھ|کيدا ستياگرھ]]
* [[روليٽ ڪميٽي]]
* [[روليٽ ايڪٽ|روليٽ بل]]
* [[جليانوالا باغ قتل عام]]
* [[نواخالي فساد]]
* [[عدم تعاون تحريڪ (1919–1922)|عدم تعاون تحريڪ]]
* [[ڪرسمس ڊي سازش]]
* [[ڪولي-بيگار تحريڪ]]
* [[پرنس آف ويلز فساد]]
* [[چوري چورا واقعو]]
* [[ڪاڪوري سازش]]
* [[قصه خواني قتل عام]]
* [[جھنڊي وارو ستياگرھ]]
* [[بارڊولي ستياگرھ|بارڊولي]]
* [[سائمن ڪميشن|1928ع احتجاج]]
* [[نھرو رپورٽ]]
* [[جناح جا چوڏهن نڪتا]]
* [[پورنا سوراج]]
* [[نمڪ مارچ]]
* [[ڌاراسانا ستياگرھ]]
* [[ويدارانيام مارچ]]
* [[چٽگانگ ھٿيارخاني تي حملو]]
* [[گانڌي-ارون معاھدو]]
* [[گول ميز ڪانفرنسون (ھندستان)|گول ميز ڪانفرنسون]]
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935|1935ع وارو ايڪٽ]]
* [[ائونڌ تجربو]]
* [[انڊين ليجن]]
* [[ڪرپس مشن]]
* [[ڀارت ڇڏيو تحريڪ|ڀارت ڇڏيو]]
** [[ڪانگريس ريڊيو]]
* [[رائل انڊين نيوي بغاوت|بمبئي بغاوت]]
* [[1946ع رائل ايئر فورس ھڙتالون|رائل ايئر فورس ھڙتالون]]
* [[يانائون ۾ بغاوت]]
* [[عبوري حڪومتِ ھندستان]]
* [[آزادي جو ڏينھن (ڀارت)|آزادي جو ڏينھن]]
* [[آل انڊيا اسٽيٽس پيپلز ڪانفرنس|پرجا منڊل تحريڪ]]
* [[لکنو پيڪٽ]]
| group4 = تنظيمون
| list4 =
* [[آل انڊيا ڪسان سڀا]]
* [[آل انڊيا مسلم ليگ]]
* [[انوشيلن سميتي]]
* [[آريا سماج]]
* [[آزاد ھند]]
* [[برلن ڪميٽي]]
* [[غدر تحريڪ]]
* [[ھندوستان سوشلسٽ ريپبلڪن ايسوسيئيشن]]
* [[انڊين نيشنل ڪانگريس جي تاريخ|انڊين نيشنل ڪانگريس]]
* [[انڊيا ھائوس]]
* [[انڊين ھوم رول تحريڪ]]
* [[انڊين انڊيپينڊنس ليگ]]
* [[انڊين نيشنل آرمي]]
* [[جوگانتار]]
* [[خاڪسار تحريڪ]]
* [[خدائي خدمتگار]]
* [[سوراج پارٽي]]
* ''[[:زمرو:ھندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|وڌيڪ]]''
| group5 = سماجي<br />سڌارڪ
| list5 =
* [[اشفاق الله خان]]
* [[اي. ويدياناتھا آئيئر]]
* [[ايا وائيڪندر]]
* [[ايانڪالي]]
* [[بي. آر. امبيڊڪر]]
* [[بابا آمٽي]]
* [[بال گنگاڌر تلڪ]]
* [[ديانند سرسوتي]]
* [[ڌونڊو ڪيشو ڪاروي]]
* [[جي. سبرمانيا آئيئر]]
* [[گازولو لڪشميناراسو چيٽي]]
* [[گوپال گنيش آگارڪر]]
* [[گوپال ھري ديشمک]]
* [[گوپالداس امبائيداس ديسائي]]
* [[ايشور چندر ودياساگر]]
* [[جي. بي. ڪرپلاني]]
* [[جوتيرائو ڦولي]]
* [[ڪنڊڪوري ويريسالنگم]]
* [[مھاديو گووند راناڊي]]
* [[مھاتما گانڌي]]
* [[مٿولاڪشمي ريڊي]]
* [[نارايڻا گرو]]
* [[نرلمبا سوامي]]
* [[پنڊيتا رامابائي]]
* [[پيريار]]
* [[راجا رام موھن راءِ]]
* [[ريٽامالائي سرينواسن]]
* [[سھجانند سرسوتي]]
* [[ساوتري بائي ڦولي]]
* [[شاھو آف ڪولاپور|شاھو]]
* [[سسٽر نوديتا]]
* [[سري اوروبندو]]
* [[سيد احمد خان]]
* [[وڪم مولوي]]
* [[ونوبا ڀاوَي]]
* [[وٺل رامجي شندي]]
* [[سوامي ووِيڪانند|ووِيڪانند]]
| group6 = آزاديءَ جا<br />ڪارڪن
| list6 =
* [[ابوالڪلام آزاد]]
* [[اڪاما چيريان]]
* [[اچيوت پٽورڌن]]
* [[اي. ڪي. فضل الحق]]
* [[اللوري سيتاراما راجو]]
* [[انپورنا مھارانا]]
* [[ايني بيسنٽ]]
* [[ارونا آصف علي]]
* [[اشفاق الله خان]]
* [[ڪنور سنگھ|بابو ڪنور سنگھ]]
* [[باغا جتن]]
* [[بھادر شاھ ظفر|بھادر شاھ ٻيون]]
* [[بخت خان]]
* [[بال گنگاڌر تلڪ]]
* [[بساون سنگھ]]
* [[بيگم حضرت محل]]
* [[ڀڳت سنگھ]]
* [[ڀارتيداسن]]
* [[ڀاوابھوشن مترا]]
* [[ڀيڪاجي ڪاما]]
* [[ڀوپيندر ڪمار دت]]
* [[بدھان چندر راءِ]]
* [[بپن چندر پال]]
* [[سي. راجاگوپالاچاري]]
* [[چندر شيکر آزاد]]
* [[چيترام جاتو]]
* [[چترنجن داس]]
* [[دادا ڀائي نوروجي]]
* [[ديانند سرسوتي]]
* [[ڌن سنگھ]]
* [[دڪپيٽي ناگيسورا راؤ]]
* [[گوپال ڪرشن گوکھلي]]
* [[گووند بلبھ پنٿ]]
* [[حڪيم اجمل خان]]
* [[ھرديال]]
* [[ھيمو ڪالاڻي]]
* [[عنايت الله خان مشرقي]]
* [[جاتندر موھن سينگپتا]]
* [[جاتندر ناٿ داس]]
* [[جواھر لال نھرو]]
* [[ڪي. ڪاماراج]]
* [[ڪنائيالال مانيڪلال منشي]]
* [[عبدالغفار خان|خان عبدالغفار خان]]
* [[خديرام بوس]]
* [[شري ڪرشن سنھا|شري ڪرشن سنگھ]]
* [[لالا لجپت راءِ]]
* [[ايم. ڀڪتاوتسلام]]
* [[ايم. اين. راءِ]]
* [[مغفور احمد اعجازي]]
* [[مھاداجي شندي]]
* [[مھاتما گانڌي]]
* [[منگل پانڊي]]
* [[مير قاسم]]
* [[مٿوبين پيٽي]]
* [[محمد علي جوھر]]
* [[محمد علي جناح]]
* [[محمد ميان منصور انصاري]]
* [[ناگناٿ نائيڪواڊي]]
* [[نانا فڊناوس]]
* [[نانا صاحب پيشوا ٻيون|نانا صاحب]]
* [[پي. ڪڪن]]
* [[پرفلا چاڪي]]
* [[پرتي لاتا وڊيڊار]]
* [[پروشوتَم داس ٽنڊن]]
* [[رفيع احمد ڪدوائي]]
* [[راماسوامي وينڪٽارامن|آر. وينڪٽارامن]]
* [[راھول سنڪرتياين]]
* [[راجيندر پرساد]]
* [[رام پرساد بسمل]]
* [[جھانسي جي راڻي|راڻي لڪشمي بائي]]
* [[راش بھاري بوس]]
* [[سھجانند سرسوتي]]
* [[سانگولي رايانا]]
* [[سروجني نائيڊو]]
* [[ستياپال ڊانگ]]
* [[شجاع الدوله]]
* [[شيام جي ڪرشنا ورما]]
* [[پير پاڳارو ڇھون|صبغت الله شاھ راشدي]]
* [[سراج الدوله]]
* [[سبھاش چندر بوس]]
* [[سبرمانيا ڀارتي]]
* [[سبرمانيا سِوا]]
* [[سوريا سين]]
* [[سياما پرساد مکھرجي]]
* [[تارا راني سريواستوا]]
* [[تارڪ ناٿ داس]]
* [[تاتيا ٽوپي]]
* [[تروپور ڪمارن]]
* [[عبيدالله سنڌي]]
* [[وي. او. چدمبرم پلائي|وي. او. چدمبرم]]
* [[وي. ڪي. ڪرشنا مينن]]
* [[ولڀ ڀائي پٽيل]]
* [[وانچيناٿن]]
* [[ويرن سندرالنگم]]
* [[ويريندرناٿ چٽوپاڌيايا]]
* [[يشونت راؤ ھولڪر]]
* [[يوگيندر شڪلا]]
* ''[[:زمرو:ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن|وڌيڪ]]''
| group7 = برطانوي اڳواڻ
| list7 =
* [[آرچيبالڊ ويول، پھريون ارل ويول|ويول]]
* [[چارلس ڪيننگ، پھريون ارل ڪيننگ|ڪيننگ]]
* [[چارلس ڪارنوالس، پھريون مارڪئيس ڪارنوالس|ڪارنوالس]]
* [[ايڊورڊ ووڊ، پھريون ارل آف ھيليفڪس|ارون]]
* [[فريڊرڪ ٿيسيجر، پھريون وائسڪائونٽ چيملسفورڊ|چيملسفورڊ]]
* [[جارج ڪرزن، پھريون مارڪئيس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|ڪرزن]]
* [[جارج رابنسن، پھريون مارڪئيس آف رپون|رپون]]
* [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪيننمنڊ، پھريون ارل آف منٽو|منٽو]]
* [[جيمس براؤن-رامسي، پھريون مارڪئيس آف ڊلھائوسي|ڊلھائوسي]]
* [[لارڊ وليم بينٽنڪ|بينٽنڪ]]
* [[لارڊ مائونٽ بيٽن|مائونٽ بيٽن]]
* [[رچرڊ ويلزلي، پھريون مارڪئيس ويلزلي|ويلزلي]]
* [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لٽن]]
* [[رابرٽ ڪلائيو|ڪلائيو]]
* [[سر جيمس آئوٽرام، پھريون بيرونيٽ|آئوٽرام]]
* [[اسٽافورڊ ڪرپس|ڪرپس]]
* [[وڪٽر ھوپ، ٻيون مارڪئيس آف لنلتھگو|لنلتھگو]]
* [[وارن ھيسٽنگز|ھيسٽنگز]]
| group8 = آزادي
| list8 =
* [[1946ع ڪابينا مشن براءِ ھندستان|ڪابينا مشن]]
* [[ڀارت جو آئين|آئين]]
* [[ھندستان جي تاريخ (1947ع–ھاڻوڪو)|جمھوريه ڀارت]]
* [[گوا جو الحاق|ڀارتي الحاقِ گوا]]
* [[انڊين انڊيپينڊنس ايڪٽ 1947|ھندستاني آزادي ايڪٽ]]
* [[ھندستان جي ورھاڱي]]
* [[ڀارت جو سياسي انضمام|سياسي انضمام]]
* [[شمله ڪانفرنس]]
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
9umf0mohs6fslaknot7cqmxw0sblz0u
موتي لال نھرو
0
97753
380539
2026-05-25T03:03:58Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|ھندستاني وڪيل ۽ سياستدان (1861–1931)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[پنڊت]] | name = | image = MotilalNehru3.jpg | birth_date = {{Birth date text|6 May 1861}} | birth_place = [[آگرا]]، [[اتر-اولھہ صوبا]]، [[برطانوي راج|برطانوي ھندستان]]<ref name="congressbio">{{citation | title=Past Presidents- Motilal Nehru | url=http://www.congr...
380539
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|ھندستاني وڪيل ۽ سياستدان (1861–1931)}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = [[پنڊت]]
| name =
| image = MotilalNehru3.jpg
| birth_date = {{Birth date text|6 May 1861}}
| birth_place = [[آگرا]]، [[اتر-اولھہ صوبا]]، [[برطانوي راج|برطانوي ھندستان]]<ref name="congressbio">{{citation | title=Past Presidents- Motilal Nehru | url=http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20100906202727/http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | archive-date=6 September 2010 | df=dmy-all}}</ref> {{small|(ھاڻوڪي [[اتر پرديش]]، ڀارت)}}
| death_date = {{death date and age|6 February 1931|6 May 1861}}
| death_place = [[لکنو]]، [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبا]]، برطانوي ھندستان {{small|(ھاڻوڪي اتر پرديش، ڀارت)}}
| spouse = [[سوروپ راني نھرو|سوروپ راني ٿسو]]
| children = {{hlist|[[جواھر لال نھرو|جواھر لال]]|[[وجيا لڪشمي پنڊت|وجيا لڪشمي]]|[[ڪرشنا ھٿيسنگھ|ڪرشنا]]}}
| relatives = [[اندرا گانڌي]] (پوٽي)<br>[[راجيو گانڌي]] (پوٽي جو پٽ)
| alma_mater = [[ميوئر سينٽرل ڪاليج]]
| occupation = {{hlist|[[بيرسٽر]]|[[سرگرم ڪارڪن]]|[[وڪيل]]|[[سياستدان]]}}
| profession =
| signature =
| office = [[انڊين نيشنل ڪانگريس جي صدرن جي فھرست|انڊين نيشنل ڪانگريس جو صدر]]
| leader =
| term_start = 1919
| term_end = 1920
| predecessor = [[سيد حسن امام]]
| successor = [[لالا لجپت راءِ]]
| term_start2 = 1928
| term_end2 = 1929
| leader2 =
| predecessor2 = [[مختار احمد انصاري]]
| successor2 = [[جواھر لال نھرو]]
| caption = 1910ع واري ڏهاڪي ۾ نھرو
}}
'''موتي لال نھرو''' (6 مئي 1861 – 6 فيبروري 1931) ھڪ ھندستاني وڪيل، سرگرم ڪارڪن ۽ سياستدان ھو، جيڪو [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] سان لاڳاپيل ھو. ھن ٻہ ڀيرا [[ڪانگريس صدر]] طور خدمتون انجام ڏنيون، 1919ع کان 1920ع تائين ۽ 1928ع کان 1929ع تائين. ھو [[نھرو-گانڌي خاندان]] جو [[پدر شاھي|سرپرست]] ۽ ڀارت جي پھرين وزيراعظم [[جواھر لال نھرو]] جو پيءُ ھو.<ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=MNPS remembers Motilal Nehru |url=https://avenuemail.in/mnps-remembers-motilal-nehru/ |access-date=2024-11-14 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref>
== شروعاتي زندگي ۽ تعليم ==
موتي لال نھرو 6 مئي 1861ع تي ڪشميري پنڊت (برھمن) خاندان ۾ [[مرڻ کان پوءِ ڄاول ٻار|پيءُ جي وفات کان پوءِ ڄاول پٽ]] طور [[گنگاڌر نھرو]] ۽ سندس زال اندراني جي گھر پيدا ٿيو. [[1857ع جي ھندستاني بغاوت|1857ع جي سپاهي بغاوت]] دوران، گنگاڌر نھرو دهليءَ جو [[ڪوٽوال]] يا پوليس آفيسر ھو.<ref name="Rau1967">{{cite book|last=Rau|first=M. Chalapathi|author-link=Manikonda Chalapathi Rau|title=Nehru for Children|url=https://books.google.com/books?id=cmKzgMfl5vEC&pg=PA7|access-date=17 September 2013|year=1967|publisher=Children's Book Trust|isbn=978-81-7011-035-4|page=7}}</ref>{{Sfn|Nanda|1963|p=2}}
اھڙيءَ طرح، موتي لال پنھنجو ٻالڪپڻ [[کيتري]] ۾ گذاريو، جيڪو [[جئپور رياست|جئپور]] جي شاھي رياست اندر ٻيو وڏو [[ٺڪاڻو]] (جاگيرداري ملڪيت) ھو، جيڪو ھاڻي راجسٿان ۾ آھي. سندس وڏي ڀاءُ نند لال نھرو کيتري جي راجا فتح سنگھ جي خاص توجہ حاصل ڪئي، جيڪو سندس ھم عمر ھو، ۽ وسيع جاگيرداري ملڪيت جي [[ديوان (لقب)|ديوان]] (وزيراعظم؛ عملي طور منتظم) جي عھدي تي پھتو. 1870ع ۾ فتح سنگھ بنا اولاد جي فوت ٿيو ۽ سندس جاءِ تي ھڪ پري جو سوٽ آيو، جنھن کي پنھنجي اڳوڻي حڪمران جي ويجھن ماڻھن سان گھڻي دلچسپي نہ ھئي. نند لال کيتري ڇڏي آگرا آيو ۽ ڏٺائين تہ کيتري ۾ سندس اڳوڻو تجربو کيس قانوني ڪيسن بابت فريادين کي صلاح ڏيڻ جي قابل بڻائي ٿو. جڏھن ھن اھو محسوس ڪيو، تہ ھن ٻيھر محنت ۽ ثابت قدمي ڏيکاري ۽ ضروري امتحان پڙھي پاس ڪيا، تہ جيئن ھو برطانوي نوآبادياتي عدالتن ۾ وڪالت ڪري سگھي. پوءِ ھن [[آگرا]] جي صوبائي ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪئي. بعد ۾، [[ھاءِ ڪورٽ]] [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ڪئي وئي ۽ خاندان بہ ان شھر ڏانھن منتقل ٿي ويو.<ref name="congressbio"/><ref>[http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm Pandit Motilal Nehru Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227092644/http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm |date=27 December 2009}} Congress Sandesh.</ref><ref name="iloveindia.com">[http://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html Motilala Nehru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025111242/https://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html |date=25 October 2020 }} I Love India.com</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/408247/Motilal-Nehru Motilal Nehru] [[برٽانيڪا ڊاٽ ڪام]].</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |title=Motilal Nehru |access-date=10 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20080102071042/http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |archive-date=2 January 2008 }}</ref>
[[بل رام نندا|بي. آر. نندا]] موجب، نوجوانيءَ تائين موتي لال ۽ گنگاڌر جا ٻيا پٽ انگريزي ڳالهائڻ سکي چڪا ھئا.{{Sfn|Nanda|1963|p=19}} مؤرخ [[سروپلي گوپال]] موجب، موتي لال، پنھنجي وڏن وانگر، ڪنھن بہ ٻي ھندستاني ٻوليءَ جي ڀيٽ ۾ عربي، فارسي ۽ اردو ۾ وڌيڪ رواني رکندو ھو.<ref>{{cite book |last=Gopal |first=Sarvepalli |date=1976 |title=Jawaharlal Nehru: 1889-1947 |publisher=Harvard University Press |page=17}}</ref>
== ڪيريئر ==
موتي لال 1883ع ۾ بار جو امتحان پاس ڪيو ۽ ڪانپور ۾ وڪالت شروع ڪئي. ٽن سالن کان پوءِ ھو [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ٿيو، جتي سندس ڀاءُ نند لال اڳ ۾ ئي منافع بخش وڪالتي مشق قائم ڪري چڪو ھو. ايندڙ سال، اپريل 1887ع ۾، سندس ڀاءُ ٻائيتاليھن سالن جي عمر ۾ فوت ٿي ويو ۽ پٺيان پنج پٽ ۽ ٻہ ڌيئرون ڇڏي ويو. اھڙيءَ طرح موتي لال، 25 ورھين جي عمر ۾، وسيع نھرو خاندان جو اڪيلو ڪمائيندڙ بڻجي ويو.<ref name="congressbio" />
[[File:Jawaharlal Nehru as a young child with his parents.png|left|thumb|موتي لال نھرو پنھنجي زال سوروپ راني ۽ ننڍي پٽ جواھر لال سان]]
موتي لال جا ڪيترائي ڪيس وڏن زميندار خاندانن سان لاڳاپيل ديواني ڪيس ھئا. ٿوري ئي وقت ۾ ھن الھ آباد جي شھري سماج ۾ پنھنجو نالو پيدا ڪيو. پنھنجي وڪالت جي ڪاميابيءَ سان، 1900ع ۾ ھن شھر جي سول لائنز علائقي ۾ ھڪ وڏو خانداني گھر خريد ڪيو، ان کي ٻيھر تعمير ڪرايو ۽ ان جو نالو [[سوراج ڀون|آنند ڀون]] رکيو (لفظي معنيٰ: خوشيءَ جو گھر).<ref name="congressbio" /> 1909ع ۾ ھو پنھنجي قانوني ڪيريئر جي عروج تي پھتو، جڏھن کيس [[برطانيه جي پريوي ڪائونسل]] ۾ پيش ٿيڻ جي منظوري ملي.<ref name="Brown 2014 p. 22">{{cite book | last=Brown | first=J.M. | title=Nehru | publisher=Taylor & Francis | series=Profiles In Power | year=2014 | isbn=978-1-317-87476-8 | url=https://books.google.com/books?id=w2fXAwAAQBAJ&pg=PA22 | language=de | access-date=2019-08-29 | page=22}}</ref><ref name="Goswami Nayak Singh 1976 p. ">{{cite book | last1=Goswami | first1=D.C. | last2=Nayak | first2=R.K. | last3=Singh | first3=S.D. | title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot | publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid | year=1976 | url=https://books.google.com/books?id=U9UBAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29}}</ref> يورپ ڏانھن سندس بار بار سفرن ڪشميري برھمن برادريءَ کي ناراض ڪيو، ڇاڪاڻتہ ھن سمنڊ پار ڪرڻ کان پوءِ روايتي ''پرايشچت'' يا سڌاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪيو (سخت ھندو مت موجب، سمنڊ پار ڪرڻ سان ذات ختم ٿي ويندي ھئي ۽ ذات واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مخصوص ڪفاري جون رسمون ادا ڪرڻيون پونديون ھيون). 1899ع ۾، ڪفاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ سبب کيس ذات مان خارج ڪيو ويو.<ref name="Nehru Kumar Panigrahi 1982 p.72 ">{{cite book | last1=Nehru | first1=M. | last2=Kumar | first2=R. | last3=Panigrahi | first3=D.N. | title=Selected Works of Motilal Nehru: 1899-1918 | publisher=Vikas | series=Selected Works of Motilal Nehru | year=1982 | isbn=978-0-7069-1885-4 | url=https://books.google.com/books?id=MY5HAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29 | page=72}}</ref><ref name="मिश्र 2013 p.8 ">{{cite book | last=मिश्र | first=बंशीधर | title=मोतीलाल नेहरू | publisher=Neśanala Buka Ṭrasṭa, Iṇḍiyā | series=राष्ट्रीय जीवन-चरित | year=2013 | url=https://books.google.com/books?id=TqBcq_5iX1cC | language=hi | access-date=2019-08-29 | page=8| isbn=9788123767994}}</ref><ref>{{cite book |last=Nanda |first=B.R. |url= |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=1963 |publisher=Oxford University Press |isbn= |location= |pages=38–40 |author-link=}}</ref> ھو الھ آباد مان شايع ٿيندڙ معروف روزاني اخبار [[دي ليڊر (الھ آباد اخبار)|''دي ليڊر'']] جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جو پھريون چيئرمين ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.congress.org.in/role-of-press.php|title=Role of Press in India's Struggle for Freedom|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723140639/http://www.congress.org.in/role-of-press.php|archive-date=23 July 2010}}</ref>
5 فيبروري 1919ع تي ھن ھڪ نئين روزاني اخبار ''[[دي انڊيپينڊنٽ (ھندستان)|دي انڊيپينڊنٽ]]'' جاري ڪئي، جيڪا ''دي ليڊر'' جي مقابلي ۾ ھئي، ڇو تہ 1919ع ۾ ''دي ليڊر'' موتي لال جي معيار ۽ واضح سوچ موجب تمام گھڻي لبرل ھئي.<ref name="congressbio" />
ھن [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي ٿورن اڳواڻن مان امير ٿيڻ واري رستي تي قدم رکيو. 1918ع ۾ [[مھاتما گانڌي]] جي اثر ھيٺ نھرو پنھنجي زندگي تبديل ڪرڻ وارن پھرين ماڻھن مان ھڪ بڻيو، جنھن مغربي ڪپڙن ۽ مادي سامان کي ڇڏي وڌيڪ مقامي ھندستاني طرز زندگي اختيار ڪئي.
پنھنجي وڏي خاندان ۽ وڏن خانداني گھرن جا خرچ پورا ڪرڻ لاءِ نھرو کي ڪڏهن ڪڏهن وڪالت ڏانھن واپس وڃڻو پوندو ھو. [[سوراج ڀون|سوراج ڀون]] اصل ۾ 19ھين صديءَ جي مسلمان اڳواڻ ۽ تعليمي شخصيت [[سر سيد احمد خان]] جي ملڪيت ھو. گھر جي افتتاحي تقريب ۾ سر وليم مور اميد ظاھر ڪئي تہ الھ آباد جي سول لائنز ۾ ھي وڏو محل نما گھر ھندستان ۾ برطانوي سلطنت کي گڏ رکڻ وارو سيمينٽ ثابت ٿيندو. تضاد اھو آھي تہ اھو گھر 1900ع ۾ موتي لال نھرو خريد ڪيو ۽ اڳتي ھلي اھو ھندستاني آزاديءَ جي جدوجھد جو پينگھو بڻيو، جنھن ھندستان ۾ برطانوي حڪومت کي ختم ڪرڻو ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|title=The Little Magazine – Ghosts – David Lelyveld – The mystery mansion|website=www.littlemag.com|access-date=8 April 2016|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100733/http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|url-status=dead}}</ref>
=== سياسي ڪيريئر ===
موتي لال نھرو ٻہ ڀيرا ڪانگريس پارٽيءَ جو صدر رھيو، پھريون ڀيرو امرتسر (1919ع) ۾ ۽ ٻيون ڀيرو ڪلڪتي (1928ع) ۾.<ref name="congressbio" /> 1919ع جي [[جليانوالا باغ قتل عام]] ھن تي گھرو اثر ڇڏيو؛ ان واقعي کان پوءِ ھن بابت ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن لکيو: "منھنجو رت اُٻري رھيو آھي".<ref>{{Cite book|last=Tunzelmann|first=Alex von|title=Indian Summer|publisher=Simon & Schuster|year=2007|isbn=9781471166440|location=India|pages=48}}</ref> ساڳئي سال ڊسمبر ۾ کيس امرتسر ڪانگريس جي صدارت لاءِ چونڊيو ويو. ايندڙ سال دوران ڪيترين ئي سڃاتل حدن کي ڊاهيندڙ اڀرندڙ طوفان جي مرڪز ۾ موتي لال ھو. ھو اڪيلو اول درجي جو اڳواڻ ھو، جنھن سيپٽمبر 1920ع ۾ ڪلڪتي ۾ ٿيل خاص ڪانگريس ۾ عدم تعاون جي حمايت ڪئي. ڪلڪتو ڪانگريس (ڊسمبر 1928ع)، جنھن جي صدارت موتي لال ڪئي، اھا ڊومينين حيثيت قبول ڪرڻ لاءِ تيار ماڻھن ۽ مڪمل آزاديءَ کان گھٽ ڪجھ بہ قبول نہ ڪندڙ ماڻھن جي وچ ۾ سڌي ٽڪر جو منظر ھئي. ورھاڱي کان بچڻ لاءِ مھاتما گانڌي ھڪ تجويز پيش ڪئي، جنھن موجب جيڪڏهن برطانيا ھڪ سال اندر ڊومينين حيثيت نہ ڏئي تہ ڪانگريس مڪمل آزاديءَ جو مطالبو ڪندي ۽ ضرورت پئي تہ سول نافرماني شروع ڪري ان لاءِ جدوجھد ڪندي.<ref name="congressbio" /> کيس [[عدم تعاون تحريڪ]] دوران گرفتار ڪيو ويو. جيتوڻيڪ شروعات ۾ ھو گانڌيءَ جي ويجھو ھو، پر 1922ع ۾ اتر پرديش جي [[چوري چورا]] ۾ ھجوم طرفان پوليس وارن جي قتل سبب گانڌيءَ طرفان سول مزاحمت معطل ڪرڻ تي ھن کليل تنقيد ڪئي.
بعد ۾ موتي لال [[سوراج پارٽي]] ۾ شامل ٿيو، جيڪا برطانوي سرپرستي ھيٺ قائم ڪائونسلن ۾ داخل ٿيڻ چاھيندي ھئي. موتي لال [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبن]] جي قانون ساز ڪائونسل ۾ چونڊيو ويو، جتي ھن پنھنجي پيش ڪيل ٺھراءُ جي رد ٿيڻ خلاف پھريون واڪ آئوٽ ڪيو.<ref>{{cite book|last=Iyengar|first=A. S.|title=Role of Press and Indian Freedom Struggle: All Through the Gandhian Era|year=2001|publisher=APH Publishing|isbn= 9788176482561|url=https://books.google.com/books?id=pAJDpBQhBlcC}}</ref> 1923ع ۾ نھرو نئين [[مرڪزي قانون ساز اسيمبلي]]، [[برطانوي ھندستان]]، نئين دهليءَ ۾ چونڊيو ويو ۽ [[اپوزيشن جو اڳواڻ]] بڻيو. ان حيثيت ۾، ھو مالي بلن ۽ ٻين قانونن کي شڪست ڏيڻ يا گهٽ ۾ گهٽ دير ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ھن [[برطانوي ھندستاني فوج|ھندستاني فوج]] ۾ ھندستاني آفيسرن جي ڀرتي کي ھٿي ڏيڻ جي مقصد سان ھڪ ڪميٽي ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو، پر ھن فيصلي سبب ٻيا ماڻھو وڌيڪ اڳتي وڌي پاڻ حڪومت ۾ شامل ٿي ويا.<ref name="Autobiography1936">Nehru, Jawaharlal (1936) ''Jawaharlal Nehru: an autobiography, with musings on recent events in India''. Bodley Head. {{ISBN|9780370313139}}</ref>
مارچ 1926ع ۾ نھرو ھڪ نمائنده ڪانفرنس جو مطالبو ڪيو تہ جيئن ھندستان کي مڪمل [[ڊومينين]] حيثيت ڏيندڙ آئين تيار ڪيو وڃي، جيڪو برطانوي پارليامينٽ طرفان نافذ ڪيو وڃي. اھو مطالبو اسيمبليءَ رد ڪيو، نتيجي طور نھرو ۽ سندس ساٿين پنھنجون اسيمبلي سيٽون ڇڏيون ۽ ڪانگريس پارٽيءَ ڏانھن موٽي آيا.<ref name="Autobiography1936"/>
1916ع ۾ موتي لال جي پٽ [[جواھر لال نھرو]] جي سياست ۾ داخلا سان ھندستان جي سڀ کان طاقتور ۽ اثرائتي سياسي خاندان جي شروعات ٿي. جڏھن 1929ع ۾ [[جواھر لال نھرو]] ڪانگريس صدر چونڊيو ويو، تہ موتي لال ۽ نھرو خاندان جي مداحن کي خوشي ٿي تہ پٽ پيءُ جي جاءِ سنڀالي. جواھر لال پنھنجي پيءُ جي ڊومينين حيثيت واري ترجيح جي مخالفت ڪئي ھئي، ۽ جڏھن موتي لال [[سوراج پارٽي]] قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي تہ جواھر لال ڪانگريس پارٽي نہ ڇڏي.
== نھرو رپورٽ ==
موتي لال نھرو 1928ع ۾ مشھور نھرو ڪميشن جي صدارت ڪئي، جيڪا مڪمل طور برطانوي [[سائمن ڪميشن]] جو جواب ھئي. [[نھرو رپورٽ]]، جيڪا صرف ھندستانين طرفان لکيل پھريون آئين ھئي، سلطنت اندر ھندستان لاءِ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[ڪينيڊا]] جھڙي ڊومينين حيثيت جو تصور پيش ڪيو. ان کي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت حاصل ٿي، پر وڌيڪ قومپرست ھندستانين ان کي رد ڪيو، جيڪي مڪمل آزادي چاھيندا ھئا. ھندستان جي مسلم قيادت، خاص ڪري [[محمد علي جناح]]، ھن رپورٽ کي ان بنياد تي رد ڪيو تہ ھندو اڪثريت پرستيءَ خلاف آئيني تحفظن جي کوٽ ھندستاني مسلمانن لاءِ ناقابل قبول خطرا پيدا ڪري ٿي.
== وفات ۽ ورثو ==
موتي لال نھرو جي عمر ۽ ڪمزور ٿيندڙ صحت کيس 1929ع–1931ع جي تاريخي واقعن کان پري رکيو، جڏھن ڪانگريس مڪمل آزاديءَ کي پنھنجو مقصد قبول ڪيو ۽ گانڌي [[نمڪ ستياگرھ]] شروع ڪيو. کيس پنھنجي پٽ سان گڏ گرفتار ڪري قيد ڪيو ويو؛ پر سندس صحت خراب ٿي وئي ۽ کيس آزاد ڪيو ويو. جنوري 1931ع جي آخري ھفتي ۾ [[موھنداس ڪرمچند گانڌي|گانڌي]] ۽ ڪانگريس ورڪنگ ڪميٽيءَ کي حڪومت آزاد ڪيو، جيڪو انهن واقعن جي سلسلي ۾ ھڪ اشارو ھو، جن جو نتيجو گانڌي-ارون معاھدو ٿيڻو ھو. موتي لال کي آخري ڏينهن ۾ پنھنجي پٽ ۽ گانڌي کي پاڻ وٽ ڏسڻ جي تسلي ملي. 6 فيبروري 1931ع تي ھو فوت ٿي ويو.<ref name="congressbio" />
موتي لال نھرو کي ڀارت جي سڀ کان طاقتور سياسي خاندان جي سرپرست طور ياد ڪيو وڃي ٿو، جنھن بعد ۾ ٽي وزيراعظم پيدا ڪيا. سندس ٻہ پري جا پوٽا، [[راھول گانڌي]] ۽ [[ورون گانڌي]]، ڀارتي پارليامينٽ جي ھيٺين ايوان، [[لوڪ سڀا]] جا ميمبر آھن ۽ ترتيبوار [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ۽ [[ڀارتيه جنتا پارٽي]] سان تعلق رکن ٿا.
=== خراج تحسين ===
[[File:Motilal Nehru 1961 stamp of India.jpg|thumb|right|يادگاري ٽپال ٽڪيٽ، 1961ع]]
موتي لال نھرو کي خراج تحسين پيش ڪندي الھ آباد ھاءِ ڪورٽ جي برطانوي چيف جسٽس [[گرم ووڊ ميئرز|سر گرم ووڊ ميئرز]]<ref>{{cite web|title=Sir Edward Grimwood-Mears Captain 1939 to 1942|url=http://www.gandjlawrence.co.uk/GolfClub/hro/GrimwoodMears/GrimwoodMears.htm|access-date=5 July 2015}}</ref> چيو:{{Blockquote|ھن وٽ صلاحيتن جي فراواني ھئي، ۽ وڪيل طور ھن وٽ پنھنجو ڪيس سڀ کان دلڪش صورت ۾ پيش ڪرڻ جو فن ھو... سندس عوامي تقرير جو آواز نھايت نفيس ھو ۽ سندس انداز ۾ اھڙو ڪشش ھو جو کيس ٻڌڻ خوشيءَ جو سبب بڻبو ھو... پڙھڻ جي وسيع دائري ۽ سفر مان حاصل ڪيل لطف جي ڪري ھو ذاتي صحبت ۾ نھايت خوشگوار ساٿي ھو، ۽ جتي بہ ھو ميز تي ويھندو ھو، اتي ئي ميز جو سر ھوندو ھو ۽ اتي ئي دلچسپيءَ جو مرڪز ھوندو ھو. ھن ھن عدالت ۾ ھڪ تمام وڏي ساک ڇڏي آھي ۽ سندس نالو ھميشہ ھن عدالت سان لاڳاپيل رھندو ۽ ھن عدالت جي روايتن مان ھڪ رھندو.<ref>{{cite web|title=Pandit Moti Lal Nehru|url=http://www.allahabadhighcourt.in/event/PtMotiLalNehruNDOjha.pdf|work = Official website of Allahabad High Court|access-date=5 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=Jawaharlal Nehru: A Biography|author=Ghose, Sankar |page=5|year=1993|isbn=9788170233695}}</ref>}}
== تصنيفون ==
* ''The Voice of Freedom: Selected Speeches of Pandit Motilal Nehru''. مرتب: ڪوالم ماڌوا پنيڪر، اي. پرشاد. ايشيا پب. ھائوس، 1961ع
* ''Motilal Nehru: Essays and Reflections on His Life and Times''، پريت چبلاني. ايس. چند، 1961ع.
* ''Selected Works of Motilal Nehru'' (جلد 1–6)، مرتب: رويندر ڪمار، ڊي. اين. پنيگراھي. وڪاس پب.، 1995ع. {{ISBN|0-7069-1885-1}}.
== سوانح عمريون ==
* {{Cite book |last1=Bhattacharyya|first1=Upendra Chandra|last2=Chakravarty|first2=Shovendu Sunder|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru: His Life and Work|url=https://archive.org/details/hindswaraj.bjplib.025|year=1934|publisher=Modern Book Agency|OCLC=82455581}}
* {{Cite book |last1=Goswami|first1=D.C.|last2=Nayak|first2=R.K.|last3=Singh|first3=Shankar Dayal|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot|url=|year=1976|publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid|OCLC=2799459}}
* {{Cite book |last1=Jain|first1=A. Pershad|last2=Suri|first2=Promilla|author-link=|title=Motilal Nehru: A Short Political Biography|url=|year=1961|publisher=S. Chand|OCLC=1318940}}
* {{Cite book |last=Nanda |first=Bal Ram |author-link=Bal Ram Nanda |title=Motilal Nehru|url=https://archive.org/details/MOTILALNEHRU|year=1964|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|OCLC=773250260}}
*{{cite book |last1=Nanda |first1=B. R. |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908793-8 |url=https://books.google.com/books?id=iiwpDwAAQBAJ |language=en}}
== حوالا ==
{{reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |author=Katherine Frank |author-link=Katherine Frank (biographer) |year=2001 |title=Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi |publisher=HarperCollins |isbn=0-00-255646-4}}
* جواھر لال نھرو، '' My Autobiography''
== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Motilal Nehru}}
* {{PM20|FID=pe/012835}}
{{Indian National Congress Presidents}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Nehru, Motilal}}
[[زمرو:اتر پرديش مان ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ڪشميري سياستدان]]
[[زمرو:ڪشميري پنڊت]]
[[زمرو:انڊين نيشنل ڪانگريس جا صدر]]
[[زمرو:1861ع ۾ جنم]]
[[زمرو:1931ع ۾ وفات]]
[[زمرو:نھرو–گانڌي خاندان]]
[[زمرو:آگرا جا ماڻھو]]
[[زمرو:پرياگراج جا سياستدان]]
[[زمرو:ھندستان جي مرڪزي قانون ساز اسيمبلي جا ميمبر]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جا قيدي ۽ نظربند]]
[[زمرو:19ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:ھندستاني اخبارن جا باني]]
[[زمرو:ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ھندستاني بيرسٽر]]
[[زمرو:20ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:پرياگراج جا ماڻھو]]
[[زمرو:ھندستاني فري ميسن]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جي گڏيل صوبن جا ماڻھو]]
847ruiniy56ln89hvge0ofrhf7x2qac
380540
380539
2026-05-25T03:06:41Z
Intisar Ali
8681
/* */
380540
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|ھندستاني وڪيل ۽ سياستدان (1861–1931)}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = [[پنڊت]]
| name =
| image = MotilalNehru3.jpg
| birth_date = {{Birth date text|6 May 1861}}
| birth_place = [[آگرا]]، [[اتر-اولھہ صوبا]]، [[برطانوي راج|برطانوي ھندستان]]<ref name="congressbio">{{citation | title=Past Presidents- Motilal Nehru | url=http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20100906202727/http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | archive-date=6 September 2010 | df=dmy-all}}</ref> {{small|(ھاڻوڪي [[اتر پرديش]]، ڀارت)}}
| death_date = {{death date and age|6 فيبروري 1931|6 مئي 1861}}
| death_place = [[لکنو]]، [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبا]]، برطانوي ھندستان {{small|(ھاڻوڪي اتر پرديش، ڀارت)}}
| spouse = [[سوروپ راني نھرو|سوروپ راني ٿسو]]
| children = {{hlist|[[جواھر لال نھرو|جواھر لال]]|[[وجيا لڪشمي پنڊت|وجيا لڪشمي]]|[[ڪرشنا ھٿيسنگھ|ڪرشنا]]}}
| relatives = [[اندرا گانڌي]] (پوٽي)<br>[[راجيو گانڌي]] (پوٽي جو پٽ)
| alma_mater = [[ميوئر سينٽرل ڪاليج]]
| occupation = {{hlist|[[بيرسٽر]]|[[سرگرم ڪارڪن]]|[[وڪيل]]|[[سياستدان]]}}
| profession =
| signature =
| office = [[انڊين نيشنل ڪانگريس جي صدرن جي فھرست|انڊين نيشنل ڪانگريس جو صدر]]
| leader =
| term_start = 1919
| term_end = 1920
| predecessor = [[سيد حسن امام]]
| successor = [[لالا لجپت راءِ]]
| term_start2 = 1928
| term_end2 = 1929
| leader2 =
| predecessor2 = [[مختار احمد انصاري]]
| successor2 = [[جواھر لال نھرو]]
| caption = 1910ع واري ڏهاڪي ۾ نھرو
}}
'''موتي لال نھرو''' (6 مئي 1861 – 6 فيبروري 1931) ھڪ ھندستاني وڪيل، سرگرم ڪارڪن ۽ سياستدان ھو، جيڪو [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] سان لاڳاپيل ھو. ھن ٻہ ڀيرا [[ڪانگريس صدر]] طور خدمتون انجام ڏنيون، 1919ع کان 1920ع تائين ۽ 1928ع کان 1929ع تائين. ھو [[نھرو-گانڌي خاندان]] جو [[پدر شاھي|سرپرست]] ۽ ڀارت جي پھرين وزيراعظم [[جواھر لال نھرو]] جو پيءُ ھو.<ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=MNPS remembers Motilal Nehru |url=https://avenuemail.in/mnps-remembers-motilal-nehru/ |access-date=2024-11-14 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref>
== شروعاتي زندگي ۽ تعليم ==
موتي لال نھرو 6 مئي 1861ع تي ڪشميري پنڊت (برھمن) خاندان ۾ [[مرڻ کان پوءِ ڄاول ٻار|پيءُ جي وفات کان پوءِ ڄاول پٽ]] طور [[گنگاڌر نھرو]] ۽ سندس زال اندراني جي گھر پيدا ٿيو. [[1857ع جي ھندستاني بغاوت|1857ع جي سپاهي بغاوت]] دوران، گنگاڌر نھرو دهليءَ جو [[ڪوٽوال]] يا پوليس آفيسر ھو.<ref name="Rau1967">{{cite book|last=Rau|first=M. Chalapathi|author-link=Manikonda Chalapathi Rau|title=Nehru for Children|url=https://books.google.com/books?id=cmKzgMfl5vEC&pg=PA7|access-date=17 September 2013|year=1967|publisher=Children's Book Trust|isbn=978-81-7011-035-4|page=7}}</ref>{{Sfn|Nanda|1963|p=2}}
اھڙيءَ طرح، موتي لال پنھنجو ٻالڪپڻ [[کيتري]] ۾ گذاريو، جيڪو [[جئپور رياست|جئپور]] جي شاھي رياست اندر ٻيو وڏو [[ٺڪاڻو]] (جاگيرداري ملڪيت) ھو، جيڪو ھاڻي راجسٿان ۾ آھي. سندس وڏي ڀاءُ نند لال نھرو کيتري جي راجا فتح سنگھ جي خاص توجہ حاصل ڪئي، جيڪو سندس ھم عمر ھو، ۽ وسيع جاگيرداري ملڪيت جي [[ديوان (لقب)|ديوان]] (وزيراعظم؛ عملي طور منتظم) جي عھدي تي پھتو. 1870ع ۾ فتح سنگھ بنا اولاد جي فوت ٿيو ۽ سندس جاءِ تي ھڪ پري جو سوٽ آيو، جنھن کي پنھنجي اڳوڻي حڪمران جي ويجھن ماڻھن سان گھڻي دلچسپي نہ ھئي. نند لال کيتري ڇڏي آگرا آيو ۽ ڏٺائين تہ کيتري ۾ سندس اڳوڻو تجربو کيس قانوني ڪيسن بابت فريادين کي صلاح ڏيڻ جي قابل بڻائي ٿو. جڏھن ھن اھو محسوس ڪيو، تہ ھن ٻيھر محنت ۽ ثابت قدمي ڏيکاري ۽ ضروري امتحان پڙھي پاس ڪيا، تہ جيئن ھو برطانوي نوآبادياتي عدالتن ۾ وڪالت ڪري سگھي. پوءِ ھن [[آگرا]] جي صوبائي ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪئي. بعد ۾، [[ھاءِ ڪورٽ]] [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ڪئي وئي ۽ خاندان بہ ان شھر ڏانھن منتقل ٿي ويو.<ref name="congressbio"/><ref>[http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm Pandit Motilal Nehru Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227092644/http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm |date=27 December 2009}} Congress Sandesh.</ref><ref name="iloveindia.com">[http://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html Motilala Nehru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025111242/https://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html |date=25 October 2020 }} I Love India.com</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/408247/Motilal-Nehru Motilal Nehru] [[برٽانيڪا ڊاٽ ڪام]].</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |title=Motilal Nehru |access-date=10 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20080102071042/http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |archive-date=2 January 2008 }}</ref>
[[بل رام نندا|بي. آر. نندا]] موجب، نوجوانيءَ تائين موتي لال ۽ گنگاڌر جا ٻيا پٽ انگريزي ڳالهائڻ سکي چڪا ھئا.{{Sfn|Nanda|1963|p=19}} مؤرخ [[سروپلي گوپال]] موجب، موتي لال، پنھنجي وڏن وانگر، ڪنھن بہ ٻي ھندستاني ٻوليءَ جي ڀيٽ ۾ عربي، فارسي ۽ اردو ۾ وڌيڪ رواني رکندو ھو.<ref>{{cite book |last=Gopal |first=Sarvepalli |date=1976 |title=Jawaharlal Nehru: 1889-1947 |publisher=Harvard University Press |page=17}}</ref>
== ڪيريئر ==
موتي لال 1883ع ۾ بار جو امتحان پاس ڪيو ۽ ڪانپور ۾ وڪالت شروع ڪئي. ٽن سالن کان پوءِ ھو [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ٿيو، جتي سندس ڀاءُ نند لال اڳ ۾ ئي منافع بخش وڪالتي مشق قائم ڪري چڪو ھو. ايندڙ سال، اپريل 1887ع ۾، سندس ڀاءُ ٻائيتاليھن سالن جي عمر ۾ فوت ٿي ويو ۽ پٺيان پنج پٽ ۽ ٻہ ڌيئرون ڇڏي ويو. اھڙيءَ طرح موتي لال، 25 ورھين جي عمر ۾، وسيع نھرو خاندان جو اڪيلو ڪمائيندڙ بڻجي ويو.<ref name="congressbio" />
[[File:Jawaharlal Nehru as a young child with his parents.png|left|thumb|موتي لال نھرو پنھنجي زال سوروپ راني ۽ ننڍي پٽ جواھر لال سان]]
موتي لال جا ڪيترائي ڪيس وڏن زميندار خاندانن سان لاڳاپيل ديواني ڪيس ھئا. ٿوري ئي وقت ۾ ھن الھ آباد جي شھري سماج ۾ پنھنجو نالو پيدا ڪيو. پنھنجي وڪالت جي ڪاميابيءَ سان، 1900ع ۾ ھن شھر جي سول لائنز علائقي ۾ ھڪ وڏو خانداني گھر خريد ڪيو، ان کي ٻيھر تعمير ڪرايو ۽ ان جو نالو [[سوراج ڀون|آنند ڀون]] رکيو (لفظي معنيٰ: خوشيءَ جو گھر).<ref name="congressbio" /> 1909ع ۾ ھو پنھنجي قانوني ڪيريئر جي عروج تي پھتو، جڏھن کيس [[برطانيه جي پريوي ڪائونسل]] ۾ پيش ٿيڻ جي منظوري ملي.<ref name="Brown 2014 p. 22">{{cite book | last=Brown | first=J.M. | title=Nehru | publisher=Taylor & Francis | series=Profiles In Power | year=2014 | isbn=978-1-317-87476-8 | url=https://books.google.com/books?id=w2fXAwAAQBAJ&pg=PA22 | language=de | access-date=2019-08-29 | page=22}}</ref><ref name="Goswami Nayak Singh 1976 p. ">{{cite book | last1=Goswami | first1=D.C. | last2=Nayak | first2=R.K. | last3=Singh | first3=S.D. | title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot | publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid | year=1976 | url=https://books.google.com/books?id=U9UBAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29}}</ref> يورپ ڏانھن سندس بار بار سفرن ڪشميري برھمن برادريءَ کي ناراض ڪيو، ڇاڪاڻتہ ھن سمنڊ پار ڪرڻ کان پوءِ روايتي ''پرايشچت'' يا سڌاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪيو (سخت ھندو مت موجب، سمنڊ پار ڪرڻ سان ذات ختم ٿي ويندي ھئي ۽ ذات واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مخصوص ڪفاري جون رسمون ادا ڪرڻيون پونديون ھيون). 1899ع ۾، ڪفاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ سبب کيس ذات مان خارج ڪيو ويو.<ref name="Nehru Kumar Panigrahi 1982 p.72 ">{{cite book | last1=Nehru | first1=M. | last2=Kumar | first2=R. | last3=Panigrahi | first3=D.N. | title=Selected Works of Motilal Nehru: 1899-1918 | publisher=Vikas | series=Selected Works of Motilal Nehru | year=1982 | isbn=978-0-7069-1885-4 | url=https://books.google.com/books?id=MY5HAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29 | page=72}}</ref><ref name="मिश्र 2013 p.8 ">{{cite book | last=मिश्र | first=बंशीधर | title=मोतीलाल नेहरू | publisher=Neśanala Buka Ṭrasṭa, Iṇḍiyā | series=राष्ट्रीय जीवन-चरित | year=2013 | url=https://books.google.com/books?id=TqBcq_5iX1cC | language=hi | access-date=2019-08-29 | page=8| isbn=9788123767994}}</ref><ref>{{cite book |last=Nanda |first=B.R. |url= |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=1963 |publisher=Oxford University Press |isbn= |location= |pages=38–40 |author-link=}}</ref> ھو الھ آباد مان شايع ٿيندڙ معروف روزاني اخبار [[دي ليڊر (الھ آباد اخبار)|''دي ليڊر'']] جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جو پھريون چيئرمين ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.congress.org.in/role-of-press.php|title=Role of Press in India's Struggle for Freedom|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723140639/http://www.congress.org.in/role-of-press.php|archive-date=23 July 2010}}</ref>
5 فيبروري 1919ع تي ھن ھڪ نئين روزاني اخبار ''[[دي انڊيپينڊنٽ (ھندستان)|دي انڊيپينڊنٽ]]'' جاري ڪئي، جيڪا ''دي ليڊر'' جي مقابلي ۾ ھئي، ڇو تہ 1919ع ۾ ''دي ليڊر'' موتي لال جي معيار ۽ واضح سوچ موجب تمام گھڻي لبرل ھئي.<ref name="congressbio" />
ھن [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي ٿورن اڳواڻن مان امير ٿيڻ واري رستي تي قدم رکيو. 1918ع ۾ [[مھاتما گانڌي]] جي اثر ھيٺ نھرو پنھنجي زندگي تبديل ڪرڻ وارن پھرين ماڻھن مان ھڪ بڻيو، جنھن مغربي ڪپڙن ۽ مادي سامان کي ڇڏي وڌيڪ مقامي ھندستاني طرز زندگي اختيار ڪئي.
پنھنجي وڏي خاندان ۽ وڏن خانداني گھرن جا خرچ پورا ڪرڻ لاءِ نھرو کي ڪڏهن ڪڏهن وڪالت ڏانھن واپس وڃڻو پوندو ھو. [[سوراج ڀون|سوراج ڀون]] اصل ۾ 19ھين صديءَ جي مسلمان اڳواڻ ۽ تعليمي شخصيت [[سر سيد احمد خان]] جي ملڪيت ھو. گھر جي افتتاحي تقريب ۾ سر وليم مور اميد ظاھر ڪئي تہ الھ آباد جي سول لائنز ۾ ھي وڏو محل نما گھر ھندستان ۾ برطانوي سلطنت کي گڏ رکڻ وارو سيمينٽ ثابت ٿيندو. تضاد اھو آھي تہ اھو گھر 1900ع ۾ موتي لال نھرو خريد ڪيو ۽ اڳتي ھلي اھو ھندستاني آزاديءَ جي جدوجھد جو پينگھو بڻيو، جنھن ھندستان ۾ برطانوي حڪومت کي ختم ڪرڻو ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|title=The Little Magazine – Ghosts – David Lelyveld – The mystery mansion|website=www.littlemag.com|access-date=8 April 2016|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100733/http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|url-status=dead}}</ref>
=== سياسي ڪيريئر ===
موتي لال نھرو ٻہ ڀيرا ڪانگريس پارٽيءَ جو صدر رھيو، پھريون ڀيرو امرتسر (1919ع) ۾ ۽ ٻيون ڀيرو ڪلڪتي (1928ع) ۾.<ref name="congressbio" /> 1919ع جي [[جليانوالا باغ قتل عام]] ھن تي گھرو اثر ڇڏيو؛ ان واقعي کان پوءِ ھن بابت ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن لکيو: "منھنجو رت اُٻري رھيو آھي".<ref>{{Cite book|last=Tunzelmann|first=Alex von|title=Indian Summer|publisher=Simon & Schuster|year=2007|isbn=9781471166440|location=India|pages=48}}</ref> ساڳئي سال ڊسمبر ۾ کيس امرتسر ڪانگريس جي صدارت لاءِ چونڊيو ويو. ايندڙ سال دوران ڪيترين ئي سڃاتل حدن کي ڊاهيندڙ اڀرندڙ طوفان جي مرڪز ۾ موتي لال ھو. ھو اڪيلو اول درجي جو اڳواڻ ھو، جنھن سيپٽمبر 1920ع ۾ ڪلڪتي ۾ ٿيل خاص ڪانگريس ۾ عدم تعاون جي حمايت ڪئي. ڪلڪتو ڪانگريس (ڊسمبر 1928ع)، جنھن جي صدارت موتي لال ڪئي، اھا ڊومينين حيثيت قبول ڪرڻ لاءِ تيار ماڻھن ۽ مڪمل آزاديءَ کان گھٽ ڪجھ بہ قبول نہ ڪندڙ ماڻھن جي وچ ۾ سڌي ٽڪر جو منظر ھئي. ورھاڱي کان بچڻ لاءِ مھاتما گانڌي ھڪ تجويز پيش ڪئي، جنھن موجب جيڪڏهن برطانيا ھڪ سال اندر ڊومينين حيثيت نہ ڏئي تہ ڪانگريس مڪمل آزاديءَ جو مطالبو ڪندي ۽ ضرورت پئي تہ سول نافرماني شروع ڪري ان لاءِ جدوجھد ڪندي.<ref name="congressbio" /> کيس [[عدم تعاون تحريڪ]] دوران گرفتار ڪيو ويو. جيتوڻيڪ شروعات ۾ ھو گانڌيءَ جي ويجھو ھو، پر 1922ع ۾ اتر پرديش جي [[چوري چورا]] ۾ ھجوم طرفان پوليس وارن جي قتل سبب گانڌيءَ طرفان سول مزاحمت معطل ڪرڻ تي ھن کليل تنقيد ڪئي.
بعد ۾ موتي لال [[سوراج پارٽي]] ۾ شامل ٿيو، جيڪا برطانوي سرپرستي ھيٺ قائم ڪائونسلن ۾ داخل ٿيڻ چاھيندي ھئي. موتي لال [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبن]] جي قانون ساز ڪائونسل ۾ چونڊيو ويو، جتي ھن پنھنجي پيش ڪيل ٺھراءُ جي رد ٿيڻ خلاف پھريون واڪ آئوٽ ڪيو.<ref>{{cite book|last=Iyengar|first=A. S.|title=Role of Press and Indian Freedom Struggle: All Through the Gandhian Era|year=2001|publisher=APH Publishing|isbn= 9788176482561|url=https://books.google.com/books?id=pAJDpBQhBlcC}}</ref> 1923ع ۾ نھرو نئين [[مرڪزي قانون ساز اسيمبلي]]، [[برطانوي ھندستان]]، نئين دهليءَ ۾ چونڊيو ويو ۽ [[اپوزيشن جو اڳواڻ]] بڻيو. ان حيثيت ۾، ھو مالي بلن ۽ ٻين قانونن کي شڪست ڏيڻ يا گهٽ ۾ گهٽ دير ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ھن [[برطانوي ھندستاني فوج|ھندستاني فوج]] ۾ ھندستاني آفيسرن جي ڀرتي کي ھٿي ڏيڻ جي مقصد سان ھڪ ڪميٽي ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو، پر ھن فيصلي سبب ٻيا ماڻھو وڌيڪ اڳتي وڌي پاڻ حڪومت ۾ شامل ٿي ويا.<ref name="Autobiography1936">Nehru, Jawaharlal (1936) ''Jawaharlal Nehru: an autobiography, with musings on recent events in India''. Bodley Head. {{ISBN|9780370313139}}</ref>
مارچ 1926ع ۾ نھرو ھڪ نمائنده ڪانفرنس جو مطالبو ڪيو تہ جيئن ھندستان کي مڪمل [[ڊومينين]] حيثيت ڏيندڙ آئين تيار ڪيو وڃي، جيڪو برطانوي پارليامينٽ طرفان نافذ ڪيو وڃي. اھو مطالبو اسيمبليءَ رد ڪيو، نتيجي طور نھرو ۽ سندس ساٿين پنھنجون اسيمبلي سيٽون ڇڏيون ۽ ڪانگريس پارٽيءَ ڏانھن موٽي آيا.<ref name="Autobiography1936"/>
1916ع ۾ موتي لال جي پٽ [[جواھر لال نھرو]] جي سياست ۾ داخلا سان ھندستان جي سڀ کان طاقتور ۽ اثرائتي سياسي خاندان جي شروعات ٿي. جڏھن 1929ع ۾ [[جواھر لال نھرو]] ڪانگريس صدر چونڊيو ويو، تہ موتي لال ۽ نھرو خاندان جي مداحن کي خوشي ٿي تہ پٽ پيءُ جي جاءِ سنڀالي. جواھر لال پنھنجي پيءُ جي ڊومينين حيثيت واري ترجيح جي مخالفت ڪئي ھئي، ۽ جڏھن موتي لال [[سوراج پارٽي]] قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي تہ جواھر لال ڪانگريس پارٽي نہ ڇڏي.
== نھرو رپورٽ ==
موتي لال نھرو 1928ع ۾ مشھور نھرو ڪميشن جي صدارت ڪئي، جيڪا مڪمل طور برطانوي [[سائمن ڪميشن]] جو جواب ھئي. [[نھرو رپورٽ]]، جيڪا صرف ھندستانين طرفان لکيل پھريون آئين ھئي، سلطنت اندر ھندستان لاءِ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[ڪينيڊا]] جھڙي ڊومينين حيثيت جو تصور پيش ڪيو. ان کي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت حاصل ٿي، پر وڌيڪ قومپرست ھندستانين ان کي رد ڪيو، جيڪي مڪمل آزادي چاھيندا ھئا. ھندستان جي مسلم قيادت، خاص ڪري [[محمد علي جناح]]، ھن رپورٽ کي ان بنياد تي رد ڪيو تہ ھندو اڪثريت پرستيءَ خلاف آئيني تحفظن جي کوٽ ھندستاني مسلمانن لاءِ ناقابل قبول خطرا پيدا ڪري ٿي.
== وفات ۽ ورثو ==
موتي لال نھرو جي عمر ۽ ڪمزور ٿيندڙ صحت کيس 1929ع–1931ع جي تاريخي واقعن کان پري رکيو، جڏھن ڪانگريس مڪمل آزاديءَ کي پنھنجو مقصد قبول ڪيو ۽ گانڌي [[نمڪ ستياگرھ]] شروع ڪيو. کيس پنھنجي پٽ سان گڏ گرفتار ڪري قيد ڪيو ويو؛ پر سندس صحت خراب ٿي وئي ۽ کيس آزاد ڪيو ويو. جنوري 1931ع جي آخري ھفتي ۾ [[موھنداس ڪرمچند گانڌي|گانڌي]] ۽ ڪانگريس ورڪنگ ڪميٽيءَ کي حڪومت آزاد ڪيو، جيڪو انهن واقعن جي سلسلي ۾ ھڪ اشارو ھو، جن جو نتيجو گانڌي-ارون معاھدو ٿيڻو ھو. موتي لال کي آخري ڏينهن ۾ پنھنجي پٽ ۽ گانڌي کي پاڻ وٽ ڏسڻ جي تسلي ملي. 6 فيبروري 1931ع تي ھو فوت ٿي ويو.<ref name="congressbio" />
موتي لال نھرو کي ڀارت جي سڀ کان طاقتور سياسي خاندان جي سرپرست طور ياد ڪيو وڃي ٿو، جنھن بعد ۾ ٽي وزيراعظم پيدا ڪيا. سندس ٻہ پري جا پوٽا، [[راھول گانڌي]] ۽ [[ورون گانڌي]]، ڀارتي پارليامينٽ جي ھيٺين ايوان، [[لوڪ سڀا]] جا ميمبر آھن ۽ ترتيبوار [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ۽ [[ڀارتيه جنتا پارٽي]] سان تعلق رکن ٿا.
=== خراج تحسين ===
[[File:Motilal Nehru 1961 stamp of India.jpg|thumb|right|يادگاري ٽپال ٽڪيٽ، 1961ع]]
موتي لال نھرو کي خراج تحسين پيش ڪندي الھ آباد ھاءِ ڪورٽ جي برطانوي چيف جسٽس [[گرم ووڊ ميئرز|سر گرم ووڊ ميئرز]]<ref>{{cite web|title=Sir Edward Grimwood-Mears Captain 1939 to 1942|url=http://www.gandjlawrence.co.uk/GolfClub/hro/GrimwoodMears/GrimwoodMears.htm|access-date=5 July 2015}}</ref> چيو:{{Blockquote|ھن وٽ صلاحيتن جي فراواني ھئي، ۽ وڪيل طور ھن وٽ پنھنجو ڪيس سڀ کان دلڪش صورت ۾ پيش ڪرڻ جو فن ھو... سندس عوامي تقرير جو آواز نھايت نفيس ھو ۽ سندس انداز ۾ اھڙو ڪشش ھو جو کيس ٻڌڻ خوشيءَ جو سبب بڻبو ھو... پڙھڻ جي وسيع دائري ۽ سفر مان حاصل ڪيل لطف جي ڪري ھو ذاتي صحبت ۾ نھايت خوشگوار ساٿي ھو، ۽ جتي بہ ھو ميز تي ويھندو ھو، اتي ئي ميز جو سر ھوندو ھو ۽ اتي ئي دلچسپيءَ جو مرڪز ھوندو ھو. ھن ھن عدالت ۾ ھڪ تمام وڏي ساک ڇڏي آھي ۽ سندس نالو ھميشہ ھن عدالت سان لاڳاپيل رھندو ۽ ھن عدالت جي روايتن مان ھڪ رھندو.<ref>{{cite web|title=Pandit Moti Lal Nehru|url=http://www.allahabadhighcourt.in/event/PtMotiLalNehruNDOjha.pdf|work = Official website of Allahabad High Court|access-date=5 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=Jawaharlal Nehru: A Biography|author=Ghose, Sankar |page=5|year=1993|isbn=9788170233695}}</ref>}}
== تصنيفون ==
* ''The Voice of Freedom: Selected Speeches of Pandit Motilal Nehru''. مرتب: ڪوالم ماڌوا پنيڪر، اي. پرشاد. ايشيا پب. ھائوس، 1961ع
* ''Motilal Nehru: Essays and Reflections on His Life and Times''، پريت چبلاني. ايس. چند، 1961ع.
* ''Selected Works of Motilal Nehru'' (جلد 1–6)، مرتب: رويندر ڪمار، ڊي. اين. پنيگراھي. وڪاس پب.، 1995ع. {{ISBN|0-7069-1885-1}}.
== سوانح عمريون ==
* {{Cite book |last1=Bhattacharyya|first1=Upendra Chandra|last2=Chakravarty|first2=Shovendu Sunder|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru: His Life and Work|url=https://archive.org/details/hindswaraj.bjplib.025|year=1934|publisher=Modern Book Agency|OCLC=82455581}}
* {{Cite book |last1=Goswami|first1=D.C.|last2=Nayak|first2=R.K.|last3=Singh|first3=Shankar Dayal|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot|url=|year=1976|publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid|OCLC=2799459}}
* {{Cite book |last1=Jain|first1=A. Pershad|last2=Suri|first2=Promilla|author-link=|title=Motilal Nehru: A Short Political Biography|url=|year=1961|publisher=S. Chand|OCLC=1318940}}
* {{Cite book |last=Nanda |first=Bal Ram |author-link=Bal Ram Nanda |title=Motilal Nehru|url=https://archive.org/details/MOTILALNEHRU|year=1964|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|OCLC=773250260}}
*{{cite book |last1=Nanda |first1=B. R. |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908793-8 |url=https://books.google.com/books?id=iiwpDwAAQBAJ |language=en}}
== حوالا ==
{{reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |author=Katherine Frank |author-link=Katherine Frank (biographer) |year=2001 |title=Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi |publisher=HarperCollins |isbn=0-00-255646-4}}
* جواھر لال نھرو، '' My Autobiography''
== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Motilal Nehru}}
* {{PM20|FID=pe/012835}}
{{Indian National Congress Presidents}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Nehru, Motilal}}
[[زمرو:اتر پرديش مان ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ڪشميري سياستدان]]
[[زمرو:ڪشميري پنڊت]]
[[زمرو:انڊين نيشنل ڪانگريس جا صدر]]
[[زمرو:1861ع ۾ جنم]]
[[زمرو:1931ع ۾ وفات]]
[[زمرو:نھرو–گانڌي خاندان]]
[[زمرو:آگرا جا ماڻھو]]
[[زمرو:پرياگراج جا سياستدان]]
[[زمرو:ھندستان جي مرڪزي قانون ساز اسيمبلي جا ميمبر]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جا قيدي ۽ نظربند]]
[[زمرو:19ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:ھندستاني اخبارن جا باني]]
[[زمرو:ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ھندستاني بيرسٽر]]
[[زمرو:20ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:پرياگراج جا ماڻھو]]
[[زمرو:ھندستاني فري ميسن]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جي گڏيل صوبن جا ماڻھو]]
8dau07atvtufz9vcifrvih43n9lnmpu
380541
380540
2026-05-25T03:15:12Z
Intisar Ali
8681
/* */
380541
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|ھندستاني وڪيل ۽ سياستدان (1861–1931)}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = [[پنڊت]]
| name =
| image = MotilalNehru3.jpg
| birth_date = 6 مئي 1861
| birth_place = [[آگرا]]، [[اتر-اولھہ صوبا]]، [[برطانوي راج|برطانوي ھندستان]]<ref name="congressbio">{{citation | title=Past Presidents- Motilal Nehru | url=http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20100906202727/http://www.congress.org.in/new/past-president-detail.php?id=29 | archive-date=6 September 2010 | df=dmy-all}}</ref> {{small|(ھاڻوڪي [[اتر پرديش]]، ڀارت)}}
| death_date = 6 فيبروري 1931
| death_place = [[لکنو]]، [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبا]]، برطانوي ھندستان {{small|(ھاڻوڪي اتر پرديش، ڀارت)}}
| spouse = [[سوروپ راني نھرو|سوروپ راني ٿسو]]
| children = {{hlist|[[جواھر لال نھرو|جواھر لال]]|[[وجيا لڪشمي پنڊت|وجيا لڪشمي]]|[[ڪرشنا ھٿيسنگھ|ڪرشنا]]}}
| relatives = [[اندرا گانڌي]] (پوٽي)<br>[[راجيو گانڌي]] (پوٽي جو پٽ)
| alma_mater = [[ميوئر سينٽرل ڪاليج]]
| occupation = {{hlist|[[بيرسٽر]]|[[سرگرم ڪارڪن]]|[[وڪيل]]|[[سياستدان]]}}
| profession =
| signature =
| office = [[انڊين نيشنل ڪانگريس جي صدرن جي فھرست|انڊين نيشنل ڪانگريس جو صدر]]
| leader =
| term_start = 1919
| term_end = 1920
| predecessor = [[سيد حسن امام]]
| successor = [[لالا لجپت راءِ]]
| term_start2 = 1928
| term_end2 = 1929
| leader2 =
| predecessor2 = [[مختار احمد انصاري]]
| successor2 = [[جواھر لال نھرو]]
| caption = 1910ع واري ڏهاڪي ۾ نھرو
}}
'''موتي لال نھرو''' (6 مئي 1861 – 6 فيبروري 1931) ھڪ ھندستاني وڪيل، سرگرم ڪارڪن ۽ سياستدان ھو، جيڪو [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] سان لاڳاپيل ھو. ھن ٻہ ڀيرا [[ڪانگريس صدر]] طور خدمتون انجام ڏنيون، 1919ع کان 1920ع تائين ۽ 1928ع کان 1929ع تائين. ھو [[نھرو-گانڌي خاندان]] جو [[پدر شاھي|سرپرست]] ۽ ڀارت جي پھرين وزيراعظم [[جواھر لال نھرو]] جو پيءُ ھو.<ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=MNPS remembers Motilal Nehru |url=https://avenuemail.in/mnps-remembers-motilal-nehru/ |access-date=2024-11-14 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref>
== شروعاتي زندگي ۽ تعليم ==
موتي لال نھرو 6 مئي 1861ع تي ڪشميري پنڊت (برھمن) خاندان ۾ [[مرڻ کان پوءِ ڄاول ٻار|پيءُ جي وفات کان پوءِ ڄاول پٽ]] طور [[گنگاڌر نھرو]] ۽ سندس زال اندراني جي گھر پيدا ٿيو. [[1857ع جي ھندستاني بغاوت|1857ع جي سپاهي بغاوت]] دوران، گنگاڌر نھرو دهليءَ جو [[ڪوٽوال]] يا پوليس آفيسر ھو.<ref name="Rau1967">{{cite book|last=Rau|first=M. Chalapathi|author-link=Manikonda Chalapathi Rau|title=Nehru for Children|url=https://books.google.com/books?id=cmKzgMfl5vEC&pg=PA7|access-date=17 September 2013|year=1967|publisher=Children's Book Trust|isbn=978-81-7011-035-4|page=7}}</ref>{{Sfn|Nanda|1963|p=2}}
اھڙيءَ طرح، موتي لال پنھنجو ٻالڪپڻ [[کيتري]] ۾ گذاريو، جيڪو [[جئپور رياست|جئپور]] جي شاھي رياست اندر ٻيو وڏو [[ٺڪاڻو]] (جاگيرداري ملڪيت) ھو، جيڪو ھاڻي راجسٿان ۾ آھي. سندس وڏي ڀاءُ نند لال نھرو کيتري جي راجا فتح سنگھ جي خاص توجہ حاصل ڪئي، جيڪو سندس ھم عمر ھو، ۽ وسيع جاگيرداري ملڪيت جي [[ديوان (لقب)|ديوان]] (وزيراعظم؛ عملي طور منتظم) جي عھدي تي پھتو. 1870ع ۾ فتح سنگھ بنا اولاد جي فوت ٿيو ۽ سندس جاءِ تي ھڪ پري جو سوٽ آيو، جنھن کي پنھنجي اڳوڻي حڪمران جي ويجھن ماڻھن سان گھڻي دلچسپي نہ ھئي. نند لال کيتري ڇڏي آگرا آيو ۽ ڏٺائين تہ کيتري ۾ سندس اڳوڻو تجربو کيس قانوني ڪيسن بابت فريادين کي صلاح ڏيڻ جي قابل بڻائي ٿو. جڏھن ھن اھو محسوس ڪيو، تہ ھن ٻيھر محنت ۽ ثابت قدمي ڏيکاري ۽ ضروري امتحان پڙھي پاس ڪيا، تہ جيئن ھو برطانوي نوآبادياتي عدالتن ۾ وڪالت ڪري سگھي. پوءِ ھن [[آگرا]] جي صوبائي ھاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت شروع ڪئي. بعد ۾، [[ھاءِ ڪورٽ]] [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ڪئي وئي ۽ خاندان بہ ان شھر ڏانھن منتقل ٿي ويو.<ref name="congressbio"/><ref>[http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm Pandit Motilal Nehru Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227092644/http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/pandit_motilal_nehru.htm |date=27 December 2009}} Congress Sandesh.</ref><ref name="iloveindia.com">[http://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html Motilala Nehru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025111242/https://www.iloveindia.com/indian-heroes/motilal-nehru.html |date=25 October 2020 }} I Love India.com</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/408247/Motilal-Nehru Motilal Nehru] [[برٽانيڪا ڊاٽ ڪام]].</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |title=Motilal Nehru |access-date=10 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20080102071042/http://www.amaltas.org/category/great-indian-personalities/motilal-nehru/ |archive-date=2 January 2008 }}</ref>
[[بل رام نندا|بي. آر. نندا]] موجب، نوجوانيءَ تائين موتي لال ۽ گنگاڌر جا ٻيا پٽ انگريزي ڳالهائڻ سکي چڪا ھئا.{{Sfn|Nanda|1963|p=19}} مؤرخ [[سروپلي گوپال]] موجب، موتي لال، پنھنجي وڏن وانگر، ڪنھن بہ ٻي ھندستاني ٻوليءَ جي ڀيٽ ۾ عربي، فارسي ۽ اردو ۾ وڌيڪ رواني رکندو ھو.<ref>{{cite book |last=Gopal |first=Sarvepalli |date=1976 |title=Jawaharlal Nehru: 1889-1947 |publisher=Harvard University Press |page=17}}</ref>
== ڪيريئر ==
موتي لال 1883ع ۾ بار جو امتحان پاس ڪيو ۽ ڪانپور ۾ وڪالت شروع ڪئي. ٽن سالن کان پوءِ ھو [[پرياگراج|الھ آباد]] منتقل ٿيو، جتي سندس ڀاءُ نند لال اڳ ۾ ئي منافع بخش وڪالتي مشق قائم ڪري چڪو ھو. ايندڙ سال، اپريل 1887ع ۾، سندس ڀاءُ ٻائيتاليھن سالن جي عمر ۾ فوت ٿي ويو ۽ پٺيان پنج پٽ ۽ ٻہ ڌيئرون ڇڏي ويو. اھڙيءَ طرح موتي لال، 25 ورھين جي عمر ۾، وسيع نھرو خاندان جو اڪيلو ڪمائيندڙ بڻجي ويو.<ref name="congressbio" />
[[File:Jawaharlal Nehru as a young child with his parents.png|left|thumb|موتي لال نھرو پنھنجي زال سوروپ راني ۽ ننڍي پٽ جواھر لال سان]]
موتي لال جا ڪيترائي ڪيس وڏن زميندار خاندانن سان لاڳاپيل ديواني ڪيس ھئا. ٿوري ئي وقت ۾ ھن الھ آباد جي شھري سماج ۾ پنھنجو نالو پيدا ڪيو. پنھنجي وڪالت جي ڪاميابيءَ سان، 1900ع ۾ ھن شھر جي سول لائنز علائقي ۾ ھڪ وڏو خانداني گھر خريد ڪيو، ان کي ٻيھر تعمير ڪرايو ۽ ان جو نالو [[سوراج ڀون|آنند ڀون]] رکيو (لفظي معنيٰ: خوشيءَ جو گھر).<ref name="congressbio" /> 1909ع ۾ ھو پنھنجي قانوني ڪيريئر جي عروج تي پھتو، جڏھن کيس [[برطانيه جي پريوي ڪائونسل]] ۾ پيش ٿيڻ جي منظوري ملي.<ref name="Brown 2014 p. 22">{{cite book | last=Brown | first=J.M. | title=Nehru | publisher=Taylor & Francis | series=Profiles In Power | year=2014 | isbn=978-1-317-87476-8 | url=https://books.google.com/books?id=w2fXAwAAQBAJ&pg=PA22 | language=de | access-date=2019-08-29 | page=22}}</ref><ref name="Goswami Nayak Singh 1976 p. ">{{cite book | last1=Goswami | first1=D.C. | last2=Nayak | first2=R.K. | last3=Singh | first3=S.D. | title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot | publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid | year=1976 | url=https://books.google.com/books?id=U9UBAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29}}</ref> يورپ ڏانھن سندس بار بار سفرن ڪشميري برھمن برادريءَ کي ناراض ڪيو، ڇاڪاڻتہ ھن سمنڊ پار ڪرڻ کان پوءِ روايتي ''پرايشچت'' يا سڌاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪيو (سخت ھندو مت موجب، سمنڊ پار ڪرڻ سان ذات ختم ٿي ويندي ھئي ۽ ذات واپس حاصل ڪرڻ لاءِ مخصوص ڪفاري جون رسمون ادا ڪرڻيون پونديون ھيون). 1899ع ۾، ڪفاري واري رسم ادا ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ سبب کيس ذات مان خارج ڪيو ويو.<ref name="Nehru Kumar Panigrahi 1982 p.72 ">{{cite book | last1=Nehru | first1=M. | last2=Kumar | first2=R. | last3=Panigrahi | first3=D.N. | title=Selected Works of Motilal Nehru: 1899-1918 | publisher=Vikas | series=Selected Works of Motilal Nehru | year=1982 | isbn=978-0-7069-1885-4 | url=https://books.google.com/books?id=MY5HAAAAMAAJ | access-date=2019-08-29 | page=72}}</ref><ref name="मिश्र 2013 p.8 ">{{cite book | last=मिश्र | first=बंशीधर | title=मोतीलाल नेहरू | publisher=Neśanala Buka Ṭrasṭa, Iṇḍiyā | series=राष्ट्रीय जीवन-चरित | year=2013 | url=https://books.google.com/books?id=TqBcq_5iX1cC | language=hi | access-date=2019-08-29 | page=8| isbn=9788123767994}}</ref><ref>{{cite book |last=Nanda |first=B.R. |url= |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=1963 |publisher=Oxford University Press |isbn= |location= |pages=38–40 |author-link=}}</ref> ھو الھ آباد مان شايع ٿيندڙ معروف روزاني اخبار [[دي ليڊر (الھ آباد اخبار)|''دي ليڊر'']] جي بورڊ آف ڊائريڪٽرز جو پھريون چيئرمين ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.congress.org.in/role-of-press.php|title=Role of Press in India's Struggle for Freedom|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723140639/http://www.congress.org.in/role-of-press.php|archive-date=23 July 2010}}</ref>
5 فيبروري 1919ع تي ھن ھڪ نئين روزاني اخبار ''[[دي انڊيپينڊنٽ (ھندستان)|دي انڊيپينڊنٽ]]'' جاري ڪئي، جيڪا ''دي ليڊر'' جي مقابلي ۾ ھئي، ڇو تہ 1919ع ۾ ''دي ليڊر'' موتي لال جي معيار ۽ واضح سوچ موجب تمام گھڻي لبرل ھئي.<ref name="congressbio" />
ھن [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي ٿورن اڳواڻن مان امير ٿيڻ واري رستي تي قدم رکيو. 1918ع ۾ [[مھاتما گانڌي]] جي اثر ھيٺ نھرو پنھنجي زندگي تبديل ڪرڻ وارن پھرين ماڻھن مان ھڪ بڻيو، جنھن مغربي ڪپڙن ۽ مادي سامان کي ڇڏي وڌيڪ مقامي ھندستاني طرز زندگي اختيار ڪئي.
پنھنجي وڏي خاندان ۽ وڏن خانداني گھرن جا خرچ پورا ڪرڻ لاءِ نھرو کي ڪڏهن ڪڏهن وڪالت ڏانھن واپس وڃڻو پوندو ھو. [[سوراج ڀون|سوراج ڀون]] اصل ۾ 19ھين صديءَ جي مسلمان اڳواڻ ۽ تعليمي شخصيت [[سر سيد احمد خان]] جي ملڪيت ھو. گھر جي افتتاحي تقريب ۾ سر وليم مور اميد ظاھر ڪئي تہ الھ آباد جي سول لائنز ۾ ھي وڏو محل نما گھر ھندستان ۾ برطانوي سلطنت کي گڏ رکڻ وارو سيمينٽ ثابت ٿيندو. تضاد اھو آھي تہ اھو گھر 1900ع ۾ موتي لال نھرو خريد ڪيو ۽ اڳتي ھلي اھو ھندستاني آزاديءَ جي جدوجھد جو پينگھو بڻيو، جنھن ھندستان ۾ برطانوي حڪومت کي ختم ڪرڻو ھو.<ref>{{cite web|url=http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|title=The Little Magazine – Ghosts – David Lelyveld – The mystery mansion|website=www.littlemag.com|access-date=8 April 2016|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406100733/http://www.littlemag.com/ghosts/davidlelyveld.html|url-status=dead}}</ref>
=== سياسي ڪيريئر ===
موتي لال نھرو ٻہ ڀيرا ڪانگريس پارٽيءَ جو صدر رھيو، پھريون ڀيرو امرتسر (1919ع) ۾ ۽ ٻيون ڀيرو ڪلڪتي (1928ع) ۾.<ref name="congressbio" /> 1919ع جي [[جليانوالا باغ قتل عام]] ھن تي گھرو اثر ڇڏيو؛ ان واقعي کان پوءِ ھن بابت ٻڌايو وڃي ٿو تہ ھن لکيو: "منھنجو رت اُٻري رھيو آھي".<ref>{{Cite book|last=Tunzelmann|first=Alex von|title=Indian Summer|publisher=Simon & Schuster|year=2007|isbn=9781471166440|location=India|pages=48}}</ref> ساڳئي سال ڊسمبر ۾ کيس امرتسر ڪانگريس جي صدارت لاءِ چونڊيو ويو. ايندڙ سال دوران ڪيترين ئي سڃاتل حدن کي ڊاهيندڙ اڀرندڙ طوفان جي مرڪز ۾ موتي لال ھو. ھو اڪيلو اول درجي جو اڳواڻ ھو، جنھن سيپٽمبر 1920ع ۾ ڪلڪتي ۾ ٿيل خاص ڪانگريس ۾ عدم تعاون جي حمايت ڪئي. ڪلڪتو ڪانگريس (ڊسمبر 1928ع)، جنھن جي صدارت موتي لال ڪئي، اھا ڊومينين حيثيت قبول ڪرڻ لاءِ تيار ماڻھن ۽ مڪمل آزاديءَ کان گھٽ ڪجھ بہ قبول نہ ڪندڙ ماڻھن جي وچ ۾ سڌي ٽڪر جو منظر ھئي. ورھاڱي کان بچڻ لاءِ مھاتما گانڌي ھڪ تجويز پيش ڪئي، جنھن موجب جيڪڏهن برطانيا ھڪ سال اندر ڊومينين حيثيت نہ ڏئي تہ ڪانگريس مڪمل آزاديءَ جو مطالبو ڪندي ۽ ضرورت پئي تہ سول نافرماني شروع ڪري ان لاءِ جدوجھد ڪندي.<ref name="congressbio" /> کيس [[عدم تعاون تحريڪ]] دوران گرفتار ڪيو ويو. جيتوڻيڪ شروعات ۾ ھو گانڌيءَ جي ويجھو ھو، پر 1922ع ۾ اتر پرديش جي [[چوري چورا]] ۾ ھجوم طرفان پوليس وارن جي قتل سبب گانڌيءَ طرفان سول مزاحمت معطل ڪرڻ تي ھن کليل تنقيد ڪئي.
بعد ۾ موتي لال [[سوراج پارٽي]] ۾ شامل ٿيو، جيڪا برطانوي سرپرستي ھيٺ قائم ڪائونسلن ۾ داخل ٿيڻ چاھيندي ھئي. موتي لال [[برطانوي ھندستان جا گڏيل صوبا|گڏيل صوبن]] جي قانون ساز ڪائونسل ۾ چونڊيو ويو، جتي ھن پنھنجي پيش ڪيل ٺھراءُ جي رد ٿيڻ خلاف پھريون واڪ آئوٽ ڪيو.<ref>{{cite book|last=Iyengar|first=A. S.|title=Role of Press and Indian Freedom Struggle: All Through the Gandhian Era|year=2001|publisher=APH Publishing|isbn= 9788176482561|url=https://books.google.com/books?id=pAJDpBQhBlcC}}</ref> 1923ع ۾ نھرو نئين [[مرڪزي قانون ساز اسيمبلي]]، [[برطانوي ھندستان]]، نئين دهليءَ ۾ چونڊيو ويو ۽ [[اپوزيشن جو اڳواڻ]] بڻيو. ان حيثيت ۾، ھو مالي بلن ۽ ٻين قانونن کي شڪست ڏيڻ يا گهٽ ۾ گهٽ دير ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ھن [[برطانوي ھندستاني فوج|ھندستاني فوج]] ۾ ھندستاني آفيسرن جي ڀرتي کي ھٿي ڏيڻ جي مقصد سان ھڪ ڪميٽي ۾ شامل ٿيڻ تي اتفاق ڪيو، پر ھن فيصلي سبب ٻيا ماڻھو وڌيڪ اڳتي وڌي پاڻ حڪومت ۾ شامل ٿي ويا.<ref name="Autobiography1936">Nehru, Jawaharlal (1936) ''Jawaharlal Nehru: an autobiography, with musings on recent events in India''. Bodley Head. {{ISBN|9780370313139}}</ref>
مارچ 1926ع ۾ نھرو ھڪ نمائنده ڪانفرنس جو مطالبو ڪيو تہ جيئن ھندستان کي مڪمل [[ڊومينين]] حيثيت ڏيندڙ آئين تيار ڪيو وڃي، جيڪو برطانوي پارليامينٽ طرفان نافذ ڪيو وڃي. اھو مطالبو اسيمبليءَ رد ڪيو، نتيجي طور نھرو ۽ سندس ساٿين پنھنجون اسيمبلي سيٽون ڇڏيون ۽ ڪانگريس پارٽيءَ ڏانھن موٽي آيا.<ref name="Autobiography1936"/>
1916ع ۾ موتي لال جي پٽ [[جواھر لال نھرو]] جي سياست ۾ داخلا سان ھندستان جي سڀ کان طاقتور ۽ اثرائتي سياسي خاندان جي شروعات ٿي. جڏھن 1929ع ۾ [[جواھر لال نھرو]] ڪانگريس صدر چونڊيو ويو، تہ موتي لال ۽ نھرو خاندان جي مداحن کي خوشي ٿي تہ پٽ پيءُ جي جاءِ سنڀالي. جواھر لال پنھنجي پيءُ جي ڊومينين حيثيت واري ترجيح جي مخالفت ڪئي ھئي، ۽ جڏھن موتي لال [[سوراج پارٽي]] قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي تہ جواھر لال ڪانگريس پارٽي نہ ڇڏي.
== نھرو رپورٽ ==
موتي لال نھرو 1928ع ۾ مشھور نھرو ڪميشن جي صدارت ڪئي، جيڪا مڪمل طور برطانوي [[سائمن ڪميشن]] جو جواب ھئي. [[نھرو رپورٽ]]، جيڪا صرف ھندستانين طرفان لکيل پھريون آئين ھئي، سلطنت اندر ھندستان لاءِ [[آسٽريليا]]، [[نيوزيلينڊ]] ۽ [[ڪينيڊا]] جھڙي ڊومينين حيثيت جو تصور پيش ڪيو. ان کي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت حاصل ٿي، پر وڌيڪ قومپرست ھندستانين ان کي رد ڪيو، جيڪي مڪمل آزادي چاھيندا ھئا. ھندستان جي مسلم قيادت، خاص ڪري [[محمد علي جناح]]، ھن رپورٽ کي ان بنياد تي رد ڪيو تہ ھندو اڪثريت پرستيءَ خلاف آئيني تحفظن جي کوٽ ھندستاني مسلمانن لاءِ ناقابل قبول خطرا پيدا ڪري ٿي.
== وفات ۽ ورثو ==
موتي لال نھرو جي عمر ۽ ڪمزور ٿيندڙ صحت کيس 1929ع–1931ع جي تاريخي واقعن کان پري رکيو، جڏھن ڪانگريس مڪمل آزاديءَ کي پنھنجو مقصد قبول ڪيو ۽ گانڌي [[نمڪ ستياگرھ]] شروع ڪيو. کيس پنھنجي پٽ سان گڏ گرفتار ڪري قيد ڪيو ويو؛ پر سندس صحت خراب ٿي وئي ۽ کيس آزاد ڪيو ويو. جنوري 1931ع جي آخري ھفتي ۾ [[موھنداس ڪرمچند گانڌي|گانڌي]] ۽ ڪانگريس ورڪنگ ڪميٽيءَ کي حڪومت آزاد ڪيو، جيڪو انهن واقعن جي سلسلي ۾ ھڪ اشارو ھو، جن جو نتيجو گانڌي-ارون معاھدو ٿيڻو ھو. موتي لال کي آخري ڏينهن ۾ پنھنجي پٽ ۽ گانڌي کي پاڻ وٽ ڏسڻ جي تسلي ملي. 6 فيبروري 1931ع تي ھو فوت ٿي ويو.<ref name="congressbio" />
موتي لال نھرو کي ڀارت جي سڀ کان طاقتور سياسي خاندان جي سرپرست طور ياد ڪيو وڃي ٿو، جنھن بعد ۾ ٽي وزيراعظم پيدا ڪيا. سندس ٻہ پري جا پوٽا، [[راھول گانڌي]] ۽ [[ورون گانڌي]]، ڀارتي پارليامينٽ جي ھيٺين ايوان، [[لوڪ سڀا]] جا ميمبر آھن ۽ ترتيبوار [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ۽ [[ڀارتيه جنتا پارٽي]] سان تعلق رکن ٿا.
=== خراج تحسين ===
[[File:Motilal Nehru 1961 stamp of India.jpg|thumb|right|يادگاري ٽپال ٽڪيٽ، 1961ع]]
موتي لال نھرو کي خراج تحسين پيش ڪندي الھ آباد ھاءِ ڪورٽ جي برطانوي چيف جسٽس [[گرم ووڊ ميئرز|سر گرم ووڊ ميئرز]]<ref>{{cite web|title=Sir Edward Grimwood-Mears Captain 1939 to 1942|url=http://www.gandjlawrence.co.uk/GolfClub/hro/GrimwoodMears/GrimwoodMears.htm|access-date=5 July 2015}}</ref> چيو:{{Blockquote|ھن وٽ صلاحيتن جي فراواني ھئي، ۽ وڪيل طور ھن وٽ پنھنجو ڪيس سڀ کان دلڪش صورت ۾ پيش ڪرڻ جو فن ھو... سندس عوامي تقرير جو آواز نھايت نفيس ھو ۽ سندس انداز ۾ اھڙو ڪشش ھو جو کيس ٻڌڻ خوشيءَ جو سبب بڻبو ھو... پڙھڻ جي وسيع دائري ۽ سفر مان حاصل ڪيل لطف جي ڪري ھو ذاتي صحبت ۾ نھايت خوشگوار ساٿي ھو، ۽ جتي بہ ھو ميز تي ويھندو ھو، اتي ئي ميز جو سر ھوندو ھو ۽ اتي ئي دلچسپيءَ جو مرڪز ھوندو ھو. ھن ھن عدالت ۾ ھڪ تمام وڏي ساک ڇڏي آھي ۽ سندس نالو ھميشہ ھن عدالت سان لاڳاپيل رھندو ۽ ھن عدالت جي روايتن مان ھڪ رھندو.<ref>{{cite web|title=Pandit Moti Lal Nehru|url=http://www.allahabadhighcourt.in/event/PtMotiLalNehruNDOjha.pdf|work = Official website of Allahabad High Court|access-date=5 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=Jawaharlal Nehru: A Biography|author=Ghose, Sankar |page=5|year=1993|isbn=9788170233695}}</ref>}}
== تصنيفون ==
* ''The Voice of Freedom: Selected Speeches of Pandit Motilal Nehru''. مرتب: ڪوالم ماڌوا پنيڪر، اي. پرشاد. ايشيا پب. ھائوس، 1961ع
* ''Motilal Nehru: Essays and Reflections on His Life and Times''، پريت چبلاني. ايس. چند، 1961ع.
* ''Selected Works of Motilal Nehru'' (جلد 1–6)، مرتب: رويندر ڪمار، ڊي. اين. پنيگراھي. وڪاس پب.، 1995ع. {{ISBN|0-7069-1885-1}}.
== سوانح عمريون ==
* {{Cite book |last1=Bhattacharyya|first1=Upendra Chandra|last2=Chakravarty|first2=Shovendu Sunder|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru: His Life and Work|url=https://archive.org/details/hindswaraj.bjplib.025|year=1934|publisher=Modern Book Agency|OCLC=82455581}}
* {{Cite book |last1=Goswami|first1=D.C.|last2=Nayak|first2=R.K.|last3=Singh|first3=Shankar Dayal|author-link=|title=Pandit Motilal Nehru, a Great Patriot|url=|year=1976|publisher=National Forum of Lawyers and Legal Aid|OCLC=2799459}}
* {{Cite book |last1=Jain|first1=A. Pershad|last2=Suri|first2=Promilla|author-link=|title=Motilal Nehru: A Short Political Biography|url=|year=1961|publisher=S. Chand|OCLC=1318940}}
* {{Cite book |last=Nanda |first=Bal Ram |author-link=Bal Ram Nanda |title=Motilal Nehru|url=https://archive.org/details/MOTILALNEHRU|year=1964|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|OCLC=773250260}}
*{{cite book |last1=Nanda |first1=B. R. |title=The Nehrus: Motilal and Jawaharlal |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-908793-8 |url=https://books.google.com/books?id=iiwpDwAAQBAJ |language=en}}
== حوالا ==
{{reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |author=Katherine Frank |author-link=Katherine Frank (biographer) |year=2001 |title=Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi |publisher=HarperCollins |isbn=0-00-255646-4}}
* جواھر لال نھرو، '' My Autobiography''
== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Motilal Nehru}}
* {{PM20|FID=pe/012835}}
{{Indian National Congress Presidents}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Nehru, Motilal}}
[[زمرو:اتر پرديش مان ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ڪشميري سياستدان]]
[[زمرو:ڪشميري پنڊت]]
[[زمرو:انڊين نيشنل ڪانگريس جا صدر]]
[[زمرو:1861ع ۾ جنم]]
[[زمرو:1931ع ۾ وفات]]
[[زمرو:نھرو–گانڌي خاندان]]
[[زمرو:آگرا جا ماڻھو]]
[[زمرو:پرياگراج جا سياستدان]]
[[زمرو:ھندستان جي مرڪزي قانون ساز اسيمبلي جا ميمبر]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جا قيدي ۽ نظربند]]
[[زمرو:19ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:ھندستاني اخبارن جا باني]]
[[زمرو:ھندستاني آزاديءَ جا ڪارڪن]]
[[زمرو:ھندستاني بيرسٽر]]
[[زمرو:20ھين صديءَ جا ھندستاني وڪيل]]
[[زمرو:پرياگراج جا ماڻھو]]
[[زمرو:ھندستاني فري ميسن]]
[[زمرو:برطانوي ھندستان جي گڏيل صوبن جا ماڻھو]]
08nbljvkvfwo8jsuj8x5h7tv3af65k5
گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919
0
97754
380543
2026-05-25T03:27:23Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|برطانوي پارليامينٽ جو ايڪٽ}} {{Infobox UK legislation |short_title = Government of India Act 1919{{efn|Section 47(1).}}} |parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]] |long_title = ھندوستان جي حڪومت بابت وڌيڪ انتظام ڪرڻ لاءِ ھڪ ايڪٽ۔ |year = 1919 |statute_book_chapter = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 101 |territorial_extent = برط...
380543
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانوي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
|short_title = Government of India Act 1919{{efn|Section 47(1).}}}
|parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
|long_title = ھندوستان جي حڪومت بابت وڌيڪ انتظام ڪرڻ لاءِ ھڪ ايڪٽ۔
|year = 1919
|statute_book_chapter = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 101
|territorial_extent = [[برطانوي ھندستان]]
|royal_assent = 23 ڊسمبر 1919
|commencement = {{date missing}}{{efn|Section 47(2).}}
|repeal_date = 27 مئي 1976
|amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا (ترميمي) ايڪٽ 1916]]}}
|amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]]}}
|related_legislation =
|repealing_legislation= [[اسٽيچيوٽ لا (ريپيلز) ايڪٽ 1976]]
|status = Repealed
|original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/9-10/101/contents/enacted
}}
'''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919''' ([[9 & 10 Geo. 5]]. c. 101) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[پارليامينٽ (برطانيا) جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو۔ اھو [[برطانوي ھندستان]] جي حڪومت ۾ ھندستانين جي شرڪت وڌائڻ لاءِ منظور ڪيو ويو۔ ھن ايڪٽ ۾ [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] تحت سفارش ڪيل سڌارا شامل ھئا، جيڪي [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] [[ايڊون مونٽيگو]] ۽ [[وائسراءِ آف انڊيا]] [[فريڊرڪ ٿيسيجر، پھريون وئسڪائونٽ چيلمسفورڊ]] جي رپورٽ ۾ پيش ڪيا ويا ھئا۔ ھي ايڪٽ 1919 کان 1929 تائين ڏھن سالن تي مشتمل ھو۔ ھن ايڪٽ ھندستان ۾ [[ذميوار حڪومت]] جي شروعاتي بنياد وڌي۔ ان جو جائزو 10 سالن کان پوءِ [[سائمن ڪميشن]] پاران وٺڻو ھو۔
ھن ايڪٽ کي 23 ڊسمبر 1919 تي [[شاھي منظوري]] ملي۔ ساڳئي ڏينھن بادشاھ-شھنشاھ ھڪ اعلان جاري ڪيو جنھن ۾ ھندستان بابت پارلياماني قانون سازي جي ارتقا ۽ ھن ايڪٽ جي مقصدن جو جائزو ورتو ويو:
<blockquote>"1773 ۽ 1784 جا ايڪٽ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ماتحت انتظام ۽ انصاف جو باقاعده نظام قائم ڪرڻ لاءِ ٺاھيا ويا ھئا۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ھندستانين لاءِ سرڪاري عهدن ۽ ملازمتن جا دروازا کوليا۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] ڪمپني کان انتظاميا تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪئي ۽ عوامي زندگيءَ جا اھي بنياد وڌا جيڪي اڄ ھندستان ۾ موجود آھن۔ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] نمائندي ادارن جو ٻج وڌو، ۽ ان ٻج کي [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] زندگي بخشي۔ اھو ايڪٽ جيڪو ھاڻي قانون بڻجي چڪو آھي، عوام جي چونڊيل نمائندن کي حڪومت ۾ واضح حصو ڏئي ٿو ۽ مستقبل ۾ مڪمل ذميوار حڪومت ڏانھن رستو ڏيکاري ٿو۔"<ref>[[ڪورٽني ايلبرٽ|Ilbert, Sir Courtenay Peregrine]]. ''The Government of India''. Clarendon Press, 1922. p. 125</ref></blockquote>
ھن ايڪٽ صوبن ۾ حڪومت جو ٻٽو نظام (''[[ڊائارڪي]]'') قائم ڪيو۔ ھر وڏي صوبي ۾ حڪومت جي ڪجھ شعبن جي ذميواري ''منتقل ٿيل فھرست'' جي صورت ۾ اھڙي حڪومت حوالي ڪئي وئي جيڪا صوبائي ڪائونسل آڏو جوابده وزيرن تي مشتمل ھئي۔ ''منتقل ٿيل فھرست'' ۾ زراعت، مڪاني حڪومتن جي نگراني، صحت، ۽ تعليم شامل ھئا۔ صوبائي ڪائونسلن کي پڻ وڌايو ويو۔
ساڳئي وقت حڪومت جا ٻيا سڀ شعبا (''محفوظ فھرست'') وائسراءِ جي ڪنٽرول ۾ رھيا۔ ''محفوظ فھرست'' ۾ دفاع (فوج)، خارجه معاملا، ۽ مواصلات شامل ھئا۔
[[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] کي وڌايو ۽ سڌاريو ويو۔ اھا سڄي ھندستان لاءِ ٻه ايواني مقننہ بڻجي وئي۔ ھيٺيون ايوان [[امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] ھئي، جنھن ۾ 145 ميمبر ھئا، جن مان 104 چونڊيل ۽ 41 نامزد ٿيل ھئا، ۽ ان جي مدت ٽي سال ھئي۔ مٿيون ايوان [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (انڊيا)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] ھو، جنھن ۾ 34 چونڊيل ۽ 26 نامزد ٿيل ميمبر ھئا، ۽ ان جي مدت پنج سال ھئي۔<ref>Uttamabahādura Siṃha, ''Administrative system in India: Vedic age to 1947'', [https://books.google.com/books?id=S30xOPtnzZYC&pg=PA204 p. 204]</ref>
==اھم خصوصيتون==
ايڪٽ جون نمايان خصوصيتون ھيٺيون ھيون:
# ھن ايڪٽ ۾ ھڪ الڳ تمھيد شامل ھئي جنھن ۾ اعلان ڪيو ويو ته برطانوي حڪومت جو مقصد ھندستان ۾ تدريجي طور ذميوار حڪومت متعارف ڪرائڻ آھي۔
# صوبائي سطح تي ڊائارڪي متعارف ڪرائي وئي۔ ڊائارڪي مان مراد حڪومت جو ٻٽو نظام آھي؛ ھڪ جوابده ۽ ٻيو غير جوابده۔ صوبائي حڪومت جا شعبا ٻن حصن ۾ ورھايا ويا۔ ھڪ حصو محفوظ ۽ ٻيو منتقل ٿيل ھو۔ محفوظ شعبا صوبي جي برطانوي گورنر جي ڪنٽرول ھيٺ ھئا، جڏھنتہ منتقل ٿيل شعبا ھندستاني وزيرن حوالي ڪيا ويا۔<ref>[http://www.gktoday.in/government-of-india-act-1919/ Government of India Act 1919]</ref>
# گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 مرڪزي ۽ صوبائي معاملن جي درجابنديءَ جو بندوبست ڪيو۔ ايڪٽ آمدني ٽيڪس کي مرڪزي حڪومت جي آمدنيءَ جو ذريعو قرار ڏنو۔ پر بنگال ۽ بمبئي جي اعتراضن کي نظر ۾ رکندي کين آمدني ٽيڪس جو 25٪ حصو ڏيڻ جي شق شامل ڪئي وئي۔
# مقننہ جو ڪو به بل وائسراءِ جي منظوري کانسواءِ منظور ٿيل تصور نه ٿيندو ھو۔ البت وائسراءِ مقننہ جي منظوري کانسواءِ به بل نافذ ڪري سگھندو ھو۔
# ھن ايڪٽ مرڪزي مقننہ کي ٻه ايواني بڻايو۔ ھيٺيون ايوان ''ليجسليٽو اسيمبلي'' ھو، جنھن ۾ 145 ميمبر ٽن سالن جي مدت لاءِ چونڊيا ويندا ھئا (اڄ جي ''[[لوڪ سڀا]]'' جو ماڊل)؛ مٿيون ايوان ''ڪائونسل آف اسٽيٽ'' ھو، جنھن ۾ 60 ميمبر پنجن سالن جي مدت لاءِ ھئا (اڄ جي ''[[راجيا سڀا]]'' جو ماڊل)۔
# ايڪٽ ھندستان ۾ پھريون ڀيرو پبلڪ سروس ڪميشن قائم ڪرڻ جي شق ڏني۔
# ايڪٽ ۾ اھا شق پڻ شامل ھئي ته ايڪٽ جي نافذ ٿيڻ کان 10 سالن پوءِ ھڪ قانوني ڪميشن قائم ڪئي ويندي جيڪا حڪومت جي نظام جي ڪارڪردگيءَ جو جائزو وٺندي۔ 1927 جو [[سائمن ڪميشن]] انھيءَ شق جو نتيجو ھو۔
# فرقيوار نمائندگيءَ کي وڌايو ويو ۽ [[سک]]، يورپي، ۽ [[اينگلو-انڊين]] پڻ شامل ڪيا ويا۔ ووٽ ڏيڻ جو حق صرف محدود ماڻھن کي ڏنو ويو جيڪي حڪومت کي گھٽ ۾ گھٽ 3000 رپيا ٽيڪس ڏيندا ھئا۔
# سيٽن جي ورڇ صوبن جي آباديءَ جي بنياد تي نه پر حڪومت جي نظر ۾ انھن جي اھميت، برادرين، ۽ ملڪيت جي بنياد تي ڪئي وئي۔ جن ماڻھن وٽ ملڪيت، ٽيڪس لائق آمدني، يا 3000 رپيا زميني روينيو ھو، تن کي ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل ھو۔
# مرڪزي مقننہ جا مالي اختيار پڻ تمام محدود ھئا۔ بجيٽ کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو: ووٽ لائق ۽ غير ووٽ لائق۔ ووٽ لائق مدون صرف مجموعي خرچن جو ھڪ ٽيون حصو ھيون۔ انھيءَ باوجود گورنر جنرل کي اھو اختيار حاصل ھو ته جيڪڏھن مقننہ ڪنھن گرانٽ کي رد يا گھٽائي، ۽ سندس خيال ۾ اھا سندس ذميوارين جي ادائيگي لاءِ ضروري ھجي، تہ اھا بحال ڪري سگھي۔ اھڙيءَ طرح گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 ڊائارڪي جي نظام ذريعي اقتدار جي جزوي منتقلي ڪئي۔ ھن ھندستاني وفاقيت لاءِ به بنياد تيار ڪيو، ڇاڪاڻتہ صوبن کي مالي ۽ انتظامي وحدتن طور تسليم ڪيو ويو۔
[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ھن ايڪٽ کي رد ڪري ڇڏيو، البت ڪجھ اڳواڻن جھڙوڪ [[ايني بيسنٽ]]، [[جي۔ ايس۔ کھا پرڊي]]، [[بپن چندر پال]]، [[سريندرناٿ بينرجي]]، [[وٺلڀائي پٽيل]]، [[موتي لال نهرو]]، [[نرسنھا چنتامن ڪيلڪر]] ۽ [[تيج بھادر سپرو]] ھن ايڪٽ کي قبول ڪيو ۽ حڪومت سان تعاون ڪرڻ لاءِ تيار ٿيا۔ سريندرناٿ بينرجي ۽ تيج بھادر سپرو [[انڊين لبرل فيڊريشن]] قائم ڪئي ۽ عام طور تي "لبرلز" سڏيا ويا۔ ٻين جھڙوڪ نهرو، پٽيل، ۽ ڪيلڪر [[سوراج پارٽي]] ٺاھي ۽ [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل|مرڪزي قانون ساز ڪائونسل]] لاءِ چونڊجي آيا۔ [[مدن موھن مالويا]] سڌارن جي حمايت ڪئي ۽ [[محمد علي جناح]] انڊين نيشنل ڪانگريس تان استعيفيٰ ڏني۔
==بعد جون ترقيون==
سڄو ايڪٽ [[اسٽيچيوٽ لا (ريپيلز) ايڪٽ 1976]] جي سيڪشن 1(1) ۽ شيڊيول 1 جي حصي VII تحت منسوخ ڪيو ويو۔
==اھميت==
گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919، جيڪو مونٽيگو-چيلمسفورڊ رپورٽ تي ٻڌل ھو، برطانوي ھندستان جي آئيني تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل جي حيثيت رکي ٿو:
* اھو '''پھريون ايڪٽ ھو جنھن واضح طور اعلان ڪيو''' ته برطانوي پاليسيءَ جو مقصد ھندستان ۾ تدريجي طور ذميوار حڪومت متعارف ڪرائڻ آھي — اھو ھڪ تاريخي اعتراف ھو جيڪو اڳوڻي ڪنھن به قانون سازيءَ ۾ موجود نه ھو۔
* ھن صوبائي سطح تي '''ڊائارڪي''' (ٻٽي حڪومت) جو نظام متعارف ڪرايو، جنھن ۾ معاملن کي ٻن فھرستن ۾ ورهايو ويو — '''محفوظ شعبا''' (امن امان، ماليات، زميني روينيو، آبپاشي) جيڪي برطانوي گورنر پنھنجي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ذريعي ھلائيندو ھو، ۽ '''منتقل ٿيل شعبا''' (تعليم، صحت، زراعت، مڪاني حڪومت) جيڪي ھندستاني وزير صوبائي مقننہ آڏو جوابده ھجڻ جي بنياد تي ھلائيندا ھئا۔
* پھريون ڀيرو صوبائي انتظاميا جي ايگزيڪيوٽو شاخ تي '''ذميوار حڪومت''' جو اصول لاڳو ڪيو ويو — ھندستاني وزيرن کي صوبائي مقننہ ۾ بي اعتماديءَ جي ووٽ ذريعي ھٽائي سگھجي پيو، جيڪو ھندستاني تاريخ ۾ ايگزيڪيوٽو جي پھرين جمھوري جوابدھي ھئي۔
* '''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻن ايواني مقننہ سان تبديل ڪيو ويو''' — جنھن ۾ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي (ھيٺيون ايوان، 145 ميمبر، 3 ساله مدت) ۽ ڪائونسل آف اسٽيٽ (مٿيون ايوان، 60 ميمبر، 5 ساله مدت) شامل ھئا — ۽ ٻنھي ايوانن ۾ چونڊيل ميمبرن جي اڪثريت ھئي۔
* '''ووٽ ڏيڻ جي حق کي نمايان طور وڌايو ويو''' — تقريباً 50 لک ھندستانين کي ملڪيت ۽ ٽيڪس جي قابليت جي بنياد تي ووٽ ڏيڻ جو حق مليو۔ پھريون ڀيرو ڪجھ صوبن ۾ محدود تعداد ۾ ھندستاني عورتن کي پڻ ووٽ ڏيڻ جو حق ڏنو ويو۔
* وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي اٺن ميمبرن مان '''ٽي ميمبرن جو ھندستاني ھجڻ لازمي قرار ڏنو ويو''' — جيڪو اعليٰ انتظاميا ۾ ھندستانين جي نمائندگيءَ ۾ محدود پر اھم واڌ ھئي۔
* پھريون ڀيرو '''پبلڪ سروس ڪميشن''' قائم ڪئي وئي، جنھن سياسي سرپرستيءَ کان آزاد ميرٽ تي ٻڌل سول سروس ڀرتيءَ جي بنياد وڌي۔
* ايڪٽ ۾ '''قانوني ڪميشن''' قائم ڪرڻ جي شق شامل ھئي جيڪا ڏھن سالن کان پوءِ ايڪٽ جي ڪارڪردگيءَ جو جائزو وٺندي — انھيءَ مان 1927 ۾ [[سائمن ڪميشن]] وجود ۾ آيو۔
* '''الڳ چونڊ وارڊن''' جو نظام مسلمانن کان وڌائي سکن، ھندستاني عيسائين، اينگلو-انڊين ۽ يورپين تائين وڌايو ويو — اھڙيءَ طرح [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] تحت متعارف ڪرايل فرقيوار نمائندگيءَ جو دائرو وسيع ٿيو۔
* ايڪٽ ھندستانين ۾ '''سياسي شعور''' بي مثال حد تائين پيدا ڪيو — جيئن نئين نظام تحت چونڊون ٿيون، لکين ھندستاني پھريون ڀيرو سياسي عمل ۾ شامل ٿيا، جنھن عوامي سياسي تحريڪ لاءِ بنياد تيار ڪيو۔
==حدون==
پنھنجي اھميت باوجود، گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 تي سخت تنقيد ڪئي وئي ۽ اھو ھندستاني قومپرستن جي اميدن کان گھڻو گھٽ ھو:
* '''ڊائارڪي جو نظام بنيادي طور ناقص ھو''' — محفوظ ۽ منتقل ٿيل شعبن جي ورڇ من ماني ۽ عملي طور ناقابلِ عمل ھئي۔ ھندستاني وزيرن وٽ ماليات يا بيوروڪريسيءَ تي ڪنٽرول نه ھو، جنھن ڪري مستقل تڪرار پيدا ٿيندا ھئا۔ گورنر خاص معاملن ۾ وزيرن کي آسانيءَ سان رد ڪري سگھندو ھو۔
* '''وائسراءِ مرڪز ۾ مڪمل اختيار برقرار رکيا''' — مرڪزي مقننہ وٽ گورنر جنرل ۽ سندس ايگزيڪيوٽو ڪائونسل تي ڪنٽرول نه ھو، ۽ 75٪ بجيٽ غير ووٽ لائق ھئي، جنھن پارلياماني مالي نگرانيءَ کي شديد محدود ڪيو۔
* [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ھن ايڪٽ کي مڪمل طور ناڪافي قرار ڏنو۔ [[بال گنگاڌر تلڪ]] مونٽفورڊ سڌارن کي '''بي وقار ۽ مايوس ڪندڙ — سج کان خالي صبح''' قرار ڏنو، جڏھنتہ [[ايني بيسنٽ]] انھن کي '''انگلينڊ لاءِ پيش ڪرڻ ۽ ھندستان لاءِ قبول ڪرڻ جي لائق نه''' چيو۔
* ايڪٽ تقريباً ساڳئي وقت '''[[روليٽ ايڪٽ]] 1919''' سان گڏ منظور ڪيو ويو، جنھن حڪومت کي ڪنھن به شخص کي بغير مقدمي جي قيد ڪرڻ جو اختيار ڏنو — ۽ اھو مرڪزي قانون ساز ڪائونسل جي ھر ھندستاني ميمبر جي مخالفت باوجود منظور ڪيو ويو۔ سڌارن ۽ جبر جي ھن تضاد ھندستانين جو اعتماد سخت متاثر ڪيو۔
* '''ووٽ ڏيڻ جو حق انتهائي محدود رھيو''' — 30 ڪروڙ کان وڌيڪ آباديءَ مان فقط تقريباً 50 لک ماڻھن کي ووٽ جو حق حاصل ھو، جنھن ڪري اڪثريت سياسي عمل کان ٻاھر رھي۔
* مرڪزي مقننہ ۾ صوبن لاءِ '''سيٽن جي ورڇ''' آباديءَ بدران برطانوي نظر ۾ صوبي جي "اھميت" — فوجي يا واپاري اھميت — جي بنياد تي ڪئي وئي، جنھن نمائندي نظام ۾ بنيادي بگاڙ پيدا ڪيو۔
* وڌيڪ برادرين تائين '''الڳ چونڊ وارڊن''' جي توسيع فرقيوار ورھاڱي کي وڌيڪ وڌايو، جيڪو اڳ ئي [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارن 1909]] کان پوءِ ڏٺو ويو ھو۔
* اپريل 1919 جو [[جليانوالا باغ قتلِ عام]]، جنھن ۾ جنرل ڊائر غير مسلح ماڻھن تي فائرنگ جو حڪم ڏنو، ساڳئي سال ٿيو جنھن سال ھي ايڪٽ منظور ٿيو؛ ان واقعي ھر قسم جي نيڪ نيتي ختم ڪري ڇڏي ۽ آزاديءَ جي تحريڪ کي تيز ڪيو۔
* ڪانگريس 1921 ۾ ھن ايڪٽ تحت ٿيل پھرين چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو، ۽ [[سوراج پارٽي]]، جيڪا [[موتي لال نهرو]] ۽ [[چترنجن داس]] 1923 ۾ قائم ڪئي، مقننہ اندر رڪاوٽون پيدا ڪرڻ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي — جيڪو ايڪٽ جي ناقص شقن جي وسيع مخالفت جو ثبوت ھو۔
== پڻ ڏسو ==
*[[برطانوي ھندستان]]
*[[برطانوي راڄ]]
*[[بنگلاديش جي تاريخ]]
*[[ھندستان جي تاريخ]]
*[[پاڪستان جي تاريخ]]
*[[گورنر جنرل آف انڊيا]]
*[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام ختم ڪرڻ)]]
*[[انڊيا آفيس]]
*[[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]]
*[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
*{{cite book |last=Curtis |first=Lionel |author-link=Lionel Curtis |year=1920 |title=Papers Relating to the Application of the Principle of Dyarchy to the Government of India |publisher=[[Oxford University Press|The Clarendon Press]] |location=[[آڪسفورڊ]] |pages=lxi, 606 pp.:folded map ; 23 cm |id={{NLA|2514830}} |url=https://archive.org/details/papersrelatingt01britgoog |ref=md |no-pp=true}}
*{{cite encyclopedia |year=2009 |title=India: World War I and its aftermath |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/47048/World-War-I-and-its-aftermath |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc]] |location=[[برطانيا]] |access-date=2009-08-11}}
[[زمرو:1919 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1919 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1919 ۾ ھندستان]]
[[زمرو:امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل آف انڊيا]]
[[زمرو:1919 ۾ بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:ڊسمبر 1919 ۾ ايشيا]]
[[زمرو:ڊسمبر 1919 ۾ برطانيا]]
c7fdpqb9p3lktqaz0airek3j2jbpgif
380547
380543
2026-05-25T03:42:46Z
Intisar Ali
8681
/* خارجي ڳنڍڻا */
380547
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانوي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
|short_title = Government of India Act 1919{{efn|Section 47(1).}}}
|parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
|long_title = ھندوستان جي حڪومت بابت وڌيڪ انتظام ڪرڻ لاءِ ھڪ ايڪٽ۔
|year = 1919
|statute_book_chapter = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 101
|territorial_extent = [[برطانوي ھندستان]]
|royal_assent = 23 ڊسمبر 1919
|commencement = {{date missing}}{{efn|Section 47(2).}}
|repeal_date = 27 مئي 1976
|amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا (ترميمي) ايڪٽ 1916]]}}
|amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]]}}
|related_legislation =
|repealing_legislation= [[اسٽيچيوٽ لا (ريپيلز) ايڪٽ 1976]]
|status = Repealed
|original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/9-10/101/contents/enacted
}}
'''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919''' ([[9 & 10 Geo. 5]]. c. 101) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[پارليامينٽ (برطانيا) جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو۔ اھو [[برطانوي ھندستان]] جي حڪومت ۾ ھندستانين جي شرڪت وڌائڻ لاءِ منظور ڪيو ويو۔ ھن ايڪٽ ۾ [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] تحت سفارش ڪيل سڌارا شامل ھئا، جيڪي [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] [[ايڊون مونٽيگو]] ۽ [[وائسراءِ آف انڊيا]] [[فريڊرڪ ٿيسيجر، پھريون وئسڪائونٽ چيلمسفورڊ]] جي رپورٽ ۾ پيش ڪيا ويا ھئا۔ ھي ايڪٽ 1919 کان 1929 تائين ڏھن سالن تي مشتمل ھو۔ ھن ايڪٽ ھندستان ۾ [[ذميوار حڪومت]] جي شروعاتي بنياد وڌي۔ ان جو جائزو 10 سالن کان پوءِ [[سائمن ڪميشن]] پاران وٺڻو ھو۔
ھن ايڪٽ کي 23 ڊسمبر 1919 تي [[شاھي منظوري]] ملي۔ ساڳئي ڏينھن بادشاھ-شھنشاھ ھڪ اعلان جاري ڪيو جنھن ۾ ھندستان بابت پارلياماني قانون سازي جي ارتقا ۽ ھن ايڪٽ جي مقصدن جو جائزو ورتو ويو:
<blockquote>"1773 ۽ 1784 جا ايڪٽ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ماتحت انتظام ۽ انصاف جو باقاعده نظام قائم ڪرڻ لاءِ ٺاھيا ويا ھئا۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ھندستانين لاءِ سرڪاري عهدن ۽ ملازمتن جا دروازا کوليا۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] ڪمپني کان انتظاميا تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪئي ۽ عوامي زندگيءَ جا اھي بنياد وڌا جيڪي اڄ ھندستان ۾ موجود آھن۔ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] نمائندي ادارن جو ٻج وڌو، ۽ ان ٻج کي [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] زندگي بخشي۔ اھو ايڪٽ جيڪو ھاڻي قانون بڻجي چڪو آھي، عوام جي چونڊيل نمائندن کي حڪومت ۾ واضح حصو ڏئي ٿو ۽ مستقبل ۾ مڪمل ذميوار حڪومت ڏانھن رستو ڏيکاري ٿو۔"<ref>[[ڪورٽني ايلبرٽ|Ilbert, Sir Courtenay Peregrine]]. ''The Government of India''. Clarendon Press, 1922. p. 125</ref></blockquote>
ھن ايڪٽ صوبن ۾ حڪومت جو ٻٽو نظام (''[[ڊائارڪي]]'') قائم ڪيو۔ ھر وڏي صوبي ۾ حڪومت جي ڪجھ شعبن جي ذميواري ''منتقل ٿيل فھرست'' جي صورت ۾ اھڙي حڪومت حوالي ڪئي وئي جيڪا صوبائي ڪائونسل آڏو جوابده وزيرن تي مشتمل ھئي۔ ''منتقل ٿيل فھرست'' ۾ زراعت، مڪاني حڪومتن جي نگراني، صحت، ۽ تعليم شامل ھئا۔ صوبائي ڪائونسلن کي پڻ وڌايو ويو۔
ساڳئي وقت حڪومت جا ٻيا سڀ شعبا (''محفوظ فھرست'') وائسراءِ جي ڪنٽرول ۾ رھيا۔ ''محفوظ فھرست'' ۾ دفاع (فوج)، خارجه معاملا، ۽ مواصلات شامل ھئا۔
[[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] کي وڌايو ۽ سڌاريو ويو۔ اھا سڄي ھندستان لاءِ ٻه ايواني مقننہ بڻجي وئي۔ ھيٺيون ايوان [[امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] ھئي، جنھن ۾ 145 ميمبر ھئا، جن مان 104 چونڊيل ۽ 41 نامزد ٿيل ھئا، ۽ ان جي مدت ٽي سال ھئي۔ مٿيون ايوان [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (انڊيا)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] ھو، جنھن ۾ 34 چونڊيل ۽ 26 نامزد ٿيل ميمبر ھئا، ۽ ان جي مدت پنج سال ھئي۔<ref>Uttamabahādura Siṃha, ''Administrative system in India: Vedic age to 1947'', [https://books.google.com/books?id=S30xOPtnzZYC&pg=PA204 p. 204]</ref>
==اھم خصوصيتون==
ايڪٽ جون نمايان خصوصيتون ھيٺيون ھيون:
# ھن ايڪٽ ۾ ھڪ الڳ تمھيد شامل ھئي جنھن ۾ اعلان ڪيو ويو ته برطانوي حڪومت جو مقصد ھندستان ۾ تدريجي طور ذميوار حڪومت متعارف ڪرائڻ آھي۔
# صوبائي سطح تي ڊائارڪي متعارف ڪرائي وئي۔ ڊائارڪي مان مراد حڪومت جو ٻٽو نظام آھي؛ ھڪ جوابده ۽ ٻيو غير جوابده۔ صوبائي حڪومت جا شعبا ٻن حصن ۾ ورھايا ويا۔ ھڪ حصو محفوظ ۽ ٻيو منتقل ٿيل ھو۔ محفوظ شعبا صوبي جي برطانوي گورنر جي ڪنٽرول ھيٺ ھئا، جڏھنتہ منتقل ٿيل شعبا ھندستاني وزيرن حوالي ڪيا ويا۔<ref>[http://www.gktoday.in/government-of-india-act-1919/ Government of India Act 1919]</ref>
# گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 مرڪزي ۽ صوبائي معاملن جي درجابنديءَ جو بندوبست ڪيو۔ ايڪٽ آمدني ٽيڪس کي مرڪزي حڪومت جي آمدنيءَ جو ذريعو قرار ڏنو۔ پر بنگال ۽ بمبئي جي اعتراضن کي نظر ۾ رکندي کين آمدني ٽيڪس جو 25٪ حصو ڏيڻ جي شق شامل ڪئي وئي۔
# مقننہ جو ڪو به بل وائسراءِ جي منظوري کانسواءِ منظور ٿيل تصور نه ٿيندو ھو۔ البت وائسراءِ مقننہ جي منظوري کانسواءِ به بل نافذ ڪري سگھندو ھو۔
# ھن ايڪٽ مرڪزي مقننہ کي ٻه ايواني بڻايو۔ ھيٺيون ايوان ''ليجسليٽو اسيمبلي'' ھو، جنھن ۾ 145 ميمبر ٽن سالن جي مدت لاءِ چونڊيا ويندا ھئا (اڄ جي ''[[لوڪ سڀا]]'' جو ماڊل)؛ مٿيون ايوان ''ڪائونسل آف اسٽيٽ'' ھو، جنھن ۾ 60 ميمبر پنجن سالن جي مدت لاءِ ھئا (اڄ جي ''[[راجيا سڀا]]'' جو ماڊل)۔
# ايڪٽ ھندستان ۾ پھريون ڀيرو پبلڪ سروس ڪميشن قائم ڪرڻ جي شق ڏني۔
# ايڪٽ ۾ اھا شق پڻ شامل ھئي ته ايڪٽ جي نافذ ٿيڻ کان 10 سالن پوءِ ھڪ قانوني ڪميشن قائم ڪئي ويندي جيڪا حڪومت جي نظام جي ڪارڪردگيءَ جو جائزو وٺندي۔ 1927 جو [[سائمن ڪميشن]] انھيءَ شق جو نتيجو ھو۔
# فرقيوار نمائندگيءَ کي وڌايو ويو ۽ [[سک]]، يورپي، ۽ [[اينگلو-انڊين]] پڻ شامل ڪيا ويا۔ ووٽ ڏيڻ جو حق صرف محدود ماڻھن کي ڏنو ويو جيڪي حڪومت کي گھٽ ۾ گھٽ 3000 رپيا ٽيڪس ڏيندا ھئا۔
# سيٽن جي ورڇ صوبن جي آباديءَ جي بنياد تي نه پر حڪومت جي نظر ۾ انھن جي اھميت، برادرين، ۽ ملڪيت جي بنياد تي ڪئي وئي۔ جن ماڻھن وٽ ملڪيت، ٽيڪس لائق آمدني، يا 3000 رپيا زميني روينيو ھو، تن کي ووٽ ڏيڻ جو حق حاصل ھو۔
# مرڪزي مقننہ جا مالي اختيار پڻ تمام محدود ھئا۔ بجيٽ کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو: ووٽ لائق ۽ غير ووٽ لائق۔ ووٽ لائق مدون صرف مجموعي خرچن جو ھڪ ٽيون حصو ھيون۔ انھيءَ باوجود گورنر جنرل کي اھو اختيار حاصل ھو ته جيڪڏھن مقننہ ڪنھن گرانٽ کي رد يا گھٽائي، ۽ سندس خيال ۾ اھا سندس ذميوارين جي ادائيگي لاءِ ضروري ھجي، تہ اھا بحال ڪري سگھي۔ اھڙيءَ طرح گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 ڊائارڪي جي نظام ذريعي اقتدار جي جزوي منتقلي ڪئي۔ ھن ھندستاني وفاقيت لاءِ به بنياد تيار ڪيو، ڇاڪاڻتہ صوبن کي مالي ۽ انتظامي وحدتن طور تسليم ڪيو ويو۔
[[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ھن ايڪٽ کي رد ڪري ڇڏيو، البت ڪجھ اڳواڻن جھڙوڪ [[ايني بيسنٽ]]، [[جي۔ ايس۔ کھا پرڊي]]، [[بپن چندر پال]]، [[سريندرناٿ بينرجي]]، [[وٺلڀائي پٽيل]]، [[موتي لال نهرو]]، [[نرسنھا چنتامن ڪيلڪر]] ۽ [[تيج بھادر سپرو]] ھن ايڪٽ کي قبول ڪيو ۽ حڪومت سان تعاون ڪرڻ لاءِ تيار ٿيا۔ سريندرناٿ بينرجي ۽ تيج بھادر سپرو [[انڊين لبرل فيڊريشن]] قائم ڪئي ۽ عام طور تي "لبرلز" سڏيا ويا۔ ٻين جھڙوڪ نهرو، پٽيل، ۽ ڪيلڪر [[سوراج پارٽي]] ٺاھي ۽ [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل|مرڪزي قانون ساز ڪائونسل]] لاءِ چونڊجي آيا۔ [[مدن موھن مالويا]] سڌارن جي حمايت ڪئي ۽ [[محمد علي جناح]] انڊين نيشنل ڪانگريس تان استعيفيٰ ڏني۔
==بعد جون ترقيون==
سڄو ايڪٽ [[اسٽيچيوٽ لا (ريپيلز) ايڪٽ 1976]] جي سيڪشن 1(1) ۽ شيڊيول 1 جي حصي VII تحت منسوخ ڪيو ويو۔
==اھميت==
گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919، جيڪو مونٽيگو-چيلمسفورڊ رپورٽ تي ٻڌل ھو، برطانوي ھندستان جي آئيني تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل جي حيثيت رکي ٿو:
* اھو '''پھريون ايڪٽ ھو جنھن واضح طور اعلان ڪيو''' ته برطانوي پاليسيءَ جو مقصد ھندستان ۾ تدريجي طور ذميوار حڪومت متعارف ڪرائڻ آھي — اھو ھڪ تاريخي اعتراف ھو جيڪو اڳوڻي ڪنھن به قانون سازيءَ ۾ موجود نه ھو۔
* ھن صوبائي سطح تي '''ڊائارڪي''' (ٻٽي حڪومت) جو نظام متعارف ڪرايو، جنھن ۾ معاملن کي ٻن فھرستن ۾ ورهايو ويو — '''محفوظ شعبا''' (امن امان، ماليات، زميني روينيو، آبپاشي) جيڪي برطانوي گورنر پنھنجي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ذريعي ھلائيندو ھو، ۽ '''منتقل ٿيل شعبا''' (تعليم، صحت، زراعت، مڪاني حڪومت) جيڪي ھندستاني وزير صوبائي مقننہ آڏو جوابده ھجڻ جي بنياد تي ھلائيندا ھئا۔
* پھريون ڀيرو صوبائي انتظاميا جي ايگزيڪيوٽو شاخ تي '''ذميوار حڪومت''' جو اصول لاڳو ڪيو ويو — ھندستاني وزيرن کي صوبائي مقننہ ۾ بي اعتماديءَ جي ووٽ ذريعي ھٽائي سگھجي پيو، جيڪو ھندستاني تاريخ ۾ ايگزيڪيوٽو جي پھرين جمھوري جوابدھي ھئي۔
* '''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻن ايواني مقننہ سان تبديل ڪيو ويو''' — جنھن ۾ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي (ھيٺيون ايوان، 145 ميمبر، 3 ساله مدت) ۽ ڪائونسل آف اسٽيٽ (مٿيون ايوان، 60 ميمبر، 5 ساله مدت) شامل ھئا — ۽ ٻنھي ايوانن ۾ چونڊيل ميمبرن جي اڪثريت ھئي۔
* '''ووٽ ڏيڻ جي حق کي نمايان طور وڌايو ويو''' — تقريباً 50 لک ھندستانين کي ملڪيت ۽ ٽيڪس جي قابليت جي بنياد تي ووٽ ڏيڻ جو حق مليو۔ پھريون ڀيرو ڪجھ صوبن ۾ محدود تعداد ۾ ھندستاني عورتن کي پڻ ووٽ ڏيڻ جو حق ڏنو ويو۔
* وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي اٺن ميمبرن مان '''ٽي ميمبرن جو ھندستاني ھجڻ لازمي قرار ڏنو ويو''' — جيڪو اعليٰ انتظاميا ۾ ھندستانين جي نمائندگيءَ ۾ محدود پر اھم واڌ ھئي۔
* پھريون ڀيرو '''پبلڪ سروس ڪميشن''' قائم ڪئي وئي، جنھن سياسي سرپرستيءَ کان آزاد ميرٽ تي ٻڌل سول سروس ڀرتيءَ جي بنياد وڌي۔
* ايڪٽ ۾ '''قانوني ڪميشن''' قائم ڪرڻ جي شق شامل ھئي جيڪا ڏھن سالن کان پوءِ ايڪٽ جي ڪارڪردگيءَ جو جائزو وٺندي — انھيءَ مان 1927 ۾ [[سائمن ڪميشن]] وجود ۾ آيو۔
* '''الڳ چونڊ وارڊن''' جو نظام مسلمانن کان وڌائي سکن، ھندستاني عيسائين، اينگلو-انڊين ۽ يورپين تائين وڌايو ويو — اھڙيءَ طرح [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] تحت متعارف ڪرايل فرقيوار نمائندگيءَ جو دائرو وسيع ٿيو۔
* ايڪٽ ھندستانين ۾ '''سياسي شعور''' بي مثال حد تائين پيدا ڪيو — جيئن نئين نظام تحت چونڊون ٿيون، لکين ھندستاني پھريون ڀيرو سياسي عمل ۾ شامل ٿيا، جنھن عوامي سياسي تحريڪ لاءِ بنياد تيار ڪيو۔
==حدون==
پنھنجي اھميت باوجود، گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919 تي سخت تنقيد ڪئي وئي ۽ اھو ھندستاني قومپرستن جي اميدن کان گھڻو گھٽ ھو:
* '''ڊائارڪي جو نظام بنيادي طور ناقص ھو''' — محفوظ ۽ منتقل ٿيل شعبن جي ورڇ من ماني ۽ عملي طور ناقابلِ عمل ھئي۔ ھندستاني وزيرن وٽ ماليات يا بيوروڪريسيءَ تي ڪنٽرول نه ھو، جنھن ڪري مستقل تڪرار پيدا ٿيندا ھئا۔ گورنر خاص معاملن ۾ وزيرن کي آسانيءَ سان رد ڪري سگھندو ھو۔
* '''وائسراءِ مرڪز ۾ مڪمل اختيار برقرار رکيا''' — مرڪزي مقننہ وٽ گورنر جنرل ۽ سندس ايگزيڪيوٽو ڪائونسل تي ڪنٽرول نه ھو، ۽ 75٪ بجيٽ غير ووٽ لائق ھئي، جنھن پارلياماني مالي نگرانيءَ کي شديد محدود ڪيو۔
* [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] ھن ايڪٽ کي مڪمل طور ناڪافي قرار ڏنو۔ [[بال گنگاڌر تلڪ]] مونٽفورڊ سڌارن کي '''بي وقار ۽ مايوس ڪندڙ — سج کان خالي صبح''' قرار ڏنو، جڏھنتہ [[ايني بيسنٽ]] انھن کي '''انگلينڊ لاءِ پيش ڪرڻ ۽ ھندستان لاءِ قبول ڪرڻ جي لائق نه''' چيو۔
* ايڪٽ تقريباً ساڳئي وقت '''[[روليٽ ايڪٽ]] 1919''' سان گڏ منظور ڪيو ويو، جنھن حڪومت کي ڪنھن به شخص کي بغير مقدمي جي قيد ڪرڻ جو اختيار ڏنو — ۽ اھو مرڪزي قانون ساز ڪائونسل جي ھر ھندستاني ميمبر جي مخالفت باوجود منظور ڪيو ويو۔ سڌارن ۽ جبر جي ھن تضاد ھندستانين جو اعتماد سخت متاثر ڪيو۔
* '''ووٽ ڏيڻ جو حق انتهائي محدود رھيو''' — 30 ڪروڙ کان وڌيڪ آباديءَ مان فقط تقريباً 50 لک ماڻھن کي ووٽ جو حق حاصل ھو، جنھن ڪري اڪثريت سياسي عمل کان ٻاھر رھي۔
* مرڪزي مقننہ ۾ صوبن لاءِ '''سيٽن جي ورڇ''' آباديءَ بدران برطانوي نظر ۾ صوبي جي "اھميت" — فوجي يا واپاري اھميت — جي بنياد تي ڪئي وئي، جنھن نمائندي نظام ۾ بنيادي بگاڙ پيدا ڪيو۔
* وڌيڪ برادرين تائين '''الڳ چونڊ وارڊن''' جي توسيع فرقيوار ورھاڱي کي وڌيڪ وڌايو، جيڪو اڳ ئي [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارن 1909]] کان پوءِ ڏٺو ويو ھو۔
* اپريل 1919 جو [[جليانوالا باغ قتلِ عام]]، جنھن ۾ جنرل ڊائر غير مسلح ماڻھن تي فائرنگ جو حڪم ڏنو، ساڳئي سال ٿيو جنھن سال ھي ايڪٽ منظور ٿيو؛ ان واقعي ھر قسم جي نيڪ نيتي ختم ڪري ڇڏي ۽ آزاديءَ جي تحريڪ کي تيز ڪيو۔
* ڪانگريس 1921 ۾ ھن ايڪٽ تحت ٿيل پھرين چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو، ۽ [[سوراج پارٽي]]، جيڪا [[موتي لال نهرو]] ۽ [[چترنجن داس]] 1923 ۾ قائم ڪئي، مقننہ اندر رڪاوٽون پيدا ڪرڻ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي — جيڪو ايڪٽ جي ناقص شقن جي وسيع مخالفت جو ثبوت ھو۔
== پڻ ڏسو ==
*[[برطانوي ھندستان]]
*[[برطانوي راڄ]]
*[[بنگلاديش جي تاريخ]]
*[[ھندستان جي تاريخ]]
*[[پاڪستان جي تاريخ]]
*[[گورنر جنرل آف انڊيا]]
*[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام ختم ڪرڻ)]]
*[[انڊيا آفيس]]
*[[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]]
*[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
*{{cite book |last=Curtis |first=Lionel |author-link=Lionel Curtis |year=1920 |title=Papers Relating to the Application of the Principle of Dyarchy to the Government of India |publisher=[[Oxford University Press|The Clarendon Press]] |location=[[آڪسفورڊ]] |pages=lxi, 606 pp.:folded map ; 23 cm |id={{NLA|2514830}} |url=https://archive.org/details/papersrelatingt01britgoog |ref=md |no-pp=true}}
*{{cite encyclopedia |year=2009 |title=India: World War I and its aftermath |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/47048/World-War-I-and-its-aftermath |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc]] |location=[[برطانيا]] |access-date=2009-08-11}}
[[زمرو:1919 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1919 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1919 ۾ ھندستان]]
[[زمرو:امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل آف انڊيا]]
[[زمرو:1919 ۾ بين الاقوامي لاڳاپا]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:ڊسمبر 1919 ۾ ايشيا]]
[[زمرو:ڊسمبر 1919 ۾ برطانيا]]
<references group="lower-alpha"/>
kukhz3jv2hznlkpnifw2w7t5f3zk43s
سانچو:Date missing
10
97755
380544
2026-05-25T03:28:47Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <!--{{Date missing}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:Citing sources | text = date missing | title = Please supply a full or month-and-year "|date=" of publication, or use "|year=year not specified" for intentional omission. | date = {{{date|}}} | cat = <!--[[Category:All articles with broken citations]]--> | cat-date = <!--Category:Articles with broken citatio...
380544
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Date missing}} begin-->{{Fix
| subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly>
| link = Wikipedia:Citing sources
| text = date missing
| title = Please supply a full or month-and-year "|date=" of publication, or use "|year=year not specified" for intentional omission.
| date = {{{date|}}}
| cat = <!--[[Category:All articles with broken citations]]-->
| cat-date = <!--Category:Articles with broken citations-->
}}<!--{{Date missing}} end--><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
425rkttegzrddnag7t3v3qwr5d4z9ma
380545
380544
2026-05-25T03:30:04Z
Intisar Ali
8681
/* */
380545
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Date missing}} begin-->{{Fix
| subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly>
| link = وڪيپيڊيا:حوالن جا ذريعا ڏيڻ
| text = تاريخ موجود ناھي
| title = مھرباني ڪري اشاعت جي مڪمل تاريخ يا مھينو ۽ سال "|date=" ۾ شامل ڪريو، يا ڄاڻي واڻي ڇڏڻ جي صورت ۾ "|year=سال ڄاڻايل ناھي" استعمال ڪريو۔
| date = {{{date|}}}
| cat = <!--[[زمرو:ٽٽل حوالن وارا سڀئي مضمون]]-->
| cat-date = <!--زمرو:ٽٽل حوالن وارا مضمون-->
}}<!--{{Date missing}} end--><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
0fsjxddfxshxdri64anz0v1gt97w80j
سانچو:Date missing/doc
10
97756
380546
2026-05-25T03:33:15Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> {{self ref|ھي سانچو حوالن اندر '''ذريعي جي اشاعت جي تاريخ''' طلب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔ ڪنھن '''واقعي جي ٿيڻ جي تاريخ''' لاءِ {{tl|when}} استعمال ڪريو۔}} {{Nosubst}} {{notice |text=ھن سانچي کي رڳو انھن حوالن وارن citation templates ۾ استعما...
380546
wikitext
text/x-wiki
{{documentation subpage}}
<!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE -->
{{self ref|ھي سانچو حوالن اندر '''ذريعي جي اشاعت جي تاريخ''' طلب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آھي۔ ڪنھن '''واقعي جي ٿيڻ جي تاريخ''' لاءِ {{tl|when}} استعمال ڪريو۔}}
{{Nosubst}}
{{notice
|text=ھن سانچي کي رڳو انھن حوالن وارن citation templates ۾ استعمال ڪرڻ گھرجي جتي تاريخ موجود ناھي، پر ھجڻ لازمي آھي، ڇاڪاڻتہ بغير تاريخ جي حوالو مڪمل سڃاڻپ نٿو ڏئي۔ مثال طور، گھڻا ڪتاب ۽ غير اخباري ويب صفحا رڳو سال سان شايع ٿيندا آھن، تنھنڪري انھن کي ھن سانچي سان ٽيگ ''نه'' ڪرڻ گھرجي۔ (اشاعت جي سال جي غير موجودگي لاءِ {{tl|year missing}} ڏسو۔)
|heading=ھن سانچي کي محدود طور استعمال ڪريو
|image=Ambox warning yellow.svg
}}
{{template shortcut|date?}}
{{tl|Date missing}} (يا مختصر طور {{tl|date?}}) ھڪ inline صفائي وارو سانچو آھي جيڪو ٽٽل حوالن کي نشان لڳائيندو آھي جتي حوالو ڏنل ذريعي جي اشاعت جي تاريخ موجود ناھي (يا گھٽ ۾ گھٽ اھو واضح ناھي ته تاريخ دستياب ناھي)۔ ھتي "تاريخ" مان مراد عام طور ''رڳو سال کان وڌيڪ معلومات'' آھي۔
گھڻا حوالا <code>access-date=</code> سان شامل ڪيا ويندا آھن پر اشاعت جي تاريخ کانسواءِ۔ اھو اڪثر citation tools جي ڪري ٿيندو آھي جيڪي صفحي جي تاريخ سڃاڻڻ جي قابل ناھن، جڏھنتہ <code>access-date=</code> ھميشه اڄوڪي تاريخ ھوندي آھي۔ اشاعت جي تاريخ جو نه ھجڻ واضح طور غلطي آھي؛ پر {{tl|Citation}} جي دستاويزن ۾ واضح لکيل آھي: "اشاعت جي تاريخ وارن تحقيقي مقالن، ڪتابن، يا خبرن جي مضمونن لاءِ access dates ضروري ناھن۔"
==استعمال==
{{warnsign|ھن سانچي کي ڪنھن به {{cs1}} citation جي {{para|date}} parameter ۾ شامل نه ڪريو۔ {{para|date}} parameter جو سمورو متن citation جي [[WP:COinS|COinS]] metadata جو حصو بڻجي ويندو آھي۔ {{para|date}} parameter ۾ صرف تاريخي ڊيٽا ھجڻ گھرجي۔}}
سڀني free-form ۽ {{cite xxx}} قسم جي حوالن ({{tl|cite web}}، {{tl|cite book}}، {{tl|citation}} وغيره) ۾ {{tlx|date missing<!--|{{grey|<nowiki>{{subst:DATE}}</nowiki>}}-->}} کي حوالو ختم ٿيڻ کان اڳ، عام طور <code><nowiki></ref></nowiki></code> ٽيگ کان بلڪل اڳ شامل ڪيو ويندو آھي۔
==ھن سانچي سان نشان لڳايل مسئلي کي ڪيئن درست ڪجي==
'''مسئلو درست ڪرڻ کانسواءِ ھن سانچي کي نه ھٽايو۔ ھيٺين طريقن مان ڪنھن ھڪ سان مسئلو حل ڪريو۔'''
*جيڪڏھن توھان کي ''تاريخ معلوم آھي'' (يا ڪن حالتن ۾ تاريخي حد معلوم آھي)، ضروري معلومات ڀريو ۽ سانچو ھٽايو۔
*;Template-formatted citation لاءِ، اھو ڪرڻ جا پنج بنيادي طريقا آھن::
*#بين الاقوامي فارميٽ (اڪثر مضمونن لاءِ)، مڪمل فارميٽ (عام طور خبرن لاءِ):
*#:{{para|date|<var>D[D]</var> <var>Monthname</var> <var>YYYY</var>}}
*#آمريڪي فارميٽ ([[WP:ENGVAR|آمريڪي انگريزي]] وارن مضمونن لاءِ)، مڪمل فارميٽ:
*#:{{para|date|<var>Monthname</var> <var>D[D]</var>, <var>YYYY</var>}}
*#رڳو مھينو ۽ سال (عام طور رسالن ۽ جرنلن لاءِ):
*#:{{para|date|<var>Monthname</var> <var>YYYY</var>}}
*#يا، جيڪڏھن رڳو سال وڌيڪ مناسب ھجي (مثال طور ڪتابن ۽ غير اخباري ويب سائيٽن لاءِ)، تہ {{para|year}} استعمال ڪريو:
*#:{{para|year|<var>YYYY</var>}}
*#:ھي حل خاص طور انھن حالتن لاءِ آھي جتي {{tl|date missing}} غلط استعمال ٿيو ھجي ۽ اصل ۾ {{tl|year missing}} استعمال ٿيڻ گھرجي ھا۔ ڪجھ سانچا جھڙوڪ {{tl|Cite journal}} ۽ {{tl|Cite news}} گھڻين حالتن ۾ {{para|date}} parameter جي اميد رکندا آھن، نه {{para|year}} جي۔
*#ڪجھ اشاعتون ٻئي قسم جي تاريخي حد استعمال ڪنديون آھن، جھڙوڪ موسم وغيره:
*#:{{para|date|Winter 2009/2010}}
*#:{{para|date|March/April, 2010}}
*#:{{para|date|1st Quarter, 2010}}
*;Free-form citation لاءِ::
*#مناسب فارميٽ موجب تاريخ شامل ڪريو؛ يا...
*#''بھتر اھو آھي'' تہ پوري citation کي {{tl|cite journal}}، {{tl|cite news}} يا ٻئي مناسب {{cite xxx}}-series سانچي ۾ تبديل ڪيو وڃي۔
*جيڪڏھن توھان کي ''پڪ آھي تہ اصل ذريعي ۾ تاريخ ڏنل ئي ناھي''، جيئن ڪيترن غير اخباري ويب صفحن ۾ ٿيندو آھي، تہ توھان وٽ ھيٺيان اختيار آھن، ترجيحي ترتيب سان:
*#جيڪڏھن copyright year (يا year range) ڏنل آھي تہ ان کي استعمال ڪريو، ۽ [square brackets] ۾ واضح ڪريو تہ اھا copyright date آھي:
*#:{{para|year|2006–2010 [copyright date]}}
*#:جيڪڏھن {{para|date}} parameter استعمال ڪرڻ کانسواءِ سانچو خراب ٿئي، تہ پوءِ:
*#:{{para|date|2006–2010 [copyright date]}}
*#جيڪڏھن اھو به موجود ناھي، تہ ''غير اخباري ذريعي'' لاءِ صفحي جي آخري ترميمي تاريخ استعمال ڪريو (پنھنجي browser جي "get page info" حڪم ذريعي؛ مثال طور Firefox ۾ "Tools > Page info")؛ رڳو تڏھن استعمال ڪريو جڏھن تاريخ معقول لڳي (ڪيترين سائيٽن ۾ dynamic content جي ڪري تمام نئين تاريخ ڏيکاربي آھي)۔
*#:{{para|date|23 March 2003 [last updated]}}
*#:مضمون ۽ حوالو قسم مطابق مناسب فارميٽ استعمال ڪريو۔
*#:ھي حل خبرن واري صحافت لاءِ ڪڏھن به استعمال نه ڪيو وڃي، ڇاڪاڻتہ اھا مخصوص واقعي جي تاريخ سان ويجھي طرح ڳنڍيل ھوندي آھي۔
*#ٻيو اختيار اندازو لڳائڻ آھي، جيڪڏھن توھان کي مناسب بنياد تي اندازو ھجي تہ شيءِ لڳ ڀڳ ڪڏھن شايع ٿي:
*#:{{para|date|ca. September 15, 2009}}
*#آخر ۾، جيڪڏھن مٿيان طريقا عملي ناھن، تہ واضح طور لکيو تہ تاريخ بيان ٿيل ناھي:
*#:{{para|date|date unspecified}}
*#: يا
*#:{{para|date|[date unspecified]}}
*:Free-form citations لاءِ:
*:::<code>No date specified.</code>
*:سواليا نشان استعمال ''نه'' ڪريو۔
*:جيڪڏھن {{para|year}} parameter ۾ سال اڳ ئي موجود آھي تہ ان کي ٻيھر نہ ورجايو۔
*:معلومات خالي نه ڇڏيو ۽ سانچو به نه ھٽايو، ٻي صورت ۾ ڪو ٻيو ايڊيٽر وري {{tl|date missing}} لڳائي ڇڏيندو!
*:{{para|date|none}}، {{para|date|unknown}} يا اھڙا مبهم لفظ استعمال ''نه'' ڪريو؛ ڇوتہ اھو ٻين ايڊيٽرن کي وري {{tl|date missing}} لڳائڻ جو اشارو ڏيندو۔
*جيڪڏھن توھان کي ''خبر ناھي'':
*#ذريعو چيڪ ڪريو ۽ ضروري معلومات شامل ڪريو، جيئن مٿي بيان ڪيو ويو آھي۔
*:سواليا نشان استعمال ''نه'' ڪريو۔
*:جيڪڏھن ذريعو dead link آھي، تہ archive.org تي backup copy چيڪ ڪريو ({{tl|citation}}/{{cite xxx}} قسم جي سانچن ۾ {{para|archiveurl}} ۽ {{para|archivedate}} parameter جو استعمال ڏسو)۔ جيڪڏھن archive copy موجود ناھي، تہ citation کان پوءِ {{tl|dead link}} استعمال ڪريو، پر {{tl|date missing}} پڻ برقرار رکو۔
== سانچائي ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي inline سانچو citation جي </ref> tag کان اڳ استعمال ڪيو ويندو آھي اھو ڏيکارڻ لاءِ تہ citation ۾ مڪمل تاريخ موجود ناھي جتي ان جي ضرورت آھي۔ اھو انھن واقعن لاءِ استعمال نه ڪيو وڃي جتي واقعي جي ٿيڻ جي تاريخ غير موجود ھجي؛ ان لاءِ {{when}} استعمال ڪريو۔",
"params": {
"date": {
"label": "مھينو ۽ سال",
"description": "ٽيگ لڳائڻ جو مھينو ۽ سال؛ مثال: 'January 2013'، پر 'jan13' نه",
"type": "string",
"autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}",
"example": "January 2013",
"suggested": true
}
}
}
</templatedata>
== پڻ ڏسو ==
{{Citation repair}}
;ٻيا
* {{tl|when}} – عام مضمون جي متن ۾ ڪنھن واقعي جي تاريخ بابت سوال ڪرڻ لاءِ
{{Inline tags}}
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE -->
[[زمرو:Inline citation cleanup templates]]
[[زمرو:وقت ۽ تاريخ جي سار سنڀال وارا سانچا]]
}}</includeonly>
4wjxtsgr0z4wekq8gt72zssz7mheupq
گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833
0
97757
380548
2026-05-25T03:53:49Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}} {{Infobox UK legislation | short_title = Saint Helena Act 1833 | type = Act | parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]] | long_title = ايسٽ انڊيا ڪمپني سان معاھدي کي نافذ ڪرڻ، ۽ سندس بادشاھت جي ھندستاني علائقن جي بھتر حڪومت لاءِ ھڪ ايڪٽ، جيڪو 30 اپريل 1854 تائين لاڳو رھندو۔...
380548
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Saint Helena Act 1833
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ايسٽ انڊيا ڪمپني سان معاھدي کي نافذ ڪرڻ، ۽ سندس بادشاھت جي ھندستاني علائقن جي بھتر حڪومت لاءِ ھڪ ايڪٽ، جيڪو 30 اپريل 1854 تائين لاڳو رھندو۔
| year = 1833
| citation = [[3 & 4 Will. 4]]. c. 85
| territorial_extent = {{ubli|[[گريٽ برٽن]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 28 آگسٽ 1833
| commencement = 22 اپريل 1834{{efn|Section 1.}}
| repeal_date =
| amendments = {{ubli|[[انڊيا (اتر-اولھ صوبا) ايڪٽ 1835]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1874]]|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1890]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]}}
| related_legislation = {{ubli|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1772]]|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1793]]}}
| repealing_legislation =
| status = Partially_Repealed
| original_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/contents/enacted
| revised_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/contents
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833''' ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85)، جنھن کي ڪڏهن '''ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1833''' يا '''چارٽر ايڪٽ 1833''' به سڏيو ويندو آھي، [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[پارليامينٽ (برطانيا) جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن کي بعد ۾ '''سينٽ ھيلينا ايڪٽ 1833''' جو نالو ڏنو ويو۔ ھن ايڪٽ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] کي ڏنل شاھي چارٽر کي وڌيڪ ويھن سالن لاءِ وڌايو، ۽ [[برطانوي ھندستان]] جي حڪومتي ڍانچي کي نئين سر منظم ڪيو۔
== شقون ==
ھن ايڪٽ ۾ ھيٺيون شقون شامل ھيون:
* ھن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جون تجارتي سرگرميون ختم ڪري ان کي خالص انتظامي اداري ۾ تبديل ڪيو۔ خاص طور ڪمپني چين ۽ ڏور اوڀر سان واپار تي پنھنجو اجارہ پڻ وڃائي ويٺي۔
* تجارتي اختيار ختم ڪرڻ باوجود، ايڪٽ ايسٽ انڊيا ڪمپني جو چارٽر وڌيڪ 20 سالن لاءِ وڌايو۔ ان جو مطلب اھو ٿيو تہ اصل الزبيٿي چارٽر جون ٻيون شقون، جن ۾ فوجون رکڻ، جنگ ڪرڻ، ۽ فتح ڪيل علائقن تي حڪومت ڪرڻ جا اختيار شامل ھئا، برقرار رھيا۔
* ھن [[گورنر جنرل آف بنگال]] کي [[گورنر جنرل آف انڊيا]] جو نئون لقب ڏنو۔ پھريون ڀيرو سندس ھلائيندڙ حڪومت کي "گورنمينٽ آف انڊيا" سڏيو ويو۔ سندس ڪائونسل کي ھاڻي "انڊيا ڪائونسل" چيو ويو۔ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] 1833 جي آخر ۾ ھندستان جو پھريون گورنر جنرل بڻيو۔<ref>{{Cite web|last=team|first=EduGeneral|date=2016-03-09|title=Important Acts in India Before Independence|url=https://edugeneral.org/blog/history/important-acts-in-india-before-independence/|access-date=2020-06-30|website=EduGeneral|language=en-US|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630220302/https://edugeneral.org/blog/history/important-acts-in-india-before-independence/|url-status=dead}}</ref>
* "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" کي مڪمل قانون ساز اختيار ڏنا ويا، يعني سڄي برطانوي ھندستان ۾ لاڳو ٿيندڙ قانون جاري ڪرڻ جو حق۔
* اھڙيءَ طرح ھن ايڪٽ [[بمبئي پريزيڊنسي]] ۽ [[مدراس پريزيڊنسي]] جي گورنرن کان قانون ساز اختيار واپس ورتا، جيڪي انھن وٽ اڳ موجود ھئا۔
* ايڪٽ سول سروس جي چونڊ لاءِ کليل مقابلي جو نظام متعارف ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي۔ پر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرس جي مخالفت کان پوءِ اھا شق بي اثر بڻجي وئي، ڇاڪاڻتہ اھي ڪمپني عملدار مقرر ڪرڻ جا اختيار برقرار رکڻ چاھيندا ھئا۔
* ايڪٽ واضح طور اعلان ڪيو تہ ھندستان جي ڪنھن مقامي ماڻھوءَ کي سندس مذھب جي بنياد تي ڪنھن عھدي، ملازمت يا آفيس کان محروم نه ڪيو ويندو۔
* [[سينٽ ھيلينا]] ٻيٽ جو ڪنٽرول ايسٽ انڊيا ڪمپني کان تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪيو ويو۔<ref name="s112">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/112 |title=Saint Helena Act 1833, section 112 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
سڄو ايڪٽ، سواءِ سيڪشن 112 جي جيڪو [[سينٽ ھيلينا]] کي بادشاھت حوالي ڪندو ھو، [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي نافذ ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref><ref name="s1–111">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/1111. |title=Saint Helena Act 1833, sections 1–111 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref><ref name="s113–117">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/113117. |title=Saint Helena Act 1833, sections 113–117 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=EAST-INDIA COMPANY'S CHARTER. (Hansard, 10 July 1833) |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1833/jul/10/east-india-companys-charter#S3V0019P0_18330710_HOC_18 |access-date=2025-05-16 |website=api.parliament.uk}}</ref>
{{boxquote|'''112 سينٽ ھيلينا تاجِ برطانيا حوالي۔'''{{br}}
سينٽ ھيلينا جو ٻيٽ، ۽ ان ۾ موجود سڀ قلعا، ڪارخانا، سرڪاري عمارتون، ۽ ٻيون ملڪيتون، ۽ حڪومت جي خدمت لاءِ استعمال ٿيندڙ سڀ سامان ۽ ملڪيت سندس بادشاھت ۾ شامل ٿيندي، ۽ اھو ٻيٽ انھن حڪمن مطابق ھلايو ويندو جيڪي سندس بادشاھ ڪائونسل ۾ وقت بوقت جاري ڪندو۔}}
== نالو ==
جڏھن [[short titles]] کي [[شارٽ ٽائيٽلز ايڪٽ 1896]] تحت برطانوي قانون سازيءَ لاءِ منظور ڪيو ويو، تڏھن ھن ايڪٽ جو مختصر نالو '''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833''' مقرر ڪيو ويو۔{{efn|name=st1|ھن ايڪٽ کي ھن [[short title]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار سيڪشن 1 ۽ [[شارٽ ٽائيٽلز ايڪٽ 1896]] جي پھرين شيڊيول تحت ڏنو ويو۔ انھن شقن جي منسوخيءَ کان پوءِ اھو اختيار ھاڻي [[انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978]] جي سيڪشن 19(2) تحت حاصل آھي۔}} پر، جڏھن سينٽ ھيلينا سان لاڳاپيل شقن کانسواءِ گھڻيون شقون منسوخ ٿي ويون، تڏھن [[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1948]] تحت ھن کي نئون مختصر نالو '''سينٽ ھيلينا ايڪٽ 1833''' ڏنو ويو۔{{efn|name=st5|ھن ايڪٽ کي ھن [[شارٽ ٽائٽل]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار سيڪشن 5 ۽ [[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1948]] جي ٻي شيڊيول تحت ڏنو ويو۔ انھن شقن جي منسوخيءَ کان پوءِ اھو اختيار ھاڻي [[انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978]] جي سيڪشن 19(2) تحت حاصل آھي۔}} جيئنتہ ايڪٽ جي بنيادي شق ايسٽ انڊيا ڪمپني جي چارٽر کي وڌائڻ ھئي، ان ڪري ان کي ڪڏهن '''چارٽر ايڪٽ 1833''' پڻ چيو ويندو آھي، جيتوڻيڪ اھو سرڪاري مختصر نالو ناھي۔<ref>{{Cite book |last=Lang |first=Eugen Maurice |title=Codification in the British Empire and America <!--|origpublisher=H J Paris |origlocation=[[Amsterdam]]--> |orig-year=1924 |publisher=Lawbook Exchange Ltd |year=2005 |isbn=1-58477-620-X |page=77, footnote 2 |url=https://books.google.com/books?id=P1y--X4XQ1sC&pg=PA77}}</ref><ref>(1926) [https://books.google.com/books?id=IM6tEHAz9UcC 1] Madras Law Journal 5. Bijay Kisor Acharyya, [https://books.google.com/books?id=YOgyAAAAIAAJ Codification in British India], 1914, p 415.</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ برطانوي ھندستان جي آئيني تاريخ ۾ ھڪ وڏو موڙ تصور ڪيو وڃي ٿو:
* ھن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جون سڀ تجارتي سرگرميون مڪمل طور ختم ڪري ڇڏيون، جن ۾ چانھ ۽ چين سان واپار تي باقي اجارہ پڻ شامل ھو، ۽ ڪمپني کي تاجِ برطانيا جي نمائندي طور خالص '''انتظامي اداري''' ۾ تبديل ڪيو ويو۔
* '''گورنر جنرل آف بنگال''' کي '''گورنر جنرل آف انڊيا''' بڻايو ويو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ھن عھدي تي پھريون شخص بڻيو، جنھن سڄي برطانوي ھندستان جي انتظاميا کي ھڪ مرڪزي اختيار ھيٺ متحد ڪيو۔
* قانون ساز اختيار مڪمل طور '''مرڪزي''' ڪيا ويا ۽ بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسيز کان آزاد قانون ساز اختيار واپس ورتا ويا، جنھن سان سڄي برطانوي ھندستان لاءِ گڏيل قانون ساز ڍانچو ٺھيو۔
* ھن ايڪٽ 1834 ۾ '''ھندستان جي پھرين لا ڪميشن''' قائم ڪئي، جنھن جو چيئرمين [[ٿامس بيبنگٽن ميڪالي|لارڊ ميڪالي]] ھو، ۽ ان جو مقصد ھندستاني قانونن کي ضابطه بندي ۽ منظم ڪرڻ ھو — جنھن عمل مان آخرڪار 1860 جو [[انڊين پينل ڪوڊ]] وجود ۾ آيو۔
* ايڪٽ واضح طور چيو تہ '''ھندستان جي ڪنھن مقامي ماڻھوءَ کي ڪنھن عھدي، آفيس يا ملازمت کان محروم نه ڪيو ويندو''' سندس مذھب، جنم جي جاءِ، نسل يا رنگ جي بنياد تي — جيڪو ھندستاني انتظامي تاريخ ۾ برابريءَ جو بنيادي اصول بڻيو۔
* ايڪٽ سول سروس جي چونڊ لاءِ '''کليل مقابلي''' متعارف ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي، جنھن بعد ۾ انڊين سول سروس جي بنيادي تصور لاءِ رستو تيار ڪيو۔
* ھن ايڪٽ ھندستان ۾ '''غلامي ختم ڪرڻ''' لاءِ بندوبست ڪيو، ۽ گورنر جنرل اِن ڪائونسل کي غلامي گھٽائڻ ۽ آخرڪار ختم ڪرڻ لاءِ قدم کڻڻ جي ھدايت ڏني — جيڪا 1843 ۾ رسمي طور ختم ڪئي وئي۔
* سينٽ ھيلينا ٻيٽ جو ڪنٽرول ڪمپني کان تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪيو ويو، جيڪو ڪمپني کان برطانوي حڪومت ڏانھن اقتداري منتقليءَ جي وڏي تبديليءَ جي علامت ھو۔
== حدون ==
پنھنجي ترقي پسند شقن باوجود، ھن ايڪٽ ۾ وڏيون خاميون پڻ موجود ھيون:
* سول سروس ڀرتيءَ ۾ '''کليل مقابلي''' واري شق جلد ئي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرس جي سخت مخالفت سبب غير مؤثر بڻجي وئي، جن پنھنجي سفارش ۽ سرپرستيءَ وارا اختيار برقرار رکيا۔
* ايڪٽ گورنر جنرل جي ھٿن ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' پيدا ڪئي، جنھن سبب مدراس ۽ بمبئي جھڙين پريزيڊنسيز جي حڪومت سست ۽ غير مؤثر ٿي پئي۔
* مدراس ۽ بمبئي پريزيڊنسيز کي مرڪزي قانون ساز ڪائونسل ۾ '''ڪا نمائندگي حاصل نه ھئي'''، جنھن مقامي ضرورتن ۽ مرڪزي قانون سازيءَ جي وچ ۾ وڇوٽو پيدا ڪيو۔
* ھندستانين جي روزگار بابت '''برابريءَ واري شق''' گھڻو ڪري علامتي رھي؛ عملي طور برطانوي عملدار سڀ اعليٰ انتظامي عھدا سنڀاليندا رھيا۔
* بنگال کي اگرا ۽ فورٽ وليم نالي ٻن الڳ پريزيڊنسيز ۾ ورهائڻ واري شق ايڪٽ ۾ شامل ھئي، پر اھا '''ڪڏھن به نافذ نه ٿي'''، جنھن سبب بنگال جي حڪومت پيچيده رھي۔
* ايڪٽ قانون ساز عمل ۾ ھندستانين جي نمائندگيءَ جي وڌندڙ مطالبي کي حل ڪرڻ ۾ ناڪام رھيو، جيڪو پوءِ [[چارٽر ايڪٽ 1853]] تائين وڌيڪ تيز ٿيندو ويو۔
== پڻ ڏسو ==
*[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ]]
*[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]]
*[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1784]]
*[[چارٽر ايڪٽ 1793]]
*[[چارٽر ايڪٽ 1813]]
*[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist|2}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|path=ukpga/Will4/3-4/85/contents}}
* {{UK-LEG|path=ukpga/Will4/3-4/85/contents/enacted|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1833 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:سينٽ ھيلينا جي تاريخ]]
[[زمرو:آگسٽ 1833]]
[[زمرو:ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ]]
6gu7titqcc3j6jfl2y557g3pc2m2tpg
380549
380548
2026-05-25T03:54:22Z
Intisar Ali
8681
380549
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Saint Helena Act 1833
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ايسٽ انڊيا ڪمپني سان معاھدي کي نافذ ڪرڻ، ۽ سندس بادشاھت جي ھندستاني علائقن جي بھتر حڪومت لاءِ ھڪ ايڪٽ، جيڪو 30 اپريل 1854 تائين لاڳو رھندو۔
| year = 1833
| citation = [[3 & 4 Will. 4]]. c. 85
| territorial_extent = {{ubli|[[گريٽ برٽن]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 28 آگسٽ 1833
| commencement = 22 اپريل 1834{{efn|Section 1.}}
| repeal_date =
| amendments = {{ubli|[[انڊيا (اتر-اولھ صوبا) ايڪٽ 1835]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1874]]|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1890]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]}}
| related_legislation = {{ubli|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1772]]|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1793]]}}
| repealing_legislation =
| status = Partially_Repealed
| original_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/contents/enacted
| revised_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/contents
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833''' ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85)، جنھن کي ڪڏهن '''ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1833''' يا '''چارٽر ايڪٽ 1833''' به سڏيو ويندو آھي، [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[پارليامينٽ (برطانيا) جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن کي بعد ۾ '''سينٽ ھيلينا ايڪٽ 1833''' جو نالو ڏنو ويو۔ ھن ايڪٽ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] کي ڏنل شاھي چارٽر کي وڌيڪ ويھن سالن لاءِ وڌايو، ۽ [[برطانوي ھندستان]] جي حڪومتي ڍانچي کي نئين سر منظم ڪيو۔
== شقون ==
ھن ايڪٽ ۾ ھيٺيون شقون شامل ھيون:
* ھن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جون تجارتي سرگرميون ختم ڪري ان کي خالص انتظامي اداري ۾ تبديل ڪيو۔ خاص طور ڪمپني چين ۽ ڏور اوڀر سان واپار تي پنھنجو اجارہ پڻ وڃائي ويٺي۔
* تجارتي اختيار ختم ڪرڻ باوجود، ايڪٽ ايسٽ انڊيا ڪمپني جو چارٽر وڌيڪ 20 سالن لاءِ وڌايو۔ ان جو مطلب اھو ٿيو تہ اصل الزبيٿي چارٽر جون ٻيون شقون، جن ۾ فوجون رکڻ، جنگ ڪرڻ، ۽ فتح ڪيل علائقن تي حڪومت ڪرڻ جا اختيار شامل ھئا، برقرار رھيا۔
* ھن [[گورنر جنرل آف بنگال]] کي [[گورنر جنرل آف انڊيا]] جو نئون لقب ڏنو۔ پھريون ڀيرو سندس ھلائيندڙ حڪومت کي "گورنمينٽ آف انڊيا" سڏيو ويو۔ سندس ڪائونسل کي ھاڻي "انڊيا ڪائونسل" چيو ويو۔ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] 1833 جي آخر ۾ ھندستان جو پھريون گورنر جنرل بڻيو۔<ref>{{Cite web|last=team|first=EduGeneral|date=2016-03-09|title=Important Acts in India Before Independence|url=https://edugeneral.org/blog/history/important-acts-in-india-before-independence/|access-date=2020-06-30|website=EduGeneral|language=en-US|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630220302/https://edugeneral.org/blog/history/important-acts-in-india-before-independence/|url-status=dead}}</ref>
* "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" کي مڪمل قانون ساز اختيار ڏنا ويا، يعني سڄي برطانوي ھندستان ۾ لاڳو ٿيندڙ قانون جاري ڪرڻ جو حق۔
* اھڙيءَ طرح ھن ايڪٽ [[بمبئي پريزيڊنسي]] ۽ [[مدراس پريزيڊنسي]] جي گورنرن کان قانون ساز اختيار واپس ورتا، جيڪي انھن وٽ اڳ موجود ھئا۔
* ايڪٽ سول سروس جي چونڊ لاءِ کليل مقابلي جو نظام متعارف ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي۔ پر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرس جي مخالفت کان پوءِ اھا شق بي اثر بڻجي وئي، ڇاڪاڻتہ اھي ڪمپني عملدار مقرر ڪرڻ جا اختيار برقرار رکڻ چاھيندا ھئا۔
* ايڪٽ واضح طور اعلان ڪيو تہ ھندستان جي ڪنھن مقامي ماڻھوءَ کي سندس مذھب جي بنياد تي ڪنھن عھدي، ملازمت يا آفيس کان محروم نه ڪيو ويندو۔
* [[سينٽ ھيلينا]] ٻيٽ جو ڪنٽرول ايسٽ انڊيا ڪمپني کان تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪيو ويو۔<ref name="s112">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/112 |title=Saint Helena Act 1833, section 112 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
سڄو ايڪٽ، سواءِ سيڪشن 112 جي جيڪو [[سينٽ ھيلينا]] کي بادشاھت حوالي ڪندو ھو، [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي نافذ ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref><ref name="s1–111">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/1111. |title=Saint Helena Act 1833, sections 1–111 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref><ref name="s113–117">{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/3-4/85/section/113117. |title=Saint Helena Act 1833, sections 113–117 |publisher=[[UK Statute Law Database]] |date=26 May 2011 |access-date=3 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=EAST-INDIA COMPANY'S CHARTER. (Hansard, 10 July 1833) |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1833/jul/10/east-india-companys-charter#S3V0019P0_18330710_HOC_18 |access-date=2025-05-16 |website=api.parliament.uk}}</ref>
{{boxquote|'''112 سينٽ ھيلينا تاجِ برطانيا حوالي۔'''{{br}}
سينٽ ھيلينا جو ٻيٽ، ۽ ان ۾ موجود سڀ قلعا، ڪارخانا، سرڪاري عمارتون، ۽ ٻيون ملڪيتون، ۽ حڪومت جي خدمت لاءِ استعمال ٿيندڙ سڀ سامان ۽ ملڪيت سندس بادشاھت ۾ شامل ٿيندي، ۽ اھو ٻيٽ انھن حڪمن مطابق ھلايو ويندو جيڪي سندس بادشاھ ڪائونسل ۾ وقت بوقت جاري ڪندو۔}}
== نالو ==
جڏھن [[short titles]] کي [[شارٽ ٽائيٽلز ايڪٽ 1896]] تحت برطانوي قانون سازيءَ لاءِ منظور ڪيو ويو، تڏھن ھن ايڪٽ جو مختصر نالو '''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833''' مقرر ڪيو ويو۔{{efn|name=st1|ھن ايڪٽ کي ھن [[short title]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار سيڪشن 1 ۽ [[شارٽ ٽائيٽلز ايڪٽ 1896]] جي پھرين شيڊيول تحت ڏنو ويو۔ انھن شقن جي منسوخيءَ کان پوءِ اھو اختيار ھاڻي [[انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978]] جي سيڪشن 19(2) تحت حاصل آھي۔}} پر، جڏھن سينٽ ھيلينا سان لاڳاپيل شقن کانسواءِ گھڻيون شقون منسوخ ٿي ويون، تڏھن [[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1948]] تحت ھن کي نئون مختصر نالو '''سينٽ ھيلينا ايڪٽ 1833''' ڏنو ويو۔{{efn|name=st5|ھن ايڪٽ کي ھن [[شارٽ ٽائٽل]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار سيڪشن 5 ۽ [[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1948]] جي ٻي شيڊيول تحت ڏنو ويو۔ انھن شقن جي منسوخيءَ کان پوءِ اھو اختيار ھاڻي [[انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978]] جي سيڪشن 19(2) تحت حاصل آھي۔}} جيئنتہ ايڪٽ جي بنيادي شق ايسٽ انڊيا ڪمپني جي چارٽر کي وڌائڻ ھئي، ان ڪري ان کي ڪڏهن '''چارٽر ايڪٽ 1833''' پڻ چيو ويندو آھي، جيتوڻيڪ اھو سرڪاري مختصر نالو ناھي۔<ref>{{Cite book |last=Lang |first=Eugen Maurice |title=Codification in the British Empire and America <!--|origpublisher=H J Paris |origlocation=[[Amsterdam]]--> |orig-year=1924 |publisher=Lawbook Exchange Ltd |year=2005 |isbn=1-58477-620-X |page=77, footnote 2 |url=https://books.google.com/books?id=P1y--X4XQ1sC&pg=PA77}}</ref><ref>(1926) [https://books.google.com/books?id=IM6tEHAz9UcC 1] Madras Law Journal 5. Bijay Kisor Acharyya, [https://books.google.com/books?id=YOgyAAAAIAAJ Codification in British India], 1914, p 415.</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ برطانوي ھندستان جي آئيني تاريخ ۾ ھڪ وڏو موڙ تصور ڪيو وڃي ٿو:
* ھن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جون سڀ تجارتي سرگرميون مڪمل طور ختم ڪري ڇڏيون، جن ۾ چانھ ۽ چين سان واپار تي باقي اجارہ پڻ شامل ھو، ۽ ڪمپني کي تاجِ برطانيا جي نمائندي طور خالص '''انتظامي اداري''' ۾ تبديل ڪيو ويو۔
* '''گورنر جنرل آف بنگال''' کي '''گورنر جنرل آف انڊيا''' بڻايو ويو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ھن عھدي تي پھريون شخص بڻيو، جنھن سڄي برطانوي ھندستان جي انتظاميا کي ھڪ مرڪزي اختيار ھيٺ متحد ڪيو۔
* قانون ساز اختيار مڪمل طور '''مرڪزي''' ڪيا ويا ۽ بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسيز کان آزاد قانون ساز اختيار واپس ورتا ويا، جنھن سان سڄي برطانوي ھندستان لاءِ گڏيل قانون ساز ڍانچو ٺھيو۔
* ھن ايڪٽ 1834 ۾ '''ھندستان جي پھرين لا ڪميشن''' قائم ڪئي، جنھن جو چيئرمين [[ٿامس بيبنگٽن ميڪالي|لارڊ ميڪالي]] ھو، ۽ ان جو مقصد ھندستاني قانونن کي ضابطه بندي ۽ منظم ڪرڻ ھو — جنھن عمل مان آخرڪار 1860 جو [[انڊين پينل ڪوڊ]] وجود ۾ آيو۔
* ايڪٽ واضح طور چيو تہ '''ھندستان جي ڪنھن مقامي ماڻھوءَ کي ڪنھن عھدي، آفيس يا ملازمت کان محروم نه ڪيو ويندو''' سندس مذھب، جنم جي جاءِ، نسل يا رنگ جي بنياد تي — جيڪو ھندستاني انتظامي تاريخ ۾ برابريءَ جو بنيادي اصول بڻيو۔
* ايڪٽ سول سروس جي چونڊ لاءِ '''کليل مقابلي''' متعارف ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي، جنھن بعد ۾ انڊين سول سروس جي بنيادي تصور لاءِ رستو تيار ڪيو۔
* ھن ايڪٽ ھندستان ۾ '''غلامي ختم ڪرڻ''' لاءِ بندوبست ڪيو، ۽ گورنر جنرل اِن ڪائونسل کي غلامي گھٽائڻ ۽ آخرڪار ختم ڪرڻ لاءِ قدم کڻڻ جي ھدايت ڏني — جيڪا 1843 ۾ رسمي طور ختم ڪئي وئي۔
* سينٽ ھيلينا ٻيٽ جو ڪنٽرول ڪمپني کان تاجِ برطانيا ڏانھن منتقل ڪيو ويو، جيڪو ڪمپني کان برطانوي حڪومت ڏانھن اقتداري منتقليءَ جي وڏي تبديليءَ جي علامت ھو۔
== حدون ==
پنھنجي ترقي پسند شقن باوجود، ھن ايڪٽ ۾ وڏيون خاميون پڻ موجود ھيون:
* سول سروس ڀرتيءَ ۾ '''کليل مقابلي''' واري شق جلد ئي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرس جي سخت مخالفت سبب غير مؤثر بڻجي وئي، جن پنھنجي سفارش ۽ سرپرستيءَ وارا اختيار برقرار رکيا۔
* ايڪٽ گورنر جنرل جي ھٿن ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' پيدا ڪئي، جنھن سبب مدراس ۽ بمبئي جھڙين پريزيڊنسيز جي حڪومت سست ۽ غير مؤثر ٿي پئي۔
* مدراس ۽ بمبئي پريزيڊنسيز کي مرڪزي قانون ساز ڪائونسل ۾ '''ڪا نمائندگي حاصل نه ھئي'''، جنھن مقامي ضرورتن ۽ مرڪزي قانون سازيءَ جي وچ ۾ وڇوٽو پيدا ڪيو۔
* ھندستانين جي روزگار بابت '''برابريءَ واري شق''' گھڻو ڪري علامتي رھي؛ عملي طور برطانوي عملدار سڀ اعليٰ انتظامي عھدا سنڀاليندا رھيا۔
* بنگال کي اگرا ۽ فورٽ وليم نالي ٻن الڳ پريزيڊنسيز ۾ ورهائڻ واري شق ايڪٽ ۾ شامل ھئي، پر اھا '''ڪڏھن به نافذ نه ٿي'''، جنھن سبب بنگال جي حڪومت پيچيده رھي۔
* ايڪٽ قانون ساز عمل ۾ ھندستانين جي نمائندگيءَ جي وڌندڙ مطالبي کي حل ڪرڻ ۾ ناڪام رھيو، جيڪو پوءِ [[چارٽر ايڪٽ 1853]] تائين وڌيڪ تيز ٿيندو ويو۔
== پڻ ڏسو ==
*[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ]]
*[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]]
*[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1784]]
*[[چارٽر ايڪٽ 1793]]
*[[چارٽر ايڪٽ 1813]]
*[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist|2}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|path=ukpga/Will4/3-4/85/contents}}
* {{UK-LEG|path=ukpga/Will4/3-4/85/contents/enacted|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1833 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:سينٽ ھيلينا جي تاريخ]]
[[زمرو:آگسٽ 1833]]
[[زمرو:ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ]]
<references group="lower-alpha"/>
csyt91j5fqu7mvlyzlkdqvwego1tp6q
گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858
0
97758
380550
2026-05-25T04:04:22Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|ھندستان کي ڪمپني راڄ کان شاھي راڄ ڏانھن منتقل ڪندڙ برطانوي قانون سازي}} {{Other uses|گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام ختم ڪرڻ){{!}}گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ}} {{Infobox UK legislation |short_title = Government of India Act 1858{{efn|name=st|ھن ايڪٽ کي ھن [[مختصر عنوان]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار شارٽ...
380550
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ھندستان کي ڪمپني راڄ کان شاھي راڄ ڏانھن منتقل ڪندڙ برطانوي قانون سازي}}
{{Other uses|گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام ختم ڪرڻ){{!}}گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
|short_title = Government of India Act 1858{{efn|name=st|ھن ايڪٽ کي ھن [[مختصر عنوان]] سان حوالو ڏيڻ جو اختيار [[شارٽ ٽائيٽلز ايڪٽ 1896]] جي سيڪشن 1 ۽ پھرين شيڊيول تحت ڏنو ويو ھو۔ انھن شقن جي منسوخيءَ سبب اھو اختيار ھاڻي [[انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978]] جي سيڪشن 19(2) تحت حاصل آھي۔}}
|type = Act
|parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
|long_title = ھندستان جي بھتر حڪومت لاءِ ھڪ ايڪٽ۔
|year = 1858
|citation = [[21 & 22 Vict.]] c. 106
|territorial_extent = [[برطانوي ھندستان]]
|royal_assent = 2 آگسٽ 1858
|commencement = 1 نومبر 1858{{efn|Section 74.}}
|repeal_date = 1 جولاءِ 1937
|amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1859]]|[[ڪرمنل اسٽيچيوٽس ريپيل ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ امينڊمينٽ ايڪٽ 1911]]}}
|related_legislation = {{ubli|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1784]]|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1793]]}}
|repealing_legislation= {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]]|[[منسٽرز آف دي ڪرائون ايڪٽ 1937]]}}
|status = Repealed
|original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/21-22/106/contents/enacted
|use_new_UK-LEG = no
}}
'''گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858'''{{efn|name=st}} ([[21 & 22 Vict.]] c. 106) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جيڪو 2 آگسٽ 1858 تي منظور ڪيو ويو۔ ان جي شقن تحت [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي خاتمي جو بندوبست ڪيو ويو، جيڪا ان وقت تائين پارليامينٽ جي سرپرستيءَ ھيٺ [[ھندستان ۾ ڪمپني راڄ|ھندستان]] جي وڏي حصي تي حڪمراني ڪري رھي ھئي، ۽ ان جا اختيار [[برطانوي تاج]] ڏانھن منتقل ڪيا ويا۔<ref>Wolpert, Stanley (1989). ''A New History of India'' (3d ed.), pp. 239–240. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-505637-X}}.</ref>
[[ھينري ٽيمپل، ٽيون وئسڪائونٽ پامرسٽن|لارڊ پامرسٽن]]، جيڪو ان وقت [[برطانيا جو وزيراعظم]] ھو، 1858 ۾ ھڪ بل پيش ڪيو جنھن جو مقصد ھندستان جي حڪومت جو ڪنٽرول ايسٽ انڊيا ڪمپني کان تاج ڏانھن منتقل ڪرڻ ھو، ۽ ھن ھندستان جي موجوده حڪومتي نظام جي سنگين خامين جو حوالو ڏنو۔<ref>{{cite journal |last1=Klein |first1=Ira |title=Materialism, Mutiny and Modernization in British India |journal=Modern Asian Studies |date=July 2000 |volume=34 |issue=3 |page=564 |jstor=313141}}</ref> پر، ھن بل جي منظور ٿيڻ کان اڳ، پامرسٽن کي ھڪ ٻئي مسئلي تي استعيفيٰ ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو۔
[[ايڊورڊ اسٽينلي، پندرهون ارل آف ڊربي]]، جيڪو بعد ۾ پھريون [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] بڻيو، پوءِ ھڪ ٻيو بل پيش ڪيو، جنھن جو عنوان "ھندستان جي بھتر حڪمراني لاءِ ھڪ ايڪٽ" ھو، ۽ اھو 2 آگسٽ 1858 تي منظور ڪيو ويو۔ ھن ايڪٽ موجب ھندستان کي سڌيءَ طرح ۽ تاج جي نالي ۾ ھلايو وڃڻو ھو۔{{citation needed|date=January 2024}}
== تاريخ ==
[[File:Image victoria proclamation1858c.JPG|thumb|right|[[راڻي وڪٽوريا]] پاران 1 نومبر 1858 تي جاري ڪيل "ھندستان جي شھزادن، سردارن، ۽ ماڻھن" لاءِ اعلان۔]]
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] برطانوي حڪومت کي ھي ايڪٽ منظور ڪرڻ تي مجبور ڪيو۔{{Citation needed|date=October 2023}} ھن ايڪٽ کان ڪجھ مھينا پوءِ راڻي وڪٽوريا جو "ھندستان جي شھزادن، سردارن، ۽ ماڻھن" لاءِ اعلان جاري ٿيو، جنھن ۾ ٻين ڳالھين سان گڏ اھو به چيو ويو: "اسان پاڻ کي پنھنجي ھندستاني علائقن جي مقامي ماڻھن ڏانھن ساڳئي فرض جي پابنديءَ سان ٻڌل سمجھون ٿا، جنھن سان اسين پنھنجي ٻين سڀني رعيت ڏانھن ٻڌل آھيون" (p. 2)
== شقون ==
* ھندستان ۾ ڪمپني جا علائقا [[راڻي وڪٽوريا|راڻي]] کي منتقل ڪيا ويا، ۽ ڪمپني انھن علائقن تي پنھنجو اختيار ۽ ڪنٽرول استعمال ڪرڻ ڇڏي ڏنو۔ ھندستان راڻي جي نالي ۾ ھلايو وڃڻو ھو۔
* راڻي جي [[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا|پرنسپل سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] کي ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز جا اختيار ۽ ذميواريون مليون۔ سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا جي مدد لاءِ پندرھن ميمبرن واري ڪائونسل مقرر ڪئي وئي۔ اھا ڪائونسل ھندستاني معاملن ۾ صلاحڪار ادارو بڻجي وئي۔ برطانيا ۽ ھندستان جي وچ ۾ سڀني رابطن لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ اصل ذريعي بڻجي ويو۔
* سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا کي اختيار ڏنو ويو تہ ھو ڪائونسل سان صلاح ڪرڻ کانسواءِ سڌو ھندستان ڏانھن ڪجھ ڳجھا حڪم ناما موڪلي سگھي۔ کيس ڪائونسل جون خاص ڪميٽيون ٺاھڻ جو اختيار پڻ ڏنو ويو۔
* تاج کي [[گورنر جنرل آف انڊيا|گورنر جنرل]] ۽ [[برطانوي ھندستان جون پريزيڊنسيون ۽ صوبا|پريزيڊنسين]] جي گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔
* سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪنٽرول ھيٺ ھڪ [[انڊين سول سروس]] قائم ڪئي وڃڻي ھئي۔
* ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سموري ملڪيت ۽ ٻيا اثاثا تاج ڏانھن منتقل ڪيا ويا۔ تاج ڪمپني جون اھي ذميواريون پڻ سنڀاليون جيڪي معاھدن، ڪانٽريڪٽن وغيره سان لاڳاپيل ھيون۔<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/393/ |title = Official, India |website = [[ورلڊ ڊجيٽل لائبريري]] |date = 1890–1923 |access-date = 30 May 2013}}</ref>
ھن ايڪٽ ھندستاني تاريخ جي نئين دور جي شروعات ڪئي، جنھن سان [[ھندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جو خاتمو ٿيو۔ نئون [[برطانوي راڄ]] [[ھندستان جي ورھاڱي]] تائين آگسٽ 1947 ۾ جاري رھيو، جڏھن ھندستان جي علائقي کي [[ڊومينين]] حيثيت ڏني وئي، يعني [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۽ [[ھندستان جي ڊومينين]]۔<ref name="WDL"></ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ ھندستان جي آئيني تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ اثرائتي قانون سازين مان ھڪ آھي:
* ھن رسمي طور [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي حڪمراني ختم ڪئي ۽ ڪمپني جا سڀ اختيار، علائقا، ۽ آمدنيون '''برطانوي تاج''' ڏانھن منتقل ڪيون، جنھن سان ھندستان ۾ [[برطانوي راڄ]] جو دور شروع ٿيو۔
* '''گورنر جنرل آف انڊيا''' کي '''وائسراءِ آف انڊيا''' جو اضافي لقب ڏنو ويو، جنھن سان ھو ھندستان ۾ برطانوي تاج جو سڌو نمائندو بڻيو — [[لارڊ ڪيننگ]] پھريون وائسراءِ بڻيو۔
* ھن [[پٽس انڊيا ايڪٽ 1784]] ([[24 Geo. 3. Sess. 2]]. c. 25) تحت قائم ٿيل '''ٻٽي ڪنٽرول واري نظام''' کي ختم ڪيو، ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز ۽ بورڊ آف ڪنٽرول ٻنھي کي ختم ڪري، انھن جي جاءِ تي ھڪ '''سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا''' مقرر ڪيو، جنھن جي مدد لاءِ 15 ميمبرن واري ڪائونسل آف انڊيا ھئي۔
* سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا برطانوي ڪابينا جو ميمبر ھو، جيڪو سڌيءَ طرح برطانوي پارليامينٽ آڏو جوابده ھو — اھڙيءَ طرح پھريون ڀيرو ھندستاني انتظاميا مڪمل '''پارلياماني نگراني''' ھيٺ آئي۔
* [[ڊاڪٽرين آف ليپس]]، جنھن کي [[لارڊ ڊلہوزي]] ھندستاني رياستن کي ضم ڪرڻ لاءِ جارحاڻي نموني استعمال ڪيو ھو، رسمي طور '''ختم ڪئي وئي'''، ۽ ھندستاني شھزادن جي وارث گود وٺڻ جي حق کي تسليم ڪيو ويو — جنھن سان برطانوي تاج ۽ ھندستاني رياستن جي وچ ۾ اعتماد بحال ڪرڻ ۾ مدد ملي۔
* راڻي وڪٽوريا جو 1858 جو اعلان، جيڪو ايڪٽ جي اختيار تحت جاري ٿيو، '''ھندستاني مذھبي عملن ۾ عدم مداخلت'''، نسل يا عقيدي کانسواءِ سرڪاري ملازمت ۾ برابر موقعن، ۽ ھندستاني شھزادن جي حقن ۽ عزت جي احترام جو واعدو ڪيو — جنھن ھندستان ۾ برطانوي حڪمراني لاءِ نئون انداز مقرر ڪيو۔
* انڊين سول سروس (ICS)، جيڪا ھن ايڪٽ تحت قائم ڪئي وئي، رسمي طور '''مقابلي جي امتحانن''' ذريعي ھندستانين لاءِ کولي وئي، جيتوڻيڪ عملي طور رسائي محدود رھي، ڇاڪاڻتہ امتحان رڳو برطانيا ۾ ٿيندا ھئا۔
* ھن ايڪٽ ھندستان کي رسمي طور '''سڌي تاجي ملڪيت''' طور تسليم ڪيو، ۽ ان غير معمولي حالت کي ختم ڪيو، جنھن ۾ ھڪ واپاري ڪمپني پارلياماني اجازت تحت علائقي تي حڪومت ڪري رھي ھئي۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ھن ايڪٽ زميني سطح تي ھندستان جي حقيقي انتظاميا ۾ '''ڪا به ڍانچائي تبديلي''' نه ڪئي — ڪمپني جا ساڳيا عملدار، قانون، ۽ انتظامي مشينري صرف تاج جي اختيار ھيٺ جاري رھيا، جنھن ڪري نقادن چيو تہ ان مالڪ بدلايا پر نظام نه بدلايو۔
* '''سيڪريٽري آف اسٽيٽ''' کي ھندستاني معاملن تي لڳ ڀڳ مڪمل اختيار حاصل ھو ۽ ھو پنھنجي ڪائونسل آف انڊيا سان صلاح ڪرڻ کانسواءِ وائسراءِ ڏانھن ڳجھا حڪم ناما موڪلي سگھندو ھو — جنھن ڪري حقيقي پارلياماني جوابدھي گھڻي حد تائين ظاھري بڻجي وئي۔
* ڪائونسل آف انڊيا، جيڪا سيڪريٽري آف اسٽيٽ کي صلاح ڏيندي ھئي، مڪمل طور تي '''ھندستاني تجربي رکندڙ برطانين''' تي مشتمل ھئي ۽ ان ۾ ڪو به ھندستاني ميمبر شامل نه ھو، جنھن سان ھندستاني آباديءَ کي پنھنجي بابت فيصلن ۾ ڪا آواز نه ملي۔
* جيتوڻيڪ راڻي وڪٽوريا جي اعلان سرڪاري ملازمت ۾ برابر موقعن جو واعدو ڪيو، پر '''سول سروس جا امتحان صرف لنڊن ۾'''، انگريزي ٻوليءَ ۾، ۽ تنگ عمر جي حد اندر ٿيندا ھئا — جنھن عملي طور ھندستانين جي وڏي اڪثريت کي ٻاھر رکيو۔
* ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ ھندستاني نمائندگي وڌائڻ لاءِ '''ڪا شق نه ڏني''' — ھي اھڙي کوٽ ھئي جنھن وڌندڙ ھندستاني قومپرست تحريڪ کي وڌيڪ ٻارڻ ڏنو ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) کي ضروري بڻايو۔
* ڊاڪٽرين آف ليپس جي خاتمي کي ھندستاني شھزادن ڀليڪار ڪيو، پر ان عام ھندستانين جي '''سياسي ۽ معاشي شڪايتن''' کي حل نه ڪيو، جن ۾ استحصالي روينيو نظام، ھندستاني واپار تي پابنديون، ۽ شھري آزادين جي دٻاءَ شامل ھئا۔
* وائسراءِ ۽ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ھيٺان اختيارن جي مرڪزي نوعيت وڏي ۽ متنوع ننڍي کنڊ جي حڪمراني کي '''فطري طور سخت ۽ مقامي ضرورتن لاءِ غير جوابده''' بڻائي ٿي — اھا ھڪ ڍانچائي خامي ھئي، جنھن کي جزوي طور حل ڪرڻ لاءِ ڏھاڪا ۽ ڪيترائي قانوني سڌارا گهربل ٿيا۔
== بعد جون ترقيون ==
سڄو ايڪٽ، سواءِ سيڪشن 4 جي، [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
ايڪٽ جو سيڪشن 4 [[منسٽرز آف دي ڪرائون ايڪٽ 1937]] ([[1 Edw. 8. & 1 Geo. 6]]. c. 38) جي سيڪشن 11(2) ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جولاءِ 1937 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Ministers of the Crown Act 1937|type=act|year=Edw8and1Geo6/1|chapter=38}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
*[[ايسٽ انڊيا اسٽاڪ ڊيويڊنڊ ريڊيمپشن ايڪٽ 1873]]
*[[برطانوي راڄ]]
*[[انڊيا آفيس]]
*[[گورنر جنرل آف انڊيا]]
*[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]
*[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]]
*[[بنگلاديش جي تاريخ]]
*[[ھندستان جي تاريخ]]
*[[پاڪستان جي تاريخ]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
*[http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#Bibliography ھڪ عالم جي ببليوگرافي]
*[https://web.archive.org/web/20080820032456/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/history/primarydocs/Political_History/ABKeithDoc028.htm گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858 جو جزوي متن]
*[https://web.archive.org/web/20160303170157/http://www.sdstate.edu/projectsouthasia/loader.cfm?csModule=security%2Fgetfile&PageID=861601 گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1858 جو جزوي متن (21 & 22 Vict. c. 106)]
*[https://statutes.org.uk/site/the-statutes/nineteenth-century/1858-21-22-victoria-c-106-government-of-india-act/ گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858 جو مڪمل متن، (21 & 22 Vict. c.106.]
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1858 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1858 ۾ برطانوي ھندستان]]
[[زمرو:آگسٽ 1858]]
[[زمرو:ھينري جان ٽيمپل، ٽيون واءِسڪائونٽ پامرسٽن]]
[[زمرو:ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ]]
8zlnozcsff1iekep56fhj516zdoh85p
انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861
0
97759
380551
2026-05-25T04:12:58Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}} {{Infobox UK legislation | short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}} | type = Act | parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]] | long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪ...
380551
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي portfolio system تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{Cite EB1911|wstitle=India}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''The Causes of the Indian Revolt'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
jczoicc7h1n92vpt658y12cx057gwro
380552
380551
2026-05-25T04:14:15Z
Intisar Ali
8681
/* */
380552
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي portfolio system تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{Cite EB1911|wstitle=India}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''دي ڪازز آف دي انڊين روولٽ'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
f9xmmtzwyja6fa2c28kbrm20e2ujx9k
380553
380552
2026-05-25T04:15:26Z
Intisar Ali
8681
/* */
380553
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي پورٽ فوليو نظام تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{Cite EB1911|wstitle=India}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''دي ڪازز آف دي انڊين روولٽ'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
splcfy84x1n5sb441te5lsne0lqu1g9
380554
380553
2026-05-25T04:16:08Z
Intisar Ali
8681
380554
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي پورٽ فوليو نظام تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{Cite EB1911|wstitle=India}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''دي ڪازز آف دي انڊين روولٽ'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
<references group="lower-alpha"/>
durtnn5k6qr02270pynewov2jyqdeb4
380557
380554
2026-05-25T05:10:36Z
Intisar Ali
8681
/* */
380557
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي پورٽ فوليو نظام تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{cite encyclopedia
|title=India
|encyclopedia=Encyclopædia Britannica
|edition=11th
|year=1911
}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''دي ڪازز آف دي انڊين روولٽ'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
<references group="lower-alpha"/>
k3djutktdtw4wel3z05l7r77xn18jcl
380569
380557
2026-05-25T06:00:21Z
Intisar Ali
8681
/* */
380569
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = Indian Councils Act 1861{{efn|Section 1. The modern convention for the citation of [[مختصر عنوان]]s omits the initial "The", ignores the italicisation of "Indian", and omits the comma after the word "Act".}}
| type = Act
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = ''ھندستان'' جي گورنر جنرل جي ڪائونسل جي جوڙجڪ لاءِ، ۽ ''ھندستان'' جي مختلف پريزيڊنسين ۽ صوبن جي مڪاني حڪومت لاءِ، ۽ گورنر جنرل جي عھدي ۾ خالي جاءِ ٿيڻ جي صورت ۾ ''ھندستان'' جي عارضي حڪومت لاءِ بھتر بندوبست ڪرڻ وارو ايڪٽ۔
| year = 1861
| citation = [[24 & 25 Vict.]] c. 67
| territorial_extent = {{ubli|[[برطانيا]]|[[برطانوي ھندستان]]}}
| royal_assent = 1 آگسٽ 1861
| commencement = {{Date missing}}{{efn|Section 54.}}
| repeal_date = 1 جنوري 1916
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]]}}
| amendments = {{ubli|[[اسٽيچيوٽ لا ريويژن ايڪٽ 1878]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]]|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Vict/24-25/67/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = yes
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861''' ([[24 & 25 Vict.]] c. 67) [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو ھڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] ھو، جنھن [[ھندستان جو وائسراءِ|ھندستان]] جي [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] کي پورٽ فوليو نظام تي ھلندڙ ڪابينا طور ڪم ڪرڻ لاءِ تبديل ڪيو۔<ref>{{Cite EB1911|wstitle=India}}</ref> ايگزيڪيوٽو ڪائونسل، جيڪا اڳ ۾ چار ميمبرن واري ڪائونسل ھئي، پنجين ميمبر جي اضافي سان، ۽ پوءِ ڇھين ميمبر سان، وڌائي وئي۔ ھن ڪابينا جا ڇهه "عام ميمبر" ھئا، جن مان ھر ھڪ [[ڪلڪتي]] جي حڪومت ۾ جدا جدا کاتو سنڀاليندو ھو: داخلا، روينيو، فوج، قانون، ماليات، ۽ (1874 کان پوءِ) پبلڪ ورڪس۔ فوجي ڪمانڊر اِن چيف ڪائونسل ۾ غير معمولي ميمبر طور ويھندو ھو۔ ايڪٽ جي شقن تحت وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ جيڪڏھن ھو ضروري سمجهي تہ ڪائونسل کي نظرانداز ڪري سگھي، جيئن 1879 ۾ [[رابرٽ بلور-لٽن، پھريون ارل آف لٽن|لارڊ لٽن]] جي دور ۾ ٿيو۔
وائسراءِ کي اجازت ھئي تہ ايمرجنسي ۾، جيڪڏھن ليجسليٽو ڪائونسل اجلاس ۾ نه ھجي، ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندڙ آرڊيننس جاري ڪري۔
[[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ، [[سر سيد احمد خان]] برطانوي حڪومت کي صلاح ڏني تہ ھندستاني باشندن کي ھندستان جي انتظاميا ۾ شامل ڪيو وڃي۔ ھن پنھنجي پمفليٽ ''دي ڪازز آف دي انڊين روولٽ'' ۾ دليل ڏنو تہ برطانوي حڪومت پاران ھندستانين کي ليجسليٽو ڪائونسل ۾ داخل نه ڪرڻ سبب اھي انھن حڪومتي پاليسين بابت ڪجھ چوڻ جي قابل نه رھيا جيڪي سڌو سنئون سندن زندگيءَ تي اثرانداز ٿينديون ھيون، ۽ اھو بغاوت جو وڏو سبب ھو۔<ref>{{cite book| title = The causes of the Indian revolt (Book, 2000) [WorldCat.org]| oclc = 45953867}}</ref>
[[سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، [[چارلس ووڊ، پھريون واءِسڪائونٽ ھيليفڪس|سر چارلس ووڊ]]، سمجهندو ھو تہ ھي ايڪٽ وڏي اھميت رکي ٿو: "ھي ايڪٽ ھڪ وڏو تجربو آھي۔ ھندستان ۾ سڀ ڪجھ تبديل ٿي رھيو آھي، اھو ڪافي واضح آھي، ۽ اھو به ناقابلِ ترديد آھي تہ پراڻي خودمختيار حڪومت بنا تبديليءَ جي قائم نٿي رھي سگھي۔"<ref name="Sufian Rana">{{cite book|last=Sen|first=S. N.|title=History Modern India|date=2006|publisher=Newage International|location=New Delhi|isbn=81-224-1774-4|pages=110|url=https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&pg=PA110}}</ref>
ھن ايڪٽ [[چارٽر ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) پاران واپس ورتل بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا۔ ڪلڪتي جي ليجسليٽو ڪائونسل کي سڄي [[برطانوي ھندستان]] لاءِ قانون پاس ڪرڻ جو وسيع اختيار ڏنو ويو، پر بمبئي ۽ مدراس جي ليجسليٽو ڪائونسلن کي رڳو پنھنجي پنھنجي پريزيڊنسي لاءِ "امن ۽ سٺي حڪومت" بابت قانون ٺاهڻ جو اختيار ڏنو ويو۔ [[گورنر جنرل]] کي قانون ساز مقصدن لاءِ نوان صوبا ٺاهڻ ۽ صوبن لاءِ ليفٽيننٽ گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔<ref>{{cite web|url=http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |title=History of State Legislature |publisher=Tamil Nadu Legislative Assembly, Government of Tamil Nadu, Chennei |access-date=11 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm |archive-date=13 April 2010 }}</ref>
پر ھندستان جي نقطه نظر کان، ھن ايڪٽ ليجسليٽو ڪائونسل ۾ ھندستانين جي اثر کي گھڻو بهتر نه ڪيو۔ ڪائونسل جو ڪردار صلاح تائين محدود ھو، ۽ مالي معاملن تي ڪا به بحث نٿي ٿي سگھي۔
ھي ايڪٽ [[انڊين سول سروس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 54) ۽ [[انڊين ھاءِ ڪورٽس ايڪٽ 1861]] ([[24 & 25 Vict.]] c. 104) سان گڏ منظور ڪيو ويو۔<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ&pg=PA106 |title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto |date=1898 |publisher=Clarendon Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ilbert |first=Courtenay |url=https://books.google.com/books?id=IfYaAAAAYAAJ|title=The Government of India: Being a Digest of the Statute Law Relating Thereto|date=1898|publisher=Clarendon Press|language=en |location=Oxford|pages=102–107}}</ref>
== بعد جون ترقيون ==
ھن ايڪٽ ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) ذريعي نمايان ترميمون ڪيون ويون۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Indian Councils Act 1892|type=act|year=Vict/55-56|chapter=14}}</ref>
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول تحت منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916 تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== اھميت ==
ھي ايڪٽ [[1857 جي ھندستاني بغاوت]] کان پوءِ ھندستان جي آئيني ۽ سياسي تاريخ ۾ ھڪ سنگ ميل آھي:
* ھن ھندستان ۾ '''نمائنده ادارن جي شروعات''' ڪئي، ڇاڪاڻتہ پھريون ڀيرو ھندستانين کي قانون ساز عمل ۾ شامل ڪيو ويو۔ ان وقت جي وائسراءِ لارڊ ڪيننگ 1862 ۾ ٽي ھندستاني ليجسليٽو ڪائونسل ۾ نامزد ڪيا — بنارس جو راجا، پٽيالا جو مهاراجا، ۽ سر دنڪر رائو۔
* ھن ايڪٽ لارڊ ڪيننگ پاران 1859 ۾ متعارف ڪرايل '''پورٽ فوليو نظام''' کي رسمي سڃاڻپ ڏني، جنھن تحت وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي ھر ميمبر کي ھڪ مخصوص کاتو ڏنو ويو — داخلا، روينيو، فوج، ماليات، ۽ قانون — ۽ اھڙيءَ طرح ڪائونسل ننڍڙي ڪابينا ۾ تبديل ٿي وئي۔
* ھن بمبئي ۽ مدراس پريزيڊنسين جا '''قانون ساز اختيار بحال ڪيا'''، جيڪي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] ([[3 & 4 Will. 4]]. c. 85) تحت واپس ورتا ويا ھئا، ۽ اھڙيءَ طرح ان مرڪزيت واري لاڙي کي جزوي طور واپس ڪيو ويو جيڪو [[ايسٽ انڊيا ڪمپني ايڪٽ 1872]] ([[13 Geo. 3]]. c. 63) کان پوءِ وڌيو ھو۔
* ھن بنگال، نارٿ-ويسٽرن فرنٽيئر پروونس، ۽ پنجاب لاءِ '''نئين قانون ساز ڪائونسلن''' جي قيام جو بندوبست ڪيو — جيڪي ترتيبوار 1862، 1866، ۽ 1897 ۾ قائم ٿيون — ۽ اھڙيءَ طرح برطانوي ھندستان ۾ قانون ساز ڍانچي کي وسيع ڪيو۔
* ھن ايڪٽ وائسراءِ کي ايمرجنسي دوران ليجسليٽو ڪائونسل جي منظوري کانسواءِ '''آرڊيننس''' جاري ڪرڻ جو اختيار ڏنو، جيڪي ڇھن مھينن تائين لاڳو رھندا — اھڙيءَ طرح بحران جي وقت ايگزيڪيوٽو کي لچڪ ڏني وئي۔
* ھن وائسراءِ کي ڪائونسل ۾ ڪاروبار جي سھڻي ڪارروائي لاءِ قاعدا ۽ حڪم ٺاهڻ جو اختيار ڏنو، جنھن سان مرڪزي انتظاميا جي عملي ڪارڪردگي بهتر ٿي۔
* ھن ايڪٽ '''شموليت''' واري پاليسي جي شروعات ڪئي — يعني ھندستانين کي حڪومت ۾ نالي ماتر ڀائيواري ڏيڻ — جيڪا پوءِ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ۽ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909|مارلي-منٽو سڌارا 1909]] ذريعي جاري ۽ وسيع ڪئي وئي۔
* ھن ھندستان ۾ نمائنده ۽ ذميوار حڪومت جي تدريجي ارتقا لاءِ ڍانچائي بنياد رکيو، جيڪو آخرڪار [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935]] ۽ 1947 ۾ ھندستان جي آزاديءَ تي منتج ٿيو۔
== حدون ==
پنھنجي تاريخي اھميت باوجود، ھن ايڪٽ ۾ ڪيتريون اھم خاميون ھيون:
* ليجسليٽو ڪائونسل جو ڪردار '''صرف صلاحڪاري''' ھو — اھا قانون سازي شروع نه ڪري سگھي ٿي، مالي معاملن تي بحث نه ڪري سگھي ٿي، يا حڪومت جي اڳواٽ اجازت کانسواءِ ايگزيڪيوٽو فيصلن بابت سوال نه ڪري سگھي ٿي، جنھن ڪري ھندستاني نمائندگي گهڻي حد تائين علامتي رھي۔
* '''ھندستاني ميمبر نامزد ٿيل ھئا'''، چونڊيل نه؛ ۽ اھي رڳو مٿئين طبقي — زميندارن، شھزادن، ۽ اميرن — مان ورتا ويا، جنھن ڪري ھندستاني آباديءَ جي وڏي اڪثريت مڪمل طور بي نمائنده رھي۔
* وائسراءِ وٽ ليجسليٽو ڪائونسل تي '''مڪمل اختيار''' برقرار رھيا ۽ ھو ڪنھن به فيصلي کي رد ڪري سگھندو ھو۔ وڌيڪ اھو تہ لنڊن ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ وائسراءِ جي منظوري کان پوءِ به قانون سازي رد ڪري سگھندو ھو۔
* قانون ساز ڪائونسلن وٽ '''بجيٽ تي ڪوبه ڪنٽرول''' نه ھو — مالي معاملا مڪمل طور انھن جي دائري کان ٻاھر ھئا، جيڪو ھڪ وڏو جمھوري خلا ھو ۽ جيڪو [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين حل نه ٿيو۔
* جيتوڻيڪ ايڪٽ بمبئي ۽ مدراس جا قانون ساز اختيار بحال ڪيا، پر وائسراءِ جي آفيس ۾ اختيارن جي '''حد کان وڌيڪ مرڪزيت''' عملي طور جاري رھي، جنھن صوبائي انتظاميا جي حقيقي خودمختياري کي محدود ڪيو۔
* وائسراءِ کي ڏنل ايمرجنسي آرڊيننس وارو اختيار اھم معاملن تي ليجسليٽو ڪائونسل کي پاسيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھندو ھو — ۽ ٿيو به — جنھن سان قانون ساز نگراني جو اھو اصول ڪمزور ٿيو جيڪو ايڪٽ متعارف ڪرائڻ چاھيو ٿي۔
* ايڪٽ ۾ '''چونڊن لاءِ ڪا به شق''' نه ھئي، ڀلي اھي اڻ سڌيون ئي ڇو نه ھجن؛ سڀ مقرريون برطانوي عملدارن جي ھٿن ۾ رھيون، جنھن ڪري حڪومت ۾ حقيقي ھندستاني شرڪت ھڪ پري جو امڪان رھي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال ليجسليٽو ڪائونسل|بنگال ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[بمبئي ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[مدراس ليجسليٽو ڪائونسل]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== وڌيڪ پڙھڻ ==
* {{cite book |last=Laxmikanth |first=M. |title=Indian Polity |date=2023 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-93-5532-534-1}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1861 جا برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا ھندستان بابت ايڪٽ]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانوي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي قانون]]
[[زمرو:1861 ۾ ھندستان]]
{{India-law-stub}}
<references group="lower-alpha"/>
durtnn5k6qr02270pynewov2jyqdeb4
سانچو:Notelist/doc
10
97760
380555
2026-05-25T04:26:38Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:اڻڄاتل پيراميٽرن جي جاچ}} {{Transwiki guide |small=yes |text=ھن سانچي کي ٻي وڪي تي نقل ڪري استعمال ڪرڻ ۽ ان ۾ تبديليون ڪرڻ بابت [[Template:Notelist/Transwiki guide|'''ھي ڄاڻ''']] ڏسو۔}} {{#section:Help:foot...
380555
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:اڻڄاتل پيراميٽرن جي جاچ}}
{{Transwiki guide |small=yes |text=ھن سانچي کي ٻي وڪي تي نقل ڪري استعمال ڪرڻ ۽ ان ۾ تبديليون ڪرڻ بابت [[Template:Notelist/Transwiki guide|'''ھي ڄاڻ''']] ڏسو۔}}
{{#section:Help:footnotes|pregroup}}
==سانچو ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي سانچو مضمون جي آخر ۾ حاشين جي فھرست ڏيکاري ٿو ۽ اضافي فارميٽنگ ۽ ترتيب ڏيڻ جا اختيار مهيا ڪري ٿو۔ \"Apply changes\" تي ڪلڪ ڪرڻ ۽ وري VE پڙھڻ واري موڊ ڏانھن موٽڻ کان پوءِ توھان کي حوالن جي فھرست نظر نه ايندي۔ \"Publish page\" تي ڪلڪ ڪرڻ ۽ وري عام پڙھڻ واري موڊ ڏانھن موٽڻ کان پوءِ حوالن جي فھرست تبديليون لاڳو ٿيڻ سان ٻيھر ظاھر ٿيندي، ڏسو T53146.",
"params": {
"1": {
"label": "ڪالم / ڪالم جي ويڪر",
"type": "string",
"required": false,
"description": "ٻه طريقا سپورٽ ڪيا وڃن ٿا۔ پھريون طريقو (متروڪ): مقرر ڪيل ڪالمن جو عدد جن ۾ حوالن جي فھرست ڏيکارڻي آھي۔ ٻيون طريقو: typographic ماپ جي اِڪائي جھڙوڪ 'em'، جيڪا حوالن جي فھرست جي ڪالمن جي ويڪر مقرر ڪري ٿي، مثال '33em'؛ خالي جاءِ سان لکيل '33 em' سڃاتو نه ويندو۔",
"default": "11 کان گھٽ حوالن لاءِ 1؛ ٻي صورت ۾ 30em",
"aliases": [
"colwidth"
]
},
"liststyle": {
"label": "فھرست جو انداز",
"type": "string",
"required": false,
"description": "اھو انداز مقرر ڪري ٿو جيڪو حوالن جي فھرست جي ڳڻپ لاءِ استعمال ٿيندو؛ list-style-type لاءِ بيان ڪيل ڪنھن به صحيح CSS value کي قبول ڪري ٿو۔",
"default": "decimal",
"suggestedvalues": [
"none",
"disc",
"circle",
"square",
"decimal",
"decimal-leading-zero",
"lower-roman",
"upper-roman",
"lower-alpha",
"upper-alpha",
"lower-greek",
"armenian",
"georgian"
]
},
"group": {
"label": "گروپ",
"type": "string",
"required": false,
"description": "اڳواٽ مقرر ڪيل اندازي واري گروپ جو نالو جنھن سان نوٽ واسطو رکي ٿو۔ اڻڄاتل قدرن کي \"lower-alpha\" طور ورتو ويندو۔",
"suggestedvalues": [
"upper-alpha",
"lower-greek",
"note",
"lower-roman",
"upper-roman"
],
"default": "lower-alpha"
},
"refs": {
"label": "حوالن جي فھرست",
"type": "string",
"required": false,
"description": "مضمون ۾ استعمال لاءِ نالي وارن حوالن کي بيان ڪرڻ جي جاءِ مهيا ڪري ٿو۔ ھن جاءِ ۾ بيان ڪيل حوالا تيسين ڏيکاريا نه ويندا جيستائين مضمون ۾ ڪٿي استعمال نه ڪيا وڃن۔ ھي پيراميٽر VisualEditor سان مطابقت نٿو رکي؛ ان جي بدران <references group=\"...\">...</references> استعمال ٿيڻ گھرجي۔",
"deprecated": true,
"aliases": [
"notes"
]
}
}
}
</templatedata>
==نگراني وارا زمرا==
*{{clc|زمرو:اڻڄاتل پيراميٽرن سان notelist استعمال ڪندڙ صفحا}}
== پڻ ڏسو ==
* [[Template:Cnote]] - ھڪ دستي نظام وارو متبادل
*[[Help:Citation merging|مدد:حوالن کي ضم ڪرڻ (bundling)]]
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[زمرو:وضاحتي حاشيي وارا سانچا]]
[[زمرو:حوالن جي فھرست وارا سانچا]]
[[زمرو:حاشيي وارا سانچا]]
[[زمرو:نگراني وارو زمرو شامل ڪندڙ سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}</includeonly>
8yfqs4gw6hr7lmpnl4o2owv66m6rlb2
380556
380555
2026-05-25T04:28:59Z
Intisar Ali
8681
/* */
380556
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use}}
{{Lua|ماڊيول:Check for unknown parameters}}
{{Transwiki guide |small=yes |text=ھن سانچي کي ٻي وڪي تي نقل ڪري استعمال ڪرڻ ۽ ان ۾ تبديليون ڪرڻ بابت [[Template:Notelist/Transwiki guide|'''ھي ڄاڻ''']] ڏسو۔}}
{{#section:Help:footnotes|pregroup}}
==سانچو ڊيٽا==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"description": "ھي سانچو مضمون جي آخر ۾ حاشين جي فھرست ڏيکاري ٿو ۽ اضافي فارميٽنگ ۽ ترتيب ڏيڻ جا اختيار مهيا ڪري ٿو۔ \"Apply changes\" تي ڪلڪ ڪرڻ ۽ وري VE پڙھڻ واري موڊ ڏانھن موٽڻ کان پوءِ توھان کي حوالن جي فھرست نظر نه ايندي۔ \"Publish page\" تي ڪلڪ ڪرڻ ۽ وري عام پڙھڻ واري موڊ ڏانھن موٽڻ کان پوءِ حوالن جي فھرست تبديليون لاڳو ٿيڻ سان ٻيھر ظاھر ٿيندي، ڏسو T53146.",
"params": {
"1": {
"label": "ڪالم / ڪالم جي ويڪر",
"type": "string",
"required": false,
"description": "ٻه طريقا سپورٽ ڪيا وڃن ٿا۔ پھريون طريقو (متروڪ): مقرر ڪيل ڪالمن جو عدد جن ۾ حوالن جي فھرست ڏيکارڻي آھي۔ ٻيون طريقو: typographic ماپ جي اِڪائي جھڙوڪ 'em'، جيڪا حوالن جي فھرست جي ڪالمن جي ويڪر مقرر ڪري ٿي، مثال '33em'؛ خالي جاءِ سان لکيل '33 em' سڃاتو نه ويندو۔",
"default": "11 کان گھٽ حوالن لاءِ 1؛ ٻي صورت ۾ 30em",
"aliases": [
"colwidth"
]
},
"liststyle": {
"label": "فھرست جو انداز",
"type": "string",
"required": false,
"description": "اھو انداز مقرر ڪري ٿو جيڪو حوالن جي فھرست جي ڳڻپ لاءِ استعمال ٿيندو؛ list-style-type لاءِ بيان ڪيل ڪنھن به صحيح CSS value کي قبول ڪري ٿو۔",
"default": "decimal",
"suggestedvalues": [
"none",
"disc",
"circle",
"square",
"decimal",
"decimal-leading-zero",
"lower-roman",
"upper-roman",
"lower-alpha",
"upper-alpha",
"lower-greek",
"armenian",
"georgian"
]
},
"group": {
"label": "گروپ",
"type": "string",
"required": false,
"description": "اڳواٽ مقرر ڪيل اندازي واري گروپ جو نالو جنھن سان نوٽ واسطو رکي ٿو۔ اڻڄاتل قدرن کي \"lower-alpha\" طور ورتو ويندو۔",
"suggestedvalues": [
"upper-alpha",
"lower-greek",
"note",
"lower-roman",
"upper-roman"
],
"default": "lower-alpha"
},
"refs": {
"label": "حوالن جي فھرست",
"type": "string",
"required": false,
"description": "مضمون ۾ استعمال لاءِ نالي وارن حوالن کي بيان ڪرڻ جي جاءِ مهيا ڪري ٿو۔ ھن جاءِ ۾ بيان ڪيل حوالا تيسين ڏيکاريا نه ويندا جيستائين مضمون ۾ ڪٿي استعمال نه ڪيا وڃن۔ ھي پيراميٽر VisualEditor سان مطابقت نٿو رکي؛ ان جي بدران <references group=\"...\">...</references> استعمال ٿيڻ گھرجي۔",
"deprecated": true,
"aliases": [
"notes"
]
}
}
}
</templatedata>
==نگراني وارا زمرا==
*{{clc|زمرو:اڻڄاتل پيراميٽرن سان notelist استعمال ڪندڙ صفحا}}
== پڻ ڏسو ==
* [[Template:Cnote]] - ھڪ دستي نظام وارو متبادل
*[[Help:Citation merging|مدد:حوالن کي ضم ڪرڻ (bundling)]]
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[زمرو:وضاحتي حاشيي وارا سانچا]]
[[زمرو:حوالن جي فھرست وارا سانچا]]
[[زمرو:حاشيي وارا سانچا]]
[[زمرو:نگراني وارو زمرو شامل ڪندڙ سانچا|{{PAGENAME}}]]
}}</includeonly>
eufnticzyk09tlbkirf1h4xkiss9t58
سانچو:Cite encyclopedia/doc
10
97761
380560
2026-05-25T05:27:46Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{دستاويز ذيلي صفحو}} <!-- زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الوڪي وڪييڊيٽا تي شامل ڪريو --> {{گهڻو-استعمال}} {{ترتيبوار-تحفظ ٿيل سانچو}} {{سانچو ردايتون|حوالو لغت}} {{csdoc|lua}} {{csdoc|cs1}} {{csdoc|lead|ترميم ٿيل مجموعن جھڙوڪ انسائيڪلوپيڊيا ۽ لغتن ۾ موجود مضمونن يا بابن لاءِ، پر وڌيڪ عام طور تي ڪ...
380560
wikitext
text/x-wiki
{{دستاويز ذيلي صفحو}}
<!-- زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الوڪي وڪييڊيٽا تي شامل ڪريو -->
{{گهڻو-استعمال}}
{{ترتيبوار-تحفظ ٿيل سانچو}}
{{سانچو ردايتون|حوالو لغت}}
{{csdoc|lua}}
{{csdoc|cs1}}
{{csdoc|lead|ترميم ٿيل مجموعن جھڙوڪ انسائيڪلوپيڊيا ۽ لغتن ۾ موجود مضمونن يا بابن لاءِ، پر وڌيڪ عام طور تي ڪنھن به ڪتاب يا ڪتابي سلسلي لاءِ جنھن ۾ مختلف ليکڪن جا جدا جدا حصا يا باب ھجن، ۽ جن کي ھڪ يا وڌيڪ ايڊيٽرن گڏ ترتيب ڏنو ھجي}} البت، اھو جرنلن يا رسالن لاءِ ناھي، جيڪي باقاعدي طور شايع ٿيندا آھن ۽ جن ۾ جلد ۽ (عام طور) شمارا ھوندا آھن؛ اھڙن حوالن لاءِ {{tl|حوالو جرنل}} يا {{tl|حوالو رسالو}} استعمال ڪرڻ گھرجي. اھو ڪانفرنس جي ڪارروائين لاءِ پڻ ناھي، جن لاءِ {{tl|حوالو ڪانفرنس}} استعمال ٿيڻ گھرجي۔
ٽئين درجي جي ذريعن جھڙوڪ انسائيڪلوپيڊيا جا ڪجھ حوالا مسئلا پيدا ڪري سگھن ٿا؛ ڏسو [[وڪيپيڊيا:ٽئين درجي جي ذريعن جي سڃاڻپ ۽ استعمال]]۔
5esc56xm8grjql1j0epiu9valf49typ
سانچو:Cite EBD/doc
10
97762
380564
2026-05-25T05:48:27Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{دستاويز ذيلي صفحو}} === مقصد === ھي سانچو {{tl|cite encyclopedia}} جي طرز تي يا ته ڪنھن خارجي ماخذ مان يا [[s:Easton's Bible Dictionary|وڪيذريعو منصوبي]] جي [[s:Easton's Bible Dictionary|ايسٽن جي بائيبل ڊڪشنري]] مان مضمونن جا حوالا ڏيڻ کي آسان بڻائي ٿو۔ === استعمال === پيرا ميٽرن جي فھرست noicon=''x'' – جيڪڏھن مق...
380564
wikitext
text/x-wiki
{{دستاويز ذيلي صفحو}}
=== مقصد ===
ھي سانچو {{tl|cite encyclopedia}} جي طرز تي يا ته ڪنھن خارجي ماخذ مان يا [[s:Easton's Bible Dictionary|وڪيذريعو منصوبي]] جي [[s:Easton's Bible Dictionary|ايسٽن جي بائيبل ڊڪشنري]] مان مضمونن جا حوالا ڏيڻ کي آسان بڻائي ٿو۔
=== استعمال ===
پيرا ميٽرن جي فھرست
noicon=''x'' – جيڪڏھن مقرر ڪيو وڃي تہ حوالو جي شروعات مان آئڪن ختم ڪندو
short=''x'' — ليکڪ، ناشر ۽ ايڊيشن جي ڄاڻ ڏيکارڻ کان روڪيندو
ref=harv — اڳواٽ مقرر. پيرا ميٽر ذريعي ٻي قدر سان تبديل ڪري سگھجي ٿو
(ڏسو {{tlx|cite encyclopedia}})
encyclopedia=Easton's Bible Dictionary — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
year=1897 — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
last=Easton — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
authorlink=Matthew George Easton — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
edition=New and revised — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
publisher=T. Nelson and Sons — اڳواٽ مقرر ڪيل قدر. تبديل ڪري سگھجي ٿي
wstitle=''EBD مضمون جو نالو'' — مقرر ڪيو وڃي جيڪڏھن EBD مضمون [[وڪيذريعو]] تي موجود ھجي
title=''EBD مضمون جو نالو'' — مقرر ڪيو وڃي جيڪڏھن EBD مضمون وڪيذريعو تي موجود نہ ھجي
url=''مضمون جي ڳنڍڻي'' — مقرر ڪيو وڃي جيڪڏھن EBD مضمون ڪنھن ڄاتل خارجي ويب سرور تي موجود ھجي
volume=''جلد نمبر'' — اڳواٽ مقرر ناھي، ڏسو {{tlx|cite encyclopedia}}
page=''صفحي جو نمبر'' — اڳواٽ مقرر ناھي، ڏسو {{tlx|cite encyclopedia}}
pages=''صفحي جو نمبر'' — اڳواٽ مقرر ناھي، ڏسو {{tl|cite encyclopedia}}
وڪيذريعو تي موجود مضمون ڏانھن ڳنڍڻ لاءِ:
*<code><nowiki>{{</nowiki>Cite EBD|wstitle=''EBD مضمون جو نالو''}}</code>
يا مضمون جو نالو ڏيکارڻ ۽ اختياري طور url پيرا ميٽر ذريعي ٻي سائيٽ ڏانھن ڳنڍڻ لاءِ:
*<code><nowiki>{{</nowiki>Cite EBD|title=''EBD مضمون جو نالو''|url=''ھتي ڳنڍڻي''}}</code>
مضمون جي نالي ''[[سامري پنج ڪتاب]]'' کي wstitle= سان مثال طور استعمال ڪندي:
:<code><nowiki>{{</nowiki>Cite EBD|wstitle=سامري پنج ڪتاب}}</code>
*{{Cite EBD|wstitle=Samaritan Pentateuch}}
۽ title= ۽ url= سان:
:<code><nowiki>{{Cite EBD|title=سامري پنج ڪتاب|url=https://archive.org/stream/illustratedbible00east#page/598/mode/1up}}</nowiki></code>
*{{Cite EBD|title=Samaritan Pentateuch|url=https://archive.org/stream/illustratedbible00east#page/598/mode/1up}}
پيرا ميٽر noicon=''1'' آئڪن جي ڏيک کي بند ڪندو:
*{{Cite EBD|wstitle=Samaritan Pentateuch |noicon=1}}
جيڪڏھن پيرا ميٽر short=''1'' مقرر ڪيو وڃي تہ ليکڪ، ايڊيشن ۽ ناشر نہ ڏيکاريا ويندا:
*{{Cite EBD|wstitle=Samaritan Pentateuch |short=1}}
noicon=''1'' ۽ short=''1'' گڏيل طور استعمال ڪري سگھجن ٿا:
*{{Cite EBD|title=Samaritan Pentateuch|url=https://archive.org/stream/illustratedbible00east#page/598/mode/1up |noicon=1 |short=1}}
=== پڻ ڏسو ===
* {{tl|EBD}} ھن کي ماخذ ڏانھن پيش لفظي [[WP:PLAGARISM#Public-domain sources|انتساب]] لاءِ استعمال ڪريو
* {{tl|EBD poster}} ھن کي خارجي ڳنڍڻين واري حصي ۾ استعمال ڪريو تہ جيئن وڪيذريعو تي موجود EBD مضمون ڏانھن ڳنڍجي سگھي جيڪڏھن اھو مضمون وڪيپيڊيا جي مضمون ۾ حوالو طور استعمال نہ ٿيو ھجي۔
* {{tl|EBD POV}} جيڪڏھن وڪيپيڊيا جي مضمون ۾ EBD جو نقطۂ نظر موجود ھجي
* [[وڪيپيڊيا:ڀينر منصوبا]]
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- زمرا ۽ بين الوڪي ھتي شامل ڪريو، مھرباني -->
{{DEFAULTSORT:Ebd Cite}}
[[زمرو:بائيبل سانچا]]
[[زمرو:لغتي ماخذ سانچا]]
[[زمرو:وڪيذريعو ڳنڍڻي سانچا]]
}}</includeonly>
hf6dk8zqrma4hj09t5n5yon7wvyvkcr
سانچو:Cite EB15
10
97763
380565
2026-05-25T05:49:57Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#if: {{Cite EB15/year ok|{{{year|{{{1|<noinclude>1989</noinclude>}}}}}}}} | {{cite encyclopedia |encyclopedia=[[The New Encyclopædia Britannica]] |edition=15 |year={{{1|{{{year|<noinclude>1989</noinclude>}}}}}} |volume={{{2|{{{volume|<noinclude>4</noinclude>}}}}}} |title={{{3|{{{headword|{{{article|<noinclude>Buddhism</noinclude>}}}}}}}}} |date={{{date|}}} |last={{{last|}}} |first={{{first|}}} |last2={{{last2|}}} |first2={{{first2|}}} |last3={{{last3|}}} |first3...
380565
wikitext
text/x-wiki
{{#if: {{Cite EB15/year ok|{{{year|{{{1|<noinclude>1989</noinclude>}}}}}}}} |
{{cite encyclopedia
|encyclopedia=[[The New Encyclopædia Britannica]]
|edition=15
|year={{{1|{{{year|<noinclude>1989</noinclude>}}}}}}
|volume={{{2|{{{volume|<noinclude>4</noinclude>}}}}}}
|title={{{3|{{{headword|{{{article|<noinclude>Buddhism</noinclude>}}}}}}}}}
|date={{{date|}}}
|last={{{last|}}}
|first={{{first|}}}
|last2={{{last2|}}}
|first2={{{first2|}}}
|last3={{{last3|}}}
|first3={{{first3|}}}
|author={{{author|}}}
|author2={{{author2|}}}
|author3={{{author3|}}}
|author-link={{{author-link|}}}
|author-link2={{{author-link2|}}}
|author-link3={{{author-link3|}}}
|publisher={{{publisher|Encyclopædia Britannica, Incorporated}}}
|location={{{location|Chicago}}}
|editor={{{editor|{{Cite EB15/editor|{{{year|{{{1|<noinclude>1989</noinclude>}}}}}}}}}}}
|page={{{page|<noinclude>602</noinclude>}}}
|pages={{{pages|}}}
|isbn={{{isbn|978-0-85229-663-9}}}
|oclc={{{oclc|37558138}}}
|id={{{id|}}}
|url={{{url|}}}
|url-access={{{url-access|}}}
|via={{{via|}}}
|access-date={{{access-date|}}}
|ref={{{ref|{{harvid|EB15|{{{year|{{{1|1989}}}}}}}}}}}
|quote={{{quote|}}}
|mode={{{mode|}}}
}}
| {{Red|'''Error:''' Missing or invalid 'year' param in {{tl|Cite EB15}}.}}
}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude>
8rozjvigy54gmwz3n7afsf8bigi0om1
سانچو:Cite EB9
10
97764
380566
2026-05-25T05:52:13Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#if:{{{noicon|}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=public domain|link=]] }}}}<!-- optional verbatim message - not included by default -->{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]: |}}<!-- cite encyclopedia wrapper: unlinked title can be specified; otherwise first unnamed arg is used for Wikisource link. -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_te...
380566
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{noicon|}}}||{{#if:{{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=public domain|link=]] }}}}<!--
optional verbatim message - not included by default
-->{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]: |}}<!--
cite encyclopedia wrapper:
unlinked title can be specified;
otherwise first unnamed arg is used for Wikisource link.
-->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia
|_exclude=display, noicon, no-icon, short, vb, wstitle, _debug
|_reuse=title, url
|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]
|edition=9th
|editor-first={{#if:{{{short|}}}||T. S.|}}
|editor-last={{#if:{{{short|}}}||Baynes|}}
|editor2-first={{#if:{{{short|}}}||{{#switch:{{{volume}}}
|11 |XI |12 |XII |13 |XIII |14 |XIV |15 |XV |16 |XVI |17 |XVII |18 |XVIII |19 |XIX |20 |XX |21 |XXI |22 |XXII |23 |XXIII |24 |XXIV =W. R.
|<!--end switch-->}}<!--end if-->}}
|editor2-last={{#if:{{{short|}}}||{{#switch:{{{volume}}}
|11 |XI |12 |XII |13 |XIII |14 |XIV |15 |XV |16 |XVI |17 |XVII |18 |XVIII |19 |XIX |20 |XX |21 |XXI |22 |XXII |23 |XXIII |24 |XXIV =Smith
|<!--end switch-->}}<!--end if-->}}
|location={{#if:{{{short|}}}||New York}}
|publisher={{#if:{{{short|}}}||Charles Scribner's Sons}}
|title={{#if:{{{title|}}}|{{{title|}}}|{{#if:{{{wstitle|}}}|{{cite wikisource/make link
|link=Encyclopædia Britannica, Ninth Edition/{{{wstitle|}}}
|label={{{display|{{{wstitle|}}}}}}
|noicon={{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}
}}}}}}
|url={{#if:{{{wstitle|}}}||{{{url|}}}}}
|year={{#switch:{{{volume}}}
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII = 1878
| 9 | 10 | IX | X = 1879
| 11 | XI = 1880
| 12 | 13 | XII | XIII = 1881
| 14 | XIV = 1882
| 15 | 16 | XV | XVI = 1883
| 17 | XVII = 1884
| 18 | 19 | XVIII | XIX = 1885
| 20 | 21 | XX | XXI = 1886
| 22 | XXII = 1887
| 23 | 24 | XXIII | XXIV = 1888
| <!-- default if no volume specified --> 1875–1889
}}
}}<includeonly><!--
-->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is not set-->
|<!--Set: sort out the parameters
-->{{#if:{{{vb|}}}|[[Category:Wikipedia articles incorporating text from EB9 with a vb parameter]]
|<!-- else-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from EB9]]<!--
-->}}<!--
-->{{#if:{{{1|}}}|[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from EB9 with an unnamed parameter]]}}<!--
-->}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
3ri0fbp40om42le0sy9tbprg8uhblx9
سانچو:Cite EB1922
10
97765
380567
2026-05-25T05:53:29Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#ifeq: {{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=Public Domain|link=]] }}}}<!-- -->{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]: |}}<!-- -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia |_exclude=display, no-icon, noicon, short, wstitle, vb, _debug |_reuse=title, url <!-- these are reused --> |encyclopedia=En...
380567
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}||{{#ifeq: {{{wstitle|}}}||[[File:PD-icon.svg|12px|class=noviewer|alt=Public Domain|link=]] }}}}<!--
-->{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]: |}}<!--
-->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=cite encyclopedia
|_exclude=display, no-icon, noicon, short, wstitle, vb, _debug
|_reuse=title, url <!-- these are reused -->
|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]
|editor-first={{#if:{{{short|}}}||Hugh}}
|editor-last={{#if:{{{short|}}}||Chisholm}}
|title={{#if:{{{title|}}}|{{{title}}}|{{#if:{{{wstitle|}}}|{{cite wikisource/make link
|link=1922 Encyclopædia Britannica/{{{wstitle}}}
|label={{{display|{{{wstitle|}}}}}}
|noicon={{{no-icon|{{{noicon|}}}}}}
}}}}}}
|url={{#if:{{{wstitle|}}}||{{{url|}}}}}
|edition=12th
|date=1922
|location={{#if:{{{short|}}}||London & New York}}
|publisher={{#if:{{{short|}}}||The Encyclopædia Britannica Company}}
}}<includeonly><!--
-->{{#ifeq: {{NAMESPACEE}} |<!--is set-->
|<!--Sort out the parameters-->
{{#if: {{{wstitle|}}} |<!-- then
-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1922 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]]<!--
-->|{{#if: {{{title|}}} |<!-- then
-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1922 Encyclopaedia Britannica without Wikisource reference]]<!--
-->|{{#if: {{{1|}}} |<!--then
-->[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1922 Encyclopaedia Britannica with an unnamed parameter]]<!--
-->|[[Category:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1922 Encyclopaedia Britannica with no article parameter]]<!--
-->}}<!--end 1-->
}}<!--end title-->
}}<!--end wstitle-->
}}<!--end NAMESPACE no white space
--></includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
ihiu77hc9gr8frwqmag265brj1o1mz5
سانچو:Cite wikisource/make link
10
97766
380570
2026-05-25T06:03:03Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{#if:{{{noicon|}}} |[[:s:{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}:}}{{#if:{{{anchor|}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}#{{{anchor}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}}}|{{{label|{{{link|}}}}}}]] |[[s:{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}:}}{{#if:{{{anchor|}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}#{{{anchor}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}}}|{{{label|{{{link|}}}}}}]]}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude>
380570
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{noicon|}}}
|[[:s:{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}:}}{{#if:{{{anchor|}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}#{{{anchor}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}}}|{{{label|{{{link|}}}}}}]]
|[[s:{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}:}}{{#if:{{{anchor|}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}#{{{anchor}}}|{{{link|}}}{{#if:{{{chapter|}}}|/{{{chapter}}}}}}}|{{{label|{{{link|}}}}}}]]}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
fw778f1z6wwtnuonjt2bts5m0lkf5zw
سانچو:Cite wikisource/make link/doc
10
97767
380571
2026-05-25T06:05:44Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الوڪي وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> ھي {{tlx|cite wikisource}} ۽ {{tlx|cite DNB}} لاءِ ھڪ خدمتي سانچو آھي۔ ان جو مقصد [[وڪيذريعو]] ڏانھن صحيح نموني سان ترتيب ڏنل بين الوڪي ڳنڍڻيون تيار ڪرڻ آھي۔ == استعمال...
380571
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
<!-- مھرباني ڪري زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ بين الوڪي وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) -->
ھي {{tlx|cite wikisource}} ۽ {{tlx|cite DNB}} لاءِ ھڪ خدمتي سانچو آھي۔ ان جو مقصد [[وڪيذريعو]] ڏانھن صحيح نموني سان ترتيب ڏنل بين الوڪي ڳنڍڻيون تيار ڪرڻ آھي۔
== استعمال ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{cite wikisource/make link
|language= <!-- صرف cite wikisource؛ غير انگريزي وڪيذريعن لاءِ ٻوليءَ جو ڪوڊ (ٻئي درجي جي ذيلي ڊومين جو نالو) -->
|link= <!-- وڪيذريعو مضمون جو نالو -->
|anchor= <!-- {{{link}}} کي {{{link}}}#{{{anchor}}} ۾ تبديل ڪري ٿو -->
|label= <!-- وڪي ڳنڍڻي جو ليبل وارو حصو: [[link|label]] -->
|noicon= <!-- جيڪڏھن ڪنھن بہ قدر سان مقرر ڪيو وڃي تہ [[:s:...]] بين الوڪي ڳنڍڻي وارو انداز استعمال ڪندو تہ جيئن Module:Citation/CS1 وڪيذريعو آئڪن نہ ڏيکاري -->
}}
</syntaxhighlight>
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- مھرباني ڪري ھن سٽ کان ھيٺ زمرا شامل ڪريو؛ بين الوڪي وڪيڊيٽا تي -->
}}</includeonly>
9z72n0oi94rz9tivscdx5z2r5da6d64
سانچو:UK legislation
10
97768
380573
2026-05-25T06:21:21Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <includeonly>{{citation |publisher=[[دي نيشنل آرڪائيوز (برطانيه)]] |website=[[ليجسليشن ڊاٽ جي او وي ڊاٽ يو ڪي]] |id={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{year|1978}}} c. {{{chapter|30}}} | si = SI {{{year|1948}}}/{{{number|1}}}}} {{#if: {{{section|}}} | {{sp}}(s. {{{section}}})}}{{#if: {{{schedule|}}} | (sch.{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{sp}}{{{schedule|}}}}})}} |title={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{act|انٽرپريٽيشن ا...
380573
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{citation
|publisher=[[دي نيشنل آرڪائيوز (برطانيه)]]
|website=[[ليجسليشن ڊاٽ جي او وي ڊاٽ يو ڪي]]
|id={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{year|1978}}} c. {{{chapter|30}}} | si = SI {{{year|1948}}}/{{{number|1}}}}} {{#if: {{{section|}}} | {{sp}}(s. {{{section}}})}}{{#if: {{{schedule|}}} | (sch.{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{sp}}{{{schedule|}}}}})}}
|title={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{act|انٽرپريٽيشن ايڪٽ 1978}}} | si = {{{si|دي اسٽيٽيوٽري انسٽرومينٽس ريگيوليشنز 1947}}}}}{{#if: {{{section|}}} | {{colon}} سيڪشن {{{section}}}}}{{#if: {{{schedule|}}} | {{colon}} شيڊيول {{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{{schedule|}}}}}}}
|url=http://legislation.gov.uk/{{#switch:{{{type|act}}}| act= ukpga/{{{year|1978}}}/{{{chapter|30}}}{{#if: {{{section|}}} | /section/{{{section}}}}} | si = uksi/{{{year|1948}}}/{{{number|1}}}{{#if: {{{section|}}} | /section/{{{section}}}}}}}{{#if: {{{schedule|}}} | /schedule/{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{{schedule|}}}}}}}/{{#switch:{{{type|act}}} | act=enacted | si=made}}
|access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
|date={{{date|}}}
|mode={{{mode|}}}
|quote={{{quote|}}}
}}</includeonly><noinclude>{{دستاويز}} <templatedata>
{
"params": {
"type": {
"description": "'act' ايڪٽ لاءِ يا 'si' اسٽيٽيوٽري انسٽرومينٽ لاءِ",
"example": "act",
"default": "act",
"suggested": true,
"label": "قسم"
},
"chapter": {
"suggested": true,
"label": "باب",
"description": "ايڪٽ جو باب نمبر",
"example": "30",
"type": "number"
},
"section": {
"description": "سيڪشن نمبر، جيڪڏھن اوھان ڪنھن خاص سيڪشن جو حوالو ڏيڻ چاھيو ٿا",
"label": "سيڪشن",
"type": "number"
},
"act": {
"suggested": true,
"description": "ايڪٽ جو پورو نالو",
"label": "نالو",
"example": "Interpretation Act 1978",
"type": "string"
},
"number": {
"suggested": true,
"label": "نمبر",
"description": "SI جو نمبر",
"example": "1",
"type": "number"
},
"si": {
"description": "SI جو پورو نالو",
"label": "SI نالو",
"example": "The Statutory Instrument Regulations 1947",
"type": "string"
},
"accessdate": {
"label": "رسائي جي تاريخ",
"description": "اھا تاريخ جنھن تي legislation.gov.uk ڏٺو ويو",
"type": "date"
},
"year": {
"description": "ايڪٽ يا SI جو سال",
"example": "1978",
"type": "date"
},
"date": {
"label": "تاريخ",
"description": "اھا تاريخ جنھن تي ايڪٽ کي شاھي منظوري ملي يا SI جاري ٿيو",
"example": "20 July 1978",
"type": "date"
},
"schedule": {
"label": "شيڊيول",
"description": "شيڊيول نمبر، جيڪڏھن اوھان ڪنھن خاص شيڊيول جو حوالو ڏيڻ چاھيو ٿا؛ ھڪ ئي شيڊيول واري ايڪٽ لاءِ '0' استعمال ڪريو",
"type": "number"
}
},
"description": "برطانيا جي پارليامينٽ جي ايڪٽن ۽ برطانيا جي اسٽيٽيوٽري انسٽرومينٽن جو حوالو ڏيڻ",
"paramOrder": [
"type",
"year",
"chapter",
"number",
"act",
"si",
"section",
"schedule",
"accessdate",
"date"
],
"format": "inline"
}
</templatedata>
</noinclude>
bt5o5mw3g2chjsbrdvteowqt0jbzaw8
سانچو:Cite legislation UK
10
97769
380574
2026-05-25T06:23:13Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: <includeonly>{{citation |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]] |website=[[legislation.gov.uk]] |id={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{year|1978}}} c. {{{chapter|30}}} | si = SI {{{year|1948}}}/{{{number|1}}}}} {{#if: {{{section|}}} | {{sp}}(s. {{{section}}})}}{{#if: {{{schedule|}}} | (sch.{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{sp}}{{{schedule|}}}}})}} |title={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{act|Interpretation Act 1978}}} | si = {{{si|The Statuto...
380574
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{citation
|publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]
|website=[[legislation.gov.uk]]
|id={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{year|1978}}} c. {{{chapter|30}}} | si = SI {{{year|1948}}}/{{{number|1}}}}} {{#if: {{{section|}}} | {{sp}}(s. {{{section}}})}}{{#if: {{{schedule|}}} | (sch.{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{sp}}{{{schedule|}}}}})}}
|title={{#switch:{{{type|act}}}| act= {{{act|Interpretation Act 1978}}} | si = {{{si|The Statutory Instruments Regulations 1947}}}}}{{#if: {{{section|}}} | {{colon}} Section {{{section}}}}}{{#if: {{{schedule|}}} | {{colon}} Schedule {{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{{schedule|}}}}}}}
|url=http://legislation.gov.uk/{{#switch:{{{type|act}}}| act= ukpga/{{{year|1978}}}/{{{chapter|30}}}{{#if: {{{section|}}} | /section/{{{section}}}}} | si = uksi/{{{year|1948}}}/{{{number|1}}}{{#if: {{{section|}}} | /section/{{{section}}}}}}}{{#if: {{{schedule|}}} | /schedule/{{#ifeq:{{{schedule|}}}|0||{{{schedule|}}}}}}}/{{#switch:{{{type|act}}} | act=enacted | si=made}}
|access-date={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
|date={{{date|}}}
|mode={{{mode|}}}
|quote={{{quote|}}}
}}</includeonly><noinclude>{{documentation}} <templatedata>
{
"params": {
"type": {
"description": "'act' for Act or 'si' for Statutory Instrument",
"example": "act",
"default": "act",
"suggested": true,
"label": "Type"
},
"chapter": {
"suggested": true,
"label": "Chapter",
"description": "The chapter number of the act",
"example": "30",
"type": "number"
},
"section": {
"description": "The section number, if you would like to cite a particular section",
"label": "Section",
"type": "number"
},
"act": {
"suggested": true,
"description": "The full name of the Act",
"label": "Name",
"example": "Interpretation Act 1978",
"type": "string"
},
"number": {
"suggested": true,
"label": "Number",
"description": "The number of the SI",
"example": "1",
"type": "number"
},
"si": {
"description": "The full name of the SI",
"label": "SI name",
"example": "The Statutory Instrument Regulations 1947",
"type": "string"
},
"accessdate": {
"label": "Access Date",
"description": "The date that legislation.gov.uk was accessed",
"type": "date"
},
"year": {
"description": "The year of the Act or SI",
"example": "1978",
"type": "date"
},
"date": {
"label": "Date",
"description": "The date the act was given Royal Assent or the SI was made",
"example": "20 July 1978",
"type": "date"
},
"schedule": {
"label": "Schedule",
"description": "The Schedule number, if you would like to cite a specific schedule; for acts with a single schedule, use '0'",
"type": "number"
}
},
"description": "Cite UK Acts of parliament, and UK statutory instruments",
"paramOrder": [
"type",
"year",
"chapter",
"number",
"act",
"si",
"section",
"schedule",
"accessdate",
"date"
],
"format": "inline"
}
</templatedata>
</noinclude>
g24nof894kt4ptqz2xk3kwbcgay7quh
زمرو:مرابطون
14
97770
380581
2026-05-25T08:29:37Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:الموراود سلطنت]] [[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان]] [[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
380581
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:الموراود سلطنت]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
l0atfbc2n435l5ubvc8np7vcdbhp3ym
زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان
14
97771
380582
2026-05-25T08:30:29Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:المغرب]]
380582
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:المغرب]]
hfp9u9ovyqeejz8afictufesdrvhu1k
زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون
14
97772
380583
2026-05-25T08:32:10Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
380583
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
8qlqk8nsk0krixnuxm1c3n7cqrly4tx
زمرو:اندلس جا شاهي خاندان
14
97773
380584
2026-05-25T08:34:48Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اڳوڻي اسپيني بادشاهتون]]
380584
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني بادشاهتون]]
4cvi4d6vzarzt90sjk7zhffip6uuve6
زمرو:اڳوڻي اسپيني بادشاهتون
14
97774
380585
2026-05-25T08:35:16Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اڳوڻي بادشاهتون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
380585
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
gvo0pi17w9slytn9kn8wkfuv1762ffj
380586
380585
2026-05-25T08:35:45Z
Ibne maryam
17680
/* */
380586
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
qaja8ywpkxmwgw5nbqczv6rswnkgoka
زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون
14
97775
380587
2026-05-25T08:36:44Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]]
380587
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اڳوڻي سلطنتون]]
bnm5doo3m2zznwwi6apo99qy6xlydro
زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ
14
97776
380589
2026-05-25T08:41:17Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:وچين دور]] [[زمرو:الجزائر جي قديم تاريخ]] [[زمرو:آئبيريائي جزيري نما]] [[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]] [[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]] [[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] زمرو:سا...
380589
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:وچين دور]]
[[زمرو:الجزائر جي قديم تاريخ]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
95azwnubprk2txao9z8emth3clehusk
380590
380589
2026-05-25T08:53:56Z
Ibne maryam
17680
/* */
380590
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:وچين دور]]
[[زمرو:الجزائر جي قديم تاريخ]]
gewtsz9u638hz11dx8aw01f2ja2b3pc
زمرو:الجزائر جي قديم تاريخ
14
97777
380591
2026-05-25T08:54:54Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:الجزائر جي تاريخ]] [[زمرو:اتر آفريڪا جي قديم تاريخ]]
380591
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:الجزائر جي تاريخ]]
[[زمرو:اتر آفريڪا جي قديم تاريخ]]
afkf471nss0x70ys9ojwot3torkftdq
زمرو:اتر آفريڪا جي قديم تاريخ
14
97778
380592
2026-05-25T08:56:41Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي قديم تاريخ]]
380592
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي قديم تاريخ]]
hcvw059dztfz5peiyt3nsq7bjwpglff
زمرو:الجزائر جي تاريخ
14
97779
380593
2026-05-25T08:58:25Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:الجزائر]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
380593
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:الجزائر]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
kehtvj6wqdkxakpx0ck005k5wvg7xkz
زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ
14
97780
380594
2026-05-25T09:00:39Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:مغربي صحارا]] [[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
380594
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:مغربي صحارا]]
[[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
2wtt5tont5uroqxoihzjtw5kbgwq1rc
380595
380594
2026-05-25T09:02:02Z
Ibne maryam
17680
removed [[Category:مغربي صحارا]]; added [[Category:صحراوي عرب جمهوري جمهوريه]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380595
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:صحراوي عرب جمهوري جمهوريه]]
[[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
tmlg6tlev4jjq4ug4hq4atkcjn4sr74
زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ
14
97781
380596
2026-05-25T09:03:37Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:موريتانيا جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي سياسي تاريخ]]
380596
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:موريتانيا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي سياسي تاريخ]]
52bgv75v8kujsji2v09lh19v7oi2r8q
زمرو:آفريڪا جي سياسي تاريخ
14
97782
380597
2026-05-25T09:05:09Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:سياسي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
380597
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:سياسي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
rkarnz4ghwj19y0sj3gzyfbzreur26l
زمرو:موريتانيا جي تاريخ
14
97783
380598
2026-05-25T09:06:15Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:موريتانيا]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
380598
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:موريتانيا]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
0kjijze96xot649udm6795k1yb1x5xy
المواحد خلافت
0
97784
380599
2026-05-25T09:36:18Z
Ibne maryam
17680
صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1356007203|Almohad Caliphate]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو
380599
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
<references />
'''المواحد خلافت''' {{Efn|{{IPAc-en|ˈ|æ|l|m|ə|h|æ|d}}; {{langx|ar|خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ}} or {{lang|ar|دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ}} or {{lang|ar|ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ}} from {{langx|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ|translit=al-Muwaḥḥidūn|lit=those who profess the [[Tawhid|unity of God]]}}<ref>{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
* {{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}}}} يا '''المواحد سلطنت''' هڪ [[اتر آفريڪا|اتر آفريقي]] سلطنت هئي جنهن تي 12هين ۽ 13هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلمان خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن المغرب [[المغرب|مغرب]] ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] ([[مسلم اسپين|الاندلس]]) جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو. <ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref> <ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد ابن تمره بربر مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو '''المومنون خاندان''' جي نالي سان مشهور آهي، <ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ عبدالمومن قائم ڪيو. {{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref>سال 1121 جي آس پاس، ابن تمره کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اٽلس جبلن]] ۾ تنميل ٽنمل ۾ پنهنجو بنياد قائم ڪيو. {{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}}عبدالمومن (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) جي دور ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون|الموراود خاندان]] جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. پوءِ انهن سال 1159ع تائين سڄي المغرب [[المغرب|مغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. الاندلس پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] 1172ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو. {{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ڏني وئي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال 1236ع ۽ 1248ع ۾ ترتيب وار ڪورڊوبا (قرطبه) ۽ سيويل (اشبيليه) جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد آفريڪا ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جيستائين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال 1215ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، المرانين (مرينيڊز) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، ادريس الواثق جي رياست مراڪش تائين محدود ٿي وئي، جتي سال 1269ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
hgks2rk0kxsavxbgm34v5pzk95f490w
380600
380599
2026-05-25T09:37:20Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:مرابطون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380600
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
<references />
'''المواحد خلافت''' {{Efn|{{IPAc-en|ˈ|æ|l|m|ə|h|æ|d}}; {{langx|ar|خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ}} or {{lang|ar|دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ}} or {{lang|ar|ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ}} from {{langx|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ|translit=al-Muwaḥḥidūn|lit=those who profess the [[Tawhid|unity of God]]}}<ref>{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
* {{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}}}} يا '''المواحد سلطنت''' هڪ [[اتر آفريڪا|اتر آفريقي]] سلطنت هئي جنهن تي 12هين ۽ 13هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلمان خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن المغرب [[المغرب|مغرب]] ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] ([[مسلم اسپين|الاندلس]]) جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو. <ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref> <ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد ابن تمره بربر مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو '''المومنون خاندان''' جي نالي سان مشهور آهي، <ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ عبدالمومن قائم ڪيو. {{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref>سال 1121 جي آس پاس، ابن تمره کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اٽلس جبلن]] ۾ تنميل ٽنمل ۾ پنهنجو بنياد قائم ڪيو. {{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}}عبدالمومن (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) جي دور ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون|الموراود خاندان]] جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. پوءِ انهن سال 1159ع تائين سڄي المغرب [[المغرب|مغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. الاندلس پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] 1172ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو. {{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ڏني وئي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال 1236ع ۽ 1248ع ۾ ترتيب وار ڪورڊوبا (قرطبه) ۽ سيويل (اشبيليه) جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد آفريڪا ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جيستائين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال 1215ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، المرانين (مرينيڊز) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، ادريس الواثق جي رياست مراڪش تائين محدود ٿي وئي، جتي سال 1269ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
[[زمرو:مرابطون]]
j8yg13bezz8xzkxuqnu4amzgvwav4td
380601
380600
2026-05-25T09:55:07Z
Ibne maryam
17680
/* */
380601
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' (عربي: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا المواحد سلطنت (عربي: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ يا ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
* {{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}}}} هڪ [[اتر آفريڪا|اتر آفريقي]] سلطنت هئي جنهن تي 12هين ۽ 13هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلمان خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] ([[مسلم اسپين|الاندلس]]) جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref> <ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "المومنون خاندان" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ عبدالمومن قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال 1121ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}}عبدالمومن (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) جي دور ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال 1159ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] 1172ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ڏني وئي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال 1236ع ۽ 1248ع ۾ ترتيب وار قرطبه ۽ اشبيليه جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد آفريڪا ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جيستائين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال 1215ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، المرينين (Marinid) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، ادريس الواثق جي رياست مراڪش تائين محدود ٿي وئي، جتي سال 1269ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
4boz8x58o4nbk9tc2dkt7yya2gva2ca
380602
380601
2026-05-25T09:55:57Z
Ibne maryam
17680
/* */
380602
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' (عربي: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا المواحد سلطنت (عربي: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ يا ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
* {{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} هڪ [[اتر آفريڪا|اتر آفريقي]] سلطنت هئي جنهن تي 12هين ۽ 13هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلمان خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] ([[مسلم اسپين|الاندلس]]) جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "المومنون خاندان" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ عبدالمومن قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال 1121ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}}عبدالمومن (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) جي دور ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال 1159ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] 1172ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ڏني وئي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال 1236ع ۽ 1248ع ۾ ترتيب وار قرطبه ۽ اشبيليه جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد آفريڪا ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جيستائين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال 1215ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، المرينين (Marinid) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، ادريس الواثق جي رياست مراڪش تائين محدود ٿي وئي، جتي سال 1269ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
kosa8wmb8ng9osrpicdvmuna4gk5y4x
380603
380602
2026-05-25T10:10:43Z
Ibne maryam
17680
/* */
380603
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 11هين صدي جون قائميون]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ ختم]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 12هين صدي جون قائميون]] [[زمرو:سال 1040ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:سال 1147ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
i0xa9q6yl0mhc7b1imbjsbzs482fkxc
380604
380603
2026-05-25T10:12:34Z
Ibne maryam
17680
/* ڪتابيات */
380604
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
1k7k7dpe3ukpxi6anna87f131d07x33
380605
380604
2026-05-25T10:16:35Z
Ibne maryam
17680
/* ڪتابيات */
380605
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
l1e2rb5jiijkkf8oe49yeydrf10xea6
380606
380605
2026-05-25T10:25:50Z
Ibne maryam
17680
380606
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
hras6joclupopyjec0oeqmyvky7i90u
380608
380606
2026-05-25T10:42:14Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:خدائي راڄ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380608
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
muqdgtzn0upsfmaw1jco12th3dl0ij6
380609
380608
2026-05-25T10:42:49Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:خلافتون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380609
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:خلافتون]]
ev2oebiwnq0aa4xb4uzwf7vkp6is2j6
380610
380609
2026-05-25T10:44:10Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:پرتگال]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380610
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:پرتگال]]
4l5cddlbi6l69e0ne5jczn50lwbidr2
380611
380610
2026-05-25T10:44:45Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:يورپ جا تاريخي علائقا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380611
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:پرتگال]]
[[زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا]]
196miobf2ebjr1ck9p4yqjebj8a2cxo
380612
380611
2026-05-25T10:45:21Z
Ibne maryam
17680
added [[Category:جبل الطارق]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان
380612
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافت]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپيني بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان گهر]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:موريتانيا جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:مغربي صحارا جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: جبرالٽر جي تاريخ]] [[زمرو: افريقيا ۾ 12 صدي]] [[زمرو: افريقيا ۾ 13 صدي]] [[زمرو: پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراکش ۾ 11 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 12 صدي]] [[زمرو: مراکش ۾ 13 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 12 صدي]] [[زمرو: الاندلس ۾ 13 صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: 1121 ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو: اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو: آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو: اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو: يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:پرتگال]]
[[زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا]]
[[زمرو:جبل الطارق]]
nfgx6oe3grr5yd4b1ta55emdi1cyt1e
380614
380612
2026-05-25T11:00:40Z
Ibne maryam
17680
380614
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو:جبل الطارق جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراڪش ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو: مراڪش ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:الاندلس ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:الاندلس ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:سال 1121ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:رياستون ۽ علائقا، 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا، 1269ع ۾ ختم ٿيا]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:پرتگال جي وچين دور تاريخ]]
[[زمرو:اسپين جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]]
[[زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپين جي اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
chdovk709wqks2pfeu1qkkykex8wp51
380632
380614
2026-05-25T11:24:32Z
Ibne maryam
17680
/* ٻاهريان ڳنڍڻا */
380632
wikitext
text/x-wiki
{{ڄاڻخانو ملڪ
|native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br>
Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist|
*[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}}
*{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}}
{{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist|
*[[Tinmel]]
*{{small|({{circa|1124}}–1147)}}
*[[Marrakesh]]
*{{small|(1147–1269)}}
*In Al-Andalus:
*[[Seville]]
*{{small|(1147–1162)}}
*[[Córdoba, Spain|Córdoba]]
*{{small|(1162–1163)}}
*[[Seville]]
*{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
'''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref>
{{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}}
*{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref>
المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}}
آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا.
المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index)
{{Authority control}}
[[زمرو:المواحدون]]
[[زمرو:المواحد خلافت]]
[[زمرو:المواحد سلطنت]]
[[زمرو:الموحد خلافت| ]]
[[زمرو:المواحد تحريڪ]]
[[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]]
[[زمرو:مراڪش جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو:جبل الطارق جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:آفريڪا ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراڪش ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو: مراڪش ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:مراڪش ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:الاندلس ۾ 12هين صدي]]
[[زمرو:الاندلس ۾ 13هين صدي]]
[[زمرو:سال 1121ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:رياستون ۽ علائقا، 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا، 1269ع ۾ ختم ٿيا]]
[[زمرو:اندلس]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:پرتگال جي وچين دور تاريخ]]
[[زمرو:اسپين جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]]
[[زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]]
[[زمرو:اسپين جي اڳوڻي بادشاهتون]]
[[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان]]
[[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]]
[[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]]
[[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]]
[[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:الجزائر جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ]]
[[زمرو:اڳوڻا خدائي راڄَ]]
[[زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا]]
[[زمرو:لبيا جي تاريخ]]
872pnhckqwfqdwd6a7geil49bm3tg9b
زمرو:مراڪش جي تاريخ
14
97785
380607
2026-05-25T10:27:26Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:مراڪش]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
380607
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:مراڪش]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آفريڪا جي تاريخ]]
bf2rgzhrrsrr81d1soodwh7s2i569ul
انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909
0
97786
380613
2026-05-25T10:59:52Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}} {{برطانيا جي قانون سازي بابت ڄاڻخانو | short_title = انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909{{efn|Section 8(1).}} | type = ايڪٽ | parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]] | long_title = هندستاني ڪائونسلن بابت ايڪٽن 1861 ۽ 1892، ۽ گورنمينٽ آف انڊيا ا...
380613
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{برطانيا جي قانون سازي بابت ڄاڻخانو
| short_title = انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909{{efn|Section 8(1).}}
| type = ايڪٽ
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = هندستاني ڪائونسلن بابت ايڪٽن 1861 ۽ 1892، ۽ گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833 ۾ ترميم ڪرڻ لاءِ هڪ ايڪٽ۔
| year = 1909
| citation = [[9 Edw. 7]]. c. 4{{sfn|Ilbert|1911|p=243}}
| territorial_extent = [[برطانيا]]
| royal_assent = 25 May 1909
| commencement = 15 November 1909{{efn|Section 8(2).}}{{sfn|Ilbert|1911|p=245}}
| repeal_date = 22 December 1927
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]}}
| amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1871]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1874]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Edw7/9/4/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = no
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909''' ([[9 Edw. 7]]. c. 4)، جيڪو عام طور تي '''مورلي–منٽو سڌارا''' يا '''منٽو–مورلي سڌارا''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو هڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] هو جنهن [[برطانوي هندستان]] جي حڪمراني ۾ هندستانين جي شموليت ۾ محدود واڌ آندي۔ هي ايڪٽ [[هندستان جو وائسراءِ|وائسراءِ]] [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] ۽ [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ|سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] [[جان مورلي]] جي نالن تي رکيو ويو۔ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن لاءِ چونڊن جو آغاز ڪيو ۽ هندستانين کي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ جي ڪائونسل، ۽ [[ممبئي|بمبئي]] ۽ [[مدراس]] رياستن جي انتظامي ڪائونسلن ۾ شامل ڪيو ويو۔ مسلمانن کي [[آل انڊيا مسلم ليگ]] جي مطالبن موجب الڳ چونڊ حلقا ڏنا ويا۔
== پسمنظر ==
[[File:LordMelgund1885.jpg|thumb|1906ع ۾ [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] [[شمله وفد]] سان ملاقات ڪئي۔]]
1885ع ۾ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جو بنياد بمبئي جي گوڪلداس تيجپال سنسڪرت ڪاليج ۾ رکيو ويو، جتي نوآبادياتي هندستان جي تعليم يافته اشرافيه جي هڪ ننڍڙي جماعت گڏ ٿي۔<ref>{{Cite web |title=Indian National Congress |url=https://inc.in/ |access-date=2022-10-07 |website=Indian National Congress |language=en}}</ref> انهن جي اهم شڪايتن مان هڪ اها هئي ته هندستانين لاءِ سول سروس ۽ انتظامي عهدن ۾ داخلا حاصل ڪرڻ تمام ڏکيو هو۔ [[راڻي وڪٽوريا]] [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] ([[21 & 22 Vict.]] c. 106) ۾ هندستاني حڪومت لاءِ سول ملازمن جي چونڊ ۾ نسلي برابري جو واعدو ڪيو هو، پر عملي طور هندستاني اقتدار جي دائري کان ٻاهر ئي رهيا۔<ref name=":0">{{Cite web |title=India - Government of India Act of 1858 {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/India/Government-of-India-Act-of-1858 |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> خدمتن لاءِ امتحان صرف [[برطانيا عظمى]] ۾ ٿيندا هئا ۽ صرف 17 کان 22 سالن جي مرد اميدوارن لاءِ کليل هئا (بعد ۾ 1878ع ۾ اها حد 17 کان 19 سال ڪئي وئي).{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}} برطانوي منتظمين جي هندستانين کي سول سروس ۾ قبول ڪرڻ کان هٻڪ سبب انتظامي عهدن جا دروازا وڌيڪ بند ٿي ويا۔<ref name=":0" />{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}}
هندستانين جي وڌندڙ مطالبن جي نتيجي ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) برطانوي هندستان جي قانون ساز ڪائونسلن ۾ ڪيتريون ئي سڌارا متعارف ڪرايون؛ ان مرڪزي ۽ صوبائي ڪائونسلن جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ۽ هندستان جي يونيورسٽين ۽ ٻين ادارن کي نمائندا تجويز ڪرڻ ۽ چونڊڻ جي اجازت ڏني۔ تنهن هوندي به حڪومت سخت هندستاني مخالفت باوجود ڪيترائي بل منظور ڪندي رهي؛ ان کان علاوه ميمبرن کي بجيٽ تي ڪنٽرول نه ڏنو ويو، ڇاڪاڻ ته انهن کي صرف بحث ڪرڻ جي اجازت هئي، ووٽ ڏيڻ جي نه۔ اهڙين محدود رعايتن کان ناخوش ڪيترن ئي انڊين نيشنل ڪانگريس جي ميمبرن ڪانگريس جي اعتدال پسند حڪمت عملي کي ترقي جي کوٽ جو ذميوار قرار ڏنو ۽ برطانوي حڪومت خلاف وڌيڪ جارحاڻي حڪمت عملي اختيار ڪرڻ جي حمايت ڪئي۔<ref>{{Cite journal |last=Kling |first=Blair B. |date= |year=1962 |title=The Development of the Indian National Congress, 1892–1909. By P. C. Ghosh. Calcutta: K. L. Mukhopadhyay, 1960. 263. Bibliog., Index. |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/development-of-the-indian-national-congress-18921909-by-p-c-ghosh-calcutta-k-l-mukhopadhyay-1960-263-bibliog-index/A60AA3E8F02E18E7D3ABCC895242C362 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=22 |issue=1 |pages=123–124 |doi=10.2307/2049938 |issn=1752-0401}}</ref>
1906ع جي عام چونڊن ۾ لبرل پارٽي جي فتح کان پوءِ، لبرل فلسفي جان مورلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ بڻيو؛ مورلي 1892ع ۾ ڪيل برابري جي موقعي واري واعدي تي عمل ڪرڻ چاهيو،<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |title=Indian Councils Act of 1909 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Councils-Act-of-1909 |access-date=2021-04-26 |date=4 February 2013}}</ref> پر ساڳئي وقت وڌندڙ شدت پسند قومپرستن ۽ سياسي دهشتگردي جي لهر خلاف ”اعتدال پسندن کي گڏ رکڻ“ به چاهيو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=279-280}} مئي ۽ جون 1906ع ۾ مورلي ۽ اعتدال پسند ڪانگريس اڳواڻ گوکلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ ۽ گورنرن جي انتظامي ڪائونسلن، ۽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ سڌارن بابت ڪانگريس جي مطالبن تي بحث ڪيو۔<ref name=":5">{{Cite book |last=Hardy |first=Peter |title=The Muslims of British India |date=May 25, 1973 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521097833 |pages=153–154 |language=English}}</ref> جولاءِ 1906ع ۾، هائوس آف ڪامنز ۾ هندستاني بجيٽ تي تقرير دوران، مورلي اعلان ڪيو ته هو سڌارن بابت تجويزن تي غور ڪندو۔<ref name=":5" /> ان اعلان مسلم ليگ جي اڳواڻن کي [[شمله وفد]] موڪلڻ لاءِ اتساهيو ته جيئن مسلمانن جي مفادن جي وڪالت ڪري سگهجي۔<ref name=":5" />
== مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي حمايت ==
1 آڪٽوبر 1906ع تي منٽو نئين قائم ٿيل مسلم ليگ جي وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن ۾ [[اتر-اولهه سرحدي صوبو|اتر اولهه سرحدي صوبي]] کان سواءِ تقريباً سڀني هندستاني صوبن جا مسلمان شامل هئا۔<ref name=":6">{{Cite web |title=Simla Deputation - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Simla_Deputation |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> مسلم ليگ جو بنياد هڪ هندو غالب سياسي نظام جي اڀرڻ کي روڪڻ لاءِ رکيو ويو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ هن منٽو آڏو ڪيترائي مطالبا پيش ڪيا۔ انهن دليل ڏنو ته مسلمانن جا مخصوص مفاد محفوظ رکڻ گهرجن ۽ مسلمانن لاءِ صوبائي ڪائونسلن ۾ الڳ چونڊ جو بندوبست ۽ شاهي قانون ساز ڪائونسل ۾ ڪافي مسلمان نمائندگي هجڻ گهرجي ته جيئن مسلمانن کي غير اهم اقليت ۾ تبديل ٿيڻ کان بچائي سگهجي۔<ref name=":6" /> منٽو مسلم ليگ جي قيام کي انڊين نيشنل ڪانگريس جي مقابلي واري تنظيم طور هٿي ڏني،<ref>{{Cite web |title=Gilbert John Elliot-Murray-Kynynmound, 4th earl of Minto {{!}} British official {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Gilbert-John-Elliot-Murray-Kynynmound-4th-earl-of-Minto |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ۽ وفد کي واعدو ڪيو ته مسلمانن جي مطالبن تي غور ڪيو ويندو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
مسلم ليگ وانگر، برطانوي منتظمين به قانون سازي ۾ هندستاني اڪثريت جي اڀار کي روڪڻ چاهيندا هئا،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ منٽو کي قائل ڪيو ته مسلمانن جي ناراضگي برطانوي راڄ لاءِ خطرو آهي ۽ ليگ جا مطالبا گهڻن هندستاني مسلمانن جي خواهشن جي نمائندگي ڪن ٿا۔<ref name=":5" />
مورلي علائقائي نمائندگي ۽ مسلمان مطالبن ۾ مفاهمت چاهيو، پر [[هربرٽ هوپ رسلي|هربرٽ رسلي]]، گهرو سيڪريٽري، جي حمايت سان مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقا حتمي منصوبي ۾ شامل ڪيا ويا۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} مسلم ليگ ڏانهن هن همدردي سبب اهو غلط شڪ پيدا ٿيو ته 1906ع جو وفد وائسراءِ جي دعوت تي آيو هو، جڏهن ته حقيقت ۾ صرف ان کي قبول ڪيو ويو هو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
== مورلي–منٽو سڌارا ==
هن ايڪٽ ڪجهه سياسي سڌارا متعارف ڪرايا۔ مرڪزي ۽ صوبائي قانون ساز ڪائونسلن جو قد وڌايو ويو ۽ انهن جي ميمبرشپ ۾ واڌ ڪئي وئي۔ مقامي ادارا هڪ چونڊ ڪاليج چونڊيندا هئا، جيڪو وري صوبائي قانون ساز ادارن جا ميمبر چونڊيندو هو، ۽ اهي وري مرڪزي قانون سازي جا ميمبر چونڊيندا هئا۔ هن ايڪٽ تحت مسلمان ميمبر صرف مسلمان ووٽرن طرفان چونڊيا ويندا هئا، جنهن سان چونڊ نظام مذهبي بنيادن تي ورهائجي ويو۔{{Citation needed|date=May 2024}}
اڳ ۾ صوبائي ڪائونسلن ۾ گهڻائي ميمبر سول سروس جي عملدارن طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا، جن کي ”سرڪاري اڪثريت“ چيو ويندو هو؛ هن ايڪٽ سان اهو نظام ختم ڪيو ويو۔ بهرحال، مرڪزي قانون ساز ڪائونسل ۾ سرڪاري اڪثريت برقرار رهي۔{{Citation needed|date=May 2024}}
چونڊيل هندستانين کي قراردادون پيش ڪرڻ، بجيٽ بابت بحث ڪرڻ ۽ ضمني سوال پڇڻ جي اجازت ڏني وئي، جڏهن ته اڳ ۾ انهن کي اها اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} تنهن هوندي به، انهن کي پرڏيهي پاليسي يا شاهوڪار رياستن سان لاڳاپن تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} برطانوي انتظاميه پڻ هر قانون سازي تي مڪمل ويٽو جو اختيار برقرار رکيو۔<ref name="britannica" />
== ردعمل ۽ ورثو ==
ايڪٽ جي منظوري کان پوءِ، مورلي پنهنجي ڪائونسل [[وائيٽ هال]] ۾ ٻه هندستاني ميمبر مقرر ڪيا،<ref name="britannica" /> ۽ وائسراءِ لارڊ منٽو کي به قائل ڪيو ته وائسراءِ جي انتظامي ڪائونسل ۾ پهريون هندستاني ميمبر [[ستيندرا پرسننا سنها، پهريون بارون سنها|ستيندرا پي. سنها]] مقرر ڪري۔<ref name="britannica" /> جيتوڻيڪ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ هندستاني شرڪت وڌائي، پر اهو انڊين نيشنل ڪانگريس جي نوآبادياتي خود حڪمراني جي مطالبن کي پورو نه ڪري سگهيو۔{{Citation needed|date=May 2024}} مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي شروعات کي ڪانگريس برطانوي سلطنت جي ”ورهايو ۽ حڪومت ڪريو“ واري چونڊ پاليسي قرار ڏنو۔<ref>{{Cite web |title=Morley-Minto Reforms - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Morley-Minto_Reforms |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org}}</ref>
[[پهرين عالمي جنگ]] هندستاني نمائندگي بابت اميدن کي گهڻو بدلائي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هندستان ماڻهن، سامان ۽ مالي مدد جي صورت ۾ برطانوي جنگي ڪوششن ۾ وڏو حصو ورتو۔ هندستان جي قربانين سبب وڌيڪ نمائندگي جا مطالبا زور وٺي ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هندستان لاءِ سيڪريٽري [[ايڊون مونٽيگيو]] 1917ع ۾ ذميوار حڪومت بابت وڌيڪ آئيني سڌارن جو اعلان ڪيو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} جيڪو آخرڪار [[مونٽيگيو–چيلمسفورڊ سڌارا]] ۽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين پهتو۔
== بعد واريون اڳڀرائيون ==
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول ذريعي منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916ع تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام)]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== ذريعا ==
* {{cite book|last=Hardy |first=Thomas Hardy |title=The Muslims of British India |url=https://books.google.com/books?id=RDw4AAAAIAAJ |year=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-09783-3}}
* {{Cite journal|last=Ilbert|first=Courtenay|date=1911|title=The Indian Councils Act, 1909|url=https://www.jstor.org/stable/752520|journal=Journal of the Society of Comparative Legislation|volume=11|issue=2|pages=243–254|jstor=752520|issn=1479-5973}}
* {{cite book |last1=Kulke |first1=Hermanne |last2=Rothermund |first2=Dietmar |title=A History of India|url=http://www.ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226092618/http://ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2015|edition=4th|publisher=Routledge |year=2004}}
* {{cite book |last1=Metcalf |first1=Barbara |last2=Metcalf |first2=Thomas |title=A Concise History of Modern India|url=http://apnaorg.com/books/english/concise-history-india/concise-history-india.pdf|edition=2nd |year=2006 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Robb |first=Peter |title=A History of India|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete|url-access=registration|edition=1st |year=2002 |publisher=Palgrave}}
* {{cite book |last=Robinson |first=Francis |url=https://archive.org/details/separatismamongi0000robi |title=Separatism Among Indian Muslims: The Politics of the United Provinces' Muslims, 1860–1923 |year=1974 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Stein |first=Burton |title=A History of India|edition=1st|year=1998|publisher=Blackwell publishers|location=Oxford|isbn=978-0-631-17899-6}}
* {{cite book |last1=Talbot |first1=Ian |last2=Singh |first2=Gurharpal |title=The Partition of India|url=https://books.google.com/books?id=-13aHAAACAAJ|date=23 July 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
* [http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#gon1909 Bibliography]
* [https://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 CADIndia Original Text of the Indian Councils Act with brief summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181027060032/http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 |date=27 October 2018 }}
{{India topics}}
{{United Kingdom topics}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1909ع ۾ برطانوي هندستان]]
[[زمرو:1909ع جا برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا اهي ايڪٽ جيڪي هندستان بابت آهن]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
7bar4pjbrj7uuof77tyyn98vhhboqjr
380621
380613
2026-05-25T11:10:36Z
Intisar Ali
8681
/* */
380621
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909{{efn|Section 8(1).}}
| type = ايڪٽ
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = هندستاني ڪائونسلن بابت ايڪٽن 1861 ۽ 1892، ۽ گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833 ۾ ترميم ڪرڻ لاءِ هڪ ايڪٽ۔
| year = 1909
| citation = [[9 Edw. 7]]. c. 4{{sfn|Ilbert|1911|p=243}}
| territorial_extent = [[برطانيا]]
| royal_assent = 25 May 1909
| commencement = 15 November 1909{{efn|Section 8(2).}}{{sfn|Ilbert|1911|p=245}}
| repeal_date = 22 December 1927
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]}}
| amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1871]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1874]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Edw7/9/4/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = no
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909''' ([[9 Edw. 7]]. c. 4)، جيڪو عام طور تي '''مورلي–منٽو سڌارا''' يا '''منٽو–مورلي سڌارا''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو هڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] هو جنهن [[برطانوي هندستان]] جي حڪمراني ۾ هندستانين جي شموليت ۾ محدود واڌ آندي۔ هي ايڪٽ [[هندستان جو وائسراءِ|وائسراءِ]] [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] ۽ [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ|سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] [[جان مورلي]] جي نالن تي رکيو ويو۔ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن لاءِ چونڊن جو آغاز ڪيو ۽ هندستانين کي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ جي ڪائونسل، ۽ [[ممبئي|بمبئي]] ۽ [[مدراس]] رياستن جي انتظامي ڪائونسلن ۾ شامل ڪيو ويو۔ مسلمانن کي [[آل انڊيا مسلم ليگ]] جي مطالبن موجب الڳ چونڊ حلقا ڏنا ويا۔
== پسمنظر ==
[[File:LordMelgund1885.jpg|thumb|1906ع ۾ [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] [[شمله وفد]] سان ملاقات ڪئي۔]]
1885ع ۾ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جو بنياد بمبئي جي گوڪلداس تيجپال سنسڪرت ڪاليج ۾ رکيو ويو، جتي نوآبادياتي هندستان جي تعليم يافته اشرافيه جي هڪ ننڍڙي جماعت گڏ ٿي۔<ref>{{Cite web |title=Indian National Congress |url=https://inc.in/ |access-date=2022-10-07 |website=Indian National Congress |language=en}}</ref> انهن جي اهم شڪايتن مان هڪ اها هئي ته هندستانين لاءِ سول سروس ۽ انتظامي عهدن ۾ داخلا حاصل ڪرڻ تمام ڏکيو هو۔ [[راڻي وڪٽوريا]] [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] ([[21 & 22 Vict.]] c. 106) ۾ هندستاني حڪومت لاءِ سول ملازمن جي چونڊ ۾ نسلي برابري جو واعدو ڪيو هو، پر عملي طور هندستاني اقتدار جي دائري کان ٻاهر ئي رهيا۔<ref name=":0">{{Cite web |title=India - Government of India Act of 1858 {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/India/Government-of-India-Act-of-1858 |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> خدمتن لاءِ امتحان صرف [[برطانيا عظمى]] ۾ ٿيندا هئا ۽ صرف 17 کان 22 سالن جي مرد اميدوارن لاءِ کليل هئا (بعد ۾ 1878ع ۾ اها حد 17 کان 19 سال ڪئي وئي).{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}} برطانوي منتظمين جي هندستانين کي سول سروس ۾ قبول ڪرڻ کان هٻڪ سبب انتظامي عهدن جا دروازا وڌيڪ بند ٿي ويا۔<ref name=":0" />{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}}
هندستانين جي وڌندڙ مطالبن جي نتيجي ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) برطانوي هندستان جي قانون ساز ڪائونسلن ۾ ڪيتريون ئي سڌارا متعارف ڪرايون؛ ان مرڪزي ۽ صوبائي ڪائونسلن جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ۽ هندستان جي يونيورسٽين ۽ ٻين ادارن کي نمائندا تجويز ڪرڻ ۽ چونڊڻ جي اجازت ڏني۔ تنهن هوندي به حڪومت سخت هندستاني مخالفت باوجود ڪيترائي بل منظور ڪندي رهي؛ ان کان علاوه ميمبرن کي بجيٽ تي ڪنٽرول نه ڏنو ويو، ڇاڪاڻ ته انهن کي صرف بحث ڪرڻ جي اجازت هئي، ووٽ ڏيڻ جي نه۔ اهڙين محدود رعايتن کان ناخوش ڪيترن ئي انڊين نيشنل ڪانگريس جي ميمبرن ڪانگريس جي اعتدال پسند حڪمت عملي کي ترقي جي کوٽ جو ذميوار قرار ڏنو ۽ برطانوي حڪومت خلاف وڌيڪ جارحاڻي حڪمت عملي اختيار ڪرڻ جي حمايت ڪئي۔<ref>{{Cite journal |last=Kling |first=Blair B. |date= |year=1962 |title=The Development of the Indian National Congress, 1892–1909. By P. C. Ghosh. Calcutta: K. L. Mukhopadhyay, 1960. 263. Bibliog., Index. |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/development-of-the-indian-national-congress-18921909-by-p-c-ghosh-calcutta-k-l-mukhopadhyay-1960-263-bibliog-index/A60AA3E8F02E18E7D3ABCC895242C362 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=22 |issue=1 |pages=123–124 |doi=10.2307/2049938 |issn=1752-0401}}</ref>
1906ع جي عام چونڊن ۾ لبرل پارٽي جي فتح کان پوءِ، لبرل فلسفي جان مورلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ بڻيو؛ مورلي 1892ع ۾ ڪيل برابري جي موقعي واري واعدي تي عمل ڪرڻ چاهيو،<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |title=Indian Councils Act of 1909 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Councils-Act-of-1909 |access-date=2021-04-26 |date=4 February 2013}}</ref> پر ساڳئي وقت وڌندڙ شدت پسند قومپرستن ۽ سياسي دهشتگردي جي لهر خلاف ”اعتدال پسندن کي گڏ رکڻ“ به چاهيو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=279-280}} مئي ۽ جون 1906ع ۾ مورلي ۽ اعتدال پسند ڪانگريس اڳواڻ گوکلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ ۽ گورنرن جي انتظامي ڪائونسلن، ۽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ سڌارن بابت ڪانگريس جي مطالبن تي بحث ڪيو۔<ref name=":5">{{Cite book |last=Hardy |first=Peter |title=The Muslims of British India |date=May 25, 1973 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521097833 |pages=153–154 |language=English}}</ref> جولاءِ 1906ع ۾، هائوس آف ڪامنز ۾ هندستاني بجيٽ تي تقرير دوران، مورلي اعلان ڪيو ته هو سڌارن بابت تجويزن تي غور ڪندو۔<ref name=":5" /> ان اعلان مسلم ليگ جي اڳواڻن کي [[شمله وفد]] موڪلڻ لاءِ اتساهيو ته جيئن مسلمانن جي مفادن جي وڪالت ڪري سگهجي۔<ref name=":5" />
== مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي حمايت ==
1 آڪٽوبر 1906ع تي منٽو نئين قائم ٿيل مسلم ليگ جي وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن ۾ [[اتر-اولهه سرحدي صوبو|اتر اولهه سرحدي صوبي]] کان سواءِ تقريباً سڀني هندستاني صوبن جا مسلمان شامل هئا۔<ref name=":6">{{Cite web |title=Simla Deputation - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Simla_Deputation |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> مسلم ليگ جو بنياد هڪ هندو غالب سياسي نظام جي اڀرڻ کي روڪڻ لاءِ رکيو ويو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ هن منٽو آڏو ڪيترائي مطالبا پيش ڪيا۔ انهن دليل ڏنو ته مسلمانن جا مخصوص مفاد محفوظ رکڻ گهرجن ۽ مسلمانن لاءِ صوبائي ڪائونسلن ۾ الڳ چونڊ جو بندوبست ۽ شاهي قانون ساز ڪائونسل ۾ ڪافي مسلمان نمائندگي هجڻ گهرجي ته جيئن مسلمانن کي غير اهم اقليت ۾ تبديل ٿيڻ کان بچائي سگهجي۔<ref name=":6" /> منٽو مسلم ليگ جي قيام کي انڊين نيشنل ڪانگريس جي مقابلي واري تنظيم طور هٿي ڏني،<ref>{{Cite web |title=Gilbert John Elliot-Murray-Kynynmound, 4th earl of Minto {{!}} British official {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Gilbert-John-Elliot-Murray-Kynynmound-4th-earl-of-Minto |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ۽ وفد کي واعدو ڪيو ته مسلمانن جي مطالبن تي غور ڪيو ويندو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
مسلم ليگ وانگر، برطانوي منتظمين به قانون سازي ۾ هندستاني اڪثريت جي اڀار کي روڪڻ چاهيندا هئا،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ منٽو کي قائل ڪيو ته مسلمانن جي ناراضگي برطانوي راڄ لاءِ خطرو آهي ۽ ليگ جا مطالبا گهڻن هندستاني مسلمانن جي خواهشن جي نمائندگي ڪن ٿا۔<ref name=":5" />
مورلي علائقائي نمائندگي ۽ مسلمان مطالبن ۾ مفاهمت چاهيو، پر [[هربرٽ هوپ رسلي|هربرٽ رسلي]]، گهرو سيڪريٽري، جي حمايت سان مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقا حتمي منصوبي ۾ شامل ڪيا ويا۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} مسلم ليگ ڏانهن هن همدردي سبب اهو غلط شڪ پيدا ٿيو ته 1906ع جو وفد وائسراءِ جي دعوت تي آيو هو، جڏهن ته حقيقت ۾ صرف ان کي قبول ڪيو ويو هو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
== مورلي–منٽو سڌارا ==
هن ايڪٽ ڪجهه سياسي سڌارا متعارف ڪرايا۔ مرڪزي ۽ صوبائي قانون ساز ڪائونسلن جو قد وڌايو ويو ۽ انهن جي ميمبرشپ ۾ واڌ ڪئي وئي۔ مقامي ادارا هڪ چونڊ ڪاليج چونڊيندا هئا، جيڪو وري صوبائي قانون ساز ادارن جا ميمبر چونڊيندو هو، ۽ اهي وري مرڪزي قانون سازي جا ميمبر چونڊيندا هئا۔ هن ايڪٽ تحت مسلمان ميمبر صرف مسلمان ووٽرن طرفان چونڊيا ويندا هئا، جنهن سان چونڊ نظام مذهبي بنيادن تي ورهائجي ويو۔{{Citation needed|date=May 2024}}
اڳ ۾ صوبائي ڪائونسلن ۾ گهڻائي ميمبر سول سروس جي عملدارن طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا، جن کي ”سرڪاري اڪثريت“ چيو ويندو هو؛ هن ايڪٽ سان اهو نظام ختم ڪيو ويو۔ بهرحال، مرڪزي قانون ساز ڪائونسل ۾ سرڪاري اڪثريت برقرار رهي۔{{Citation needed|date=May 2024}}
چونڊيل هندستانين کي قراردادون پيش ڪرڻ، بجيٽ بابت بحث ڪرڻ ۽ ضمني سوال پڇڻ جي اجازت ڏني وئي، جڏهن ته اڳ ۾ انهن کي اها اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} تنهن هوندي به، انهن کي پرڏيهي پاليسي يا شاهوڪار رياستن سان لاڳاپن تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} برطانوي انتظاميه پڻ هر قانون سازي تي مڪمل ويٽو جو اختيار برقرار رکيو۔<ref name="britannica" />
== ردعمل ۽ ورثو ==
ايڪٽ جي منظوري کان پوءِ، مورلي پنهنجي ڪائونسل [[وائيٽ هال]] ۾ ٻه هندستاني ميمبر مقرر ڪيا،<ref name="britannica" /> ۽ وائسراءِ لارڊ منٽو کي به قائل ڪيو ته وائسراءِ جي انتظامي ڪائونسل ۾ پهريون هندستاني ميمبر [[ستيندرا پرسننا سنها، پهريون بارون سنها|ستيندرا پي. سنها]] مقرر ڪري۔<ref name="britannica" /> جيتوڻيڪ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ هندستاني شرڪت وڌائي، پر اهو انڊين نيشنل ڪانگريس جي نوآبادياتي خود حڪمراني جي مطالبن کي پورو نه ڪري سگهيو۔{{Citation needed|date=May 2024}} مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي شروعات کي ڪانگريس برطانوي سلطنت جي ”ورهايو ۽ حڪومت ڪريو“ واري چونڊ پاليسي قرار ڏنو۔<ref>{{Cite web |title=Morley-Minto Reforms - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Morley-Minto_Reforms |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org}}</ref>
[[پهرين عالمي جنگ]] هندستاني نمائندگي بابت اميدن کي گهڻو بدلائي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هندستان ماڻهن، سامان ۽ مالي مدد جي صورت ۾ برطانوي جنگي ڪوششن ۾ وڏو حصو ورتو۔ هندستان جي قربانين سبب وڌيڪ نمائندگي جا مطالبا زور وٺي ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هندستان لاءِ سيڪريٽري [[ايڊون مونٽيگيو]] 1917ع ۾ ذميوار حڪومت بابت وڌيڪ آئيني سڌارن جو اعلان ڪيو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} جيڪو آخرڪار [[مونٽيگيو–چيلمسفورڊ سڌارا]] ۽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين پهتو۔
== بعد واريون اڳڀرائيون ==
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول ذريعي منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916ع تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام)]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== ذريعا ==
* {{cite book|last=Hardy |first=Thomas Hardy |title=The Muslims of British India |url=https://books.google.com/books?id=RDw4AAAAIAAJ |year=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-09783-3}}
* {{Cite journal|last=Ilbert|first=Courtenay|date=1911|title=The Indian Councils Act, 1909|url=https://www.jstor.org/stable/752520|journal=Journal of the Society of Comparative Legislation|volume=11|issue=2|pages=243–254|jstor=752520|issn=1479-5973}}
* {{cite book |last1=Kulke |first1=Hermanne |last2=Rothermund |first2=Dietmar |title=A History of India|url=http://www.ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226092618/http://ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2015|edition=4th|publisher=Routledge |year=2004}}
* {{cite book |last1=Metcalf |first1=Barbara |last2=Metcalf |first2=Thomas |title=A Concise History of Modern India|url=http://apnaorg.com/books/english/concise-history-india/concise-history-india.pdf|edition=2nd |year=2006 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Robb |first=Peter |title=A History of India|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete|url-access=registration|edition=1st |year=2002 |publisher=Palgrave}}
* {{cite book |last=Robinson |first=Francis |url=https://archive.org/details/separatismamongi0000robi |title=Separatism Among Indian Muslims: The Politics of the United Provinces' Muslims, 1860–1923 |year=1974 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Stein |first=Burton |title=A History of India|edition=1st|year=1998|publisher=Blackwell publishers|location=Oxford|isbn=978-0-631-17899-6}}
* {{cite book |last1=Talbot |first1=Ian |last2=Singh |first2=Gurharpal |title=The Partition of India|url=https://books.google.com/books?id=-13aHAAACAAJ|date=23 July 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
* [http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#gon1909 Bibliography]
* [https://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 CADIndia Original Text of the Indian Councils Act with brief summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181027060032/http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 |date=27 October 2018 }}
{{India topics}}
{{United Kingdom topics}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1909ع ۾ برطانوي هندستان]]
[[زمرو:1909ع جا برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا اهي ايڪٽ جيڪي هندستان بابت آهن]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
mb58onliamdayvaftgx0rvkdz64nk6n
380623
380621
2026-05-25T11:12:32Z
Intisar Ali
8681
/* */
380623
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ}}
{{Infobox UK legislation
| short_title = انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909{{efn|Section 8(1).}}
| type = ايڪٽ
| parliament = [[برطانيا جي پارليامينٽ]]
| long_title = هندستاني ڪائونسلن بابت ايڪٽن 1861 ۽ 1892، ۽ گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833 ۾ ترميم ڪرڻ لاءِ هڪ ايڪٽ۔
| year = 1909
| citation = [[9 Edw. 7]]. c. 4{{sfn|Ilbert|1911|p=243}}
| territorial_extent = [[برطانيا]]
| royal_assent = 25 مئي 1909
| commencement = 15 نومبر 1909{{efn|Section 8(2).}}{{sfn|Ilbert|1911|p=245}}
| repeal_date = 22 ڊسمبر 1927
| amends = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]}}
| amendments = {{ubli|[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1912]]}}
| repealing_legislation = [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]]
| related_legislation = {{ubli|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1871]]|[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1874]]}}
| status = Repealed
| original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Edw7/9/4/contents/enacted
| use_new_UK-LEG = no
}}
'''انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909''' ([[9 Edw. 7]]. c. 4)، جيڪو عام طور تي '''مورلي–منٽو سڌارا''' يا '''منٽو–مورلي سڌارا''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، [[برطانيا جي پارليامينٽ]] جو هڪ [[برطانيا جي پارليامينٽ جو ايڪٽ|ايڪٽ]] هو جنهن [[برطانوي هندستان]] جي حڪمراني ۾ هندستانين جي شموليت ۾ محدود واڌ آندي۔ هي ايڪٽ [[هندستان جو وائسراءِ|وائسراءِ]] [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] ۽ [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ|سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] [[جان مورلي]] جي نالن تي رکيو ويو۔ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن لاءِ چونڊن جو آغاز ڪيو ۽ هندستانين کي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ جي ڪائونسل، ۽ [[ممبئي|بمبئي]] ۽ [[مدراس]] رياستن جي انتظامي ڪائونسلن ۾ شامل ڪيو ويو۔ مسلمانن کي [[آل انڊيا مسلم ليگ]] جي مطالبن موجب الڳ چونڊ حلقا ڏنا ويا۔
== پسمنظر ==
[[File:LordMelgund1885.jpg|thumb|1906ع ۾ [[گلبرٽ ايليئٽ-مري-ڪائننمائونڊ، چوٿون ارل آف منٽو|لارڊ منٽو]] [[شمله وفد]] سان ملاقات ڪئي۔]]
1885ع ۾ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جو بنياد بمبئي جي گوڪلداس تيجپال سنسڪرت ڪاليج ۾ رکيو ويو، جتي نوآبادياتي هندستان جي تعليم يافته اشرافيه جي هڪ ننڍڙي جماعت گڏ ٿي۔<ref>{{Cite web |title=Indian National Congress |url=https://inc.in/ |access-date=2022-10-07 |website=Indian National Congress |language=en}}</ref> انهن جي اهم شڪايتن مان هڪ اها هئي ته هندستانين لاءِ سول سروس ۽ انتظامي عهدن ۾ داخلا حاصل ڪرڻ تمام ڏکيو هو۔ [[راڻي وڪٽوريا]] [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] ([[21 & 22 Vict.]] c. 106) ۾ هندستاني حڪومت لاءِ سول ملازمن جي چونڊ ۾ نسلي برابري جو واعدو ڪيو هو، پر عملي طور هندستاني اقتدار جي دائري کان ٻاهر ئي رهيا۔<ref name=":0">{{Cite web |title=India - Government of India Act of 1858 {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/India/Government-of-India-Act-of-1858 |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> خدمتن لاءِ امتحان صرف [[برطانيا عظمى]] ۾ ٿيندا هئا ۽ صرف 17 کان 22 سالن جي مرد اميدوارن لاءِ کليل هئا (بعد ۾ 1878ع ۾ اها حد 17 کان 19 سال ڪئي وئي).{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}} برطانوي منتظمين جي هندستانين کي سول سروس ۾ قبول ڪرڻ کان هٻڪ سبب انتظامي عهدن جا دروازا وڌيڪ بند ٿي ويا۔<ref name=":0" />{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=278-279}}
هندستانين جي وڌندڙ مطالبن جي نتيجي ۾ [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] ([[55 & 56 Vict.]] c. 14) برطانوي هندستان جي قانون ساز ڪائونسلن ۾ ڪيتريون ئي سڌارا متعارف ڪرايون؛ ان مرڪزي ۽ صوبائي ڪائونسلن جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ۽ هندستان جي يونيورسٽين ۽ ٻين ادارن کي نمائندا تجويز ڪرڻ ۽ چونڊڻ جي اجازت ڏني۔ تنهن هوندي به حڪومت سخت هندستاني مخالفت باوجود ڪيترائي بل منظور ڪندي رهي؛ ان کان علاوه ميمبرن کي بجيٽ تي ڪنٽرول نه ڏنو ويو، ڇاڪاڻ ته انهن کي صرف بحث ڪرڻ جي اجازت هئي، ووٽ ڏيڻ جي نه۔ اهڙين محدود رعايتن کان ناخوش ڪيترن ئي انڊين نيشنل ڪانگريس جي ميمبرن ڪانگريس جي اعتدال پسند حڪمت عملي کي ترقي جي کوٽ جو ذميوار قرار ڏنو ۽ برطانوي حڪومت خلاف وڌيڪ جارحاڻي حڪمت عملي اختيار ڪرڻ جي حمايت ڪئي۔<ref>{{Cite journal |last=Kling |first=Blair B. |date= |year=1962 |title=The Development of the Indian National Congress, 1892–1909. By P. C. Ghosh. Calcutta: K. L. Mukhopadhyay, 1960. 263. Bibliog., Index. |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/development-of-the-indian-national-congress-18921909-by-p-c-ghosh-calcutta-k-l-mukhopadhyay-1960-263-bibliog-index/A60AA3E8F02E18E7D3ABCC895242C362 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=22 |issue=1 |pages=123–124 |doi=10.2307/2049938 |issn=1752-0401}}</ref>
1906ع جي عام چونڊن ۾ لبرل پارٽي جي فتح کان پوءِ، لبرل فلسفي جان مورلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ بڻيو؛ مورلي 1892ع ۾ ڪيل برابري جي موقعي واري واعدي تي عمل ڪرڻ چاهيو،<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |title=Indian Councils Act of 1909 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Councils-Act-of-1909 |access-date=2021-04-26 |date=4 February 2013}}</ref> پر ساڳئي وقت وڌندڙ شدت پسند قومپرستن ۽ سياسي دهشتگردي جي لهر خلاف ”اعتدال پسندن کي گڏ رکڻ“ به چاهيو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=279-280}} مئي ۽ جون 1906ع ۾ مورلي ۽ اعتدال پسند ڪانگريس اڳواڻ گوکلي هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ جي ڪائونسل، وائسراءِ ۽ گورنرن جي انتظامي ڪائونسلن، ۽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ سڌارن بابت ڪانگريس جي مطالبن تي بحث ڪيو۔<ref name=":5">{{Cite book |last=Hardy |first=Peter |title=The Muslims of British India |date=May 25, 1973 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521097833 |pages=153–154 |language=English}}</ref> جولاءِ 1906ع ۾، هائوس آف ڪامنز ۾ هندستاني بجيٽ تي تقرير دوران، مورلي اعلان ڪيو ته هو سڌارن بابت تجويزن تي غور ڪندو۔<ref name=":5" /> ان اعلان مسلم ليگ جي اڳواڻن کي [[شمله وفد]] موڪلڻ لاءِ اتساهيو ته جيئن مسلمانن جي مفادن جي وڪالت ڪري سگهجي۔<ref name=":5" />
== مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي حمايت ==
1 آڪٽوبر 1906ع تي منٽو نئين قائم ٿيل مسلم ليگ جي وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن ۾ [[اتر-اولهه سرحدي صوبو|اتر اولهه سرحدي صوبي]] کان سواءِ تقريباً سڀني هندستاني صوبن جا مسلمان شامل هئا۔<ref name=":6">{{Cite web |title=Simla Deputation - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Simla_Deputation |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> مسلم ليگ جو بنياد هڪ هندو غالب سياسي نظام جي اڀرڻ کي روڪڻ لاءِ رکيو ويو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ هن منٽو آڏو ڪيترائي مطالبا پيش ڪيا۔ انهن دليل ڏنو ته مسلمانن جا مخصوص مفاد محفوظ رکڻ گهرجن ۽ مسلمانن لاءِ صوبائي ڪائونسلن ۾ الڳ چونڊ جو بندوبست ۽ شاهي قانون ساز ڪائونسل ۾ ڪافي مسلمان نمائندگي هجڻ گهرجي ته جيئن مسلمانن کي غير اهم اقليت ۾ تبديل ٿيڻ کان بچائي سگهجي۔<ref name=":6" /> منٽو مسلم ليگ جي قيام کي انڊين نيشنل ڪانگريس جي مقابلي واري تنظيم طور هٿي ڏني،<ref>{{Cite web |title=Gilbert John Elliot-Murray-Kynynmound, 4th earl of Minto {{!}} British official {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Gilbert-John-Elliot-Murray-Kynynmound-4th-earl-of-Minto |access-date=2022-10-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ۽ وفد کي واعدو ڪيو ته مسلمانن جي مطالبن تي غور ڪيو ويندو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
مسلم ليگ وانگر، برطانوي منتظمين به قانون سازي ۾ هندستاني اڪثريت جي اڀار کي روڪڻ چاهيندا هئا،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} ۽ منٽو کي قائل ڪيو ته مسلمانن جي ناراضگي برطانوي راڄ لاءِ خطرو آهي ۽ ليگ جا مطالبا گهڻن هندستاني مسلمانن جي خواهشن جي نمائندگي ڪن ٿا۔<ref name=":5" />
مورلي علائقائي نمائندگي ۽ مسلمان مطالبن ۾ مفاهمت چاهيو، پر [[هربرٽ هوپ رسلي|هربرٽ رسلي]]، گهرو سيڪريٽري، جي حمايت سان مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقا حتمي منصوبي ۾ شامل ڪيا ويا۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} مسلم ليگ ڏانهن هن همدردي سبب اهو غلط شڪ پيدا ٿيو ته 1906ع جو وفد وائسراءِ جي دعوت تي آيو هو، جڏهن ته حقيقت ۾ صرف ان کي قبول ڪيو ويو هو۔{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}}
== مورلي–منٽو سڌارا ==
هن ايڪٽ ڪجهه سياسي سڌارا متعارف ڪرايا۔ مرڪزي ۽ صوبائي قانون ساز ڪائونسلن جو قد وڌايو ويو ۽ انهن جي ميمبرشپ ۾ واڌ ڪئي وئي۔ مقامي ادارا هڪ چونڊ ڪاليج چونڊيندا هئا، جيڪو وري صوبائي قانون ساز ادارن جا ميمبر چونڊيندو هو، ۽ اهي وري مرڪزي قانون سازي جا ميمبر چونڊيندا هئا۔ هن ايڪٽ تحت مسلمان ميمبر صرف مسلمان ووٽرن طرفان چونڊيا ويندا هئا، جنهن سان چونڊ نظام مذهبي بنيادن تي ورهائجي ويو۔{{Citation needed|date=May 2024}}
اڳ ۾ صوبائي ڪائونسلن ۾ گهڻائي ميمبر سول سروس جي عملدارن طرفان مقرر ڪيا ويندا هئا، جن کي ”سرڪاري اڪثريت“ چيو ويندو هو؛ هن ايڪٽ سان اهو نظام ختم ڪيو ويو۔ بهرحال، مرڪزي قانون ساز ڪائونسل ۾ سرڪاري اڪثريت برقرار رهي۔{{Citation needed|date=May 2024}}
چونڊيل هندستانين کي قراردادون پيش ڪرڻ، بجيٽ بابت بحث ڪرڻ ۽ ضمني سوال پڇڻ جي اجازت ڏني وئي، جڏهن ته اڳ ۾ انهن کي اها اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} تنهن هوندي به، انهن کي پرڏيهي پاليسي يا شاهوڪار رياستن سان لاڳاپن تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه هئي۔{{Citation needed|date=May 2024}} برطانوي انتظاميه پڻ هر قانون سازي تي مڪمل ويٽو جو اختيار برقرار رکيو۔<ref name="britannica" />
== ردعمل ۽ ورثو ==
ايڪٽ جي منظوري کان پوءِ، مورلي پنهنجي ڪائونسل [[وائيٽ هال]] ۾ ٻه هندستاني ميمبر مقرر ڪيا،<ref name="britannica" /> ۽ وائسراءِ لارڊ منٽو کي به قائل ڪيو ته وائسراءِ جي انتظامي ڪائونسل ۾ پهريون هندستاني ميمبر [[ستيندرا پرسننا سنها، پهريون بارون سنها|ستيندرا پي. سنها]] مقرر ڪري۔<ref name="britannica" /> جيتوڻيڪ هن ايڪٽ قانون ساز ڪائونسلن ۾ هندستاني شرڪت وڌائي، پر اهو انڊين نيشنل ڪانگريس جي نوآبادياتي خود حڪمراني جي مطالبن کي پورو نه ڪري سگهيو۔{{Citation needed|date=May 2024}} مسلمانن لاءِ الڳ چونڊ حلقن جي شروعات کي ڪانگريس برطانوي سلطنت جي ”ورهايو ۽ حڪومت ڪريو“ واري چونڊ پاليسي قرار ڏنو۔<ref>{{Cite web |title=Morley-Minto Reforms - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Morley-Minto_Reforms |access-date=2022-10-07 |website=en.banglapedia.org}}</ref>
[[پهرين عالمي جنگ]] هندستاني نمائندگي بابت اميدن کي گهڻو بدلائي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هندستان ماڻهن، سامان ۽ مالي مدد جي صورت ۾ برطانوي جنگي ڪوششن ۾ وڏو حصو ورتو۔ هندستان جي قربانين سبب وڌيڪ نمائندگي جا مطالبا زور وٺي ويا، جنهن جي نتيجي ۾ هندستان لاءِ سيڪريٽري [[ايڊون مونٽيگيو]] 1917ع ۾ ذميوار حڪومت بابت وڌيڪ آئيني سڌارن جو اعلان ڪيو،{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|pp=280–281}} جيڪو آخرڪار [[مونٽيگيو–چيلمسفورڊ سڌارا]] ۽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تائين پهتو۔
== بعد واريون اڳڀرائيون ==
سڄو ايڪٽ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1915]] ([[5 & 6 Geo. 5]]. c. 61) جي سيڪشن 130 ۽ چوٿين شيڊيول ذريعي منسوخ ڪيو ويو، جيڪو 1 جنوري 1916ع تي لاڳو ٿيو۔<ref>{{Cite legislation UK|act=Government of India Act 1915|type=act|year=Geo5/5-6|chapter=61}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ (ابهام)]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]]
* [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]]
* [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]]
== نوٽس ==
{{Notelist}}
== حوالا ==
{{Reflist}}
== ذريعا ==
* {{cite book|last=Hardy |first=Thomas Hardy |title=The Muslims of British India |url=https://books.google.com/books?id=RDw4AAAAIAAJ |year=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-09783-3}}
* {{Cite journal|last=Ilbert|first=Courtenay|date=1911|title=The Indian Councils Act, 1909|url=https://www.jstor.org/stable/752520|journal=Journal of the Society of Comparative Legislation|volume=11|issue=2|pages=243–254|jstor=752520|issn=1479-5973}}
* {{cite book |last1=Kulke |first1=Hermanne |last2=Rothermund |first2=Dietmar |title=A History of India|url=http://www.ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226092618/http://ahandfulofleaves.org/documents/A%20History%20of%20India_Kulke.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2015|edition=4th|publisher=Routledge |year=2004}}
* {{cite book |last1=Metcalf |first1=Barbara |last2=Metcalf |first2=Thomas |title=A Concise History of Modern India|url=http://apnaorg.com/books/english/concise-history-india/concise-history-india.pdf|edition=2nd |year=2006 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Robb |first=Peter |title=A History of India|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete|url-access=registration|edition=1st |year=2002 |publisher=Palgrave}}
* {{cite book |last=Robinson |first=Francis |url=https://archive.org/details/separatismamongi0000robi |title=Separatism Among Indian Muslims: The Politics of the United Provinces' Muslims, 1860–1923 |year=1974 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Stein |first=Burton |title=A History of India|edition=1st|year=1998|publisher=Blackwell publishers|location=Oxford|isbn=978-0-631-17899-6}}
* {{cite book |last1=Talbot |first1=Ian |last2=Singh |first2=Gurharpal |title=The Partition of India|url=https://books.google.com/books?id=-13aHAAACAAJ|date=23 July 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* {{UK-LEG|asmade=yes}}
* [http://www.houseofdavid.ca/Ind_uni.htm#gon1909 Bibliography]
* [https://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 CADIndia Original Text of the Indian Councils Act with brief summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181027060032/http://cadindia.clpr.org.in/historical_constitutions/indian_councils_act__1909_1st%20January%201909 |date=27 October 2018 }}
{{India topics}}
{{United Kingdom topics}}
{{UK legislation}}
{{Authority control}}
[[زمرو:1909ع ۾ برطانوي هندستان]]
[[زمرو:1909ع جا برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
[[زمرو:برطانيا جي پارليامينٽ جا اهي ايڪٽ جيڪي هندستان بابت آهن]]
[[زمرو:منسوخ ٿيل برطانيا جي پارليامينٽ جا ايڪٽ]]
fqyr2qj02c0ejdl5ufvhzqgjmpabv36
زمرو:مراڪش جي وچين دور جي تاريخ
14
97787
380615
2026-05-25T11:02:20Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:مراڪش جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
380615
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:مراڪش جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
jyrvpiokiqkbe4j66718i2kxw7rka27
زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ
14
97788
380616
2026-05-25T11:03:23Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:وچين دور]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
380616
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:وچين دور]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
6mla7y8xbelr1geyonkocfa604q32um
امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل
0
97789
380617
2026-05-25T11:05:59Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|برطانوي راڄ ۾ جاري ڪيل مقننه (1861–1947)}} {{Infobox legislature | name = امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = | coa_pic = Star of the Order of the Star of India (gold).svg | coa_res = 200px | coa_alt = | logo_pic = | logo_res = | logo_alt =...
380617
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانوي راڄ ۾ جاري ڪيل مقننه (1861–1947)}}
{{Infobox legislature
| name = امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل
| native_name =
| native_name_lang =
| transcription_name =
| legislature =
| coa_pic = Star of the Order of the Star of India (gold).svg
| coa_res = 200px
| coa_alt =
| logo_pic =
| logo_res =
| logo_alt =
| house_type = [[ھڪ ايواني]] (1861–1919)<br />[[ٻه ايواني]] (1919–1947)
| body =
| houses = [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] (مٿيون)<br />[[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] (ھيٺيون)
| term_limits = 5 سال (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br />3 سال (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي)
| foundation = {{Start date|df=yes|1861}}
| disbanded = {{End date|1947|08|14|df=yes}}
| preceded_by = [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|گورنر جنرل جي ڪائونسل]]
| succeeded_by = [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]]<br />[[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]]
| new_session =
| leader1_type =
| leader1 =
| party1 =
| election1 =
| leader2_type =
| leader2 =
| party2 =
| election2 =
| leader3_type =
| leader3 =
| party3 =
| election3 =
| leader4_type =
| leader4 =
| party4 =
| election4 =
| leader5_type =
| leader5 =
| party5 =
| election5 =
| leader6_type =
| leader6 =
| party6 =
| election6 =
| seats = 60 (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br/>145 (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي)
| house1 =
| house2 =
| voting_system1 =
| voting_system2 =
| last_election1 =
| last_election2 =
| meeting_place = [[اولڊ پارليامينٽ ھائوس، نئين دھلي|ڪائونسل ھائوس]]، [[نئين دھلي]]، [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] {{small|(1927 کان)}}
| website = <!-- {{URL|www.example.com}} -->
| footnotes =
| motto =
}}
'''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل''' ('''ILC''') 1861 کان 1947 تائين [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] جي [[مقننه]] ھئي۔ اھا [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]] ([[16 & 17 Vict.]] c. 95) تحت قائم ڪئي وئي، جنھن ۾ قانون ساز مقصدن لاءِ گورنر جنرل جي ڪائونسل ۾ ڇھن اضافي ميمبرن جي اضافي جو بندوبست ڪيو ويو۔ اھڙيءَ طرح، ايڪٽ ڪائونسل جا قانون ساز ۽ انتظامي ڪم الڳ ڪيا، ۽ گورنر جنرل جي ڪائونسل اندر اھو ئي ادارو '''انڊين/سينٽرل ليجسليٽو ڪائونسل''' جي نالي سان سڃاتو ويو۔ 1861 ۾ ان جو نالو ''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل'' رکيو ويو ۽ ان جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ويو۔
ھي [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ھندستان جي گورنر جنرل جي ڪائونسل]] جي جانشين ھئي، ۽ ان کان پوءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] قائم ٿي؛ ۽ 1950 کان پوءِ ان جي جاءِ [[ھندستان جي پارليامينٽ]] ورتي۔
[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي راڄ دوران، [[ھندستان جو گورنر جنرل|ھندستان جي گورنر جنرل]] جي ڪائونسل وٽ انتظامي ۽ قانون ساز، ٻئي ذميواريون ھيون۔ ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊيا ويندا ھئا۔ پھرين ٽن ميمبرن کي ھر موقعي تي شرڪت جي اجازت ھئي، پر چوٿين ميمبر کي صرف تڏھن ويھڻ ۽ ووٽ ڏيڻ جي اجازت ھئي، جڏھن قانون سازي تي بحث ٿي رھيو ھجي۔
[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] تحت، برطانوي تاج ايسٽ انڊيا ڪمپني کان انتظاميا سنڀالي ورتي۔ ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز، جنھن کي گورنر جنرل جي ڪائونسل جا ميمبر چونڊڻ جو اختيار ھو، اھو اختيار وڃائي ويٺي۔ ان جي بدران، اھو ھڪ ميمبر، جنھن کي صرف قانون ساز معاملن تي ووٽ جو حق ھو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻ لڳو، ۽ ٻيا ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان مقرر ٿيڻ لڳا۔
== اڳوڻا ادارا ==
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] [[ھندستان جي گورنر جنرل]] جي اثر کي محدود ڪيو ۽ [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ڪائونسل آف فور]] قائم ڪئي، جيڪا [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊي ويندي ھئي۔ 1784 جي [[پٽس انڊيا ايڪٽ]] ميمبرن جو تعداد گھٽائي ٽي ڪيو، ۽ [[انڊيا بورڊ]] پڻ قائم ڪيو۔
== 1861 کان 1892 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترين تبديليون آنديون۔ ڪائونسل کي ھاڻي '''گورنر جنرل جي ليجسليٽو ڪائونسل''' يا امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل چيو ويو۔ ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان، ۽ ٻه بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻا ھئا۔ (1869 ۾ پنجن ئي ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج ڏانھن منتقل ٿي ويو۔) وائسراءِ کي وڌيڪ ڇھ کان ٻارھن ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔{{citation needed|date=April 2021}} ھندستاني سيڪريٽري يا بادشاھ طرفان مقرر ڪيل پنج فرد انتظامي کاتا سنڀاليندا ھئا، جڏھن تہ گورنر جنرل طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانون سازي تي بحث ۽ ووٽ ڪندا ھئا۔
=== ڪائونسل ۾ ھندستاني ===
1862 کان 1892 تائين 45 ھندستاني اضافي غير سرڪاري ميمبر طور نامزد ڪيا ويا۔ انھن مان 25 [[زميندار]] ۽ ست [[شاھي رياستن]] جا حڪمران ھئا۔ ٻيا وڪيل، مئجسٽريٽ، صحافي ۽ واپاري ھئا۔<ref>{{cite book|last=Banerjee|first=Anil Chandra|title=English Law in India|year=1984|page=143|isbn=9788170171836|url=https://books.google.com/books?id=7MXExXXb9usC}}</ref><ref>{{cite book|last=Chandra|first=Bipan|title=India's Struggle for Independence|date=9 August 2016|isbn=9788184751833|url=https://books.google.com/books?id=0q7xH06NrFkC}}</ref><ref>{{cite book|last=Buckland|first=Charles|title=Dictionary of Indian Biography|year=1999|isbn=9788170208976|url=https://books.google.com/books?id=e_dA0RAwd4oC}}</ref> ڪائونسل جي گڏجاڻين ۾ ھندستاني ميمبرن جي شرڪت تمام گھٽ ھئي۔<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sabyasachi|title=The Financial Foundations of the British Raj|year=2005|page=57|isbn=9788125029038|url=https://books.google.com/books?id=BABluVWfMp8C}}</ref><ref>{{cite book|last=Kashyap|first=Subhash|title=History of the Parliament of India|year=1994|isbn=9788185402345|url=https://books.google.com/books?id=6KKbAAAAMAAJ}}</ref>
* بنارس جو راجا سر ديو نارائن سنگھ (جنوري 1862–1866)
*[[پٽيالا جو مھاراجا|مھاراجا]] [[پٽيالا جو نريندر سنگھ|نريندر سنگھ]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] (جنوري 1862 – نومبر 1862)
*[[دنڪر رائو]] (جنوري 1862–1864)
*[[يوسف علي خان]]، رامپور جو نواب (سيپٽمبر 1863–1864)
* مھاراجا سر مرزا گجاپتي وزيارام، وزيانگرام جو راج بھادر (جنوري 1864–1866)(اپريل 1872–1876)
* بر بار راجا سر صاحب ديال، ڪشن ڪوٽ جو (جنوري 1864–1866)
* [[بردوان راج#مهتابچند بھادر|مهتابچند بھادر]]، بردوان جو راجا (نومبر 1864–1867)
* [[ڪلب علي خان]]، رامپور جو نواب (جنوري 1867–)(1878–1887)
* [[خواجه عبدالغني]]، ڍاڪا جو نواب (ڊسمبر 1867–1869)
* [[پرسنا ڪمار ٽئگور]] (ڊسمبر 1867–1873)
* ڪاشيپور جو راجا شيوراج سنگھ (جنوري 1868–1870)
* [[رام سنگھ ٻيون]]، جئپور جو مھاراجا (آگسٽ 1868–1870) ۽ (آگسٽ 1871–1875)
* دگ وجي سنگھ، بلرامپور جو راجا (آڪٽوبر 1868–1870)
* [[راماناٿ ٽئگور]] (فيبروري 1873–1875)
* [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا شمشير پرڪاش
* [[ايشواري پرساد نارائن سنگھ]]، بنارس جو مھاراجا (1876)
* [[سووابازار راج|سر نريندر ڪرشنا ديب]] (1876)
* [[محمد فيض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر (ڊسمبر 1877)
* [[سيد احمد خان]] (1878–1882)
* [[جتندر موھن ٽئگور]] (بنگال زميندار) (1880–1881)
* [[رگھبير سنگھ آف جند]] (1880)
* بنارس جو [[راجا شيوا پرساد]]
* درگا چرن لاھا، شيام پڪور جو مھاراجا (1882–1889)
* [[ڪرسٽو داس پال]] (1883)
* [[سيد امير علي]] (1883–1885)
* [[وشوناٿ نارائن منڊلڪ]] (1884–1887)<ref>{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/publiclife.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |date= |accessdate=2022-08-11}}</ref>
* [[لڪشميشور سنگھ]] (1885–1888)
* پئري موھن مکرجي (1885–1888)
* سيد امير حسين (1886–1889)
* [[محمد امير حسن خان]] (1886)
* سر شنڪر بخش سنگھ (1886–1888)
* [[دنشا مانڪجي پيٽيٽ]] (1886–1888)
* نواب نوازش علي خان (جولاءِ 1887-سيپٽمبر 1888)
* [[پوساپتي آنندا گجاپتي راجو]] (1888–1889)
* محمد علي خان (1889–1891)
* [[کيم سنگھ بيدي]] (1889)
* [[خواجه احسن الله]] (1890–1892)
* سر [[روميش چندر مترا]] (1890–1891)
* [[ڪرشنجي لڪشمن نلڪر]]، بمبئي (1890–1891)
* [[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1891–1892)
* [[راشبھاري گھوش]] (1892)
* [[پي. چنٽسل رائو]] (1892)
== 1892 کان 1909 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] قانون ساز ميمبرن جو تعداد گھٽ ۾ گھٽ ڏھ ۽ وڌ ۾ وڌ سورھن تائين وڌايو۔ ڪائونسل ۾ ھاڻي 6 سرڪاري، 5 نامزد غير سرڪاري، 4 [[بنگال پريزيڊنسي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[مدراس پريزيڊنسي]] ۽ [[اتر-اولھ صوبا]] جي صوبائي قانون ساز ڪائونسلن طرفان نامزد، ۽ 1 ڪلڪتي جي چيمبر آف ڪامرس طرفان نامزد ميمبر ھو۔ ميمبرن کي ڪائونسل ۾ سوال پڇڻ جي اجازت ھئي، پر ضمني سوال پڇڻ يا جواب تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه ھئي۔ البت کين ڪجھ پابندين ھيٺ سالياني مالي بيان تي بحث ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو، پر ان تي ووٽ ڏيڻ جو اختيار نه ھو۔
=== ڪائونسل ۾ ھندستاني ===
*[[فيروز شاهه مهتا]]، بمبئي (1893–1896) (1898–1901)
*[[لڪشميشور سنگھ]]، بنگال (1893–1898)
*[[کيم سنگھ بيدي]]، پنجاب نامزد (1893–1897)، پنجاب (1897–1905)
*[[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1893)
* فضل ڀائي وشرام، بمبئي نامزد (1893–)
*[[گنگاڌر رائو چتنويس]]، سينٽرل پراونسز نامزد (1893–1909)
*[[مير همايون جاه بھادر]] (1893–)
*[[راشبھاري گھوش]] (1894–1908)
* بابو موھني موھن راءِ (1894)
*[[آننداچارلو|پي. آنندا چارلو]]، مدراس (1895–1903)
*[[رحمت الله ايم. سياني]]، بمبئي (1896–1898)
* [[لوھارو]] جو نواب اميرالدين احمد خان (1897)
* بلونت رائو ڀسڪوٽي، سينٽرل پراونسز (1896–1897)
* پنڊت بشمبر ناٿ (1897)
* جوءِ گوبند لاھا (1897)
* [[نواب فياض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر، اتر-اولھ صوبا (1898–1900)
* [[راميشور سنگھ بھادر]]، بنگال نامزد (1899–1904)، بنگال (1904–)
* [[اپڪر اليگزينڊر اپڪر]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1900–1903)
* [[سيد حسين بلگرامي]] (1902–1908)<ref>{{cite book|last1=Abdul|first1=Latif Sayyid|title=Addresses Poems and Other Writings|date=30 November 1924|publisher=The Government Central Press|url=https://archive.org/details/addressespoemsan031005mbp}}</ref>
* [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا [[سريندر بڪرم پرڪاش|سريندر بڪرم پرڪاش بھادر]] (1902–1907)
* [[آغا خان ٽيون]]، نامزد (1903)
* [[گوپال ڪرشنا گوکلي]]، بمبئي (1903–1909)
* [[ارنسٽ ڪيبل، پھريون بارون ڪيبل|ارنسٽ ڪيبل]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1903–)
* راءِ [[سري رام]] بھادر، يونائيٽيڊ پراونسز (1903–)
* [[بپن ڪرشنا بوس]]، سينٽرل پراونسز (1903–)
* وڏيرو غلام قادر ايم. بي. اي نامزد رتوديرو لاڙڪاڻو (1913)
* [[نواب سيد محمد بھادر]]، مدراس (1903–1909)
* [[نواب فتح علي خان قزلباش]]، پنجاب (1904)
* [[آر. جي. ڀنڊارڪر]] (1903)
* [[رپو دمن سنگھ]] (1906–1908)
* نواب [[خواجه سليم الله]] (1908)
* [[آسوتوش مکرجي]] (1908)
* منشي مادھو لال، يونائيٽيڊ پراونسز (1907–1909)
* [[ٿيودور موريسن]] (1908)
* مائينگ با ٽو (1908)
== 1909 کان 1920 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] قانون ساز ڪائونسل جي ميمبرن جو تعداد 60 تائين وڌايو، جن مان 27 چونڊجڻا ھئا۔ پھريون ڀيرو ھندستانين کي ميمبرشپ ۾ داخل ڪيو ويو، ۽ ڇھ مسلمان نمائندا ھئا، اھو پھريون ڀيرو ھو جو ڪنھن مذھبي گروھ کي اھڙي نمائندگي ڏني وئي۔
ڪائونسل جي جوڙجڪ ھيٺين ريت ھئي:<ref>{{cite book|last=Mukherji|first=P.|title=Indian constitutional documents, 1773–1915|year=1915|publisher=Calcutta, Spink|url=https://archive.org/stream/indianconstituti00mukeuoft#page/306/mode/2up}}</ref>
* [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] مان عھدي موجب ميمبر (9)
* نامزد سرڪاري ميمبر (28)
* نامزد غير سرڪاري ميمبر (5): ھندستاني واپاري برادري (1)، پنجاب مسلمان (1)، پنجاب زميندار (1)، ٻيا (2)
* صوبائي مقننه ادارن مان چونڊيل (27)
** عام (13): بمبئي(2)، مدراس(2)، بنگال(2)، يونائيٽيڊ پراونسز(2)، سينٽرل پراونسز، آسام، بھار ۽ اڙيسا، پنجاب، برما
** زميندار (6): بمبئي، مدراس، بنگال، يونائيٽيڊ پراونسز، سينٽرل پراونسز، بھار ۽ اڙيسا
** مسلمان (6): بنگال (2)، مدراس، بمبئي، يونائيٽيڊ پراونسز، بھار ۽ اڙيسا
** واپار (2): بنگال چيمبر آف ڪامرس (1)، بمبئي چيمبر آف ڪامرس
== ڪائونسل ۾ ھندستاني (1909–20) ==
=== نامزد سرڪاري ميمبر ===
* ڪيران چندر دي
=== نامزد غير سرڪاري ميمبر ===
* [[سريندرناٿ بينرجي]] (1913–1920)،<ref>{{cite web|url=http://www.indiavideo.org/text/surendranath-banerji-1223.php|title=Surendranath Banerji, freedom fighter, India}}</ref> راجا پئري موھن مکرجي (1915)، سر فضل ڀائي [[ڪرم ڀائي ابراھيم]] (−1920)، [[رتنجي داداڀائي ٽاٽا]] (1920)
=== بنگال ===
* عام: [[سچيدانند سنها]] (1910–12)، [[ڀوپيندر ناٿ بوس]] (1911–19)، للت موھن چئٽرجي،<ref name="BL">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|title=Login|access-date=2013-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225354/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|url-status=dead}}</ref> راءِ سيتا ناٿ راءِ بھادر (1916–19)
* مسلمان: [[نواب سيد شمس الھدیٰ|سيد شمس الھدیٰ]] (1911–15)، [[عبدالڪريم غزنوي]] (1911)، مولوي عبدالرحيم (1916–1919)، [[نواب بھادر سيد نواب علي چوڌري]] (1916–20)
* زميندار: [[بجوي چند مهتاب]] (1909–12)، [[منيندر چندر نندي]] (1916–19)
=== بھار ۽ اڙيسا ===
* عام: [[سچيدانند سنها]] (1912–20)، [[مڌوسودن داس]] (1913)، راءِ بھادر ڪرشنا سھاءِ (1916–1919)
* مسلمان: [[مولانا مظھر الحق]] (1910–11)، [[سيد علي امام]] (1912)<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/239]]</ref> قمرالھدیٰ (1915)،<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/375]]</ref> [[محمد يونس (ھندستاني سياستدان)|محمد يونس]] (1916)
* زميندار: راجيندر نارائن ڀنجا ديو، ڪنيڪا جو راجا (1916–1920)<ref name="BL"></ref>
=== بمبئي ===
*عام: [[گوپال ڪرشنا گوکلي]] (1909–1915)، [[وٺلڀائي پٽيل]] (1912)، [[دنشا اڊلجي واچا]] (1916–1920)، [[للوڀائي سمالداس]]، [[فيروز سيٿنا]]، سر [[وٺلداس ٺاڪرسي]]
* مسلمان: [[محمد علي جناح]] (1910–1911) ۽ (1916–1919)، [[غلام محمد خان ڀرڳڙي]] (1911–1912)، [[ابراھيم رحيمتولا]] (1913–1919)، سر [[شاهنواز ڀٽو]]
* زميندار: [[سر سسون ڊيوڊ، پھريون بارونٽ]] (1910)، وڏيرو غلام قادر دايو 1913 1914، خان بھادر سيد الھندو شاهه (1916–1919)
=== برما ===
* عام: [[مائونگ مي]] (1915)، مائينگ با ٽو (1911–1920)
=== سينٽرل پراونسز ===
* عام: [[مانڪجي بئرامجي داداڀائي|سر مانڪجي بئرامجي داداڀائي]] (1911–1917)، [[رگھوناٿ نرسنھا مڌولڪر]] (1911–1912)، وي. آر. پنڊت، عام (1915)،<ref name="TIBD">{{cite book |last1=Rao |first1=C. Hayavando |url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc |title=The Indian Biographical Dictionary |date=1915 |publisher=Pillar & Co |location=Madras |page=606}}</ref> [[گنيش شري ڪرشنا کھاپرڊي]] (1918–1920)، راءِ صاحب سيٺ ناٿ مل<ref name="BL"></ref>
* زميندار: سر [[گنگاڌر رائو چتنويس]] (1893–1916)، پنڊت بشن دت شڪل (1916–1919)<ref>{{cite book|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|date=26 September 1974|page=162|isbn=9780521098731|url=https://books.google.com/books?id=HUo4AAAAIAAJ}}</ref>
=== اوڀر بنگال ۽ آسام ===
* عام: ڪامني ڪمار چندا (1920)<ref>{{cite book|last=Bakshi|first=S. R.|title=Punjab Through the Ages|page=22}}</ref>
* زميندار: پرمٿاناٿ راءِ، دگھاپتيا جو راجا (1911–1915)
=== مدراس ===
* عام: [[اين. سبا رائو پنٽلو]] (1910–1913)، [[سي. وجيارگھاواچاريار]] (1913–1916)، [[وي. ايس. سرينواسا ساستري]] (1916–1919)، [[بي. اين. شرما]] (1916–1919)، [[ڪرما وينڪٽا ريڊي نائڊو]] (1920)،<ref name="BL"></ref> [[ٽي. رنگاچاري]]، [[ايم. سي ٽي. مٿيا چيٽيار]]
* مسلمان: [[غلام محمد علي خان]] (1910–1913)، [[نواب سيد محمد بھادر]] (1909–1919)، خان بھادر مير اسد علي (1916–1919)<ref name="BL"></ref>
* زميندار: [[ويرڀدرا راجو بھادر]] (1912)، [[پانگل جو راجا]] (1912–1915)، ڪي. وي. رنگاسوامي ائينگر (1916–1919)
=== پنجاب ===
* عام: راجا سر [[دلجيت سنگھ (سياستدان، ڄم 1882)|دلجيت سنگھ]] (1913–1915)،{{citation needed|date=June 2020}} پٽيالا جو سر رنبير سنگھ (1915)،<ref name="TIBD"></ref><ref>{{Cite book |last=Griffin |first=Lepel H. |url=https://archive.org/details/dli.csl.7228 |title=Chiefs and families of note in the Punjab |date= |publisher=Government Printing |year=1910 |volume=2 |location=Lahore |page=397}}</ref> ديوان ٽيڪ چند (1915–1917)، [[سندر سنگھ مجيٺيا]] (1917–1920)
* مسلمان: سر [[ذوالفقار علي خان]] (1910–1920)،<ref name="BL"></ref> [[محمد شفيع]] (1917)
* زميندار: [[ڪپورٿلا جو پرتاب سنگھ]] (1910–1911)، ڪرنل راجا جئه چند، سر [[ملڪ عمر حيات خان]] (1911–1920)
* سردار: ڦروالا جو سلطان ڪرم داد خان (1918)
=== يونائيٽيڊ پراونسز ===
* عام: [[مدن موھن مالويا]] (1911–1919)، [[بشن نارائن در]] (1914–1920)،<ref name="TIBD"></ref> [[تيج بھادر سپرو]] (1916–1919)
* مسلمان: سر [[محمد علي محمد خان]] [[راجا]]، [[محمود آباد، ھندستان|محمود آباد]] جو (1909–1912)،<ref name="BL2">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|archive-url=https://archive.today/20130821101636/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|url-status=dead|archive-date=August 21, 2013|title=Login}}</ref> نواب عبدالمجيد (1912)،<ref name="BL2"></ref> [[نواب محمد اسماعيل خان]]<ref name="BL"></ref>
* زميندار: ڪري سدولي جو راجا سر رامپال سنگھ<ref name="BL"></ref>
== 1920 کان 1947 ==
{{Main|سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)}}
[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻه ايواني مقننه ۾ تبديل ڪيو ويو، جنھن ۾ [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] (جنھن کي سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پڻ سڏيو ويندو ھو) [[ٻه ايواني]] مقننه جو ھيٺيون ايوان ھئي، ۽ [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] مٿيون ايوان ھو، جيڪو اسيمبلي طرفان منظور ڪيل قانون سازي جو جائزو وٺندو ھو۔ ان باوجود گورنر جنرل قانون سازي تي اھم اختيار برقرار رکيا۔ ھو "مذھبي، سياسي [۽] دفاعي" مقصدن لاءِ، ۽ "ايمرجنسي" دوران ڪنھن به مقصد لاءِ مقننه جي رضامندي کانسواءِ رقم خرچ ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگھندو ھو۔ کيس ڪنھن به بل کي ويٽو ڪرڻ، يا ان تي بحث روڪڻ جي اجازت ھئي۔ جيڪڏھن ھو ڪنھن بل جي منظوري جي سفارش ڪري، پر صرف ھڪ ايوان ساٿ ڏئي، تہ ھو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگھندو ھو۔ مقننه کي خارجه معاملن ۽ دفاع تي ڪوبه اختيار نه ھو۔ ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر گورنر جنرل مقرر ڪندو ھو؛ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پنھنجو صدر پاڻ چونڊيندي ھئي، سواءِ پھرين صدر جي، پر چونڊ لاءِ گورنر جنرل جي منظوري ضروري ھئي۔
[[انڊين انڊيپينڊنس ايڪٽ 1947]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل ۽ ان جا ايوان 14 آگسٽ 1947 تي ختم ڪيا ويا، ۽ انھن جي جاءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ۽ [[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ورتي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال جي سپريم ڪائونسل]]
* [[انڊيا بورڊ]]
* [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]
* [[ڪائونسل آف انڊيا]]
* [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)]]
* [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]]
* [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]]
* [[ھندستان جي عبوري حڪومت]]
* [[ھندستان جي پارليامينٽ جي ايڪٽن جي فھرست]]
== حوالا ==
{{Reflist}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm اسيمبلي جي تاريخ (پراڻو سيڪريٽريٽ)] [[دھلي جي قانون ساز اسيمبلي]] جي ويب سائيٽ تي
{{ھندستان جون مقننهون}}
[[زمرو:ھندستان جي امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل| ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي ھندستان ۾ قائم ٿيل ادارا]]
[[زمرو:ختم ٿيل ٻه ايواني مقننون]]
f15tb5nbr1h4cu49dspko6yt06bny85
380633
380617
2026-05-25T11:26:51Z
Intisar Ali
8681
/* */
380633
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانوي راڄ ۾ جاري ڪيل مقننه (1861–1947)}}
{{Infobox legislature
| name = امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل
| native_name =
| native_name_lang =
| transcription_name =
| legislature =
| coa_pic = Star of the Order of the Star of India (gold).svg
| coa_res = 200px
| coa_alt =
| logo_pic =
| logo_res =
| logo_alt =
| house_type = [[ھڪ ايواني]] (1861–1919)<br />[[ٻه ايواني]] (1919–1947)
| body =
| houses = [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] (مٿيون)<br />[[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] (ھيٺيون)
| term_limits = 5 سال (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br />3 سال (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي)
| foundation = {{Start date|df=yes|1861}}
| disbanded = {{End date|1947|08|14|df=yes}}
| preceded_by = [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|گورنر جنرل جي ڪائونسل]]
| succeeded_by = [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]]<br />[[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]]
| new_session =
| leader1_type =
| leader1 =
| party1 =
| election1 =
| leader2_type =
| leader2 =
| party2 =
| election2 =
| leader3_type =
| leader3 =
| party3 =
| election3 =
| leader4_type =
| leader4 =
| party4 =
| election4 =
| leader5_type =
| leader5 =
| party5 =
| election5 =
| leader6_type =
| leader6 =
| party6 =
| election6 =
| seats = 60 (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br/>145 (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي)
| house1 =
| house2 =
| voting_system1 =
| voting_system2 =
| last_election1 =
| last_election2 =
| meeting_place = [[اولڊ پارليامينٽ ھائوس، نئين دھلي|ڪائونسل ھائوس]]، [[نئين دھلي]]، [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] {{small|(1927 کان)}}
| website = <!-- {{URL|www.example.com}} -->
| footnotes =
| motto =
}}
'''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل''' ('''ILC''') 1861 کان 1947 تائين [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] جي [[مقننه]] ھئي۔ اھا [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]] ([[16 & 17 Vict.]] c. 95) تحت قائم ڪئي وئي، جنھن ۾ قانون ساز مقصدن لاءِ گورنر جنرل جي ڪائونسل ۾ ڇھن اضافي ميمبرن جي اضافي جو بندوبست ڪيو ويو۔ اھڙيءَ طرح، ايڪٽ ڪائونسل جا قانون ساز ۽ انتظامي ڪم الڳ ڪيا، ۽ گورنر جنرل جي ڪائونسل اندر اھو ئي ادارو '''انڊين/سينٽرل ليجسليٽو ڪائونسل''' جي نالي سان سڃاتو ويو۔ 1861 ۾ ان جو نالو ''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل'' رکيو ويو ۽ ان جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ويو۔
ھي [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ھندستان جي گورنر جنرل جي ڪائونسل]] جي جانشين ھئي، ۽ ان کان پوءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] قائم ٿي؛ ۽ 1950 کان پوءِ ان جي جاءِ [[ھندستان جي پارليامينٽ]] ورتي۔
[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي راڄ دوران، [[انڊيا جو گورنر جنرل|ھندستان جي گورنر جنرل]] جي ڪائونسل وٽ انتظامي ۽ قانون ساز، ٻئي ذميواريون ھيون۔ ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊيا ويندا ھئا۔ پھرين ٽن ميمبرن کي ھر موقعي تي شرڪت جي اجازت ھئي، پر چوٿين ميمبر کي صرف تڏھن ويھڻ ۽ ووٽ ڏيڻ جي اجازت ھئي، جڏھن قانون سازي تي بحث ٿي رھيو ھجي۔
[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] تحت، برطانوي تاج ايسٽ انڊيا ڪمپني کان انتظاميا سنڀالي ورتي۔ ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز، جنھن کي گورنر جنرل جي ڪائونسل جا ميمبر چونڊڻ جو اختيار ھو، اھو اختيار وڃائي ويٺي۔ ان جي بدران، اھو ھڪ ميمبر، جنھن کي صرف قانون ساز معاملن تي ووٽ جو حق ھو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻ لڳو، ۽ ٻيا ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان مقرر ٿيڻ لڳا۔
== اڳوڻا ادارا ==
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] [[ھندستان جي گورنر جنرل]] جي اثر کي محدود ڪيو ۽ [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ڪائونسل آف فور]] قائم ڪئي، جيڪا [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊي ويندي ھئي۔ 1784 جي [[پٽس انڊيا ايڪٽ]] ميمبرن جو تعداد گھٽائي ٽي ڪيو، ۽ [[انڊيا بورڊ]] پڻ قائم ڪيو۔
== 1861 کان 1892 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترين تبديليون آنديون۔ ڪائونسل کي ھاڻي '''گورنر جنرل جي ليجسليٽو ڪائونسل''' يا امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل چيو ويو۔ ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان، ۽ ٻه بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻا ھئا۔ (1869 ۾ پنجن ئي ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج ڏانھن منتقل ٿي ويو۔) وائسراءِ کي وڌيڪ ڇھ کان ٻارھن ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔{{citation needed|date=April 2021}} ھندستاني سيڪريٽري يا بادشاھ طرفان مقرر ڪيل پنج فرد انتظامي کاتا سنڀاليندا ھئا، جڏھن تہ گورنر جنرل طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانون سازي تي بحث ۽ ووٽ ڪندا ھئا۔
=== ڪائونسل ۾ ھندستاني ===
1862 کان 1892 تائين 45 ھندستاني اضافي غير سرڪاري ميمبر طور نامزد ڪيا ويا۔ انھن مان 25 [[زميندار]] ۽ ست [[شاھي رياستن]] جا حڪمران ھئا۔ ٻيا وڪيل، مئجسٽريٽ، صحافي ۽ واپاري ھئا۔<ref>{{cite book|last=Banerjee|first=Anil Chandra|title=English Law in India|year=1984|page=143|isbn=9788170171836|url=https://books.google.com/books?id=7MXExXXb9usC}}</ref><ref>{{cite book|last=Chandra|first=Bipan|title=India's Struggle for Independence|date=9 August 2016|isbn=9788184751833|url=https://books.google.com/books?id=0q7xH06NrFkC}}</ref><ref>{{cite book|last=Buckland|first=Charles|title=Dictionary of Indian Biography|year=1999|isbn=9788170208976|url=https://books.google.com/books?id=e_dA0RAwd4oC}}</ref> ڪائونسل جي گڏجاڻين ۾ ھندستاني ميمبرن جي شرڪت تمام گھٽ ھئي۔<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sabyasachi|title=The Financial Foundations of the British Raj|year=2005|page=57|isbn=9788125029038|url=https://books.google.com/books?id=BABluVWfMp8C}}</ref><ref>{{cite book|last=Kashyap|first=Subhash|title=History of the Parliament of India|year=1994|isbn=9788185402345|url=https://books.google.com/books?id=6KKbAAAAMAAJ}}</ref>
* بنارس جو راجا سر ديو نارائن سنگھ (جنوري 1862–1866)
*[[پٽيالا جو مھاراجا|مھاراجا]] [[پٽيالا جو نريندر سنگھ|نريندر سنگھ]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] (جنوري 1862 – نومبر 1862)
*[[دنڪر رائو]] (جنوري 1862–1864)
*[[يوسف علي خان]]، رامپور جو نواب (سيپٽمبر 1863–1864)
* مھاراجا سر مرزا گجاپتي وزيارام، وزيانگرام جو راج بھادر (جنوري 1864–1866)(اپريل 1872–1876)
* بر بار راجا سر صاحب ديال، ڪشن ڪوٽ جو (جنوري 1864–1866)
* [[بردوان راج#مهتابچند بھادر|مهتابچند بھادر]]، بردوان جو راجا (نومبر 1864–1867)
* [[ڪلب علي خان]]، رامپور جو نواب (جنوري 1867–)(1878–1887)
* [[خواجه عبدالغني]]، ڍاڪا جو نواب (ڊسمبر 1867–1869)
* [[پرسنا ڪمار ٽئگور]] (ڊسمبر 1867–1873)
* ڪاشيپور جو راجا شيوراج سنگھ (جنوري 1868–1870)
* [[رام سنگھ ٻيون]]، جئپور جو مھاراجا (آگسٽ 1868–1870) ۽ (آگسٽ 1871–1875)
* دگ وجي سنگھ، بلرامپور جو راجا (آڪٽوبر 1868–1870)
* [[راماناٿ ٽئگور]] (فيبروري 1873–1875)
* [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا شمشير پرڪاش
* [[ايشواري پرساد نارائن سنگھ]]، بنارس جو مھاراجا (1876)
* [[سووابازار راج|سر نريندر ڪرشنا ديب]] (1876)
* [[محمد فيض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر (ڊسمبر 1877)
* [[سيد احمد خان]] (1878–1882)
* [[جتندر موھن ٽئگور]] (بنگال زميندار) (1880–1881)
* [[رگھبير سنگھ آف جند]] (1880)
* بنارس جو [[راجا شيوا پرساد]]
* درگا چرن لاھا، شيام پڪور جو مھاراجا (1882–1889)
* [[ڪرسٽو داس پال]] (1883)
* [[سيد امير علي]] (1883–1885)
* [[وشوناٿ نارائن منڊلڪ]] (1884–1887)<ref>{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/publiclife.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |date= |accessdate=2022-08-11}}</ref>
* [[لڪشميشور سنگھ]] (1885–1888)
* پئري موھن مکرجي (1885–1888)
* سيد امير حسين (1886–1889)
* [[محمد امير حسن خان]] (1886)
* سر شنڪر بخش سنگھ (1886–1888)
* [[دنشا مانڪجي پيٽيٽ]] (1886–1888)
* نواب نوازش علي خان (جولاءِ 1887-سيپٽمبر 1888)
* [[پوساپتي آنندا گجاپتي راجو]] (1888–1889)
* محمد علي خان (1889–1891)
* [[کيم سنگھ بيدي]] (1889)
* [[خواجه احسن الله]] (1890–1892)
* سر [[روميش چندر مترا]] (1890–1891)
* [[ڪرشنجي لڪشمن نلڪر]]، بمبئي (1890–1891)
* [[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1891–1892)
* [[راشبھاري گھوش]] (1892)
* [[پي. چنٽسل رائو]] (1892)
== 1892 کان 1909 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] قانون ساز ميمبرن جو تعداد گھٽ ۾ گھٽ ڏھ ۽ وڌ ۾ وڌ سورھن تائين وڌايو۔ ڪائونسل ۾ ھاڻي 6 سرڪاري، 5 نامزد غير سرڪاري، 4 [[بنگال پريزيڊنسي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[مدراس پريزيڊنسي]] ۽ [[اتر-اولھ صوبا]] جي صوبائي قانون ساز ڪائونسلن طرفان نامزد، ۽ 1 ڪلڪتي جي چيمبر آف ڪامرس طرفان نامزد ميمبر ھو۔ ميمبرن کي ڪائونسل ۾ سوال پڇڻ جي اجازت ھئي، پر ضمني سوال پڇڻ يا جواب تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه ھئي۔ البت کين ڪجھ پابندين ھيٺ سالياني مالي بيان تي بحث ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو، پر ان تي ووٽ ڏيڻ جو اختيار نه ھو۔
=== ڪائونسل ۾ ھندستاني ===
*[[فيروز شاهه مهتا]]، بمبئي (1893–1896) (1898–1901)
*[[لڪشميشور سنگھ]]، بنگال (1893–1898)
*[[کيم سنگھ بيدي]]، پنجاب نامزد (1893–1897)، پنجاب (1897–1905)
*[[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1893)
* فضل ڀائي وشرام، بمبئي نامزد (1893–)
*[[گنگاڌر رائو چتنويس]]، سينٽرل پراونسز نامزد (1893–1909)
*[[مير همايون جاه بھادر]] (1893–)
*[[راشبھاري گھوش]] (1894–1908)
* بابو موھني موھن راءِ (1894)
*[[آننداچارلو|پي. آنندا چارلو]]، مدراس (1895–1903)
*[[رحمت الله ايم. سياني]]، بمبئي (1896–1898)
* [[لوھارو]] جو نواب اميرالدين احمد خان (1897)
* بلونت رائو ڀسڪوٽي، سينٽرل پراونسز (1896–1897)
* پنڊت بشمبر ناٿ (1897)
* جوءِ گوبند لاھا (1897)
* [[نواب فياض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر، اتر-اولھ صوبا (1898–1900)
* [[راميشور سنگھ بھادر]]، بنگال نامزد (1899–1904)، بنگال (1904–)
* [[اپڪر اليگزينڊر اپڪر]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1900–1903)
* [[سيد حسين بلگرامي]] (1902–1908)<ref>{{cite book|last1=Abdul|first1=Latif Sayyid|title=Addresses Poems and Other Writings|date=30 November 1924|publisher=The Government Central Press|url=https://archive.org/details/addressespoemsan031005mbp}}</ref>
* [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا [[سريندر بڪرم پرڪاش|سريندر بڪرم پرڪاش بھادر]] (1902–1907)
* [[آغا خان ٽيون]]، نامزد (1903)
* [[گوپال ڪرشنا گوکلي]]، بمبئي (1903–1909)
* [[ارنسٽ ڪيبل، پھريون بارون ڪيبل|ارنسٽ ڪيبل]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1903–)
* راءِ [[سري رام]] بھادر، يونائيٽيڊ پراونسز (1903–)
* [[بپن ڪرشنا بوس]]، سينٽرل پراونسز (1903–)
* وڏيرو غلام قادر ايم. بي. اي نامزد رتوديرو لاڙڪاڻو (1913)
* [[نواب سيد محمد بھادر]]، مدراس (1903–1909)
* [[نواب فتح علي خان قزلباش]]، پنجاب (1904)
* [[آر. جي. ڀنڊارڪر]] (1903)
* [[رپو دمن سنگھ]] (1906–1908)
* نواب [[خواجه سليم الله]] (1908)
* [[آسوتوش مکرجي]] (1908)
* منشي مادھو لال، يونائيٽيڊ پراونسز (1907–1909)
* [[ٿيودور موريسن]] (1908)
* مائينگ با ٽو (1908)
== 1909 کان 1920 ==
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] قانون ساز ڪائونسل جي ميمبرن جو تعداد 60 تائين وڌايو، جن مان 27 چونڊجڻا ھئا۔ پھريون ڀيرو ھندستانين کي ميمبرشپ ۾ داخل ڪيو ويو، ۽ ڇھ مسلمان نمائندا ھئا، اھو پھريون ڀيرو ھو جو ڪنھن مذھبي گروھ کي اھڙي نمائندگي ڏني وئي۔
ڪائونسل جي جوڙجڪ ھيٺين ريت ھئي:<ref>{{cite book|last=Mukherji|first=P.|title=Indian constitutional documents, 1773–1915|year=1915|publisher=Calcutta, Spink|url=https://archive.org/stream/indianconstituti00mukeuoft#page/306/mode/2up}}</ref>
* [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] مان عھدي موجب ميمبر (9)
* نامزد سرڪاري ميمبر (28)
* نامزد غير سرڪاري ميمبر (5): ھندستاني واپاري برادري (1)، پنجاب مسلمان (1)، پنجاب زميندار (1)، ٻيا (2)
* صوبائي مقننه ادارن مان چونڊيل (27)
** عام (13): بمبئي(2)، مدراس(2)، بنگال(2)، يونائيٽيڊ پراونسز(2)، سينٽرل پراونسز، آسام، بھار ۽ اڙيسا، پنجاب، برما
** زميندار (6): بمبئي، مدراس، بنگال، يونائيٽيڊ پراونسز، سينٽرل پراونسز، بھار ۽ اڙيسا
** مسلمان (6): بنگال (2)، مدراس، بمبئي، يونائيٽيڊ پراونسز، بھار ۽ اڙيسا
** واپار (2): بنگال چيمبر آف ڪامرس (1)، بمبئي چيمبر آف ڪامرس
== ڪائونسل ۾ ھندستاني (1909–20) ==
=== نامزد سرڪاري ميمبر ===
* ڪيران چندر دي
=== نامزد غير سرڪاري ميمبر ===
* [[سريندرناٿ بينرجي]] (1913–1920)،<ref>{{cite web|url=http://www.indiavideo.org/text/surendranath-banerji-1223.php|title=Surendranath Banerji, freedom fighter, India}}</ref> راجا پئري موھن مکرجي (1915)، سر فضل ڀائي [[ڪرم ڀائي ابراھيم]] (−1920)، [[رتنجي داداڀائي ٽاٽا]] (1920)
=== بنگال ===
* عام: [[سچيدانند سنها]] (1910–12)، [[ڀوپيندر ناٿ بوس]] (1911–19)، للت موھن چئٽرجي،<ref name="BL">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|title=Login|access-date=2013-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225354/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|url-status=dead}}</ref> راءِ سيتا ناٿ راءِ بھادر (1916–19)
* مسلمان: [[نواب سيد شمس الھدیٰ|سيد شمس الھدیٰ]] (1911–15)، [[عبدالڪريم غزنوي]] (1911)، مولوي عبدالرحيم (1916–1919)، [[نواب بھادر سيد نواب علي چوڌري]] (1916–20)
* زميندار: [[بجوي چند مهتاب]] (1909–12)، [[منيندر چندر نندي]] (1916–19)
=== بھار ۽ اڙيسا ===
* عام: [[سچيدانند سنها]] (1912–20)، [[مڌوسودن داس]] (1913)، راءِ بھادر ڪرشنا سھاءِ (1916–1919)
* مسلمان: [[مولانا مظھر الحق]] (1910–11)، [[سيد علي امام]] (1912)<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/239]]</ref> قمرالھدیٰ (1915)،<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/375]]</ref> [[محمد يونس (ھندستاني سياستدان)|محمد يونس]] (1916)
* زميندار: راجيندر نارائن ڀنجا ديو، ڪنيڪا جو راجا (1916–1920)<ref name="BL"></ref>
=== بمبئي ===
*عام: [[گوپال ڪرشنا گوکلي]] (1909–1915)، [[وٺلڀائي پٽيل]] (1912)، [[دنشا اڊلجي واچا]] (1916–1920)، [[للوڀائي سمالداس]]، [[فيروز سيٿنا]]، سر [[وٺلداس ٺاڪرسي]]
* مسلمان: [[محمد علي جناح]] (1910–1911) ۽ (1916–1919)، [[غلام محمد خان ڀرڳڙي]] (1911–1912)، [[ابراھيم رحيمتولا]] (1913–1919)، سر [[شاهنواز ڀٽو]]
* زميندار: [[سر سسون ڊيوڊ، پھريون بارونٽ]] (1910)، وڏيرو غلام قادر دايو 1913 1914، خان بھادر سيد الھندو شاهه (1916–1919)
=== برما ===
* عام: [[مائونگ مي]] (1915)، مائينگ با ٽو (1911–1920)
=== سينٽرل پراونسز ===
* عام: [[مانڪجي بئرامجي داداڀائي|سر مانڪجي بئرامجي داداڀائي]] (1911–1917)، [[رگھوناٿ نرسنھا مڌولڪر]] (1911–1912)، وي. آر. پنڊت، عام (1915)،<ref name="TIBD">{{cite book |last1=Rao |first1=C. Hayavando |url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc |title=The Indian Biographical Dictionary |date=1915 |publisher=Pillar & Co |location=Madras |page=606}}</ref> [[گنيش شري ڪرشنا کھاپرڊي]] (1918–1920)، راءِ صاحب سيٺ ناٿ مل<ref name="BL"></ref>
* زميندار: سر [[گنگاڌر رائو چتنويس]] (1893–1916)، پنڊت بشن دت شڪل (1916–1919)<ref>{{cite book|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|date=26 September 1974|page=162|isbn=9780521098731|url=https://books.google.com/books?id=HUo4AAAAIAAJ}}</ref>
=== اوڀر بنگال ۽ آسام ===
* عام: ڪامني ڪمار چندا (1920)<ref>{{cite book|last=Bakshi|first=S. R.|title=Punjab Through the Ages|page=22}}</ref>
* زميندار: پرمٿاناٿ راءِ، دگھاپتيا جو راجا (1911–1915)
=== مدراس ===
* عام: [[اين. سبا رائو پنٽلو]] (1910–1913)، [[سي. وجيارگھاواچاريار]] (1913–1916)، [[وي. ايس. سرينواسا ساستري]] (1916–1919)، [[بي. اين. شرما]] (1916–1919)، [[ڪرما وينڪٽا ريڊي نائڊو]] (1920)،<ref name="BL"></ref> [[ٽي. رنگاچاري]]، [[ايم. سي ٽي. مٿيا چيٽيار]]
* مسلمان: [[غلام محمد علي خان]] (1910–1913)، [[نواب سيد محمد بھادر]] (1909–1919)، خان بھادر مير اسد علي (1916–1919)<ref name="BL"></ref>
* زميندار: [[ويرڀدرا راجو بھادر]] (1912)، [[پانگل جو راجا]] (1912–1915)، ڪي. وي. رنگاسوامي ائينگر (1916–1919)
=== پنجاب ===
* عام: راجا سر [[دلجيت سنگھ (سياستدان، ڄم 1882)|دلجيت سنگھ]] (1913–1915)،{{citation needed|date=June 2020}} پٽيالا جو سر رنبير سنگھ (1915)،<ref name="TIBD"></ref><ref>{{Cite book |last=Griffin |first=Lepel H. |url=https://archive.org/details/dli.csl.7228 |title=Chiefs and families of note in the Punjab |date= |publisher=Government Printing |year=1910 |volume=2 |location=Lahore |page=397}}</ref> ديوان ٽيڪ چند (1915–1917)، [[سندر سنگھ مجيٺيا]] (1917–1920)
* مسلمان: سر [[ذوالفقار علي خان]] (1910–1920)،<ref name="BL"></ref> [[محمد شفيع]] (1917)
* زميندار: [[ڪپورٿلا جو پرتاب سنگھ]] (1910–1911)، ڪرنل راجا جئه چند، سر [[ملڪ عمر حيات خان]] (1911–1920)
* سردار: ڦروالا جو سلطان ڪرم داد خان (1918)
=== يونائيٽيڊ پراونسز ===
* عام: [[مدن موھن مالويا]] (1911–1919)، [[بشن نارائن در]] (1914–1920)،<ref name="TIBD"></ref> [[تيج بھادر سپرو]] (1916–1919)
* مسلمان: سر [[محمد علي محمد خان]] [[راجا]]، [[محمود آباد، ھندستان|محمود آباد]] جو (1909–1912)،<ref name="BL2">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|archive-url=https://archive.today/20130821101636/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|url-status=dead|archive-date=August 21, 2013|title=Login}}</ref> نواب عبدالمجيد (1912)،<ref name="BL2"></ref> [[نواب محمد اسماعيل خان]]<ref name="BL"></ref>
* زميندار: ڪري سدولي جو راجا سر رامپال سنگھ<ref name="BL"></ref>
== 1920 کان 1947 ==
{{Main|سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)}}
[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻه ايواني مقننه ۾ تبديل ڪيو ويو، جنھن ۾ [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] (جنھن کي سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پڻ سڏيو ويندو ھو) [[ٻه ايواني]] مقننه جو ھيٺيون ايوان ھئي، ۽ [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] مٿيون ايوان ھو، جيڪو اسيمبلي طرفان منظور ڪيل قانون سازي جو جائزو وٺندو ھو۔ ان باوجود گورنر جنرل قانون سازي تي اھم اختيار برقرار رکيا۔ ھو "مذھبي، سياسي [۽] دفاعي" مقصدن لاءِ، ۽ "ايمرجنسي" دوران ڪنھن به مقصد لاءِ مقننه جي رضامندي کانسواءِ رقم خرچ ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگھندو ھو۔ کيس ڪنھن به بل کي ويٽو ڪرڻ، يا ان تي بحث روڪڻ جي اجازت ھئي۔ جيڪڏھن ھو ڪنھن بل جي منظوري جي سفارش ڪري، پر صرف ھڪ ايوان ساٿ ڏئي، تہ ھو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگھندو ھو۔ مقننه کي خارجه معاملن ۽ دفاع تي ڪوبه اختيار نه ھو۔ ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر گورنر جنرل مقرر ڪندو ھو؛ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پنھنجو صدر پاڻ چونڊيندي ھئي، سواءِ پھرين صدر جي، پر چونڊ لاءِ گورنر جنرل جي منظوري ضروري ھئي۔
[[انڊين انڊيپينڊنس ايڪٽ 1947]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل ۽ ان جا ايوان 14 آگسٽ 1947 تي ختم ڪيا ويا، ۽ انھن جي جاءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ۽ [[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ورتي۔
== پڻ ڏسو ==
* [[بنگال جي سپريم ڪائونسل]]
* [[انڊيا بورڊ]]
* [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]
* [[ڪائونسل آف انڊيا]]
* [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)]]
* [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]]
* [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]]
* [[ھندستان جي عبوري حڪومت]]
* [[ھندستان جي پارليامينٽ جي ايڪٽن جي فھرست]]
== حوالا ==
{{Reflist}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm اسيمبلي جي تاريخ (پراڻو سيڪريٽريٽ)] [[دھلي جي قانون ساز اسيمبلي]] جي ويب سائيٽ تي
{{ھندستان جون مقننهون}}
[[زمرو:ھندستان جي امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل| ]]
[[زمرو:1861 ۾ برطانوي ھندستان ۾ قائم ٿيل ادارا]]
[[زمرو:ختم ٿيل ٻه ايواني مقننون]]
92agwf1sppbuulijcj38xub147atzqz
زمرو:المواحد خلافت
14
97790
380618
2026-05-25T11:06:16Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:المغرب]] [[زمرو:خلافتون]] [[زمرو:خدائي راڄ]] [[زمرو:تاريخ اسلام]]
380618
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:خلافتون]]
[[زمرو:خدائي راڄ]]
[[زمرو:تاريخ اسلام]]
am5aopmevczkjr1zjxz4cxq0er66714
380619
380618
2026-05-25T11:06:40Z
Ibne maryam
17680
/* */
380619
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:المغرب]]
[[زمرو:خلافتون]]
k597c5j66xg3mt3ylxs37de66c79p8k
زمرو:جبل الطارق جي تاريخ
14
97791
380622
2026-05-25T11:11:28Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:جبل الطارق]] [[زمرو:يورپ جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] [[زمرو:گڏيل بادشاھت جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
380622
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:جبل الطارق]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:اسپين جي تاريخ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاھت جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
hgweg8qr1vb01c4c3nsxqy39asuls2b
زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ
14
97792
380624
2026-05-25T11:13:46Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:الجزائر جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
380624
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:الجزائر جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
c28ok2i85zbzt8qcr36g6l4jg7nf0x9
زمرو:پرتگال جي وچين دور تاريخ
14
97793
380625
2026-05-25T11:15:23Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:پرتگال جي تاريخ]] [[زمرو:يورپ جي جي وچين دور جي تاريخ]]
380625
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:پرتگال جي تاريخ]]
[[زمرو:يورپ جي جي وچين دور جي تاريخ]]
42pwq1y9rej21csr05124eufkyoufas
380627
380625
2026-05-25T11:17:10Z
Ibne maryam
17680
/* */
380627
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:پرتگال جي تاريخ]]
[[زمرو:يورپ جي وچين دور جي تاريخ]]
j2szcrw4x1nac39tnbh4ms8g73bwjru
زمرو:پرتگال جي تاريخ
14
97794
380626
2026-05-25T11:16:46Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:پرتگال]] [[زمرو:يورپ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
380626
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:پرتگال]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
j5kwiv832lc0vat05ubmjln4ug2xgec
زمرو:يورپ جي وچين دور جي تاريخ
14
97795
380628
2026-05-25T11:18:48Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:وچين دور]] [[زمرو:يورپ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ دور]]
380628
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:وچين دور]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ دور]]
kpsx0lf8p7iroa0zyx6xta7ud87thpy
زمرو:آفريڪا ۾ 12هين صدي
14
97796
380629
2026-05-25T11:21:22Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:12هين صدي]] [[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
380629
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:12هين صدي]]
[[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
102s5kqjdqchcnq64lz24nq3c3mca7w
ايڊون مونٽيگيو
0
97797
380630
2026-05-25T11:23:29Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|برطانوي سياستدان (1879–1924)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[رائيٽ آنربل]] | name = ايڊون مونٽيگو | honorific_suffix = | image = Edwin Samuel Montagu.jpg | image_size = | alt = | caption = | office = [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] | term_start = 17 جولاءِ 1917 | term_end...
380630
wikitext
text/x-wiki
{{مختصر وضاحت|برطانوي سياستدان (1879–1924)}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = [[رائيٽ آنربل]]
| name = ايڊون مونٽيگو
| honorific_suffix =
| image = Edwin Samuel Montagu.jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| office = [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]
| term_start = 17 جولاءِ 1917
| term_end = 19 مارچ 1922
| monarch = [[جارج پنجون]]
| prime_minister = [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]]
| predecessor = [[آسٽن چيمبرلين]]
| successor = [[وليم ويلزلي پيل، پھريون ارل پيل|واءِسڪائونٽ پيل]]
| office1 = [[وزير بارود]]
| term_start1 = 9 جولاءِ 1916
| term_end1 = 10 ڊسمبر 1916
| prime_minister1 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor1 = [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]]
| successor1 = [[ڪرسٽوفر ايڊيسن، پھريون واءِسڪائونٽ ايڊيسن|ڪرسٽوفر ايڊيسن]]
| office2 = [[چانسلر آف دي ڊچي آف لنڪاسٽر]]
| term_start2 = 11 جنوري 1916
| term_end2 = 9 جولاءِ 1916
| monarch2 = [[برطانيا جو جارج پنجون|جارج پنجون]]
| prime_minister2 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor2 = [[هربرٽ سموئل، پھريون واءِسڪائونٽ سموئل|هربرٽ سموئل]]
| successor2 = [[ٿامس ميڪنن ووڊ]]
| term_start3 = 3 فيبروري 1915
| term_end3 = 25 مئي 1915
| monarch3 = [[جارج پنجون]]
| prime_minister3 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor3 = [[چارلس ماسٽرمن]]
| successor3 = [[ونسٽن چرچل]]
| office4 = [[فنانشل سيڪريٽري ٽو دي ٽريژري]]
| term_start4 = 25 مئي 1915
| term_end4 = 11 جنوري 1916
| prime_minister4 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor4 = [[فرانسس ڊائڪ ايڪلنڊ]]
| successor4 = [[ٿامس ميڪنن ووڊ]]
| term_start5 = 11 فيبروري 1914
| term_end5 = 3 فيبروري 1915
| prime_minister5 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor5 = [[چارلس ماسٽرمن]]
| successor5 = [[فرانسس ڊائڪ ايڪلنڊ]]
| office6 = [[انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]
| term_start6 = 20 فيبروري 1910
| term_end6 = 17 فيبروري 1914
| prime_minister6 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]]
| predecessor6 = [[اليگزينڊر مري، پھريون بارون مري آف ايليبينڪ|اليگزينڊر مري]]
| successor6 = [[چارلس رابرٽس (برطانوي سياستدان)|چارلس رابرٽس]]
| office7 = [[برطانيا جو پارليامينٽ ميمبر|پارليامينٽ ميمبر]]<br />[[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارلياماني تڪ)|ڪيمبرج شائر]] لاءِ<br />{{small|[[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] (1906–1918)}}
| term_start7 = 8 فيبروري 1906
| term_end7 = 15 نومبر 1922
| predecessor7 = [[سر ريمنڊ گرين، ٻيون بارونٽ|ريمنڊ گرين]]
| successor7 = [[ھيرلڊ گري (زميندار)|ھيرلڊ گري]]
| birth_name = ايڊون سموئل مونٽيگو
| birth_date = {{birth date|df=yes|1879|02|6}}
| birth_place =
| death_date = {{death date and age|df=yes|1924|11|15|1879|2|6}}
| death_place =
| party = [[لبرل پارٽي (برطانيا)|لبرل]] (1916 کان اڳ، 1923–1924)
| other_party = [[ڪوئليشن لبرل]] (1916–1922)<br />[[نيشنل لبرل پارٽي (برطانيا، 1922)|نيشنل لبرل]] (1922–1923)
| spouse = [[وينيتيا اسٽينلي (1887–1948)|وينيتيا اسٽينلي]] <br/> (1887–1948)
| children = [[جوڊٿ وينيتيا مونٽيگو]] (ڌيءُ)
| father = [[سموئل مونٽيگو، پھريون بارون سوئٿلنگ]]
| mother = ايلن ڪوهن
| relatives =
| education =
| alma_mater = [[يونيورسٽي ڪاليج لنڊن]] <br/> [[ٽرنٽي ڪاليج، ڪيمبرج]]
| occupation =
| profession =
}}
'''ايڊون سموئل مونٽيگو''' [[برطانيا جي سڀ کان معزز پرائيوي ڪائونسل|پي سي]] (6 فيبروري 1879 – 15 نومبر 1924) ھڪ [[لبرل پارٽي (برطانيا)|برطانوي لبرل]] سياستدان ھو، جنھن 1917 کان 1922 تائين [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طور خدمتون سرانجام ڏنيون۔ مونٽيگو ھڪ "ريڊيڪل" لبرل ھو<ref>Levine, Naomi. ''[https://books.google.com/books?id=jQQUCgAAQBAJ Politics, Religion, and Love: The Story of H.H. Asquith, Venetia Stanley, and Edwin Montagu]'', 1991, p. 83</ref> ۽ برطانوي ڪابينا ۾ خدمت ڪندڙ ٽيون عمل ڪندڙ [[يهوديت|يهودي]] ھو، ان کان اڳ [[هربرٽ سموئل، پھريون واءِسڪائونٽ سموئل|سر هربرٽ سموئل]] ۽ [[روفس آئزڪس، پھريون مارڪئيس آف ريڊنگ|سر روفس آئزڪس]] ھئا۔
ھو بنيادي طور [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] جو ذميوار ھو، جن مان [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] وجود ۾ آيو، جنھن برطانيا کي ھندستان جي آخرڪار [[برطانوي ڊومينين|ڊومينين حيثيت]] ڏانھن ارتقا جو پابند ڪيو۔
== شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر ==
مونٽيگو [[سموئل مونٽيگو، پھريون بارون سوئٿلنگ]] جو ٻيون پٽ ۽ ڇھون ٻار ھو، سندس زال ايلن، لوئس ڪوهن جي ڌيءَ، مان۔ ھن ڊورڪ ڪاليج،<ref>"[https://books.google.com/books?id=jQQUCgAAQBAJ Politics, Religion and Love: The Story of H.H. Asquith, Venetia Stanley and Edwin Montagu]" Levine,N.B. pp.29-31: New York; New York University Press; 1991</ref> [[ڪلفٽن ڪاليج]]،<ref>"Clifton College Register" Muirhead, J.A.O. pp168/9: Bristol; J.W Arrowsmith for Old Cliftonian Society; April, 1948</ref> [[سٽي آف لنڊن اسڪول]]، [[يونيورسٽي ڪاليج لنڊن]] ۽ [[ٽرنٽي ڪاليج، ڪيمبرج]] مان تعليم حاصل ڪئي۔<ref>{{acad|id=MNTG898ES|name=Montagu, Edwin Samuel}}</ref> ڪيمبرج ۾، ھو 1902 کان 1903 تائين [[ڪيمبرج يونيورسٽي لبرل ڪلب]] جو پھريون شاگرد صدر ھو۔<ref>[http://keynessociety.wordpress.com/about-the-keynes-society About Us], Keynes Society.</ref> 1902 ۾، ھو [[ڪيمبرج يونين]] جو صدر پڻ ھو۔
== سياسي ڪيريئر ==
[[File:Montagu left.jpg|thumb|left|ايڊون مونٽيگو (کاٻي)، ھندستان لاءِ انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ، 1911 ۾ [[ريجنلڊ ميڪينا]] سان گڏ۔]]
مونٽيگو 1906 ۾ [[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] لاءِ پارليامينٽ ميمبر چونڊيو ويو، اھا سيٽ ھن 1918 تائين رکي، ۽ پوءِ 1922 تائين [[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارلياماني تڪ)|ڪيمبرج شائر]] جي نمائندگي ڪئي۔ ھن [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] جي ماتحت 1910 کان 1914 تائين [[انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، 1914 کان 1915 ۽ وري 1915 کان 1916 تائين [[فنانشل سيڪريٽري ٽو دي ٽريژري]]، ۽ 1915 ۽ 1916 ۾ [[چانسلر آف دي ڊچي آف لنڪاسٽر]] طور ([[ڪابينا (حڪومت)|ڪابينا]] ۾ سيٽ سان) خدمت ڪئي۔ 1915 ۾ ھن [[برطانيا جي سڀ کان معزز پرائيوي ڪائونسل|پرائيوي ڪائونسل]] جو حلف کنيو۔ 1916 ۾ ھن کي [[وزير بارود]] بڻايو ويو۔
مونٽيگو اسڪوئٿ، [[گرٽروڊ بيل]]، لارڊ لائيڊ، [[موريس هينڪي]] ۽ [[ڊف ڪوپر]] جو دوست ھو، جن سان ھو اڪثر گڏجي ماني کائيندو ھو۔ جڏھن هينڪي کي ڪابينا سيڪريٽري جي نئين ٺھيل عھدي تي ترقي ڏني وئي، تڏھن ھن مونٽيگو کي منسٽر فار نيشنل سروس لاءِ سفارش ڪيو، جنھن لاءِ ڊسمبر 1916 ۾ سندس نالو غور ھيٺ آيو (آخرڪار اھو عھدو [[نيول چيمبرلين]] کي ڏنو ويو)۔ ان جي بدران، کيس شروعات ۾ ڊسمبر 1916 ۾ [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]] جي اتحادي حڪومت کان ٻاھر رکيو ويو، پر آگسٽ 1917 ۾ کيس [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪيو ويو۔<ref>Note, memo, 13 Dec 1916, Milner Papers, box 123, folios 124-8, Roskill, I, p.344-45</ref> مونٽيگو شروعات ۾ لائيڊ جارج جي اندروني حلقه جو حصو نه ھو، جڏھن ھو وزيراعظم بڻيو، پر مارچ 1922 ۾ استعيفيٰ تائين عھدي تي رھيو۔
سيڪريٽري آف اسٽيٽ طور، مونٽيگو [[برطانوي سلطنت]] جي مفادن جي نمائندگي ڪئي ۽ سخت ترين ھندستاني قومپرستن جي مخالفت ڪئي، [[ايس. سبرامانيا آئر]] کي "ڏکڻ ھندستان جو گرانڊ اولڊ مين" سڏيو۔<ref>{{Cite book|title=The Wilsonian moment : self-determination and the international origins of anticolonial nationalism|last=Erez|first=Manela| publisher = Oxford University Press |isbn=9780195176155|location=Oxford|oclc=176633240|date = 23 July 2007}}</ref> مونٽيگو 1919 جي [[پيرس امن ڪانفرنس، 1919|پيرس امن ڪانفرنس]] ۾ ھندستاني وفد جي اڳواڻي ڪئي، جتي ھندستاني مسلمان راءِ کي ناراض ڪرڻ جي انديشي سبب، ھن ترڪي کي ورهائڻ جي منصوبن جي مخالفت ڪئي، جن ۾ [[ازمير|سميرنا]] تي يوناني قبضي ۽ سلطان کي [[قسطنطنيه]] مان ھٽائڻ جو منصوبو شامل ھو۔ ھن موضوع تي، 17 مئي 1919 تي [[بگ فور (پھري عالمي جنگ)|ڪائونسل آف فور]] ۾، ھن [[ھندستان ۾ اسلام|مسلم ھندستان]] جي نمائندن کي متعارف ڪرايو، جن ۾ [[آغا خان ٽيون|آغا خان]] پڻ شامل ھو، ۽ زور ڏنو ته مسلمان قومون ڪانفرنس کي "اسلام خلاف ڌر وٺڻ" طور ڏسڻ شروع ڪري رھيون آھن۔<ref>''The Deliberations of the Council of Four: Notes of the Official Interpreter Paul Mantoux'' tr. A. S. Link (Princeton, 1992) vol. 2 p. 99.</ref>
ھو بنيادي طور [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] جو ذميوار ھو، جن مان [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] وجود ۾ آيو، جنھن برطانيا کي ھندستان جي آخرڪار [[برطانوي ڊومينين|ڊومينين حيثيت]] ڏانھن ارتقا جو پابند ڪيو۔
== صهيونيت مخالف موقف ==
{{multiple image
| image1 = The Anti-Semitism of the Present Government, Edwin Montagu, 23 August 1917.jpg
| image2 =
| caption1 = ايڊون مونٽيگو جو آگسٽ 1917 وارو يادداشت، جيڪو ان وقت برطانوي حڪومت ۾ سينيئر عھدي تي واحد يهودي ھو،<ref>{{cite book| title = The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict | last = Schneer | first = Jonathan | year = 2010 | publisher = [[رينڊم ھائوس]] | url = https://archive.org/details/balfourdeclarati00schn_0 | via = [[انٽرنيٽ آرڪائيو]] | isbn = 978-1-400-06532-5}}</ref>{{rp|193}} جنھن ۾ ھن صهيونيت نواز [[بالفور اعلان]] جي مخالفت بيان ڪئي، ۽ کيس اھو سامي دشمني لڳو<ref>{{Cite news| title = The myth of the new anti-Semitism: reflections on anti-Semitism, anti-Zionism and the importance of making distinctions | last = Klug | first = Brian | author-link = Brian Klug | magazine = [[دي نيشن]] | url = https://www.thenation.com/article/archive/myth-new-anti-semitism/ | date = 15 January 2004}}</ref>
| caption2 =
| width1 = 215
| width2 =
| footer =
}}
پنھنجي پيءُ جي ان مقصد لاءِ سرگرم حمايت باوجود، مونٽيگو [[صهيونيت مخالف|صهيونيت جو سخت مخالف]] ھو، جنھن کي ھن "شرارت ڀري سياسي عقيدي" چيو، ۽ 1917 جي [[بالفور اعلان]] جي مخالفت ڪئي، جنھن کي ھو [[سامي دشمني]] سمجھندو ھو ۽ جنھن جي شرطن ۾ ھن تبديلي آڻڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي۔ ڪابينا ڏانھن ھڪ يادداشت ۾، ھن صهيونيت بابت پنھنجا خيال ھن ريت بيان ڪيا:<blockquote>...مان فرض ڪريان ٿو ته ان جو مطلب اھو آھي ته محمدي [مسلمان] ۽ عيسائي يهودين لاءِ رستو خالي ڪن، ۽ يهودين کي سڀني ترجيحي عهدن تي رکيو وڃي، ۽ فلسطين سان خاص طور ائين ڳنڍيو وڃي جيئن انگلينڊ انگريزن سان يا فرانس فرانسيسين سان ڳنڍيل آھي، ۽ فلسطين ۾ ترڪ ۽ ٻيا محمدي غير ملڪي سمجھيا ويندا، بلڪل ائين جيئن مستقبل ۾ فلسطين کان سواءِ ھر ملڪ ۾ يهودين کي غير ملڪي سمجھيو ويندو۔ شايد شهريت پڻ صرف [[اسرائيلي قوميت قانون#واپسي جو قانون|مذهبي امتحان]] جي نتيجي ۾ ڏني ويندي۔<ref>{{cite web |last=Montagu |first=Edwin |title=Memorandum of Edwin Montagu on the Anti-Semitism of the Present (British) Government |date=23 August 1917 |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Montagumemo.html |access-date=7 November 2010}}</ref></blockquote> سندس مخالفت سندس سئوٽ هربرٽ سموئل ڪئي، جيڪو معتدل صهيوني ھو ۽ [[لازمي فلسطين|فلسطين جي برطانوي مينڊيٽ]] جو پھريون [[هاءِ ڪمشنر]] بڻيو۔ ايڊون مونٽيگو صهيونيت مخالف معمار [[ارنسٽ رچمنڊ|ارنسٽ ٽاٿم رچمنڊ]] سان گڏ ڪم ڪيو ۽ [[قبۃ الصخره]] بابت رچمنڊ جي مطالعي جي وڏي حمايت ڪئي۔<ref>Moya Tönnies. ''Colonial Diplomacy through Art. Jerusalem 1918–1926''. Leiden: Brill, 2024, 86n, 194, 196n, 275, 278–279, 280, 282–285 (Fig. 17.4).</ref>
== ذاتي زندگي ۽ وفات ==
[[File:The Jews the world over love liberty poster.jpg|thumb|220px|ڪينيڊا مان پھري عالمي جنگ ۾ ڀرتي لاءِ پوسٽر، جنھن ۾ برطانوي پارليامينٽ جا يهودي ميمبر آھن، مونٽيگو (بلڪل ساڄي طرف)۔]]
1912 ۾، مونٽيگو وزيراعظم سان گڏ سسلي ۾ موڪل تي ويو۔ [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] پنھنجي ڌيءَ [[وائليٽ بونهم ڪارٽر]] کي به ساڻ آندو، ۽ ھن وري پنھنجي سھيلي [[وينيتيا اسٽينلي (1887–1948)|وينيتيا اسٽينلي]]، [[ايڊورڊ اسٽينلي، چوٿون بارون اسٽينلي آف آلڊرلي]] جي ڌيءَ، کي ساڻ آندو۔ لڳي ٿو ته ان موڪل دوران ٻئي مرد اسٽينلي سان محبت ۾ پئجي ويا۔
ايندڙ ٽن سالن دوران اسڪوئٿ کيس وڌ کان وڌ خط لکندو رھيو، حتيٰ ڪابينا جي گڏجاڻين دوران به۔ ساڳئي وقت مونٽيگو کيس راضي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رھيو ھو، ۽ 1913 ۾ شاديءَ جي آڇ به ناڪام ٿي۔ ھوءَ کيس پسند ڪندي ھئي پر سندس محبت جو جواب محبت سان نه ڏيندي ھئي۔ ان کان علاوه، مونٽيگو کي پنھنجي وراثت برقرار رکڻ لاءِ پنهنجي يهودي عقيدي اندر شادي ڪرڻي ھئي۔ جيتوڻيڪ اسٽينلي [[آزاد فڪريت|آزاد فڪر]] واري خاندان مان ھئي ۽ پڪي [[انگليڪنيت|انگليڪن]] نه ھئي، پر [[يهوديت ۾ تبديلي]] ھڪ تمام وڏي رڪاوٽ لڳي۔ بهرحال، اسڪوئٿ جي وينيتيا ڏانھن خطي جنون ۽ صلاح لاءِ لڳاتار مطالبا، لڳي ٿو ته ھن ذهين، پڙهيل لکيل ۽ سياست ۾ گهري دلچسپي رکندڙ عورت لاءِ به حد کان وڌي ويا۔ نتيجي طور، ھن آخرڪار 28 اپريل 1915 تي مونٽيگو جي آڇ قبول ڪئي۔ ھوءَ يهوديت ۾ داخل ٿي، ۽ جوڙي جي شادي 26 جولاءِ 1915 تي ٿي۔
1923 ۾ ھڪ ٻار ڄائو، [[جوڊٿ وينيتيا مونٽيگو]]۔ ھوءَ [[ٻي عالمي جنگ]] دوران [[پرنسيس مارگريٽ، ڪائونٽيس آف سنوڊن|پرنسيس مارگريٽ]] جي دوست بڻجي وئي ۽ آمريڪي فوٽوگرافر [[ملٽن گينڊل]] سان شادي ڪئي، جنھن سان گڏ ھن اٽلي ۾ ھڪ فني سيلون قائم ڪيو۔<ref>"A Six-Decade Roman Holiday". ''Vanity Fair''. November 2011.</ref> انھن کي ھڪ ٻار، اينا ميٿائس (پيدائشي نالو گينڊل)، ٿي، جيڪا پرنسيس مارگريٽ جي گود ڌيءَ ھئي۔<ref>"Montagu, Viscount". ''Debrett's Peerage'' (2010),</ref>
پنھنجي زال جي لاڳاپن باوجود، مونٽيگو جي شادي 1924 ۾ سندس وفات تائين قائم رھي۔ 45 سالن جي عمر ۾ سندس جسماني زوال ۽ وفات جو سبب نامعلوم ھو، پر خيال ڪيو ويو ته اھو يا ته [[رت جي زھريت]] يا [[دماغي سوزش]] ھو۔<ref name="Levine1991">{{cite book |author=Naomi Levine |title=Politics, Religion, and Love: The Story of H. H. Asquith, Venetia Stanley, and Edwin Montagu, Based on the Life and Letters of Edwin Samuel Montagu |url=https://archive.org/details/politicsreligion0000levi/page/682 |url-access=registration |date=1 September 1991 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-5057-5 |page=682}}</ref>
== مقبول ثقافت ۾ ==
مونٽيگو [[رابرٽ هيرس (ناول نگار)|رابرٽ هيرس]] جي 2024 واري ناول ''Precipice'' جو مرڪزي ڪردار آھي، جيڪو وينيتيا اسٽينلي سان سندس دوستي ۽ آخرڪار شادي کي ڏيکاري ٿو۔<ref>{{cite book |last=Harris |first=Robert |title=Precipice |publisher=Hutchinson Heinemann |date=2024-08-29 |isbn=978-1-5291-52821}}</ref>
== پڻ ڏسو ==
* [[برطانيا ۾ لبرل ازم]]
== حوالا ==
{{reflist}}
=== ببليوگرافي ===
* {{cite book |last1=Buczacki |first1=Stefan |title=My Darling Mr Asquith |date=2016 |publisher=Cato & Clarke |author-link = Stefan Buczacki|isbn=978-0993418624}}
* {{cite journal|first=Sir Maurice|last=Hankey|title=Note on the Composition of the Secretariat of the War Cabinet|journal=Memorandum |date=13 December 1916|ref=Milner Papers, Box 123, folios 124-8}}
* {{cite book|editor-first=Venetia|editor-last=Montagu|title=Edwin S. Montagu, An Indian Diary|url=https://archive.org/details/dli.csl.7982|location=London|publisher=Heinemann|year=1930}}
* {{cite book|first=Stephen P.|last=Roskill|title=Hankey: Man of Secrets|volume=2 vols, 1877-1918; 1018-1931|publisher=Collins|date=1970}}
* {{cite book|first=Sir Sigismund David|last=Waley|title=Edwin Montagu: A Memoir and an Account of His Visits to India|url=https://archive.org/details/edwinmontagu0000wale|url-access=registration|year=1964|publisher=New York, Asia Pub. House}}
== خارجي ڳنڍڻا ==
{{commons category|Edwin Montagu}}
* {{Hansard-contribs|mr-edwin-montagu|ايڊون مونٽيگو}}
{{s-start}}
{{s-par|uk}}
{{s-bef|before=[[سر والٽر گرين، ٻيون بارونٽ|والٽر ريمنڊ گرين]]}}
{{s-ttl|title=[[برطانيا جو پارليامينٽ ميمبر|پارليامينٽ ميمبر]] [[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] لاءِ|years=[[1906 برطانوي عام چونڊ|1906]]–[[1918 برطانوي عام چونڊ|1918]]
}}
{{s-non|reason=تڪ ختم ڪيو ويو}}
{{s-new|constituency}}
{{s-ttl|title=[[برطانيا جي پارليامينٽ جو ميمبر|پارليامينٽ جو ميمبر]] براءِ [[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارليامينٽ تڪ)|ڪيمبرج شائر]]|years=[[1918ع جي برطانيا جي عام چونڊ|1918ع]]–[[1922ع جي برطانيا جي عام چونڊ|1922ع]]
}}
{{s-aft|after=[[هارولڊ اسٽينس گري]]}}
{{s-off}}
{{succession box|title=[[انڊيا لاءِ رياستي انڊر سيڪريٽري]]|before=[[اليگزينڊر مري، پهريون بارون مري آف ايليبينڪ|دي ماسٽر آف ايليبينڪ]]|after=[[چارلس هينري رابرٽس]]|years=1910–1914}}
{{succession box|title=[[خزاني لاءِ مالي سيڪريٽري]]|years=1914–1915|before=[[چارلس ماسٽرمين]]|after=[[سر فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ، چوڏهون بارونيٽ|فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ]]}}
{{succession box|before=[[چارلس ماسٽرمين]]|title=[[ڊچي آف لنڪاسٽر جو چانسلر]]|years=1915|after=[[ونسٽن چرچل]]}}
{{succession box|title=[[خزاني لاءِ مالي سيڪريٽري]]|years=1915–1916|before=[[سر فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ، چوڏهون بارونيٽ|فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ]]|after=[[ٿامس ميڪنن ووڊ]]}}
{{succession box|before=[[هربرٽ سيميوئل، پهريون وِسڪائونٽ سيميوئل|هربرٽ سيميوئل]]|title=[[ڊچي آف لنڪاسٽر جو چانسلر]]|years=1916|after=[[ٿامس ميڪنن ووڊ]]}}
{{succession box|before=[[ڊيوڊ لائڊ جارج]]|title=[[وزيرِ اسلحو]]|years=1916|after=[[ڪرسٽوفر ايڊيسن، پهريون وِسڪائونٽ ايڊيسن|ڪرسٽوفر ايڊيسن]]}}
{{succession box|before=[[آسٽن چيمبرلين]]|title=[[انڊيا لاءِ رياستي سيڪريٽري]] | years=1917-1922|after=[[وليم پيل، پهريون ارل پيل|دي وِسڪائونٽ پيل]]}}
{{s-end}}
{{Minister of Munitions}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Montagu, Edwin Samuel}}
[[زمرو:1879ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1924ع جون وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا برطانوي يهودي]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا برطانوي يهودي]]
[[زمرو:انڊيا لاءِ رياستي سيڪريٽري]]
[[زمرو:ڊچي آف لنڪاسٽر جا چانسلر]]
[[زمرو:برطانيا جي پرائيوي ڪائونسل جا ميمبر]]
[[زمرو:لبرل پارٽي (برطانيا) جا انگريزي تڪن لاءِ ايم پي]]
[[زمرو:ڪيمبرج يونين جا صدر]]
[[زمرو:سيميوئل-مونٽيگيو خاندان|ايڊون]]
[[زمرو:سٽي آف لنڊن اسڪول ۾ تعليم يافته ماڻهو]]
[[زمرو:بارونن جا ننڍا پٽ]]
[[زمرو:ڪلفٽن ڪاليج ۾ تعليم يافته ماڻهو]]
[[زمرو:ٽرينٽي ڪاليج، ڪيمبرج جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:يونيورسٽي ڪاليج لنڊن جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1906ع–1910ع]]
[[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1910ع]]
[[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1910ع–1918ع]]
[[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1918ع–1922ع]]
[[زمرو:يهودي برطانوي سياستدان]]
[[زمرو:نيشنل لبرل پارٽي (برطانيا، 1922ع) جا سياستدان]]
[[زمرو:يهودي برطانوي صهيونيت مخالف]]
oio1a1jssjaalgtswynnb71hhgyaazw
زمرو:آفريڪا ۾ 13هين صدي
14
97798
380631
2026-05-25T11:23:41Z
Ibne maryam
17680
نئون صفحو: [[زمرو:13هين صدي]] [[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
380631
wikitext
text/x-wiki
[[زمرو:13هين صدي]]
[[زمرو:آفريڪا جي وچين دور جي تاريخ]]
b9dhluu9vf0wdy8hfc4h0e0gfzx73y6
انڊيا جو گورنر جنرل
0
97799
380634
2026-05-25T11:43:03Z
Intisar Ali
8681
نئون صفحو: {{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}} {{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}} {{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}} {{for multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|ب...
380634
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}}
{{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}}
{{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
{{for multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}}
{{Infobox official post
| post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل
| body = هندستان
| insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]]
| insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref>
| flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]]
| flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref>
| style = [[هز ايڪسيلينسي]]
| residence = {{plainlist|
*[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931)
*[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950)
*[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}}
| appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}}
|[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}}
| appointer_qualified =
| termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''de jure'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''de facto'')
| superseded_by = {{plainlist|
*[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا)
*[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}}
| formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| last = {{plainlist|
*[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'')
*[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}}
| abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}}
}}
'''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو.
1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو.
وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا.
1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو.
گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو.
==تاريخ==
[[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]]
[[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]]
[[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا.
[[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي.
[[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو.
هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو.
==اختيار ۽ ذميواريون==
[[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]]
[[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]]
شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}}
پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي.
جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا.
1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref>
1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان.
[[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي.
آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو.
==ڪائونسل==
{{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}}
[[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]]
گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو.
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو.
1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا.
چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو.
1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو.
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا.
1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي.
==انداز ۽ لقب==
1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref>
گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}}
جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو.
اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو.
99en1sz0aibmhpldd0sc7lxvgyuh73h
380635
380634
2026-05-25T11:44:10Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali صفحي [[ھندستان جو گورنر جنرل]] کي [[انڊيا جو گورنر جنرل]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
380634
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}}
{{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}}
{{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
{{for multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}}
{{Infobox official post
| post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل
| body = هندستان
| insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]]
| insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref>
| flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]]
| flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref>
| style = [[هز ايڪسيلينسي]]
| residence = {{plainlist|
*[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931)
*[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950)
*[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}}
| appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}}
|[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}}
| appointer_qualified =
| termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''de jure'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''de facto'')
| superseded_by = {{plainlist|
*[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا)
*[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}}
| formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| last = {{plainlist|
*[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'')
*[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}}
| abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}}
}}
'''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو.
1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو.
وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا.
1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو.
گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو.
==تاريخ==
[[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]]
[[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]]
[[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا.
[[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي.
[[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو.
هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو.
==اختيار ۽ ذميواريون==
[[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]]
[[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]]
شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}}
پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي.
جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا.
1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref>
1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان.
[[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي.
آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو.
==ڪائونسل==
{{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}}
[[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]]
گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو.
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو.
1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا.
چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو.
1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو.
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا.
1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي.
==انداز ۽ لقب==
1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref>
گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}}
جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو.
اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو.
99en1sz0aibmhpldd0sc7lxvgyuh73h
380637
380635
2026-05-25T11:50:21Z
Intisar Ali
8681
380637
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}}
{{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}}
{{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
{{for multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}}
{{Infobox official post
| post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل
| body = هندستان
| insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]]
| insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref>
| flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]]
| flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref>
| style = [[هز ايڪسيلينسي]]
| residence = {{plainlist|
*[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931)
*[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950)
*[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}}
| appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}}
|[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}}
| appointer_qualified =
| termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''de jure'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''de facto'')
| superseded_by = {{plainlist|
*[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا)
*[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}}
| formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| last = {{plainlist|
*[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'')
*[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}}
| abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}}
}}
'''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو.
1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو.
وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا.
1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو.
گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو.
==تاريخ==
[[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]]
[[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]]
[[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا.
[[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي.
[[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو.
هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو.
==اختيار ۽ ذميواريون==
[[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]]
[[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]]
شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}}
پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي.
جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا.
1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref>
1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان.
[[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي.
آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو.
==ڪائونسل==
{{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}}
[[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]]
گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو.
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو.
1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا.
چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو.
1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو.
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا.
1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي.
==جهنڊو ۽ نشان==
{{Main|اسٽار آف انڊيا (جهنڊو)}}
تقريباً 1885ع کان، هندستان جي وائسراءِ کي [[يونين جئڪ جهنڊو|يونين جئڪ]] ڦڙڪائڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن جي وچ ۾ تاج سان مٿانهون ڪيل "اسٽار آف انڊيا" شامل هوندو هو. هي جهنڊو وائسراءِ جو ذاتي جهنڊو نه هو؛ اهو هندستان ۾ گورنرن، ليفٽيننٽ گورنرن، چيف ڪمشنرن ۽ ٻين برطانوي عملدارن طرفان پڻ استعمال ٿيندو هو. سمنڊ ۾ فقط وائسراءِ اهو جهنڊو مکيه مستول تي ڦڙڪائيندو هو، جڏهن ته ٻيا عملدار ان کي اڳئين مستول تي ڦڙڪائيندا هئا.
1947ع کان 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل هڪ گهرو نيرو جهنڊو استعمال ڪندو هو، جنهن تي شاهي نشان (تاج تي بيٺل شينهن) ٺهيل هوندو هو، جنهن جي هيٺان سونهري [[ميجسڪيولز|وڏن اکرن]] ۾ لفظ 'انڊيا' لکيل هوندو هو. ساڳيو نمونو اڄ به ڪيترن ٻين دولتِ مشترڪه جي بادشاھتي ملڪن جي گورنر جنرلن طرفان استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي آخري جهنڊو فقط گورنر جنرل جو ذاتي جهنڊو هو.
<gallery class="center">
File:Badge of the Viceroy of India (1876-1904).svg|هندستان جي وائسراءِ جو نشان (1876ع–1904ع)، جنهن ۾ سينٽ ايڊورڊ جو تاج ڏيکاريل آهي
File:Crest of the Viceroy of India.svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو نشان (1904ع–1947ع)، جنهن ۾ ٽيوڊر تاج ڏيکاريل آهي
File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو معيار (1885ع–1947ع)
File:Flag of the Governor-General of India (1947-1950).svg|گورنر جنرل جو معيار (1947ع–1950ع)
</gallery>
==رهائش==
[[Image:FraserCalcuttaGovernmentHouse.jpg|thumb|right|220px|[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] اڻويهين صديءَ جي وڏي حصي دوران گورنر جنرل جي رهائشگاهه طور استعمال ٿيندو رهيو.]]
فورٽ وليم جو گورنر جنرل اوڻويهين صديءَ جي شروعات تائين [[بيلويڊير اسٽيٽ|بيلويڊير هائوس]]، [[ڪولڪاتا]] ۾ رهندو هو، جيستائين [[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] تعمير نه ٿيو. 1854ع ۾، بنگال جي ليفٽيننٽ گورنر اتي رهائش اختيار ڪئي. هاڻي بيلويڊير اسٽيٽ ۾ [[نيشنل لائبريري آف انڊيا]] قائم آهي.
[[رچرڊ ويلزلي، پهريون مارڪئيس ويلزلي|لارڊ ويلزلي]]، جنهن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو ته "هندستان کي [[محل]] مان هلائڻ گهرجي، نه ڪي [[ڪنٽري هائوس]] مان"، 1799ع ۽ 1803ع جي وچ ۾ ڪولڪاتا ۾ هڪ شاندار [[حويلي]] تعمير ڪرائي، جيڪا گورنمينٽ هائوس جي نالي سان مشهور ٿي. هي عمارت استعمال ۾ رهي جيستائين 1912ع ۾ راڄڌاني ڪولڪاتا مان [[دهلي]] منتقل نه ڪئي وئي. ان کان پوءِ بنگال جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو اڳ بيلويڊير هائوس ۾ رهندو هو، کيس مڪمل گورنر بڻايو ويو ۽ گورنمينٽ هائوس منتقل ڪيو ويو. هاڻي هي [[اولهه بنگال جي گورنرن جي فهرست|گورنر]] جي رهائشگاهه طور ڪم ڪري ٿو، ۽ ان کي ان جي [[بنگالي ٻولي|بنگالي]] نالي [[راج ڀون، ڪولڪاتا|راج ڀون]] سان سڏيو وڃي ٿو.
راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل ٿيڻ کان پوءِ، وائسراءِ نئين تعمير ٿيل وائسراءِ هائوس ۾ رهائش اختيار ڪئي، جيڪو سر [[ايڊون لٽينس]] ڊزائين ڪيو هو. جيتوڻيڪ تعمير 1912ع ۾ شروع ٿي، پر اها 1929ع تائين مڪمل نه ٿي؛ محل جو باضابطا افتتاح 1931ع تائين نه ٿيو. آخري خرچ £877,000 کان وڌيڪ ٿيو (جديد دور جي حساب سان £35 ملين کان وڌيڪ)، جيڪو اصل مختص ڪيل رقم کان ٻه ڀيرا وڌيڪ هو. اڄ هي رهائشگاهه، جيڪا هاڻي هندي نالي '[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|راشٽرپتي ڀون]]' سان سڃاتي وڃي ٿي، [[هندستان جي صدر]] طرفان استعمال ڪئي وڃي ٿي.
سڄي برطانوي انتظام دوران، گورنر جنرل هر اونهاري ۾ گرميءَ کان بچڻ لاءِ [[شمله]] ۾ [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] ''(هاڻي راشٽرپتي نواس)'' ڏانهن منتقل ٿيندا هئا، ۽ هندستان جي حڪومت پڻ انهن سان گڏ منتقل ٿيندي هئي. وائسرائيگل لاج ۾ هاڻي [[انڊين انسٽيٽيوٽ آف ايڊوانسڊ اسٽڊي]] قائم آهي. شمله ۾ [[پيٽرهوف، شمله|پيٽرهوف عمارت]] پڻ ڪيترن وائسرائن طرفان استعمال ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اصل عمارت 1981ع ۾ باهه سبب تباهه ٿي وئي.
==فهرست==
{{main|هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
== پڻ ڏسو ==
{{Portal|ڀارت|پاڪستان|برطانيا|سياست}}
* [[برطانوي سلطنت]]
* [[ڪمانڊر اِن چيف، انڊيا]]
* [[ڪائونسل آف انڊيا]]
* [[هندستان جو شهنشاهه]]
* [[بنگلاديش جي تاريخ]]
* [[هندستان جي تاريخ]]
* [[پاڪستان جي تاريخ]]
* [[انڊيا آفيس]]
* [[انڊين سول سروس]]
* [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
* [[هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست]]
* [[هندستان جي ورهاڱي]]
== حوالا ==
{{reflist}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [http://www.acarm.org/government_buildings.shtml Association of Commonwealth Archivists and Record Managers (1999) "Government Buildings – India"]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[جارج وليم فاريسٽ|فاريسٽ، جي. ڊبليو.]]، [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر|CIE]]، (ايڊيٽر) (1910) ''Selections from the State Papers of the Governors-General of India; Warren Hastings'' (2 جلد)، آڪسفورڊ: [[بليڪ ويلز]]
* ''Encyclopædia Britannica'' ("British Empire" ۽ "Viceroy")، لنڊن: [[ڪيمبرج يونيورسٽي پريس]]، 1911ع، 11هون ايڊيشن
* James, Lawrence (1997) ''Raj: the Making and Unmaking of British India'' لنڊن: Little, Brown & Company {{ISBN|0-316-64072-7}}
* Keith, A. B. (editor) (1922) ''Speeches and Documents on Indian Policy, 1750–1921''، لنڊن: [[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]]
* [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Oldenburg, P. (2004). "India." ''Microsoft Encarta Online Encyclopedia.''] ([https://web.archive.org/web/20091028004833/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Archived] 2009-10-31)
* [https://web.archive.org/web/20170430232921/http://mountbattenofburma.com/ mountbattenofburma.com – Tribute & Memorial website to Louis, 1st Earl Mountbatten of Burma]
== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
{{Commons category|Governors-General of India}}
*{{cite book|author=Arnold, Sir Edwin|title=The Marquis of Dalhousie's Administration of British India: Annexation of Pegu, Nagpor, and Oudh, and a general review of Lord Dalhousie's rule in India|publisher=Saunders, Otley, and Company|url=https://archive.org/details/marquisdalhousi04arnogoog|year=1865}}
* Dodwell H. H., ed. ''The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858'' (1932) 660pp [https://archive.org/details/cambridgehistory06rapsuoft online edition]؛ پڻ ''Cambridge History of the British Empire'' جي جلد 5 طور شايع ٿيو
*[[مون، پينڊريل]]. ''The British Conquest and Dominion of India'' (2 جلد، 1989ع) 1235 صفحا؛ سياسي ۽ فوجي واقعن جي برطانوي مٿانهين نقطه نظر کان سڀ کان جامع علمي تاريخ
*Rudhra, A. B. (1940) ''The Viceroy and Governor-General of India''. لنڊن: H. Milford، آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس
* {{Citation| last1=Spear| first1=Percival| author-link= Percival Spear | year=1990| orig-year=First published 1965| title=A History of India |volume=2| publisher=New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298| isbn=978-0-14-013836-8}}.
{{Governors-General of India}}
{{Representatives of the monarch in Commonwealth realms and Dominions}}
{{DEFAULTSORT:Governor-General of India}}
[[زمرو:هندستان جا گورنر جنرل| ]]
[[زمرو:هندستان ۽ دولت مشترڪه]]
[[زمرو:ويسٽ منسٽر نظام]]
==انداز ۽ لقب==
1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref>
گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}}
جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو.
اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو.
lclhxtpzq1d7awxrlcy1qvonupeq0g6
380638
380637
2026-05-25T11:52:13Z
Intisar Ali
8681
380638
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}}
{{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}}
{{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
{{for multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}}
{{Infobox official post
| post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل
| body = هندستان
| insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]]
| insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref>
| flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]]
| flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref>
| style = [[هز ايڪسيلينسي]]
| residence = {{plainlist|
*[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931)
*[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950)
*[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}}
| appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}}
|[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}}
| appointer_qualified =
| termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''de jure'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''de facto'')
| superseded_by = {{plainlist|
*[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا)
*[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}}
| formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]])
| last = {{plainlist|
*[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'')
*[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}}
| abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}}
}}
'''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو.
1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو.
وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا.
1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو.
گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو.
==تاريخ==
[[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]]
[[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]]
[[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا.
[[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي.
[[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو.
هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو.
==اختيار ۽ ذميواريون==
[[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]]
[[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]]
شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}}
پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي.
جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا.
1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref>
1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان.
[[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي.
آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو.
==ڪائونسل==
{{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}}
[[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]]
گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو.
[[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو.
1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا.
چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو.
1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو.
[[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا.
1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي.
==انداز ۽ لقب==
1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref>
گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}}
جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو.
اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو.
==جهنڊو ۽ نشان==
{{Main|اسٽار آف انڊيا (جهنڊو)}}
تقريباً 1885ع کان، هندستان جي وائسراءِ کي [[يونين جئڪ جهنڊو|يونين جئڪ]] ڦڙڪائڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن جي وچ ۾ تاج سان مٿانهون ڪيل "اسٽار آف انڊيا" شامل هوندو هو. هي جهنڊو وائسراءِ جو ذاتي جهنڊو نه هو؛ اهو هندستان ۾ گورنرن، ليفٽيننٽ گورنرن، چيف ڪمشنرن ۽ ٻين برطانوي عملدارن طرفان پڻ استعمال ٿيندو هو. سمنڊ ۾ فقط وائسراءِ اهو جهنڊو مکيه مستول تي ڦڙڪائيندو هو، جڏهن ته ٻيا عملدار ان کي اڳئين مستول تي ڦڙڪائيندا هئا.
1947ع کان 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل هڪ گهرو نيرو جهنڊو استعمال ڪندو هو، جنهن تي شاهي نشان (تاج تي بيٺل شينهن) ٺهيل هوندو هو، جنهن جي هيٺان سونهري [[ميجسڪيولز|وڏن اکرن]] ۾ لفظ 'انڊيا' لکيل هوندو هو. ساڳيو نمونو اڄ به ڪيترن ٻين دولتِ مشترڪه جي بادشاھتي ملڪن جي گورنر جنرلن طرفان استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي آخري جهنڊو فقط گورنر جنرل جو ذاتي جهنڊو هو.
<gallery class="center">
File:Badge of the Viceroy of India (1876-1904).svg|هندستان جي وائسراءِ جو نشان (1876ع–1904ع)، جنهن ۾ سينٽ ايڊورڊ جو تاج ڏيکاريل آهي
File:Crest of the Viceroy of India.svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو نشان (1904ع–1947ع)، جنهن ۾ ٽيوڊر تاج ڏيکاريل آهي
File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو معيار (1885ع–1947ع)
File:Flag of the Governor-General of India (1947-1950).svg|گورنر جنرل جو معيار (1947ع–1950ع)
</gallery>
==رهائش==
[[Image:FraserCalcuttaGovernmentHouse.jpg|thumb|right|220px|[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] اڻويهين صديءَ جي وڏي حصي دوران گورنر جنرل جي رهائشگاهه طور استعمال ٿيندو رهيو.]]
فورٽ وليم جو گورنر جنرل اوڻويهين صديءَ جي شروعات تائين [[بيلويڊير اسٽيٽ|بيلويڊير هائوس]]، [[ڪولڪاتا]] ۾ رهندو هو، جيستائين [[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] تعمير نه ٿيو. 1854ع ۾، بنگال جي ليفٽيننٽ گورنر اتي رهائش اختيار ڪئي. هاڻي بيلويڊير اسٽيٽ ۾ [[نيشنل لائبريري آف انڊيا]] قائم آهي.
[[رچرڊ ويلزلي، پهريون مارڪئيس ويلزلي|لارڊ ويلزلي]]، جنهن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو ته "هندستان کي [[محل]] مان هلائڻ گهرجي، نه ڪي [[ڪنٽري هائوس]] مان"، 1799ع ۽ 1803ع جي وچ ۾ ڪولڪاتا ۾ هڪ شاندار [[حويلي]] تعمير ڪرائي، جيڪا گورنمينٽ هائوس جي نالي سان مشهور ٿي. هي عمارت استعمال ۾ رهي جيستائين 1912ع ۾ راڄڌاني ڪولڪاتا مان [[دهلي]] منتقل نه ڪئي وئي. ان کان پوءِ بنگال جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو اڳ بيلويڊير هائوس ۾ رهندو هو، کيس مڪمل گورنر بڻايو ويو ۽ گورنمينٽ هائوس منتقل ڪيو ويو. هاڻي هي [[اولهه بنگال جي گورنرن جي فهرست|گورنر]] جي رهائشگاهه طور ڪم ڪري ٿو، ۽ ان کي ان جي [[بنگالي ٻولي|بنگالي]] نالي [[راج ڀون، ڪولڪاتا|راج ڀون]] سان سڏيو وڃي ٿو.
راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل ٿيڻ کان پوءِ، وائسراءِ نئين تعمير ٿيل وائسراءِ هائوس ۾ رهائش اختيار ڪئي، جيڪو سر [[ايڊون لٽينس]] ڊزائين ڪيو هو. جيتوڻيڪ تعمير 1912ع ۾ شروع ٿي، پر اها 1929ع تائين مڪمل نه ٿي؛ محل جو باضابطا افتتاح 1931ع تائين نه ٿيو. آخري خرچ £877,000 کان وڌيڪ ٿيو (جديد دور جي حساب سان £35 ملين کان وڌيڪ)، جيڪو اصل مختص ڪيل رقم کان ٻه ڀيرا وڌيڪ هو. اڄ هي رهائشگاهه، جيڪا هاڻي هندي نالي '[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|راشٽرپتي ڀون]]' سان سڃاتي وڃي ٿي، [[هندستان جي صدر]] طرفان استعمال ڪئي وڃي ٿي.
سڄي برطانوي انتظام دوران، گورنر جنرل هر اونهاري ۾ گرميءَ کان بچڻ لاءِ [[شمله]] ۾ [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] ''(هاڻي راشٽرپتي نواس)'' ڏانهن منتقل ٿيندا هئا، ۽ هندستان جي حڪومت پڻ انهن سان گڏ منتقل ٿيندي هئي. وائسرائيگل لاج ۾ هاڻي [[انڊين انسٽيٽيوٽ آف ايڊوانسڊ اسٽڊي]] قائم آهي. شمله ۾ [[پيٽرهوف، شمله|پيٽرهوف عمارت]] پڻ ڪيترن وائسرائن طرفان استعمال ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اصل عمارت 1981ع ۾ باهه سبب تباهه ٿي وئي.
==فهرست==
{{main|هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست}}
== پڻ ڏسو ==
{{Portal|ڀارت|پاڪستان|برطانيا|سياست}}
* [[برطانوي سلطنت]]
* [[ڪمانڊر اِن چيف، انڊيا]]
* [[ڪائونسل آف انڊيا]]
* [[هندستان جو شهنشاهه]]
* [[بنگلاديش جي تاريخ]]
* [[هندستان جي تاريخ]]
* [[پاڪستان جي تاريخ]]
* [[انڊيا آفيس]]
* [[انڊين سول سروس]]
* [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]]
* [[هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست]]
* [[هندستان جي ورهاڱي]]
== حوالا ==
{{reflist}}
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [http://www.acarm.org/government_buildings.shtml Association of Commonwealth Archivists and Record Managers (1999) "Government Buildings – India"]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[جارج وليم فاريسٽ|فاريسٽ، جي. ڊبليو.]]، [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر|CIE]]، (ايڊيٽر) (1910) ''Selections from the State Papers of the Governors-General of India; Warren Hastings'' (2 جلد)، آڪسفورڊ: [[بليڪ ويلز]]
* ''Encyclopædia Britannica'' ("British Empire" ۽ "Viceroy")، لنڊن: [[ڪيمبرج يونيورسٽي پريس]]، 1911ع، 11هون ايڊيشن
* James, Lawrence (1997) ''Raj: the Making and Unmaking of British India'' لنڊن: Little, Brown & Company {{ISBN|0-316-64072-7}}
* Keith, A. B. (editor) (1922) ''Speeches and Documents on Indian Policy, 1750–1921''، لنڊن: [[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]]
* [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Oldenburg, P. (2004). "India." ''Microsoft Encarta Online Encyclopedia.''] ([https://web.archive.org/web/20091028004833/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Archived] 2009-10-31)
* [https://web.archive.org/web/20170430232921/http://mountbattenofburma.com/ mountbattenofburma.com – Tribute & Memorial website to Louis, 1st Earl Mountbatten of Burma]
== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
{{Commons category|Governors-General of India}}
*{{cite book|author=Arnold, Sir Edwin|title=The Marquis of Dalhousie's Administration of British India: Annexation of Pegu, Nagpor, and Oudh, and a general review of Lord Dalhousie's rule in India|publisher=Saunders, Otley, and Company|url=https://archive.org/details/marquisdalhousi04arnogoog|year=1865}}
* Dodwell H. H., ed. ''The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858'' (1932) 660pp [https://archive.org/details/cambridgehistory06rapsuoft online edition]؛ پڻ ''Cambridge History of the British Empire'' جي جلد 5 طور شايع ٿيو
*[[مون، پينڊريل]]. ''The British Conquest and Dominion of India'' (2 جلد، 1989ع) 1235 صفحا؛ سياسي ۽ فوجي واقعن جي برطانوي مٿانهين نقطه نظر کان سڀ کان جامع علمي تاريخ
*Rudhra, A. B. (1940) ''The Viceroy and Governor-General of India''. لنڊن: H. Milford، آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس
* {{Citation| last1=Spear| first1=Percival| author-link= Percival Spear | year=1990| orig-year=First published 1965| title=A History of India |volume=2| publisher=New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298| isbn=978-0-14-013836-8}}.
{{Governors-General of India}}
{{Representatives of the monarch in Commonwealth realms and Dominions}}
{{DEFAULTSORT:Governor-General of India}}
[[زمرو:هندستان جا گورنر جنرل| ]]
[[زمرو:هندستان ۽ دولت مشترڪه]]
[[زمرو:ويسٽ منسٽر نظام]]
sjanu6yhw0z5z1z201vbk2k9ylywkhz
ھندستان جو گورنر جنرل
0
97800
380636
2026-05-25T11:44:10Z
Intisar Ali
8681
Intisar Ali صفحي [[ھندستان جو گورنر جنرل]] کي [[انڊيا جو گورنر جنرل]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو
380636
wikitext
text/x-wiki
#چوريو [[انڊيا جو گورنر جنرل]]
5js47poelib0lkpgonhwaoqnmmm29fc