وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 4548 380783 369769 2026-05-26T01:41:41Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380783 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----> | name = Mumbai <!-- per [[WP:INDICSRIPT]], do not add Marathi, Hindi or any Indic script here --> | official_name = <!-- per [[WP:INDICSRIPT]], do not add Marathi, Hindi or any Indic script here --> | native_name = <!-- per [[WP:INDICSRIPT]], do not add Marathi, Hindi or any Indic script here --> | other_name = ممبئي | settlement_type = [[شهر|شھر]] (ميگا سٽي)<!-- Mumbai is the mother city, so it is a metropolis. If the page includes surrounding places, then it can be mentioned as metropolitan area --> | image_shield = SealofMumbai.jpg | image_skyline = MumbaiMontage.png | image_alt = <!-- Skyscrapers lit up at night. A clock tower with a square base and an octagonal top. A wide building with central and surrounding domes. Wide skyscrapers at night. A brown arch with boats nearby. --> | image_caption = '''مٿان کان ھيٺ ''': [[ڪوفي پارادي]] فلڪبوس عمارت ، گيٽ وي آف انڊيا، تاج محل ھوٽل، ڇتراپتي شو جي مھراج ٽرمينس ۽ باندرا وورلي سامونڊي لنڪ | flag_size = | nickname = بمبئي ,<ref name="Christopher Beam">{{cite web|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/recycled/2008/12/why_did_bombay_become_mumbai.html|title=Why Did Bombay Become Mumbai? How the city got renamed|last=Christopher Beam|date=1 December 2008|access-date=16 June 2015|website=www.slate.com|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615105241/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/recycled/2008/12/why_did_bombay_become_mumbai.html|archivedate=15 June 2015|df=dmy-all}}</ref>ستن ٻيٽن وارو شھر , <ref>{{cite web |title=The Seven Islands |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |publisher=The Mumbai Pages |date=16 July 1995 |accessdate=27 October 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026175045/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |archivedate=26 October 2012 |df=dmy-all}}</ref> خوابن جو شھر، انڊيا جو دروازو، انڊيا جو ھاليوڊ <ref>{{cite book|last1=Gajrani|first1=S.|title=History, Religion and Culture of India|date=2004|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-062-4|page=224|url=https://books.google.com/books?id=sP091bSPZ04C&pg=PA224|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328023516/https://books.google.com/books?id=sP091bSPZ04C&pg=PA224|archivedate=28 March 2018|df=dmy-all}}</ref> | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=260|frame-height=260|zoom=10|frame-lat=19.07283|frame-long=72.88261|type=shape-inverse|id=Q1156|title=Mumbai}} | map_alt = | map_caption =ممبئي سٽي ڊسٽرڪٽ ۽ ممبئي سبوربن ڊسٽرڪٽ نقشي ۾ ڏيکاريل | mapsize = | pushpin_map = Mumbai#India Maharashtra#India#Asia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = مھاراشٽر م ممبئي جو مقام | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|18|58|30|N|72|49|33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = [[ڀارت|انڊيا]] | subdivision_type1 = [[انڊيا جون رياستون۽ يونين ٽيريٽريون| رياست]] | subdivision_type2 = = [[مھاراشٽر جون ڊويزنون|ڊويزن]] | subdivision_type3 = [[مھاراشٽر جا ضلعا|ضلعو]] | subdivision_name1 = [[مھاراشٽر]] | subdivision_name2 = [[ڪونڪان ڊويزن|ڪونڪان]] | subdivision_name3 = [[ممبئي سٽي ڊسٽرڪٽ|ممبئي سٽي]]<br/>[[ممبئي سبوربن ڊسٽرڪٽ|ممبئي سبوربن]] | established_title = قيام | established_date = 1507 | named_for = [[ممبا ديوي]] | government_type = [[انڊيا جون ميونسپل ڪارپوريشون| ميونسپل ڪارپوريشن]] | governing_body = [[ميونسيپل ڪارپوريشن آف گريٽر ممبئي]] | leader_party = [[شو سينا]] | leader_title = [[ممبئي جا ميئر|ميئر]] | leader_name = [[وشواناٿ مھاديشور]] <ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/politics/mahadeshwar-elected-as-mumbai-s-76th-mayor-with-bjp-s-support-117030800920_1.html|title=Shiv Sena's Mahadeshwar is Mumbai's 76th mayor with BJP's blessing|first=Sanjay|last=Jog|date=9 March 2017|publisher=|via=Business Standard|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170308150746/http://www.business-standard.com/article/politics/mahadeshwar-elected-as-mumbai-s-76th-mayor-with-bjp-s-support-117030800920_1.html|archivedate=8 March 2017|df=dmy-all|newspaper=Business Standard India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/shiv-senas-vishwanath-mahadeshwar-elected-mumbai-mayor/articleshow/57535303.cms|title=Shiv Sena's Vishwanath Mahadeshwar elected Mumbai mayor – Times of India|publisher=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170314131409/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/shiv-senas-vishwanath-mahadeshwar-elected-mumbai-mayor/articleshow/57535303.cms|archivedate=14 March 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/mar/08/shiv-senas-vishwanath-mahadeshwar-becomes-mumbais-76th-mayor-1579108.html|title=Shiv Sena's Vishwanath Mahadeshwar becomes Mumbai's 76th mayor|publisher=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312035038/http://www.newindianexpress.com/nation/2017/mar/08/shiv-senas-vishwanath-mahadeshwar-becomes-mumbais-76th-mayor-1579108.html|archivedate=12 March 2017|df=dmy-all}}</ref> | unit_pref = ميٽرڪ | area_footnotes = | area_total_km2 = 603 | area_metro_km2 = 4355 | area_metro_sq_mi = 1681.5 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 14 | population_total = 12,442,373 | population_as_of = 2011 | population_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php|title=Maharashtra (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts|publisher=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006153720/http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php|archivedate=6 October 2014|df=dmy-all}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 18414288<br/>20,748,395 (Extended UA) | population_metro_footnotes =<ref name="extended UA 2011">{{cite web|title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011|url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|website=Press Information Bureau, Mumbai|publisher=National Informatics Centre|accessdate=20 August 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|archivedate=30 June 2015|df=dmy-all}}</ref> | population_rank = پھرين نمبر وڏو شهر | population_blank1_title = ميٽرو واري شرح | population_blank1 = سڀ کان وڏي ڪانگلوموريٽ | population_demonym =ممبئيڪار، بامبيائيٽ | timezone1 = [[انڊيا جو معياري وقت]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = پوسٽل ڪوڊ | postal_code = 400 001 to 400 107 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-22]] | registration_plate = MH-01 (South), MH-02 (West), MH-03 (Central), MH-47 (North) | blank_name_sec1 = جي ڊي پي | blank_info_sec1 = $151–368&nbsp;billion<ref name="Brookings">{{cite web|url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/|title=Global city GDP 2014|publisher=[[Brookings Institution]]|accessdate=8 May 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525113815/https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/|archivedate=25 May 2017|df=dmy-all|date=2015-01-22}}</ref><ref name="pricewater">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|title=Global city GDP rankings 2008–2025|publisher=[[Pricewaterhouse Coopers|PwC]]|accessdate=16 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504031739/https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|archive-date=4 May 2011}}</ref> | blank_name_sec2 = {{nowrap|[[سرڪاري ٻولي]]}} | blank_info_sec2 = [[مراٺي ٻولي|مراٺي]] (مرھٽي) <!-- Do not add Hindi, Gujarati, Kannada, or English here --><ref name="NCLMreport">[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date= 8 July 2016}}. Government of India. Retrieved 15 July 2015.</ref><ref name="MCGMhistmilestone">{{cite web |title=Evolution of the Corporation, Historical Milestones |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |publisher=[[Municipal Corporation of Greater Mumbai]] |accessdate=15 July 2015 |location=Mumbai |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715172504/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |archivedate=15 July 2015 |df=dmy-all}}</ref> | website = {{URL|mcgm.gov.in/}} | footnotes = | leader_title2 = [[ممبئي جا ميونسپل ڪمشنر|ميونسپل ڪمشنر]] | leader_name2 = Ajoy Mehta<ref name="ajoymehta">{{cite news |title=Ajoy Mehta replaces Sitaram Kunte as new BMC Commissioner |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-ajoy-mehta-replaces-sitaram-kunte-as-new-bmc-commissioner-2080986 |date=27 April 2015 |work=[[Daily News and Analysis]] |location=Mumbai |accessdate=20 May 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427165858/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-ajoy-mehta-replaces-sitaram-kunte-as-new-bmc-commissioner-2080986 |archivedate=27 April 2015 |df=dmy-all}}</ref> | area_metro_footnotes =<ref name="projectsecoa1">{{cite web |url=http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513105912/http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |dead-url=yes |archive-date=13 May 2013 |title=Mumbai metropolitan area |language=it |publisher=Projectsecoa.eu |accessdate=14 March 2013}}</ref> }} '''ممبئي''' (Mumbai) جنھن کي پھرين بمبئي (Bombay)، سڏيندا هئا، ڀارت جي رياست مھاراشٽر جو گاديءَ جو هنڌ آھي ۽ ڀارت جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي شھر ڀارت جي اولھہ ۾ ڪوڪن واري سامونڊي ڪناري تي واقع آھي، جتي ھڪ اونھي قدرتي بندرگاھ پڻ واقع آهي. سال 2008ع ۾ ھن شھر کي الفا ورلڊ سٽي جو درجو مليو. ھي شھر ڀارت جو امير ترين شھر پڻ آهي.<ref name="livemint.com">{{cite web |url=http://www.livemint.com/Politics/MZVXMC045fNfaw6XM9zHQP/India-needs-cities-network-for-easy-ruralurban-shift.html |title=India needs cities network for easy rural-urban shift – Economy and Politics |publisher=livemint.com |date=3 August 2009 |accessdate=5 May 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117110757/http://www.livemint.com/Politics/MZVXMC045fNfaw6XM9zHQP/India-needs-cities-network-for-easy-ruralurban-shift.html |archivedate=17 January 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indiastudyabroad.org/locations/mumbai/ |title=Mumbai &#124; ISAC |publisher=Indiastudyabroad.org |date= |accessdate=29 May 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512013615/http://indiastudyabroad.org/locations/mumbai/ |archivedate=12 May 2015 |df=dmy-all}}</ref> <ref>{{cite news |last=Bharucha |first=Nauzer |date=9 March 2015 |title=Thirty of India's 68 billionaires live in Mumbai |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Thirty-of-Indias-68-billionaires-live-in-Mumbai/articleshow/46503633.cms |newspaper=[[Times of India]] |location=Mumbai |access-date=10 March 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150310040742/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Thirty-of-Indias-68-billionaires-live-in-Mumbai/articleshow/46503633.cms |archivedate=10 March 2015 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |date=10 March 2015 |title=With 68 billionaires, India ranks 7th globally; Mumbai leads in India with 30 |url=http://www.dnaindia.com/money/report-by-2024-number-of-billionaires-in-india-expected-to-swell-to-3371-2067378 |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |location=New Delhi |access-date=10 March 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312102008/http://www.dnaindia.com/money/report-by-2024-number-of-billionaires-in-india-expected-to-swell-to-3371-2067378 |archivedate=12 March 2015 |df=dmy-all}}</ref> ممبئيءَ جی ٽي جایون ھنڌ عالمي ورثو قرار ڏنل آھن جن ۾ [[ايليفنٽا غارون]]، [[ڇترپتي شِواجي مھاراج ٽرمينس]] ۽ ممبئي جو وڪٽوريائي ۽ جملي آرٽ وارو عمارتي سينگار شامل آهن.<ref>{{cite book |last1=Curzon |first1=G.N. |title=Complete book online – British Government in India: The Story of Viceroys and Government Houses |url=https://www.wdl.org/en/item/16800/ |accessdate=22 March 2019 |archive-date=24 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324110144/https://www.wdl.org/en/item/16800/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Douglas |first1=James |title=Complete book online – Bombay and western India – a series of stray papers, with photos of Ajmer |publisher=Samson Low Marston & Co |location=London |url=http://access.bl.uk/item/pdf/lsidyv30a30c6a |accessdate=22 March 2019}}</ref> ست ٻيٽ جن تي ممبئي شھر اڏيل آھي اصل ۾ [[ڪولھي]] ماڻھن جي وسندي ھيو جن جو اصل وطن گجرات جو ڪاٺياواڙ ۽ وچولو علائقو ھيو. انھن ئي ھتي ممبا ديويءَ جي پوڄا جو رواج وڌو جنھن جي پوڄا اڄوڪي دؤر ۾ بہ ڪاٺياواڙ ۾ جاري آهي. چون ٿا تہ لفظ بمبئي ڪولھي ماڻھن جي ان ديوي جي نالي مان نڪتو ھو.<ref name="nirc.nanzan-u.ac.jp">{{cite web |url=http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064 |title=Archived copy |accessdate=2013-11-23 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202231210/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064 |archivedate=2 December 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref name=munshi>{{cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.97812/2015.97812.Gujarat-And-Its-Literature-1852#page/n31/mode/2up/search/Kolis|quote= |title=Gujarāt and its literature, from early times to 1852|first=Kanaiyalal M.|last=Munshi|publisher=[[Bharatiya Vidya Bhavan Educational Trust|Bharatiya Vidya Bhavan]]|page=xix|year=1954}}</ref><ref name=rnmehta>{{cite journal|title=Bombay – An analysis of the toponym|first1=R. N.|last1=Mehta|quote= |journal=Journal of the Oriental Institute|year=1983|pages=138–140}}</ref> صدين تائين ھن علائقي تي مقامي ماڻھن جو راڄ رھيو پوء ان تي پورچوگال قبضو ڪيو جنھن بعد 1661 ۾ انگلينڊ جي بادشاھ [[چارلس ٻيون| چارلس ٻئين]] پورچوگال جي براگانزا گھراڻيجي شھزادي [[ڪيٿرائين براگانزا|ڪيٿرائين]] سائيشادي ڪئي تہ ھي علائقو: ستن ٻيٽن واري بندرگاھ کيس کي ڏاج م ڏنو وئي. جنھن بعد برٽش حڪومت اھو علائقو سالياني 10 پائونڊ جي عيوض مقاطعي (ليز) تي ايسٽ انڊيا ڪمپني کي ڏنو جنھن ان جو قبضو ورتو. ستن ٻيٽن جي وچ واري علائقي کي پاڻي مان ٻاھر ڪڍڻ واري ھارنبي ويلارڊ پراجيڪٽ ، روڊن ۽ ريلوي نظام ذريعي ڳنڍي 1845 تائين ھڪ وڏي بندرگاھ ۾ تبديل ڪيو ويو. جيڪو اوڻويھين صدي ۾ معاشي ۽ تعليمي ترقي جو مرڪز ٿي ويو.<ref name=fp-onceuponatime>{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a- time-in-bombay/|title=Once Upon a Time in Bombay|publisher=Foreign Policy|date=24 June 2011|accessdate=22 February 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109020758/http://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/|archivedate=9 January 2015|df=dmy-all}}</ref> [[فائل:Mumbai 03-2016 11 Haji Ali Dargah.jpg|thumb|[[درگاھ حاجي علي]] جيڪا 1431 ۾ تعمير ٿي جڏهن ممبئي گجرات سلطنت جو حصو ھيو]] ==جاگرافي== [[فائل:Mumbaicitydistricts.png|alt=Mumbai is on a narrow peninsula on the southwest of Salsette Island, which lies between the Arabian Sea to the west, Thane Creek to the east, and Vasai Creek to the north. Mumbai's suburban district occupies most of the island. Navi Mumbai is east of Thane Creek, and the Thane District is north of Vasai Creek.|thumb|upright|ممبئي جا ٻہ روينيو ضلعا تصوير ۾ نمايان]] ممبئي ٻن روينيو ضلعن تي مشتمل آهي جن ۾ [[ممبئي سٽي ڊسٽرڪٽ]] ۽ [[ممبئي سبوربن ضلعو]] شامل آهن. سٽي ڊسٽرڪٽ کي '''آئلينڊ سٽي''' يا '''ڏکڻ ممبئي''' پڻ چوندا آهن. ممبئي جي ٽوٽل پکيڙ603.4&nbsp;km²(233 sq mi) آهي.<ref>{{cite web |url=http://dm.mcgm.gov.in/sites/default/files/documents/city_profile.pdf |title=City Profile of Greater Mumbai |publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai |access-date=24 April 2018}}</ref>جنھن ۾ آئلينڊ سٽي 67.79&nbsp;km² (26 sq mi) تي مشتمل آهي ۽ سبوربن ضلعو 370&nbsp;km² (143 sq mi) تي مشتمل آهي. ۽ ٻنھي کي ملائي ميونسپل ڪارپوريشن آف گريٽر ممبئي جي پکيڙ 437.71&nbsp;km² (169 sq mi) آھي باقي علائقا ڊفينس ايسٽيبلشمينٽ جا آھن.ان کان سواءِ [[ممبئي پورٽ ٽرسٽ]]، [[اٽامڪ انرجي ڪميشن آف انڊيا]] ۽ بوريوالي نيشنل پارڪ ميونسپل ڪارپوريشن آف گريٽر ممبئي جي حدن کان ٻاھر آھن. <ref name="trf">{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.2 Area and Divisions|Ref=plan}}</ref> ھن شھر جي سامونڊي سطح کان سراسري بلندي 46 ڦٽ آھي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڀارت]] [[زمرو:وڏا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:انڊيا ۾ آباد ساحلي هنڌ]] [[زمرو:ھندستان جا شھر، وسنديون ۽ واھڻ]] ndxrvfqmklvk3ymm5kt7ir156t2hpvj 10 7683 380700 118881 2026-05-25T19:59:53Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو شاھي اقتدار]] to [[سانچو:Infobox royalty]] 380700 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:Infobox royalty]] 7zdwmcxqpwz0hxz0riph3zq2pmgv0xm 10 8686 380653 232121 2026-05-25T13:21:58Z Intisar Ali 8681 /* */ 380653 wikitext text/x-wiki {{infobox | child = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|| {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} }} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title|}}}'' {{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[آسٽريا جو شهنشاهه#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | belgium = ''[[بيلجيم جي بادشاهت#لقب|(وڌيڪ...)]]'' | britain = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#برطانوي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | china = ''[[چيني حاڪم|(وڌيڪ...)]]'' | cyprus = ''[[يوناني حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | denmark = ''[[ڊينمارڪي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | en-sco = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي ۽ اسڪاٽش حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | england = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | ethiopia = ''[[ايٿوپيا جو شهنشاهه#انداز|(وڌيڪ...)]]'' | france = ''[[فرانسيسي حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | hre = ''[[پاڪ رومي شهنشاهه#تاج پوشي|(وڌيڪ...)]]'' | hungary = ''[[هنگري حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | italy = ''[[اطالوي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | jerusalem = ''[[يروشلم جا بادشاهه#يروشلم جا بادشاهه (1099–1291)|(وڌيڪ...)]]'' | luxembourg = ''[[لگزمبرگ جو گرانڊ ڊيوڪ#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | malaysia = ''[[ملايو لقب#ملايو شاهي خاندان|(وڌيڪ...)]]'' | monaco = ''[[موناڪو جي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | netherlands = ''[[هالينڊ جي بادشاهت#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | norway = ''[[نارويجي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | parma = ''[[پارما جي ڊيوڪن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | portugal = ''[[پورچوگيزي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | russia = ''[[زار#روسي حاڪمن جو مڪمل انداز|(وڌيڪ...)]]'' | scotland = ''[[اسڪاٽلينڊ جي بادشاهن جو انداز#پوئين وچئين دور کان يونين جي قانونن تائين|(وڌيڪ...)]]'' | sicilies = ''[[ٻن سسليين جي بادشاهت#ٻن سسليين جي بادشاهه جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | spain-crown = ''[[اسپيني تاج جي لقبن ۽ اعزازن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | spain-heir = ''[[اسپيني تخت جي ظاهري وارث جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | sweden = ''[[سويڊني حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' }}}}} }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | captionstyle = line-height:normal;padding-bottom:0.2em;padding-top:0.2em; | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6;line-height:normal;padding:0.2em 0.2em | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext}}} </div>}}}} | label2 = {{ifempty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = {{#switch:{{lc:{{{cor-type}}}}} | britain = [[برطانوي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | france = [[فرانسيسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hre = [[پاڪ رومي شهنشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hungary = [[هنگري بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | japan = [[جاپاني شهنشاهه جي تخت نشيني|تخت نشيني]] | malaysia = [[ملائيشيا جي حاڪم جي تنصيب|تنصيب]] | norway = [[ناروي ۾ شاهي تاج پوشيون|تاج پوشي]] | ottoman = [[عثمان جي تلوار|تلوار ٻڌائڻ]] | poland = [[پولينڊ ۾ تاج پوشيون|تاج پوشي]] | russia = [[روسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | #default = {{ifempty|{{{cor-type|}}}|[[تاج پوشي]]}} }} | data3 = {{{coronation|}}} | label4 = تنصيب | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{#if:{{{pre-type|}}}|{{{pre-type}}}|پيشرو}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{#if:{{{suc-type|}}}|{{{suc-type}}}|جانشين}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{#if:{{{reg-type|}}}|{{{reg-type}}}|ريجنٽ}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext1}}} </div>}}}} | label9 = {{ifempty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{#if:{{{cor-type1|}}}|{{{cor-type1}}}|تاج پوشي}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{#if:{{{pre-type1|}}}|{{{pre-type1}}}|پيشرو}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{#if:{{{suc-type1|}}}|{{{suc-type1}}}|جانشين}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{#if:{{{reg-type1|}}}|{{{reg-type1}}}|ريجنٽ}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext2}}} </div>}}}} | label15 = {{ifempty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{#if:{{{cor-type2|}}}|{{{cor-type2}}}|تاج پوشي}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{#if:{{{pre-type2|}}}|{{{pre-type2}}}|پيشرو}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{#if:{{{suc-type2|}}}|{{{suc-type2}}}|جانشين}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{#if:{{{reg-type2|}}}|{{{reg-type2}}}|ريجنٽ}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext3}}} </div>}}}} | label21 = {{ifempty| {{{reign-type3|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{#if:{{{cor-type3|}}}|{{{cor-type3}}}|تاج پوشي}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{#if:{{{pre-type3|}}}|{{{pre-type3}}}|پيشرو}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{#if:{{{suc-type3|}}}|{{{suc-type3}}}|جانشين}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{#if:{{{reg-type3|}}}|{{{reg-type3}}}|ريجنٽ}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if:{{{succession4|}}}|{{{succession4}}} {{#if:{{{moretext4|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext4}}} </div>}}}} | label27 = {{ifempty| {{{reign-type4|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data27 = {{{reign4|}}} | label28 = {{#if:{{{cor-type4|}}}|{{{cor-type4}}}|تاج پوشي}} | data28 = {{{coronation4|}}} | label29 = {{#if:{{{pre-type4|}}}|{{{pre-type4}}}|پيشرو}} | data29 = {{{predecessor4|}}} | label30 = {{#if:{{{suc-type4|}}}|{{{suc-type4}}}|جانشين}} | data30 = {{{successor4|}}} | label31 = {{#if:{{{reg-type4|}}}|{{{reg-type4}}}|ريجنٽ}} | data31 = {{{regent4|}}} | header32 = {{#if:{{{succession5|}}}|{{{succession5}}} {{#if:{{{moretext5|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext5}}} </div>}}}} | label33 = {{ifempty| {{{reign-type5|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data33 = {{{reign5|}}} | label34 = {{#if:{{{cor-type5|}}}|{{{cor-type5}}}|تاج پوشي}} | data34 = {{{coronation5|}}} | label35 = {{#if:{{{pre-type5|}}}|{{{pre-type5}}}|پيشرو}} | data35 = {{{predecessor5|}}} | label36 = {{#if:{{{suc-type5|}}}|{{{suc-type5}}}|جانشين}} | data36 = {{{successor5|}}} | label37 = {{#if:{{{reg-type5|}}}|{{{reg-type5}}}|ريجنٽ}} | data37 = {{{regent5|}}} | header38 = {{#if:{{{succession6|}}}|{{{succession6}}} {{#if:{{{moretext6|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext6}}} </div>}}}} | label39 = {{ifempty| {{{reign-type6|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data39 = {{{reign6|}}} | label40 = {{#if:{{{cor-type6|}}}|{{{cor-type6}}}|تاج پوشي}} | data40 = {{{coronation6|}}} | label41 = {{#if:{{{pre-type6|}}}|{{{pre-type6}}}|پيشرو}} | data41 = {{{predecessor6|}}} | label42 = {{#if:{{{suc-type6|}}}|{{{suc-type6}}}|جانشين}} | data42 = {{{successor6|}}} | label43 = {{#if:{{{reg-type6|}}}|{{{reg-type6}}}|ريجنٽ}} | data43 = {{{regent6|}}} | header44 = {{#if:{{{succession7|}}}|{{{succession7}}} {{#if:{{{moretext7|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext7}}} </div>}}}} | label45 = {{ifempty| {{{reign-type7|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data45 = {{{reign7|}}} | label46 = {{#if:{{{cor-type7|}}}|{{{cor-type7}}}|تاج پوشي}} | data46 = {{{coronation7|}}} | label47 = {{#if:{{{pre-type7|}}}|{{{pre-type7}}}|پيشرو}} | data47 = {{{predecessor7|}}} | label48 = {{#if:{{{suc-type7|}}}|{{{suc-type7}}}|جانشين}} | data48 = {{{successor7|}}} | label49 = {{#if:{{{reg-type7|}}}|{{{reg-type7}}}|ريجنٽ}} | data49 = {{{regent7|}}} | header50 = {{#if:{{{succession8|}}}|{{{succession8}}} {{#if:{{{moretext8|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext8}}} </div>}}}} | label51 = {{ifempty| {{{reign-type8|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data51 = {{{reign8|}}} | label52 = {{#if:{{{cor-type8|}}}|{{{cor-type8}}}|تاج پوشي}} | data52 = {{{coronation8|}}} | label53 = {{#if:{{{pre-type8|}}}|{{{pre-type8}}}|پيشرو}} | data53 = {{{predecessor8|}}} | label54 = {{#if:{{{suc-type8|}}}|{{{suc-type8}}}|جانشين}} | data54 = {{{successor8|}}} | label55 = {{#if:{{{reg-type8|}}}|{{{reg-type8}}}|ريجنٽ}} | data55 = {{{regent8|}}} | header56 = {{#if:{{{succession9|}}}|{{{succession9}}} {{#if:{{{moretext9|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext9}}} </div>}}}} | label57 = {{ifempty| {{{reign-type9|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data57 = {{{reign9|}}} | label58 = {{#if:{{{cor-type9|}}}|{{{cor-type9}}}|تاج پوشي}} | data58 = {{{coronation9|}}} | label59 = {{#if:{{{pre-type9|}}}|{{{pre-type9}}}|پيشرو}} | data59 = {{{predecessor9|}}} | label60 = {{#if:{{{suc-type9|}}}|{{{suc-type9}}}|جانشين}} | data60 = {{{successor9|}}} | label61 = {{#if:{{{reg-type9|}}}|{{{reg-type9}}}|ريجنٽ}} | data61 = {{{regent9|}}} | header62 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label63 = پيدائش | data63 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | {{infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} |<!-- TITLETEXT SWITCH: EMBEDDED BY REALM (ALPHABETICALLY) --> ''{{{title|}}}'' <small>{{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[Emperor of Austria#Full titles|(more...)]]'' | belgium = ''[[Monarchy of Belgium#Title|(more...)]]'' | britain = ''[[Style of the British sovereign#Styles of British sovereigns|(more...)]]'' | china = ''[[Chinese sovereign|(more...)]]'' | cyprus = ''[[Style of the Greek Sovereign#List of changes to the royal style|(more...)]]'' | denmark = ''[[Style of the Danish sovereign|(more...)]]'' | en-sco = ''[[Style of the British sovereign#Styles of English and Scottish sovereigns|(more...)]]'' | england = ''[[Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|(more...)]]'' | ethiopia = ''[[Emperor of Ethiopia#Style|(more...)]]'' | france = ''[[Style of the French sovereign#List of changes to the royal style|(more...)]]'' | hre = ''[[Holy Roman Emperor#Coronation|(more...)]]'' | hungary = ''[[Styles of Hungarian sovereigns|(more...)]]'' | italy = ''[[Style of the Italian sovereign|(more...)]]'' | jerusalem = ''[[Kings of Jerusalem#Kings of Jerusalem (1099–1291)|(more...)]]'' | luxembourg = ''[[Grand Duke of Luxembourg#Full titles|(more...)]]'' | malaysia = ''[[Malay titles#Malay_royalty|(more...)]]'' | monaco = ''[[Style of the Monegasque sovereign|(more...)]]'' | netherlands = ''[[Monarchy of the Netherlands#Full title|(more...)]]'' | norway = ''[[Style of the Norwegian sovereign|(more...)]]'' | parma = ''[[List of Dukes of Parma|(more...)]]'' | portugal = ''[[Style of the Portuguese sovereign|(more...)]]'' | russia = ''[[Tsar#Full style of Russian Sovereigns|(more...)]]'' | scotland = ''[[Style of the monarchs of Scotland#From the late Middle Ages to the Acts of Union|(more...)]]'' | sicilies = ''[[Kingdom of the Two Sicilies#Titles of King of the Two Sicilies|(more...)]]'' | spain-crown = ''[[List of titles and honours of the Spanish Crown|(more...)]]'' | spain-heir = ''[[Titles held by the heir apparent to the Spanish Throne|(more...)]]'' | sweden = ''[[Style of the Swedish sovereign|(more...)]]'' }}}}}</small> }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imgw|}}}}}}|sizedefault=frameless|upleft=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6 | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext}}}</small>}}}}}} | label2 = {{ifempty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=فرمان روائي|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=فرمان روائي|معياد عھدو}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = {{#switch:{{lc:{{{cor-type}}}}} | britain = [[تاجپوشي]] | france = [[تاجپوشي]] | hre = [[تاجپوشي]] | hungary = [[تاجپوشي]] | japan = [[تخت نشيني]] | malaysia = [[تنصيب]] | norway = [[تاجپوشي]] | ottoman = [[تلوار]] | poland = [[تاجپوشي]] | russia = [[تاجپوشي]] | #default = {{{cor-type|[[تاجپوشي]]}}} | data3 = {{{coronation|}}} }} | label4 = عھدو | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{{pre-type|پيشرو}}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{{suc-type|جانشين}}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{{reg-type|ريجنٽ}}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext1}}}</small>}}}}}} | label9 = {{ifempty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=معياد عھدو|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=معياد عھدو|فرمان روائي}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{{cor-type1|تاجپوشي}}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{{pre-type1|پيشرو}}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{{suc-type1|جانشين}}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{{reg-type1|ريجنٽ}}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext2}}}</small>}}}}}} | label15 = {{ifempty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=معياد عھدو|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=معياد عھدو|فرمان روائي}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{{cor-type2|تاجپوشي}}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{{pre-type2|پيشرو}}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{{suc-type2|جانشين}}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{{reg-type2|ريجنٽ}}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext3}}}</small>}}}}}} | label21 = {{ifempty| {{{reign-type3|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=معياد عھدو|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=معياد عھدو|فرمان روائي}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{{cor-type3|تاجپوشي}}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{{pre-type3|پيشرو}}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{{suc-type3|جانشين}}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{{reg-type3|ريجنٽ}}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label27 = جيون ساٿي | data27 = {{{queen|}}} | label28 = {{{spouse-type|{{#switch:{{{type}}}|monarch={{#switch:{{{consort}}}|yes=جيون ساٿي|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=جيون ساٿي|جيون ساٿي}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|majesty={{#switch:{{{consort}}}|yes=جيون ساٿي|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=جيون ساٿي|جيون ساٿي}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|جيون ساٿي}}}}} | data28 = {{{spouse|}}} | label29 = {{{spouses-type|جيون ساٿي}}}<!--FOOLPROOFING. USE NOT GENERALLY ENCOURAGED: USE spouse--> | data29 = {{{spouses|}}} | label30 = {{#if:{{{spouse 2|}}} | جيون ساٿي | جيون ساٿي }} | data30 = {{#if: {{{spouse 1|}}}| {{unbulleted list | {{{spouse 1}}} | {{{spouse 2|}}} | {{{spouse 3|}}} | {{{spouse 4|}}} | {{{spouse 5|}}} | {{{spouse 6|}}} | {{{spouse 7|}}} | {{{spouse 8|}}} | {{{spouse 9|}}} }}}} | label31 = نسل{{#if:{{{issue-link|}}}|<br><span style="font-size:smaller; font-weight:normal">''[[{{{issue-link}}}|{{#if:{{{issue-pipe|}}}|{{{issue-pipe}}}|تفصيل}}]]''</span>}} | data31 = {{{issue|}}} | data32 = {{#if:{{{full name|}}}{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}{{{era dates|}}}{{{regnal name|}}}{{{posthumous name|}}}{{{temple name|}}}| {{Infobox|bodystyle=border-collapse:collapse; border-spacing:0px; border:none; width:100%; margin:0px; font-size:100%; clear:none; float:none | headerstyle = text-align:right | datastyle = text-align:right; padding-left:0.7em; | header1 = {{#if:{{{full name|}}}|پورو نالو}} | class2 = nickname <!-- "nickname" is the correct parameter value for hCard --> | data2 = {{{full name|}}} | header3 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}|مڪمل نالو}} | data4 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}| {{unbulleted list | 1 = {{#if: {{{family_name|}}} | [[Chinese surname|ڪٽنب نالو]]: <span class="nickname">{{{family_name}}}</span> }} | 2 = {{#if: {{{clan_name|}}} | [[Chinese surname|قبائلي نالو]]: <span class="nickname">{{{clan_name}}}</span> }} | 3 = {{#if: {{{given_name|}}} | [[Chinese given name|عطا ڪيل نالو]]: <span class="nickname">{{{given_name}}}</span> }} }}}} | header5 = {{#if: {{{era dates|}}} |زمانو {{#if:{{{era name|}}}|name and&nbsp;}}dates}} | data6 = {{#if: {{{era dates|}}} | {{#if:{{{era name|}}}|{{{era name}}}:&nbsp;}}{{{era dates}}} }} | header7 = {{#if: {{{regnal name|}}} |[[Regnal name]]}} | data8 = {{{regnal name|}}} | header9 = {{#if: {{{posthumous name|}}} | [[Posthumous name]]}} | data10 = {{{posthumous name|}}} | header11 = {{#if: {{{temple name|}}} | [[Temple name]] }} | data12 = {{{temple name|}}} }} }} | label33 = {{{native_lang1}}} | data33 = {{#if: {{{native_lang1|}}}|{{{native_lang1_name1|}}}}} | label34 = {{{native_lang2}}} | data34 = {{#if: {{{native_lang2|}}}|{{{native_lang2_name1|}}}}} | label35 = {{{native_lang3}}} | data35 = {{#if: {{{native_lang3|}}}|{{{native_lang3_name1|}}}}} | label36 = {{{native_lang4}}} | data36 = {{#if: {{{native_lang4|}}}|{{{native_lang4_name1|}}}}} | label37 = {{{native_lang5}}} | data37 = {{#if: {{{native_lang5|}}}|{{{native_lang5_name1|}}}}} | label38 = گهراڻو |{{{house-type|{{#switch:{{{house-type}}}|گهراڻو }}}}} | data38 = {{{house|}}} | label39 = گهراڻو|{{{house-type|{{#switch:{{{house-type}}}| گهراڻو}}}}} | data39 = {{{royal house|}}} | label40 = [[شاھي گھراڻو]] | data40 = {{{dynasty|}}} | label41 = پيءُ | data41 = {{{father|}}} | label42 = ماءُ | data42 = {{{mother|}}} | label43 = جنم | data43 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | label44 = لاڏاڻو | data44 = {{br separated entries| {{{death_date|}}} | {{{death_place|}}} }} | label45 = تدفين | data45 = {{br separated entries |1= {{{burial_date|{{{date of burial|}}}}}} |2= {{#if:{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}|<span class="label">{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}</span>}} }} | label46 = مذھب | data46 = {{{religion|}}} | label47 = پيشو | data47 = {{{occupation|}}} | label48 = {{#if:{{{signature_type|}}}| {{{signature_type}}} | دستخط }} | data48 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|125px|alt={{{signature_alt|}}}|{{PAGENAME}} جي دستخط]]}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[Category:Biography template using pronunciation]]}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3d0dx2v41sgdl3a5dp3xi8qj7ju11fl 380654 380653 2026-05-25T13:27:47Z Intisar Ali 8681 /* */ 380654 wikitext text/x-wiki {{infobox | child = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|| {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} }} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title|}}}'' {{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[آسٽريا جو شهنشاهه#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | belgium = ''[[بيلجيم جي بادشاهت#لقب|(وڌيڪ...)]]'' | britain = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#برطانوي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | china = ''[[چيني حاڪم|(وڌيڪ...)]]'' | cyprus = ''[[يوناني حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | denmark = ''[[ڊينمارڪي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | en-sco = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي ۽ اسڪاٽش حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | england = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | ethiopia = ''[[ايٿوپيا جو شهنشاهه#انداز|(وڌيڪ...)]]'' | france = ''[[فرانسيسي حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | hre = ''[[پاڪ رومي شهنشاهه#تاج پوشي|(وڌيڪ...)]]'' | hungary = ''[[هنگري حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | italy = ''[[اطالوي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | jerusalem = ''[[يروشلم جا بادشاهه#يروشلم جا بادشاهه (1099–1291)|(وڌيڪ...)]]'' | luxembourg = ''[[لگزمبرگ جو گرانڊ ڊيوڪ#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | malaysia = ''[[ملايو لقب#ملايو شاهي خاندان|(وڌيڪ...)]]'' | monaco = ''[[موناڪو جي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | netherlands = ''[[هالينڊ جي بادشاهت#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | norway = ''[[نارويجي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | parma = ''[[پارما جي ڊيوڪن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | portugal = ''[[پورچوگيزي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | russia = ''[[زار#روسي حاڪمن جو مڪمل انداز|(وڌيڪ...)]]'' | scotland = ''[[اسڪاٽلينڊ جي بادشاهن جو انداز#پوئين وچئين دور کان يونين جي قانونن تائين|(وڌيڪ...)]]'' | sicilies = ''[[ٻن سسليين جي بادشاهت#ٻن سسليين جي بادشاهه جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | spain-crown = ''[[اسپيني تاج جي لقبن ۽ اعزازن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | spain-heir = ''[[اسپيني تخت جي ظاهري وارث جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | sweden = ''[[سويڊني حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' }}}}} }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | captionstyle = line-height:normal;padding-bottom:0.2em;padding-top:0.2em; | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6;line-height:normal;padding:0.2em 0.2em | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext}}} </div>}}}} | label2 = {{ifempty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = {{#switch:{{lc:{{{cor-type}}}}} | britain = [[برطانوي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | france = [[فرانسيسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hre = [[پاڪ رومي شهنشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hungary = [[هنگري بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | japan = [[جاپاني شهنشاهه جي تخت نشيني|تخت نشيني]] | malaysia = [[ملائيشيا جي حاڪم جي تنصيب|تنصيب]] | norway = [[ناروي ۾ شاهي تاج پوشيون|تاج پوشي]] | ottoman = [[عثمان جي تلوار|تلوار ٻڌائڻ]] | poland = [[پولينڊ ۾ تاج پوشيون|تاج پوشي]] | russia = [[روسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | #default = {{ifempty|{{{cor-type|}}}|[[تاج پوشي]]}} }} | data3 = {{{coronation|}}} | label4 = تنصيب | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{#if:{{{pre-type|}}}|{{{pre-type}}}|پيشرو}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{#if:{{{suc-type|}}}|{{{suc-type}}}|جانشين}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{#if:{{{reg-type|}}}|{{{reg-type}}}|ريجنٽ}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext1}}} </div>}}}} | label9 = {{ifempty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{#if:{{{cor-type1|}}}|{{{cor-type1}}}|تاج پوشي}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{#if:{{{pre-type1|}}}|{{{pre-type1}}}|پيشرو}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{#if:{{{suc-type1|}}}|{{{suc-type1}}}|جانشين}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{#if:{{{reg-type1|}}}|{{{reg-type1}}}|ريجنٽ}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext2}}} </div>}}}} | label15 = {{ifempty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{#if:{{{cor-type2|}}}|{{{cor-type2}}}|تاج پوشي}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{#if:{{{pre-type2|}}}|{{{pre-type2}}}|پيشرو}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{#if:{{{suc-type2|}}}|{{{suc-type2}}}|جانشين}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{#if:{{{reg-type2|}}}|{{{reg-type2}}}|ريجنٽ}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext3}}} </div>}}}} | label21 = {{ifempty| {{{reign-type3|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{#if:{{{cor-type3|}}}|{{{cor-type3}}}|تاج پوشي}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{#if:{{{pre-type3|}}}|{{{pre-type3}}}|پيشرو}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{#if:{{{suc-type3|}}}|{{{suc-type3}}}|جانشين}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{#if:{{{reg-type3|}}}|{{{reg-type3}}}|ريجنٽ}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if:{{{succession4|}}}|{{{succession4}}} {{#if:{{{moretext4|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext4}}} </div>}}}} | label27 = {{ifempty| {{{reign-type4|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data27 = {{{reign4|}}} | label28 = {{#if:{{{cor-type4|}}}|{{{cor-type4}}}|تاج پوشي}} | data28 = {{{coronation4|}}} | label29 = {{#if:{{{pre-type4|}}}|{{{pre-type4}}}|پيشرو}} | data29 = {{{predecessor4|}}} | label30 = {{#if:{{{suc-type4|}}}|{{{suc-type4}}}|جانشين}} | data30 = {{{successor4|}}} | label31 = {{#if:{{{reg-type4|}}}|{{{reg-type4}}}|ريجنٽ}} | data31 = {{{regent4|}}} | header32 = {{#if:{{{succession5|}}}|{{{succession5}}} {{#if:{{{moretext5|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext5}}} </div>}}}} | label33 = {{ifempty| {{{reign-type5|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data33 = {{{reign5|}}} | label34 = {{#if:{{{cor-type5|}}}|{{{cor-type5}}}|تاج پوشي}} | data34 = {{{coronation5|}}} | label35 = {{#if:{{{pre-type5|}}}|{{{pre-type5}}}|پيشرو}} | data35 = {{{predecessor5|}}} | label36 = {{#if:{{{suc-type5|}}}|{{{suc-type5}}}|جانشين}} | data36 = {{{successor5|}}} | label37 = {{#if:{{{reg-type5|}}}|{{{reg-type5}}}|ريجنٽ}} | data37 = {{{regent5|}}} | header38 = {{#if:{{{succession6|}}}|{{{succession6}}} {{#if:{{{moretext6|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext6}}} </div>}}}} | label39 = {{ifempty| {{{reign-type6|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data39 = {{{reign6|}}} | label40 = {{#if:{{{cor-type6|}}}|{{{cor-type6}}}|تاج پوشي}} | data40 = {{{coronation6|}}} | label41 = {{#if:{{{pre-type6|}}}|{{{pre-type6}}}|پيشرو}} | data41 = {{{predecessor6|}}} | label42 = {{#if:{{{suc-type6|}}}|{{{suc-type6}}}|جانشين}} | data42 = {{{successor6|}}} | label43 = {{#if:{{{reg-type6|}}}|{{{reg-type6}}}|ريجنٽ}} | data43 = {{{regent6|}}} | header44 = {{#if:{{{succession7|}}}|{{{succession7}}} {{#if:{{{moretext7|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext7}}} </div>}}}} | label45 = {{ifempty| {{{reign-type7|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data45 = {{{reign7|}}} | label46 = {{#if:{{{cor-type7|}}}|{{{cor-type7}}}|تاج پوشي}} | data46 = {{{coronation7|}}} | label47 = {{#if:{{{pre-type7|}}}|{{{pre-type7}}}|پيشرو}} | data47 = {{{predecessor7|}}} | label48 = {{#if:{{{suc-type7|}}}|{{{suc-type7}}}|جانشين}} | data48 = {{{successor7|}}} | label49 = {{#if:{{{reg-type7|}}}|{{{reg-type7}}}|ريجنٽ}} | data49 = {{{regent7|}}} | header50 = {{#if:{{{succession8|}}}|{{{succession8}}} {{#if:{{{moretext8|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext8}}} </div>}}}} | label51 = {{ifempty| {{{reign-type8|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data51 = {{{reign8|}}} | label52 = {{#if:{{{cor-type8|}}}|{{{cor-type8}}}|تاج پوشي}} | data52 = {{{coronation8|}}} | label53 = {{#if:{{{pre-type8|}}}|{{{pre-type8}}}|پيشرو}} | data53 = {{{predecessor8|}}} | label54 = {{#if:{{{suc-type8|}}}|{{{suc-type8}}}|جانشين}} | data54 = {{{successor8|}}} | label55 = {{#if:{{{reg-type8|}}}|{{{reg-type8}}}|ريجنٽ}} | data55 = {{{regent8|}}} | header56 = {{#if:{{{succession9|}}}|{{{succession9}}} {{#if:{{{moretext9|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext9}}} </div>}}}} | label57 = {{ifempty| {{{reign-type9|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data57 = {{{reign9|}}} | label58 = {{#if:{{{cor-type9|}}}|{{{cor-type9}}}|تاج پوشي}} | data58 = {{{coronation9|}}} | label59 = {{#if:{{{pre-type9|}}}|{{{pre-type9}}}|پيشرو}} | data59 = {{{predecessor9|}}} | label60 = {{#if:{{{suc-type9|}}}|{{{suc-type9}}}|جانشين}} | data60 = {{{successor9|}}} | label61 = {{#if:{{{reg-type9|}}}|{{{reg-type9}}}|ريجنٽ}} | data61 = {{{regent9|}}} | header62 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label63 = ڄائو | data63 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | label64 = وفات | data64 = {{br separated entries| {{{death_date|}}} | {{{death_place|}}} }} | label65 = تدفين | data65 = {{br separated entries |1= {{{burial_date|{{{date of burial|}}}}}} |2= {{#if:{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}|<div style="display:inline" class="label">{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}</div>}} }} | label66 = همسر | data66 = {{{queen|}}} | label67 = {{{spouse-type|{{#switch:{{{type}}}|monarch={{#switch:{{{consort}}}|yes=زال/مڙس|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=زال/مڙس|همسر}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|majesty={{#switch:{{{consort}}}|yes=زال/مڙس|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=زال/مڙس|همسر}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|زال/مڙس}}}}} | data67 = {{{spouse|}}} | label68 = {{#if:{{{spouses-type|}}}|{{{spouses-type}}}|زال/مڙس}}<!--FOOLPROOFING. USE NOT GENERALLY ENCOURAGED: USE spouse--> | data68 = {{{spouses|}}} | label69 = {{#if:{{{spouse 2|}}} | زالون | زال }} | data69 = {{#if: {{{spouse 1|}}}| {{unbulleted list | {{{spouse 1}}} | {{{spouse 2|}}} | {{{spouse 3|}}} | {{{spouse 4|}}} | {{{spouse 5|}}} | {{{spouse 6|}}} | {{{spouse 7|}}} | {{{spouse 8|}}} | {{{spouse 9|}}} }}}} | label70 = {{#if:{{{issue-type|}}}|{{{issue-type}}}|اولاد}}{{#if:{{{issue-link|}}}|<br><span style="font-weight:normal">''[[{{{issue-link}}}|{{#if:{{{issue-pipe|}}}|{{{issue-pipe}}}|تفصيل}}]]''</span>}} | data70 = {{{issue|}}} | data71 = {{#if:{{{full name|}}}{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}{{{era dates|}}}{{{regnal name|}}}{{{posthumous name|}}}{{{temple name|}}}| {{Infobox|bodystyle=border-collapse:collapse; border-spacing:0px; border:none; width:100%; margin:0px; font-size:100%; clear:none; float:none | headerstyle = text-align:left | datastyle = text-align:left; padding-left:0.7em; | header1 = {{#if:{{{full name|}}}|پورو نالو}} | class2 = nickname <!-- "nickname" is the correct parameter value for hCard --> | data2 = {{{full name|}}} | header3 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}|پورو نالو}} | data4 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}| {{unbulleted list | 1 = {{#if: {{{family_name|}}} | [[چيني خانداني نالو|خانداني نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{family_name}}}</div> }} | 2 = {{#if: {{{clan_name|}}} | [[چيني خانداني نالو|قبيلائي نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{clan_name}}}</div> }} | 3 = {{#if: {{{given_name|}}} | [[چيني ڏنل نالو|ڏنل نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{given_name}}}</div> }} }}}} | header5 = {{#if: {{{era dates|}}} |دور {{#if:{{{era name|}}}|جو نالو ۽&nbsp;}}تاريخون}} | data6 = {{#if: {{{era dates|}}} | {{#if:{{{era name|}}}|{{{era name}}}:&nbsp;}}{{{era dates}}} }} | header7 = {{#if: {{{regnal name|}}} |[[حڪمراني نالو]]}} | data8 = {{{regnal name|}}} | header9 = {{#if: {{{posthumous name|}}} | [[وفات کانپوءِ ڏنل نالو]]}} | data10 = {{{posthumous name|}}} | header11 = {{#if: {{{temple name|}}} | [[مندر نالو]] }} | data12 = {{{temple name|}}} }} }} | label72 = {{{native_lang1}}} | data72 = {{#if: {{{native_lang1|}}}|{{{native_lang1_name1|}}}}} | label73 = {{{native_lang2}}} | data73 = {{#if: {{{native_lang2|}}}|{{{native_lang2_name1|}}}}} | label74 = {{{native_lang3}}} | data74 = {{#if: {{{native_lang3|}}}|{{{native_lang3_name1|}}}}} | label75 = {{{native_lang4}}} | data75 = {{#if: {{{native_lang4|}}}|{{{native_lang4_name1|}}}}} | label76 = {{{native_lang5}}} | data76 = {{#if: {{{native_lang5|}}}|{{{native_lang5_name1|}}}}} | label77 = [[گهراڻو|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|گهر}}]] | data77 = {{{house|}}} | label78 = [[گهراڻو|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|گهر}}]] | data78 = {{{royal house|}}} | label79 = [[گهراڻو]] | data79 = {{{dynasty|}}} | label80 = پيءُ | data80 = {{{father|}}} | label81 = ماءُ | data81 = {{{mother|}}} | label82 = مذهب | data82 = {{{religion|}}} | label83 = پيشو | data83 = {{{occupation|}}} | label84 = {{#if:{{{signature_type|}}}| {{{signature_type}}} | صحيح }} | data84 = {{#if:{{{signature|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{signature|}}}|size=125px|alt={{{signature_alt|}}}|title={{{name<includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} جي صحيح}}}} | data85 = {{{module|}}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[زمرو:تلفظ استعمال ڪندڙ سوانحي سانچو]]}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:نامعلوم پيراميٽرن سان انفوباڪس رائلٽي استعمال ڪندڙ صفحا|VALUE{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[سانچو:Infobox royalty]] with unknown parameter "VALUE"|ignoreblank=y| 2 | alt | birth_date | birth_name | birth_place | burial_date | burial_place | caption | clan_name | consort | cor-type | cor-type1 | cor-type2 | cor-type3 | cor-type4 | cor-type5 | cor-type6 | cor-type7 | cor-type8 | cor-type9 | coronation | coronation1 | coronation2 | coronation3 | coronation4 | coronation5 | coronation6 | coronation7 | coronation8 | coronation9 | date of burial | death_date | death_place | dynasty | embed | era dates | era name | family_name | father | full name | given_name | house | house-type | image | image_size | investiture | issue | issue-link | issue-pipe | issue-type | module | more | moretext | moretext1 | moretext2 | moretext3 | moretext4 | moretext5 | moretext6 | moretext7 | moretext8 | moretext9 | mother | name | native_lang1 | native_lang1_name1 | native_lang2 | native_lang2_name1 | native_lang3 | native_lang3_name1 | native_lang4 | native_lang4_name1 | native_lang5 | native_lang5_name1 | occupation | place of burial | posthumous name | pre-type | pre-type1 | pre-type2 | pre-type3 | pre-type4 | pre-type5 | pre-type6 | pre-type7 | pre-type8 | pre-type9 | predecessor | predecessor1 | predecessor2 | predecessor3 | predecessor4 | predecessor5 | predecessor6 | predecessor7 | predecessor8 | predecessor9 | queen | reg-type | reg-type1 | reg-type2 | reg-type3 | reg-type4 | reg-type5 | reg-type6 | reg-type7 | reg-type8 | reg-type9 | regent | regent1 | regent2 | regent3 | regent4 | regent5 | regent6 | regent7 | regent8 | regent9 | regnal name | reign | reign-type | reign-type1 | reign-type2 | reign-type3 | reign-type4 | reign-type5 | reign-type6 | reign-type7 | reign-type8 | reign-type9 | reign1 | reign2 | reign3 | reign4 | reign5 | reign6 | reign7 | reign8 | reign9 | religion | royal house | signature | signature_alt | signature_type | spouse | spouse 1 | spouse 2 | spouse 3 | spouse 4 | spouse 5 | spouse 6 | spouse 7 | spouse 8 | spouse 9 | spouse-type | spouses | spouses-type | suc-type | suc-type1 | suc-type2 | suc-type3 | suc-type4 | suc-type5 | suc-type6 | suc-type7 | suc-type8 | suc-type9 | succession | succession1 | succession2 | succession3 | succession4 | succession5 | succession6 | succession7 | succession8 | succession9 | successor | successor1 | successor2 | successor3 | successor4 | successor5 | successor6 | successor7 | successor8 | successor9 | temple name | title | titletext | type }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> | 2equb8r1nqzbrsiliciv31aqxerkdoj 380655 380654 2026-05-25T13:29:15Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali [[سانچو:ڄاڻخانو شاھي اقتدار]] کي [[سانچو:Infobox royalty]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 380654 wikitext text/x-wiki {{infobox | child = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|yes}} | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{#ifeq:{{lc:{{{embed|}}}}}|yes|| {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} }} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} | ''{{{title|}}}'' {{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[آسٽريا جو شهنشاهه#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | belgium = ''[[بيلجيم جي بادشاهت#لقب|(وڌيڪ...)]]'' | britain = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#برطانوي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | china = ''[[چيني حاڪم|(وڌيڪ...)]]'' | cyprus = ''[[يوناني حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | denmark = ''[[ڊينمارڪي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | en-sco = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي ۽ اسڪاٽش حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | england = ''[[برطانوي حاڪم جو انداز#انگريزي حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | ethiopia = ''[[ايٿوپيا جو شهنشاهه#انداز|(وڌيڪ...)]]'' | france = ''[[فرانسيسي حاڪم جو انداز#شاهي انداز ۾ تبديلين جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | hre = ''[[پاڪ رومي شهنشاهه#تاج پوشي|(وڌيڪ...)]]'' | hungary = ''[[هنگري حاڪمن جا انداز|(وڌيڪ...)]]'' | italy = ''[[اطالوي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | jerusalem = ''[[يروشلم جا بادشاهه#يروشلم جا بادشاهه (1099–1291)|(وڌيڪ...)]]'' | luxembourg = ''[[لگزمبرگ جو گرانڊ ڊيوڪ#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | malaysia = ''[[ملايو لقب#ملايو شاهي خاندان|(وڌيڪ...)]]'' | monaco = ''[[موناڪو جي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | netherlands = ''[[هالينڊ جي بادشاهت#مڪمل لقب|(وڌيڪ...)]]'' | norway = ''[[نارويجي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | parma = ''[[پارما جي ڊيوڪن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | portugal = ''[[پورچوگيزي حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' | russia = ''[[زار#روسي حاڪمن جو مڪمل انداز|(وڌيڪ...)]]'' | scotland = ''[[اسڪاٽلينڊ جي بادشاهن جو انداز#پوئين وچئين دور کان يونين جي قانونن تائين|(وڌيڪ...)]]'' | sicilies = ''[[ٻن سسليين جي بادشاهت#ٻن سسليين جي بادشاهه جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | spain-crown = ''[[اسپيني تاج جي لقبن ۽ اعزازن جي فهرست|(وڌيڪ...)]]'' | spain-heir = ''[[اسپيني تخت جي ظاهري وارث جا لقب|(وڌيڪ...)]]'' | sweden = ''[[سويڊني حاڪم جو انداز|(وڌيڪ...)]]'' }}}}} }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | captionstyle = line-height:normal;padding-bottom:0.2em;padding-top:0.2em; | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6;line-height:normal;padding:0.2em 0.2em | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext}}} </div>}}}} | label2 = {{ifempty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = {{#switch:{{lc:{{{cor-type}}}}} | britain = [[برطانوي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | france = [[فرانسيسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hre = [[پاڪ رومي شهنشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | hungary = [[هنگري بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | japan = [[جاپاني شهنشاهه جي تخت نشيني|تخت نشيني]] | malaysia = [[ملائيشيا جي حاڪم جي تنصيب|تنصيب]] | norway = [[ناروي ۾ شاهي تاج پوشيون|تاج پوشي]] | ottoman = [[عثمان جي تلوار|تلوار ٻڌائڻ]] | poland = [[پولينڊ ۾ تاج پوشيون|تاج پوشي]] | russia = [[روسي بادشاهه جي تاج پوشي|تاج پوشي]] | #default = {{ifempty|{{{cor-type|}}}|[[تاج پوشي]]}} }} | data3 = {{{coronation|}}} | label4 = تنصيب | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{#if:{{{pre-type|}}}|{{{pre-type}}}|پيشرو}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{#if:{{{suc-type|}}}|{{{suc-type}}}|جانشين}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{#if:{{{reg-type|}}}|{{{reg-type}}}|ريجنٽ}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext1}}} </div>}}}} | label9 = {{ifempty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{#if:{{{cor-type1|}}}|{{{cor-type1}}}|تاج پوشي}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{#if:{{{pre-type1|}}}|{{{pre-type1}}}|پيشرو}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{#if:{{{suc-type1|}}}|{{{suc-type1}}}|جانشين}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{#if:{{{reg-type1|}}}|{{{reg-type1}}}|ريجنٽ}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext2}}} </div>}}}} | label15 = {{ifempty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{#if:{{{cor-type2|}}}|{{{cor-type2}}}|تاج پوشي}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{#if:{{{pre-type2|}}}|{{{pre-type2}}}|پيشرو}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{#if:{{{suc-type2|}}}|{{{suc-type2}}}|جانشين}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{#if:{{{reg-type2|}}}|{{{reg-type2}}}|ريجنٽ}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext3}}} </div>}}}} | label21 = {{ifempty| {{{reign-type3|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{#if:{{{cor-type3|}}}|{{{cor-type3}}}|تاج پوشي}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{#if:{{{pre-type3|}}}|{{{pre-type3}}}|پيشرو}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{#if:{{{suc-type3|}}}|{{{suc-type3}}}|جانشين}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{#if:{{{reg-type3|}}}|{{{reg-type3}}}|ريجنٽ}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if:{{{succession4|}}}|{{{succession4}}} {{#if:{{{moretext4|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext4}}} </div>}}}} | label27 = {{ifempty| {{{reign-type4|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data27 = {{{reign4|}}} | label28 = {{#if:{{{cor-type4|}}}|{{{cor-type4}}}|تاج پوشي}} | data28 = {{{coronation4|}}} | label29 = {{#if:{{{pre-type4|}}}|{{{pre-type4}}}|پيشرو}} | data29 = {{{predecessor4|}}} | label30 = {{#if:{{{suc-type4|}}}|{{{suc-type4}}}|جانشين}} | data30 = {{{successor4|}}} | label31 = {{#if:{{{reg-type4|}}}|{{{reg-type4}}}|ريجنٽ}} | data31 = {{{regent4|}}} | header32 = {{#if:{{{succession5|}}}|{{{succession5}}} {{#if:{{{moretext5|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext5}}} </div>}}}} | label33 = {{ifempty| {{{reign-type5|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data33 = {{{reign5|}}} | label34 = {{#if:{{{cor-type5|}}}|{{{cor-type5}}}|تاج پوشي}} | data34 = {{{coronation5|}}} | label35 = {{#if:{{{pre-type5|}}}|{{{pre-type5}}}|پيشرو}} | data35 = {{{predecessor5|}}} | label36 = {{#if:{{{suc-type5|}}}|{{{suc-type5}}}|جانشين}} | data36 = {{{successor5|}}} | label37 = {{#if:{{{reg-type5|}}}|{{{reg-type5}}}|ريجنٽ}} | data37 = {{{regent5|}}} | header38 = {{#if:{{{succession6|}}}|{{{succession6}}} {{#if:{{{moretext6|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext6}}} </div>}}}} | label39 = {{ifempty| {{{reign-type6|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data39 = {{{reign6|}}} | label40 = {{#if:{{{cor-type6|}}}|{{{cor-type6}}}|تاج پوشي}} | data40 = {{{coronation6|}}} | label41 = {{#if:{{{pre-type6|}}}|{{{pre-type6}}}|پيشرو}} | data41 = {{{predecessor6|}}} | label42 = {{#if:{{{suc-type6|}}}|{{{suc-type6}}}|جانشين}} | data42 = {{{successor6|}}} | label43 = {{#if:{{{reg-type6|}}}|{{{reg-type6}}}|ريجنٽ}} | data43 = {{{regent6|}}} | header44 = {{#if:{{{succession7|}}}|{{{succession7}}} {{#if:{{{moretext7|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext7}}} </div>}}}} | label45 = {{ifempty| {{{reign-type7|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data45 = {{{reign7|}}} | label46 = {{#if:{{{cor-type7|}}}|{{{cor-type7}}}|تاج پوشي}} | data46 = {{{coronation7|}}} | label47 = {{#if:{{{pre-type7|}}}|{{{pre-type7}}}|پيشرو}} | data47 = {{{predecessor7|}}} | label48 = {{#if:{{{suc-type7|}}}|{{{suc-type7}}}|جانشين}} | data48 = {{{successor7|}}} | label49 = {{#if:{{{reg-type7|}}}|{{{reg-type7}}}|ريجنٽ}} | data49 = {{{regent7|}}} | header50 = {{#if:{{{succession8|}}}|{{{succession8}}} {{#if:{{{moretext8|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext8}}} </div>}}}} | label51 = {{ifempty| {{{reign-type8|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data51 = {{{reign8|}}} | label52 = {{#if:{{{cor-type8|}}}|{{{cor-type8}}}|تاج پوشي}} | data52 = {{{coronation8|}}} | label53 = {{#if:{{{pre-type8|}}}|{{{pre-type8}}}|پيشرو}} | data53 = {{{predecessor8|}}} | label54 = {{#if:{{{suc-type8|}}}|{{{suc-type8}}}|جانشين}} | data54 = {{{successor8|}}} | label55 = {{#if:{{{reg-type8|}}}|{{{reg-type8}}}|ريجنٽ}} | data55 = {{{regent8|}}} | header56 = {{#if:{{{succession9|}}}|{{{succession9}}} {{#if:{{{moretext9|}}}|<div style="display:inline;font-weight:normal">{{{moretext9}}} </div>}}}} | label57 = {{ifempty| {{{reign-type9|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=مدت|{{#switch:{{{2}}}|consort=مدت|دور حڪومت}}}} }} | data57 = {{{reign9|}}} | label58 = {{#if:{{{cor-type9|}}}|{{{cor-type9}}}|تاج پوشي}} | data58 = {{{coronation9|}}} | label59 = {{#if:{{{pre-type9|}}}|{{{pre-type9}}}|پيشرو}} | data59 = {{{predecessor9|}}} | label60 = {{#if:{{{suc-type9|}}}|{{{suc-type9}}}|جانشين}} | data60 = {{{successor9|}}} | label61 = {{#if:{{{reg-type9|}}}|{{{reg-type9}}}|ريجنٽ}} | data61 = {{{regent9|}}} | header62 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label63 = ڄائو | data63 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | label64 = وفات | data64 = {{br separated entries| {{{death_date|}}} | {{{death_place|}}} }} | label65 = تدفين | data65 = {{br separated entries |1= {{{burial_date|{{{date of burial|}}}}}} |2= {{#if:{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}|<div style="display:inline" class="label">{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}</div>}} }} | label66 = همسر | data66 = {{{queen|}}} | label67 = {{{spouse-type|{{#switch:{{{type}}}|monarch={{#switch:{{{consort}}}|yes=زال/مڙس|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=زال/مڙس|همسر}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|majesty={{#switch:{{{consort}}}|yes=زال/مڙس|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=زال/مڙس|همسر}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|زال/مڙس}}}}} | data67 = {{{spouse|}}} | label68 = {{#if:{{{spouses-type|}}}|{{{spouses-type}}}|زال/مڙس}}<!--FOOLPROOFING. USE NOT GENERALLY ENCOURAGED: USE spouse--> | data68 = {{{spouses|}}} | label69 = {{#if:{{{spouse 2|}}} | زالون | زال }} | data69 = {{#if: {{{spouse 1|}}}| {{unbulleted list | {{{spouse 1}}} | {{{spouse 2|}}} | {{{spouse 3|}}} | {{{spouse 4|}}} | {{{spouse 5|}}} | {{{spouse 6|}}} | {{{spouse 7|}}} | {{{spouse 8|}}} | {{{spouse 9|}}} }}}} | label70 = {{#if:{{{issue-type|}}}|{{{issue-type}}}|اولاد}}{{#if:{{{issue-link|}}}|<br><span style="font-weight:normal">''[[{{{issue-link}}}|{{#if:{{{issue-pipe|}}}|{{{issue-pipe}}}|تفصيل}}]]''</span>}} | data70 = {{{issue|}}} | data71 = {{#if:{{{full name|}}}{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}{{{era dates|}}}{{{regnal name|}}}{{{posthumous name|}}}{{{temple name|}}}| {{Infobox|bodystyle=border-collapse:collapse; border-spacing:0px; border:none; width:100%; margin:0px; font-size:100%; clear:none; float:none | headerstyle = text-align:left | datastyle = text-align:left; padding-left:0.7em; | header1 = {{#if:{{{full name|}}}|پورو نالو}} | class2 = nickname <!-- "nickname" is the correct parameter value for hCard --> | data2 = {{{full name|}}} | header3 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}|پورو نالو}} | data4 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}| {{unbulleted list | 1 = {{#if: {{{family_name|}}} | [[چيني خانداني نالو|خانداني نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{family_name}}}</div> }} | 2 = {{#if: {{{clan_name|}}} | [[چيني خانداني نالو|قبيلائي نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{clan_name}}}</div> }} | 3 = {{#if: {{{given_name|}}} | [[چيني ڏنل نالو|ڏنل نالو]]: <div style="display:inline" class="nickname">{{{given_name}}}</div> }} }}}} | header5 = {{#if: {{{era dates|}}} |دور {{#if:{{{era name|}}}|جو نالو ۽&nbsp;}}تاريخون}} | data6 = {{#if: {{{era dates|}}} | {{#if:{{{era name|}}}|{{{era name}}}:&nbsp;}}{{{era dates}}} }} | header7 = {{#if: {{{regnal name|}}} |[[حڪمراني نالو]]}} | data8 = {{{regnal name|}}} | header9 = {{#if: {{{posthumous name|}}} | [[وفات کانپوءِ ڏنل نالو]]}} | data10 = {{{posthumous name|}}} | header11 = {{#if: {{{temple name|}}} | [[مندر نالو]] }} | data12 = {{{temple name|}}} }} }} | label72 = {{{native_lang1}}} | data72 = {{#if: {{{native_lang1|}}}|{{{native_lang1_name1|}}}}} | label73 = {{{native_lang2}}} | data73 = {{#if: {{{native_lang2|}}}|{{{native_lang2_name1|}}}}} | label74 = {{{native_lang3}}} | data74 = {{#if: {{{native_lang3|}}}|{{{native_lang3_name1|}}}}} | label75 = {{{native_lang4}}} | data75 = {{#if: {{{native_lang4|}}}|{{{native_lang4_name1|}}}}} | label76 = {{{native_lang5}}} | data76 = {{#if: {{{native_lang5|}}}|{{{native_lang5_name1|}}}}} | label77 = [[گهراڻو|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|گهر}}]] | data77 = {{{house|}}} | label78 = [[گهراڻو|{{#if:{{{house-type|}}}|{{{house-type}}}|گهر}}]] | data78 = {{{royal house|}}} | label79 = [[گهراڻو]] | data79 = {{{dynasty|}}} | label80 = پيءُ | data80 = {{{father|}}} | label81 = ماءُ | data81 = {{{mother|}}} | label82 = مذهب | data82 = {{{religion|}}} | label83 = پيشو | data83 = {{{occupation|}}} | label84 = {{#if:{{{signature_type|}}}| {{{signature_type}}} | صحيح }} | data84 = {{#if:{{{signature|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{signature|}}}|size=125px|alt={{{signature_alt|}}}|title={{{name<includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} جي صحيح}}}} | data85 = {{{module|}}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[زمرو:تلفظ استعمال ڪندڙ سوانحي سانچو]]}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:نامعلوم پيراميٽرن سان انفوباڪس رائلٽي استعمال ڪندڙ صفحا|VALUE{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[سانچو:Infobox royalty]] with unknown parameter "VALUE"|ignoreblank=y| 2 | alt | birth_date | birth_name | birth_place | burial_date | burial_place | caption | clan_name | consort | cor-type | cor-type1 | cor-type2 | cor-type3 | cor-type4 | cor-type5 | cor-type6 | cor-type7 | cor-type8 | cor-type9 | coronation | coronation1 | coronation2 | coronation3 | coronation4 | coronation5 | coronation6 | coronation7 | coronation8 | coronation9 | date of burial | death_date | death_place | dynasty | embed | era dates | era name | family_name | father | full name | given_name | house | house-type | image | image_size | investiture | issue | issue-link | issue-pipe | issue-type | module | more | moretext | moretext1 | moretext2 | moretext3 | moretext4 | moretext5 | moretext6 | moretext7 | moretext8 | moretext9 | mother | name | native_lang1 | native_lang1_name1 | native_lang2 | native_lang2_name1 | native_lang3 | native_lang3_name1 | native_lang4 | native_lang4_name1 | native_lang5 | native_lang5_name1 | occupation | place of burial | posthumous name | pre-type | pre-type1 | pre-type2 | pre-type3 | pre-type4 | pre-type5 | pre-type6 | pre-type7 | pre-type8 | pre-type9 | predecessor | predecessor1 | predecessor2 | predecessor3 | predecessor4 | predecessor5 | predecessor6 | predecessor7 | predecessor8 | predecessor9 | queen | reg-type | reg-type1 | reg-type2 | reg-type3 | reg-type4 | reg-type5 | reg-type6 | reg-type7 | reg-type8 | reg-type9 | regent | regent1 | regent2 | regent3 | regent4 | regent5 | regent6 | regent7 | regent8 | regent9 | regnal name | reign | reign-type | reign-type1 | reign-type2 | reign-type3 | reign-type4 | reign-type5 | reign-type6 | reign-type7 | reign-type8 | reign-type9 | reign1 | reign2 | reign3 | reign4 | reign5 | reign6 | reign7 | reign8 | reign9 | religion | royal house | signature | signature_alt | signature_type | spouse | spouse 1 | spouse 2 | spouse 3 | spouse 4 | spouse 5 | spouse 6 | spouse 7 | spouse 8 | spouse 9 | spouse-type | spouses | spouses-type | suc-type | suc-type1 | suc-type2 | suc-type3 | suc-type4 | suc-type5 | suc-type6 | suc-type7 | suc-type8 | suc-type9 | succession | succession1 | succession2 | succession3 | succession4 | succession5 | succession6 | succession7 | succession8 | succession9 | successor | successor1 | successor2 | successor3 | successor4 | successor5 | successor6 | successor7 | successor8 | successor9 | temple name | title | titletext | type }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> | 2equb8r1nqzbrsiliciv31aqxerkdoj 0 10937 380786 380229 2026-05-26T02:19:22Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380786 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |image = Spotted dove (Spilopelia chinensis suratensis).jpg |image_caption = ''S. c. suratensis''<br>[[Kanha National Park]], MP, India] |image2 = 斑鴿咧叫的聲.ogg |image2_caption = Song of ''S. chinensis chinensis'' in [[Taiwan]] |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Spilopelia chinensis'' |volume=2016 |article-number=e.T60482887A95160992 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T60482887A95160992.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus = Spilopelia |species = chinensis |authority = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) |synonyms = *''Streptopelia chinensis'' *''Stigmatopelia chinensis'' *''Turtur suratensis'' |subdivision_ranks = Subspecies |subdivision = See text }} [[File:A young spotted dove.jpg|thumb|هڪ ٻار ٽٻڪي وارو ڳيرو، جنهن جا پر تياري جي مرحلي ۾ آهن.]]'''ٽٻڪي وارو ڳيرو''' (<small>spotted dove</small>) يا يا اوڀر داغدار ڪبوتر، سائنسي نالو، "اسپيلوپيليا چينينسس" (<small>Spilopelia</small> <small>chinensis</small>)، هڪ ننڍڙو ۽ ڪجهه حد تائين ڊگهي پڇ وارو [[ڳيرا|ڳيرو]] آهي. [[ننڍو کنڊ|ننڍي کنڊ]]، [[اوڀر ايشيا|اوڀر]] [[اوڀر ايشيا|ايشيا]] ۽ [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]] ۾ پنهنجي اصلي حد تائين، اهو هڪ عام رهائشي نسل جو پکي آهي. هي [[نوع (حياتيات)|نوع]] دنيا جي ڪيترن ئي حصن ۾ متعارف ڪرايو ويو آهي ۽ ھتان انهن جي جهنگلي آبادي قائم ٿي چڪي آهي. هي نسل اڳ ۾، "ترتل ڳيرن" سان گڏ، "اسٽريپٽوپيليا" [[نسل (حياتيات)|نسل]] ۾ شامل هئي، پر مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته اهي ان نسل جي عام ميمبرن کان مختلف آهن. هي ڳيرو، ڳچيءَ جي پٺيءَ ۽ پاسن تي سفيد داغ واري ڪاري ڪالر پيچ سان، ڊگهي پڇ وارو ۽ ناسي رنگ جو هوندو آهي. پڇ جا ڪنارا اڇا آهن ۽ پرن جي ڍڪڻن تي هلڪا بف داغ آهن. ان جي وسيع رينج اندر آبادي ۾ پلميج ۾ ڪافي تبديليون آهن. هي [[نوع (حياتيات)|جنس]] هلڪي ٻيلن ۽ باغن ۾ ۽ گڏوگڏ شهري علائقن ۾ ملي ٿي. اهي زمين تان ڌماڪيدار ڦڙڦڙ سان اڏامندا آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن هڪ پرچ ڏانهن هيٺ لهندا آهن. انهن کي جبل وارو ڳيرو، موتي جي ڳچيءَ وارو ڳيرو، ليس جي ڳچيءَ وارو ڳيرو ۽ داغدار ترتل ڳيرو پڻ سڏيو ويندو آهي. ==حياتياتي درجي بندي== [[file:Spilopelia chinensis Zhengzhou 20211126.jpg|thumb|left|A close-up of the head]] The spotted dove was [[species description|formally described]] in 1786 by the Austrian naturalist [[Giovanni Antonio Scopoli]] and given the binomial name ''Columba chinensis''.<ref>{{ cite book | last=Scopoli | first=Giovanni Antonio | author-link=Giovanni Antonio Scopoli | year=1786 | title=Deliciae florae faunae insubricae, seu Novae, aut minus cognitae species plantarum et animalium quas in Insubica austriaca tam spontaneas, quam exoticas vidit | language=la | volume=2 | location=Ticini [Pavia] | publisher=Typographia Reg. & Imp. Monasterii S. Salvatoris | page=94 | url=https://books.google.com/books?id=eAxJAAAAcAAJ&pg=RA1-PA94 }}</ref> Scopoli based his account on "La tourterelle gris de la Chine" that had been described and illustrated in 1782 by the French naturalist [[Pierre Sonnerat]] in the second volume of his book ''Voyage aux Indes orientales et à la Chine''.<ref>{{ cite book | last=Sonnerat | first=Pierre | author-link=Pierre Sonnerat | date=1782 | title=Voyage aux Indes orientales et à la Chine, fait par ordre du Roi, depuis 1774 jusqu'en 1782 | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Chez l'Auteur | pages=176-177, Plate 102 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15182388/f241.item }}</ref> This species was formerly included in the genus ''[[Streptopelia]]''.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1937 | title=Check-List of Birds of the World | volume=3 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=98 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477813 }}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2001 found the genus was [[paraphyletic]] with respect to ''[[Columba (genus)|Columba]]''.<ref>{{cite journal| last1=Johnson | first1=K.P. | last2=De Kort | first2=S | last3=Dinwoodey | first3=K. | last4=Mateman | first4=A.C. | last5=Ten Cate | first5=C. | last6=Lessells | first6=C.M. | last7=Clayton | first7=D.H. | year=2001| journal=Auk| volume=118 |title=A molecular phylogeny of the dove genera ''Streptopelia'' and ''Columba''| issue=4 | pages=874–887 | doi=10.1642/0004-8038(2001)118[0874:AMPOTD]2.0.CO;2 | doi-access=free | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/p00874-p00887.pdf }}</ref> To create [[monophyletic]] genera the spotted dove as well as the closely related [[laughing dove]] were moved to the resurrected genus ''[[Spilopelia]]'' that had been introduced by the Swedish zoologist [[Carl Jakob Sundevall|Carl Sundevall]] in 1873. Sundevall had designated ''Columba tigrina'' as the [[type species]], a taxon that is now considered a [[subspecies]] of the spotted dove.<ref>{{cite book |last=Sundevall | first=Carl | author-link=Carl Jakob Sundevall | title=Methodi naturalis avium disponendarum tentamen. Försök till fogelklassens naturenliga uppställnung | language=la | year= 1872 | publisher=Samson and Wallin| place=Stockholm | pages=100, 186 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/52164515}} Although the title page in dated 1872, the part containing pages 100 and 186 was published in 1873.</ref><ref name=ioc/> Several subspecies have been proposed for the plumage and size variation seen in different geographic populations. The nominate form is from China ([[Guangzhou|Canton]]), which is also the origin of the introduced population in Hawaii. Subspecies ''formosa'' from Taiwan has been considered as doubtful and indistinguishable from the nominate population. The population in India ''suratensis'' (type locality [[Surat]]) and ''ceylonensis'' from Sri Lanka have fine rufous or buff spots on the back. There is a size reduction trend with specimens from southern India being smaller, and ''ceylonensis'' may merely be a part of this cline. The lesser and median wing-coverts are also spotted at the tip in buff.<ref name=fbi2>{{cite book|title=The Fauna of British India. Birds. Volume 5| year=1928|author=Baker, ECS| pages=241–245| publisher=Taylor and Francis| place= London| url= https://archive.org/stream/BakerFbiBirds5/BakerFBI5#page/n261/mode/1up}}</ref> This spotting is lacking on populations further north and east of India, such as ''tigrina'', which also differ greatly in vocalizations from the Indian forms. The population from Hainan Island is placed in ''hainana''. Others like ''vacillans'' (=''chinensis'') and ''forresti'' (= ''tigrina'') and ''edwardi'' (from [[Chabua]] = ''suratensis'') have been considered invalid.<ref>{{cite book|title=Check-list of birds of the world. Volume 3|author=Peters, James Lee| publisher= Harvard University Press| place=Cambridge| year=1937 |pages=97–98 |url= https://archive.org/stream/checklistofbirds31937pete#page/97/mode/1up}}</ref><ref name=hbk/> Five subspecies are recognised:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | year=2020 | title=Pigeons | work=IOC World Bird List Version 10.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/pigeons/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6 March 2020 }}</ref> * ''Spilopelia chinensis suratensis'' ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) – Pakistan, India, Nepal and Bhutan * ''Spilopelia chinensis ceylonensis'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1851) – Sri Lanka (has shorter wings than ''suratensis''<ref name=":0">{{cite book|author1=Ali, S.|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 3. Stone Curlews to Owls.|author2=Ripley, S.D.|publisher=Oxford University Press|year=1981|edition=2|place=New Delhi|pages=151–155}}</ref>) * ''Spilopelia chinensis tigrina'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1809) – Bangladesh and northeast India through Indochina to Philippines and the [[Sunda Islands]] * ''Spilopelia chinensis chinensis'' ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) – northeast Myanmar to central and east China, Taiwan * ''Spilopelia chinensis hainana'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1910) – [[Hainan]] (off southeast China) The subspecies ''S. c. suratensis'' and ''S. c. ceylonensis'' differ significantly from the other subspecies in both plumage and vocalization.<ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide Volume 2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | place=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=209 }}</ref> This has led some ornithologists to treat ''S. c. suratensis'' as a separate species, the western spotted dove.<ref>{{cite web | last1=del Hoyo | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Kirwan | first3=G.M. | last4=Garcia | first4=E.F.J. | year=2020 | title=Western Spotted Dove (''Spilopelia suratensis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467132 | access-date=6 March 2020 | url-access=subscription }}</ref> <gallery mode=packed heights=180px> Spotted dove (Spilopelia chinensis ceylonensis).jpg|''S. c. ceylonensis''<br />near [[Galle]], [[Sri Lanka]] Spotted dove -- Spilopelia chinensis cropped & noise-processed.png|''S. c. tigrina''<br />[[Kuala Lumpur]], [[Malaysia]] Spilopelia chinensis Zhengzhou 20220915, crop.jpg|''S. c. chinensis''<br />[[Zhengzhou]], China </gallery> ==تفصيل== {{Infobox settlement | collapsible = yes | state = collapsed | position= left |pop1=Nominate (Chinese population){{r|faunasinica}} |data1={{birdbox/population |unit = mm |massunit = g |lengthm = 300-340 |lengthf = 295-330 |culmenm = 15.5-19 |culmenf = 15.5-18 |wingm = 154-163 |wingf = 148-160 |tailm = 155-165 |tailf = 137-160 |tarsusm = 23-25 |tarsusf = 21-24 |weightm = 162-200 |weightf = 150-205 }} |pop2=Nominate (Taiwanese population)<ref>{{cite book|last1=Severinghaus|first1=LL|last2=Ding|first2=TS|last3=Fang|first3=WH|last4=Lin|first4=WH|last5=Tsai|first5=MC|last6=Yen|first6=CW|chapter=''Streptopelia chinensis''|title=The Avifauna of Taiwan (2nd edition) Vol. 2|location=Taipei|publisher=Forest Bureau, Council of Agriculture|isbn=978-986-03-3926-0|year=2012|url=https://conservation.forest.gov.tw/0001742|pages=321–323|language=zh-tw|access-date=2026-05-23|archive-date=2020-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520032439/https://conservation.forest.gov.tw/0001742|url-status=dead}}</ref> |data2={{birdbox/population |unit=mm |culmenm=16 |culmenf=15.8-17.6 |wingm=146 |wingf=148.5-157 |tailm=152 |tailf=132-145.5 |tarsusm=24.5 |tarsusf=23.8 }} |pop3=''S. c. suratensis''<ref name=hbk/> |data3={{birdbox/population |unit=mm |culmenm=18-21 |culmenf=19-21 |wingm=135-146 |wingf=132-143 |tailm=118-143 |tailf=117-133 |tarsusm=21-24 |tarsusf=20-24 }} |pop4= ''S. c. hainana''<ref name="faunasinica">{{cite book|last1=Zheng|first1=ZX|last2=Sheng|first2=YH|last3=Guan|first3=GX|editor=Editoral Committee of Fauna Sinica|chapter=''Streptopelia chinensis''|title=Fauna Sinica. Aves. Vol.6, Columbiformes, Psittaciformes, Cuculiformormes and Strigiformes|location=Beijing|publisher=Science Press|isbn=7-03-001983-0|year=1991|chapter-url=http://museum.ioz.ac.cn/dw/wenxian/wenxian_detail.aspx?id=1582|language=zh-cn}}</ref> |data4= {{Infobox bird/population |unit = mm |massunit = g |lengthm = 275-305 |lengthf = 272-315 |culmenm = 15-17 |culmenf = 15-17 |wingm = 139-157 |wingf = 137-149 |tailm = 131-140 |tailf = 123-146 |tarsusm = 23-25 |tarsusf = 20-26 |weightm = 120-142 |weightf = 120-145 }} |pop5= ''S. c. tigrina''{{r|faunasinica}} |data5= {{Infobox bird/population |unit = mm |massunit = g |lengthm = 300-305 |lengthf = 310-320 |culmenm = 15-17 |culmenf = 15-16 |wingm = 148 |wingf = 144 |tailm = 151-156 |tailf = 147-158 |tarsusm = 24-24.5 |tarsusf = 24-25 |weightm = 130-190 |weightf = 130-156 }} }} The ground colour of this long and slim dove is rosy buff below shading into grey on the head and belly. There is a half collar on the back and sides of the neck made of black feathers that bifurcate and have white spots at the two tips. The median coverts have brown feathers tipped with rufous spots in the Indian and Sri Lankan subspecies which are divided at the tip by a widening grey shaft streak.<ref name=":0" /><ref name=fbi2/> The wing feathers are dark brown with grey edges. The centre of the abdomen and vent are white. The outer tail feathers are tipped in white and become visible when the bird takes off. Sexes are similar, but juveniles are duller than adults and do not acquire the neck spots until they are mature. The length ranges from 28 to 32 centimetres (11.2 to 12.8 inches).<ref name=fbi2/><ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/indianpigeonsdov00bake#page/203/mode/1up |pages=203–213| title=Indian pigeons and doves|author=Baker, EC Stuart| year=1913| publisher=Witherby & Co.| place=London}}</ref><ref>{{cite book| url= https://archive.org/stream/birdsindia04oaterich#page/43/mode/1up |pages= 43–44|title=The Fauna of British India. Birds. Volume 4|author=Blanford, WT| year=1898| publisher=Taylor and Francis| place=London}}</ref> Abnormal plumages such as [[leucism]] can sometimes occur in the wild.<ref>{{cite journal |year=1906 |title=Albinism in the Malay Spotted Dove (''Turtur tigrinus'') near Kindat, Upper Chindwin |url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/30119417 |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=17|issue=1|page=249 |author=Hopwood, JC}}</ref> <gallery mode=packed heights=180px> File:Bifidfeather.jpg|The bifid neck feathers<ref>{{cite book|title=Orthogenetic evolution in pigeons| author=Whitman, CO|year=1919| publisher=The Carnegie Institution of Washington|url=https://archive.org/stream/posthumousworks01whituoft#page/n132/mode/1up|page=72}}</ref> File:Streptopelia chinensis-flying.jpg|In flight File:Juvenile Spotted Dove.jpg|A juvenile bird </gallery> ==ورڇ ۽ رهائش== The spotted dove in its native range in Asia is found across a range of habitats including woodland, scrub, farmland and habitation. In India it tends to be found in the moister regions, with the laughing dove (''S. senegalensis'') appearing more frequently in drier areas. These doves are mostly found on the ground where they forage for seeds and grain or on low vegetation.<ref name=hbk>{{cite book|title=Handbook of the birds of India and Pakistan. Volume 3| edition=2nd| pages=151–155| year=1981| publisher=Oxford University Press| place= New Delhi}}</ref> The species has become established in many areas outside its native range. These areas include [[Hawaii]], [[southern California]],<ref>{{cite journal| url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v085n04/p0506-p0512.pdf | title=Feral exotic birds in southern California| author=Hardy JW| year=1973| journal=Wilson| volume=85| issue=4| pages=506–512}}</ref> [[Mauritius]],<ref>Roger Safford and Frank Hawkins, ''The Birds of Africa: Volume VIII: The Malagasy Region: Madagascar, Seychelles, Comoros, Mascarenes'', A&C Black, 2013.</ref> [[Australia]]<ref name="BirdLifeAus">{{cite web | url = http://www.birdlife.org.au/bird-profile/spotted-dove | title = Spotted dove | access-date = 19 October 2021 | publisher = [[BirdLife Australia]]}}</ref> and [[New Zealand]].<ref>Barrie Heather and Hugh Robertson, ''The Field Guide to the Birds of New Zealand'', Viking, 1996.</ref> [[File:Spotted_Pigeon_Habitat_Map.jpg|thumb|Spotted Pigeon Habitat Map]] In Australia they were introduced into [[Melbourne]] in the 1860s and have since spread out, but there is insufficient evidence that they compete with native doves. They are now a common [[urban wildlife]] species found in streets, parks, gardens, agricultural areas, and tropical [[shrubland]]s in diverse locations throughout eastern Australia and around the cities and major towns across southern Australia.<ref name="BirdLifeAus"/> The original populations appear to be ''S. c. chinensis'' and ''S. c. tigrina'' in varying proportions.<ref>{{cite journal|title= Races of the introduced spotted turtledove, ''Streptopelia chinensis'' (Scopoli), in Australia|author1=Frith HJ |author2=JL McKean | journal= Australian Journal of Zoology| volume= 23| issue=2| pages=295–306|doi= 10.1071/ZO9750295|year= 1975}}</ref><ref>{{cite journal|author=Jack, N. |year=1967| title=The Spotted Dove, ''Streptopelia chinensis'', and its subspecies in Australia|journal= Emu |volume=67|issue=4|page=298 |url=http://www.publish.csiro.au/mu/pdf/MU967294e|doi=10.1071/MU967294e|url-access=subscription}}</ref> ==رويو ۽ ماحوليات== [[File:Spotted_Dove_and_its_egg.jpg|thumb|left|upright=.7|''S. c. suratensis'' with a hatchling and egg at nest]] Spotted doves move around in pairs or small groups<ref>{{cite journal|vauthors=Sadedin SR, Elgar MA |year=1998| title= The influence of flock size and geometry on the scanning behaviour of spotted turtle doves, ''Streptopelia chinensis''| journal= Australian Journal of Ecology|volume=23| pages= 177–180|doi= 10.1111/j.1442-9993.1998.tb00715.x|issue=2}}</ref> as they forage on the ground for grass [[seed]]s, [[cereal|grain]]s, fallen fruits and seeds of other plants.<ref>{{cite journal|year=1990|title=Biometrics and food of some doves of the genus ''Streptopelia''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48807180|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=87|issue=3|pages=452–453|author1=Satheesan SM|author2=Rao, Prakash|author3=Datye, Hemant}}</ref> They may however take insects occasionally and have been recorded feeding on winged termites.<ref>{{cite journal|year=2005|title=Spotted Dove ''Streptopelia chinensis'' feeding on winged termites|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48378798|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=102|issue=1|page=115|vauthors=Sivakumaran N, Rahmani AR}}</ref> The flight is quick with regular beats and an occasional sharp flick of the wings. A display flight involves taking off at a steep angle with a loud clapping of the wing and then slowly gliding down with the tail spread out.<ref name="hbk" /> The breeding season is spread out in warm regions but tends to be in summer in the temperate ranges.<ref name=hbk/> In Hawaii, they breed all year round, as do all three other introduced species of doves. Males coo, bow and make aerial displays in courtship.<ref>{{cite journal|year=1958|title=Variation in the output of song of a Spotted Dove, ''Streptopelia chinensis'' (Scopoli)|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48068636|journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=55|issue=1|pages=161–166|author=Ara, Jamal|author-link=Jamal Ara}}</ref> In southern Australia, they breed mostly from September to January, and in the north in autumn.<ref>{{cite journal|title=Sexual cycles and food of the doves ''Streptopelia chinensis'' and ''S. senegalensis'' in Australia|author1=Frith HJ|author2=JL McKern |author3=LW Braithwaite |name-list-style=amp | journal=Emu |volume=76|issue=1|pages=15–24|year=1976| doi=10.1071/MU9760015 |bibcode=1976EmuAO..76...15F }}</ref> They nest mainly in low vegetation, building a flimsy cup of twigs in which two whitish eggs are laid. Nests are sometimes placed on the ground or on buildings and other structures.<ref>{{cite journal|year=1992|title=An unusual nest-site of Spotted Dove ''Streptopelia chinensis'' (Scopoli)|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48732718|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=89|issue=2|page=254|author1=Subramanya, S|author2=Karthikeyan S|author3=Prasad JN|author4=Srinivasa TS|author5=Arun B}}</ref><ref>{{cite journal|year=1909|title=Doves nesting on the ground|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/5449980|journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=19|issue=2|pages=523–524|author=Allan, CW}}</ref> Both parents take part in building the nest, incubating and feeding the young. The eggs hatch after about 13 days and fledge after a fortnight.<ref name=hbk/> More than one brood may be raised.<ref>{{cite journal| url=https://archive.org/stream/NLBW21#page/n99/mode/1up|pages=5–9 |year=1981| title=A close study of the Spotted Dove|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]] | volume=21| issue=7|author=Kumar SA}}</ref> The vocalizations of the spotted dove include cooing softly with a ''Krookruk-krukroo... kroo kroo kroo'' with the number of terminal ''kroos'' varying in the Indian population and absent in ''tigrina'', ''chinensis'' and other populations to the east.<ref name=hbk/> The species has been extending its range in many parts of the world. Populations may sometimes rise and fall rapidly, within a span of about five years.<ref>{{cite journal|author=McClure HE| year=1991| title=The collapse of a local population of Spotted Doves (''Streptopelia chinensis'') in southern California|journal=North American Bird Bander| volume=16| issue=2| pages=34–36|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/nabb/v016n02/p0034-p0036.pdf}}</ref> In the Philippines, the species may be outcompeting the ''[[Philippine collared dove|Streptopelia dusumieri]]''.<ref>{{cite journal|journal=Fieldiana Zoology|volume=114|title=The Avifauna of Mt. Kitanglad, Bukidnon Province, Mindanao, Philippines|author=Peterson AT|url=http://darwin.biology.utah.edu/PubsHTML/PDF-Files/90.pdf|year=2008|pages=1–43|doi=10.3158/0015-0754(2008)114[1:TAOMKB]2.0.CO;2|last2=Brooks|first2=Thomas|last3=Gamauf|first3=Anita|last4=Gonzalez|first4=Juan Carlos T.|last5=Mallari|first5=Neil Aldrin D.|last6=Dutson|first6=Guy|last7=Bush|first7=Sarah E.|last8=Clayton|first8=Dale H.|last9=Fernandez|first9=Renato|s2cid=31061087|access-date=2012-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902200013/http://darwin.biology.utah.edu/PubsHTML/PDF-Files/90.pdf|archive-date=2009-09-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902200013/http://darwin.biology.utah.edu/PubsHTML/PDF-Files/90.pdf |date=2009-09-02 }}</ref><ref>{{cite journal|author1=Waldbauer, GP |author2=SM Waldbauer |name-list-style=amp | year=1982| title=First sight record of the Spotted Dove Streptopelia chinensis from Luzon and a summary of its range expansion in the Philippines| journal= Bulletin of the British Ornithologists' Club| volume=102| pages=22–24|url=https://biodiversitylibrary.org/page/40825215}}</ref> Their habit of flushing into the air when disturbed makes them a hazard on airfields, often colliding with aircraft and sometimes causing damage.<ref>{{cite journal|title=Analysis of bird strikes at a tropical airport |vauthors=Linnell MA, Conover MR, Ohashi TJ | journal=The Journal of Wildlife Management| volume= 60| issue=4 | year=1996| pages= 935–945|doi=10.2307/3802396| jstor= 3802396}}</ref><ref>{{cite journal| title=Southeast Asian invasive birds: ecology, impact and management|author1=Yap CAM |author2=NS Sodhi | journal=Ornithological Science| volume=3| pages=57–67| year=2004| doi=10.2326/osj.3.57| doi-access=free}}</ref> {{Clear|left}} ==حوالا== {{حوالا}} <!-- Paton, D. C., P. A. Paton (1987). "Olives and Their Effect on the Plumage of Spotted Turtle-Doves ''Streptopelia chinensis'' and Crested Pigeons ''Ocyphaps lophotes'' in Suburban Adelaide". ''Corella'' 11:111–115. Wood, K. A., M. F. Wilson (1997). "Predation by the Pied Currawong at a nest of the Spotted Turtle-Dove". ''Australian Birds'', 30: 45–48. Wood, K. A. (1997). "A nest of the Spotted Turtle-Dove.", ''Australian Birds'', 30: 49–50. --> ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Spilopelia chinensis|''Spilopelia chinensis''}} * [https://www.xeno-canto.org/species/Spilopelia-chinensis Xeno-canto: audio recordings of the spotted dove] * [http://ibc.lynxeds.com/species/spotted-dove-streptopelia-chinensis Photographs and other media on the Internet Bird Collection] * [http://creagrus.home.montereybay.com/pigeons.html Pigeon taxonomy] * [http://www.csse.monash.edu.au/~carlo/suburbia-images-p.html Spotted Dove Photos (Dark Mutation)] [[زمرو:ڳيرا]] [[زمرو:پکي]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:اسپيلوپيليا]] [[زمرو:چين جا پکي]] [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:تائيوان جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] [[زمرو:سال 1768ع ۾ بيان ڪيل پکي]] [[زمرو:ٽيڪسا جنهن جو نالو جيوواني انتونيو اسڪوپولي طرفان رکيو ويو آهي]] ijix323thxfzqxtcq8aknps58s2aa7i 0 11436 380701 372907 2026-05-25T20:04:44Z Intisar Ali 8681 /* */ 380701 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = [[پاڪستان جو صدر]] | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{ڄاڻخانو عھديدار | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[Chairperson|شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{ڄاڻخانو عھديدار | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حڪيم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] re7b92wwlyk6f78ww2vnnatmovgm4wt 380703 380701 2026-05-25T20:07:34Z Intisar Ali 8681 /* */ 380703 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = [[پاڪستان جو صدر]] | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{ڄاڻخانو عھديدار | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{ڄاڻخانو عھديدار | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] k5goc772j2c6ij1ddcanzuogjvjxqt7 380704 380703 2026-05-25T20:10:15Z Intisar Ali 8681 /* */ 380704 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = [[پاڪستان جو صدر]] | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] l4b6db3ivlm42lnhgehc06j1p9pa0xq 380705 380704 2026-05-25T20:11:11Z Intisar Ali 8681 /* */ 380705 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = پاڪستان جو صدر | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] gv0yrot6qcmpaa1jbnh6llah9exixam 380729 380705 2026-05-25T21:01:01Z Intisar Ali 8681 /* */ 380729 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = پاڪستان جو صدر | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == شروعاتي زندگي ۽ تعليم == زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي [[ڪراچي]]، [[وفاقي راڄڌاني وارو علائقو (پاڪستان)|وفاقي راڄڌاني واري علائقي]] (هاڻوڪي [[سنڌ]]) ۾ هڪ مشهور [[سنڌي بلوچ]] خاندان ۾ ڄائو، ۽ سندس پرورش ۽ تعليم ڪراچي ۾ ٿي۔<ref>{{cite journal |last1=Riches |first1=Christopher |last2=Palmowski |first2=Jan |title=Zardari, Asif Ali |journal=A Dictionary of Contemporary World History |date=18 February 2021 |doi=10.1093/acref/9780191890949.001.0001 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191890949.001.0001/acref-9780191890949-e-3563 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-189094-9 |language=en|url-access=subscription }}</ref><ref name="Wilkinson2008">{{cite news| author=Wilkinson, Isambard| date=4 September 2008| url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live| title=Profile: Asif Ali Zardari, Pakistan's probable next president, is living the dream| newspaper=The Daily Telegraph| access-date=6 June 2009| location=London}}{{cbignore}}</ref> هو [[زرداري خاندان]] سان تعلق رکي ٿو ۽ [[حڪيم علي زرداري]] جو اڪيلو پٽ آهي، جيڪو بلوچ [[زرداري (قبيلو)|زرداري]] قبيلي جو سردار ۽ مشهور زميندار هو، جڏهن⁠تہ سندس ماءُ بلقيس سلطانه زرداري هئي۔<ref name="bbcprofile">{{cite news| title=Profile: Asif Ali Zardari| work=BBC News| date=16 December 2009| access-date=28 February 2011| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| archive-date=25 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111125215733/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|title=Corrections|newspaper=The New York Times|access-date=29 July 2011|date=10 January 1998|archive-date=3 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203124811/http://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dawn.com |date=2013-05-01 |title=Asif Ali Zardari |url=https://www.dawn.com/news/1025949/asif-ali-zardari-3 |access-date=2025-12-05 |website=Dawn |language=en}}</ref> سندس ڏاڏيءَ جو تعلق [[عراقي ماڻهو|عراقي]] نسل سان هو،<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|title=President grieved: Hakim Ali Zardari passes away|date=25 May 2011|website=The Express Tribune|access-date=1 July 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330174920/https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|url-status=live}}</ref> جڏهن⁠تہ سندس ماءُ [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي، جيڪو [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]] تعليمي ماهر هو ۽ جنهن جون پاڙون [[ترڪ ماڻهو|ترڪ]] نسل سان لاڳاپيل هيون۔ حسن علي آفندي کي [[سنڌ مدرسته الاسلام يونيورسٽي]] جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو۔<ref>{{cite book|title=Pakistan Journal of History and Culture|url=https://books.google.com/books?id=h-1tAAAAMAAJ|year=1996|publisher=National Institute of Historical and Cultural Research|page=82|quote=The second son [[Hakim Ali Zardari]], left his place of birth, Phatohal Zardari, and settled in the village Mir Khan Zardari village where he started cultivating ancestral lands. He married Bilqees Khanum, daughter of Hasan Ali Memon and grand daughter of the famous scholar Hasan Ali Effendi.}}</ref><ref>{{cite book|title=Selections from Regional Press|url=https://books.google.com/books?id=ReUuAQAAIAAJ|year=2008|publisher=Institute of Regional Studies|page=48|quote=On his maternal side, he is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi, the founder of first educational institution for the Muslims of Sindh. The founder of Pakistan, Quaid-e-Azam Mohammad Ali Jinnah, was among the prominent students to graduate from the Sindh Madrassa.}}</ref><ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=LKIrAQAAMAAJ|year=2009|publisher=H.W. Wilson|page=623|quote=On his maternal side, Zardari is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi ["Afandi" in some sources), the founder of Sindh Madrasatul Islam, the first educational institution for Muslims in Sindh.}}</ref> پنهنجي نوجوانيءَ ۾، هن ”زرداري فور“ نالي هڪ [[پولو]] ٽيم جي اڳواڻي ڪئي<ref name="borger"/> ۽ [[باڪسنگ]] جي مشق پڻ ڪندو رهيو۔<ref name="WSJ0809">{{cite news| author=Wonacott, Peter| date=5 September 2008| url=https://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| title=Zardari set to assume Pakistan's presidency| newspaper=The Wall Street Journal| access-date=22 December 2009| archive-date=17 November 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151117140255/http://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| url-status=live}}</ref> سندس والد وٽ [[بمبينو سينيما|بمبينو]] نالي مشهور سينيما هئي<ref name="eduperlez"/> جيڪا ڪراچي جي مشهور سينيمائن مان هڪ هئي، ۽ هن پنهنجي پٽ جي اسڪول کي فلمي سامان پڻ عطيو ڪيو۔<ref name="WSJ0809"/> زرداري 1969ع جي فلم ''[[سالگرا]]'' ۾ ٻار جي حيثيت سان به نظر آيو۔<ref>{{cite episode |title=Khabarnaak GC Special |series=Khabarnaak |first1=Aftab |last1=Iqbal |network=GEO TV |date=December 2013}}</ref> === تعليمي رڪارڊ ۽ تڪراري دعوائون === زرداري جي تعليمي پس منظر بابت هميشه سوال اٿاريا ويندا رهيا آهن۔<ref name="WSJ0809" /> هن ابتدائي تعليم [[ڪراچي گرامر اسڪول]] مان حاصل ڪئي۔ سندس سرڪاري سوانح عمري موجب، هن 1972ع ۾ [[ڪيڊٽ ڪاليج پٽارو]] مان فراغت حاصل ڪئي۔<ref name="thepresident">{{cite news|url=http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |title=President Asif Ali Zardari |publisher=gov.pk |access-date=30 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |archive-date=29 July 2012 }}</ref><ref name="WSJ0809" /> هو 1973ع کان 1974ع تائين [[سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول، ڪراچي]] ۾ پڙهندو رهيو؛ اسڪول جي هڪ ڪلارڪ موجب هو اتي آخري امتحان ۾ ناڪام ٿيو۔<ref name="WSJ0809" /> مارچ 2008ع ۾، هن دعويٰ ڪئي تہ هن 1970ع جي شروعاتي دور ۾ [[لنڊن اسڪول آف بزنس اسٽڊيز]] مان بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪئي هئي۔<ref name="eduperlez" /> زرداري جي سرڪاري سوانح عمري ۾ اهو پڻ ڄاڻايل آهي تہ هن برطانيا ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ ۾ به تعليم حاصل ڪئي۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> پر سندس برطانوي تعليم جي تصديق نه ٿي سگهي، ۽ ڳولا دوران لنڊن ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ نالي ڪنهن اداري جو پتو نه پيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> سندس ڊگري بابت معاملو ان وقت وڌيڪ تڪراري بڻيو جڏهن 2002ع جي هڪ قانون تحت پارليامينٽ جي اميدوارن لاءِ ڪاليج ڊگري لازمي قرار ڏني وئي هئي،<ref name="eduperlez" /> پر اهو قانون بعد ۾ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] اپريل 2008ع ۾ ختم ڪري ڇڏيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduadam">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html |title=Pakistani legislators face accusations of faking their degrees |author=Ellick, Adam B. |work=The New York Times|date=16 July 2010|access-date=8 June 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110610221647/http://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html| archive-date= 10 June 2011 | url-status= live}}</ref> == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] p06ilsoqszgwqxoq3dw96c8u6nrwjt3 380730 380729 2026-05-25T21:04:31Z Intisar Ali 8681 380730 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = پاڪستان جو صدر | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == شروعاتي زندگي ۽ تعليم == زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي [[ڪراچي]]، [[وفاقي راڄڌاني وارو علائقو (پاڪستان)|وفاقي راڄڌاني واري علائقي]] (هاڻوڪي [[سنڌ]]) ۾ هڪ مشهور [[سنڌي بلوچ]] خاندان ۾ ڄائو، ۽ سندس پرورش ۽ تعليم ڪراچي ۾ ٿي۔<ref>{{cite journal |last1=Riches |first1=Christopher |last2=Palmowski |first2=Jan |title=Zardari, Asif Ali |journal=A Dictionary of Contemporary World History |date=18 February 2021 |doi=10.1093/acref/9780191890949.001.0001 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191890949.001.0001/acref-9780191890949-e-3563 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-189094-9 |language=en|url-access=subscription }}</ref><ref name="Wilkinson2008">{{cite news| author=Wilkinson, Isambard| date=4 September 2008| url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live| title=Profile: Asif Ali Zardari, Pakistan's probable next president, is living the dream| newspaper=The Daily Telegraph| access-date=6 June 2009| location=London}}{{cbignore}}</ref> هو [[زرداري خاندان]] سان تعلق رکي ٿو ۽ [[حڪيم علي زرداري]] جو اڪيلو پٽ آهي، جيڪو بلوچ [[زرداري (قبيلو)|زرداري]] قبيلي جو سردار ۽ مشهور زميندار هو، جڏهن⁠تہ سندس ماءُ بلقيس سلطانه زرداري هئي۔<ref name="bbcprofile">{{cite news| title=Profile: Asif Ali Zardari| work=BBC News| date=16 December 2009| access-date=28 February 2011| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| archive-date=25 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111125215733/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|title=Corrections|newspaper=The New York Times|access-date=29 July 2011|date=10 January 1998|archive-date=3 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203124811/http://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dawn.com |date=2013-05-01 |title=Asif Ali Zardari |url=https://www.dawn.com/news/1025949/asif-ali-zardari-3 |access-date=2025-12-05 |website=Dawn |language=en}}</ref> سندس ڏاڏيءَ جو تعلق [[عراقي ماڻهو|عراقي]] نسل سان هو،<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|title=President grieved: Hakim Ali Zardari passes away|date=25 May 2011|website=The Express Tribune|access-date=1 July 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330174920/https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|url-status=live}}</ref> جڏهن⁠تہ سندس ماءُ [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي، جيڪو [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]] تعليمي ماهر هو ۽ جنهن جون پاڙون [[ترڪ ماڻهو|ترڪ]] نسل سان لاڳاپيل هيون۔ حسن علي آفندي کي [[سنڌ مدرسته الاسلام يونيورسٽي]] جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو۔<ref>{{cite book|title=Pakistan Journal of History and Culture|url=https://books.google.com/books?id=h-1tAAAAMAAJ|year=1996|publisher=National Institute of Historical and Cultural Research|page=82|quote=The second son [[Hakim Ali Zardari]], left his place of birth, Phatohal Zardari, and settled in the village Mir Khan Zardari village where he started cultivating ancestral lands. He married Bilqees Khanum, daughter of Hasan Ali Memon and grand daughter of the famous scholar Hasan Ali Effendi.}}</ref><ref>{{cite book|title=Selections from Regional Press|url=https://books.google.com/books?id=ReUuAQAAIAAJ|year=2008|publisher=Institute of Regional Studies|page=48|quote=On his maternal side, he is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi, the founder of first educational institution for the Muslims of Sindh. The founder of Pakistan, Quaid-e-Azam Mohammad Ali Jinnah, was among the prominent students to graduate from the Sindh Madrassa.}}</ref><ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=LKIrAQAAMAAJ|year=2009|publisher=H.W. Wilson|page=623|quote=On his maternal side, Zardari is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi ["Afandi" in some sources), the founder of Sindh Madrasatul Islam, the first educational institution for Muslims in Sindh.}}</ref> پنهنجي نوجوانيءَ ۾، هن ”زرداري فور“ نالي هڪ [[پولو]] ٽيم جي اڳواڻي ڪئي<ref name="borger"/> ۽ [[باڪسنگ]] جي مشق پڻ ڪندو رهيو۔<ref name="WSJ0809">{{cite news| author=Wonacott, Peter| date=5 September 2008| url=https://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| title=Zardari set to assume Pakistan's presidency| newspaper=The Wall Street Journal| access-date=22 December 2009| archive-date=17 November 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151117140255/http://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| url-status=live}}</ref> سندس والد وٽ [[بمبينو سينيما|بمبينو]] نالي مشهور سينيما هئي<ref name="eduperlez"/> جيڪا ڪراچي جي مشهور سينيمائن مان هڪ هئي، ۽ هن پنهنجي پٽ جي اسڪول کي فلمي سامان پڻ عطيو ڪيو۔<ref name="WSJ0809"/> زرداري 1969ع جي فلم ''[[سالگرا]]'' ۾ ٻار جي حيثيت سان به نظر آيو۔<ref>{{cite episode |title=Khabarnaak GC Special |series=Khabarnaak |first1=Aftab |last1=Iqbal |network=GEO TV |date=December 2013}}</ref> === تعليمي رڪارڊ ۽ تڪراري دعوائون === زرداري جي تعليمي پس منظر بابت هميشه سوال اٿاريا ويندا رهيا آهن۔<ref name="WSJ0809" /> هن ابتدائي تعليم [[ڪراچي گرامر اسڪول]] مان حاصل ڪئي۔ سندس سرڪاري سوانح عمري موجب، هن 1972ع ۾ [[ڪيڊٽ ڪاليج پٽارو]] مان فراغت حاصل ڪئي۔<ref name="thepresident">{{cite news|url=http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |title=President Asif Ali Zardari |publisher=gov.pk |access-date=30 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |archive-date=29 July 2012 }}</ref><ref name="WSJ0809" /> هو 1973ع کان 1974ع تائين [[سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول، ڪراچي]] ۾ پڙهندو رهيو؛ اسڪول جي هڪ ڪلارڪ موجب هو اتي آخري امتحان ۾ ناڪام ٿيو۔<ref name="WSJ0809" /> مارچ 2008ع ۾، هن دعويٰ ڪئي تہ هن 1970ع جي شروعاتي دور ۾ [[لنڊن اسڪول آف بزنس اسٽڊيز]] مان بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪئي هئي۔<ref name="eduperlez" /> زرداري جي سرڪاري سوانح عمري ۾ اهو پڻ ڄاڻايل آهي تہ هن برطانيا ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ ۾ به تعليم حاصل ڪئي۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> پر سندس برطانوي تعليم جي تصديق نه ٿي سگهي، ۽ ڳولا دوران لنڊن ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ نالي ڪنهن اداري جو پتو نه پيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> سندس ڊگري بابت معاملو ان وقت وڌيڪ تڪراري بڻيو جڏهن 2002ع جي هڪ قانون تحت پارليامينٽ جي اميدوارن لاءِ ڪاليج ڊگري لازمي قرار ڏني وئي هئي،<ref name="eduperlez" /> پر اهو قانون بعد ۾ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] اپريل 2008ع ۾ ختم ڪري ڇڏيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduadam">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html |title=Pakistani legislators face accusations of faking their degrees |author=Ellick, Adam B. |work=The New York Times|date=16 July 2010|access-date=8 June 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110610221647/http://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html| archive-date= 10 June 2011 | url-status= live}}</ref> == سياسي ڪيريئر == === شروعاتي ڪيريئر ۽ بينظير ڀٽو جو دور === زرداري جو شروعاتي سياسي ڪيريئر ڪامياب نه رهيو۔ 1983ع ۾ هن [[نوابشاهه]]، [[سنڌ]] جي هڪ شهر، ۾ ضلعي ڪائونسل جي سيٽ لاءِ چونڊ هارائي، جتي سندس خاندان وٽ هزارين ايڪڙ زرعي زمين هئي۔<ref name="WSJ0809"/> ان کان پوءِ هو ريئل اسٽيٽ جي ڪاروبار ۾ داخل ٿيو۔<ref name="WSJ0809"/> هن 18 ڊسمبر 1987ع تي [[بينظير ڀٽو]] سان شادي ڪئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> اها شادي، جيڪا پاڪستان ۾ رواج موجب [[بندوبست ٿيل شادي|بندوبست ٿيل]] هئي، شروع ۾ هڪ غير متوقع جوڙو قرار ڏني وئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> <!-- I was very reluctant to put "unlikely match" because of the ambiguous connotations of the phrase but I was forced to because in nearly every newspaper report (whether from 1987 articles or a 2009 Wall Street Journal bio) inserted the unlikeliness of this marriage. I will give more citations if pressed to --> [[ڪراچي]] ۾ سج لهڻ وقت ٿيل شاندار تقريب کان پوءِ رات جو وڏو جشن ٿيو، جنهن ۾ هڪ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل هئا۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> ان شادي ڀٽو جي سياسي حيثيت کي اهڙي ملڪ ۾ مضبوط ڪيو، جتي وڏي عمر جون غير شادي شده عورتون ناپسنديده سمجهيون وينديون آهن۔<ref name="durantwed">{{cite news|title=Pakistan opposition leader's wedding spurs frenzied protest|url=https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|location=[[ڊيورانٽ، اوڪلاهوما]]|newspaper=The Durant Daily Democrat|access-date=29 July 2011|date=20 December 1987|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013314/https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|url-status=live}}</ref><ref name="bride">{{cite news | author = Weisman, Steven R | title = The Bride Wore White; 100,000 Sang Slogans | newspaper = The New York Times | date = 19 December 1987 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510121522/http://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | url-status = live }}</ref> زرداري پنهنجي زال جي خواهشن جو احترام ڪندي سياست کان پري رهڻ تي راضي ٿيو۔<ref name="bride"/> 1988ع ۾، جنرل [[محمد ضياءُ الحق]] تڏهن فوت ٿيو جڏهن سندس جهاز هوا ۾ ڌماڪي سان تباهه ٿي ويو۔<ref>[https://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html پاڪستان جو ضياءُ جهاز ڌماڪي ۾ فوت؛ آمريڪي سفير ۽ 28 ٻيا به مارجي ويا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827000913/http://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html |date=27 August 2017 }}, ''The New York Times''</ref> ڪجهه مهينن بعد، ڀٽو پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم بڻجي، جڏهن سندس پارٽي [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي چونڊن]] ۾ مقابلي هيٺ 207 سيٽن مان 94 سيٽون کٽيون۔<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm پاڪستان: 1988ع ۾ ٿيل چونڊون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160713124908/http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm |date=13 July 2016 }}, انٽر-پارلياماني يونين</ref> === پهرين ڀٽو حڪومت ۾ شموليت ۽ پهرين قيد === {{See also|بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام}} [[File:Benazir Bhutto US visit 19890605.jpg|thumb|زرداري، بينظير ڀٽو، ۽ ننڍڙو بلاول 1989ع ۾ [[اينڊروز ايئر فورس بيس]] جي سرڪاري دوري دوران]] هو عام طور پنهنجي زال جي پهرين حڪومت کان پري رهيو، پر هو ۽ سندس ساٿي حڪومت سان لاڳاپيل ڪرپشن ڪيسن ۾ ڦاسي ويا۔<ref name="bbcprofileleader"/> ڀٽو حڪومت جي زوال جو وڏو الزام گهڻو ڪري مٿس لڳايو ويو۔<ref name="leftprison"/> آگسٽ 1990ع ۾ ڀٽو حڪومت جي برطرفي کان پوءِ،<ref name="spokane"/> بينظير ڀٽو ۽ زرداري کي [[پاڪستان فوج]] جي هدايت هيٺ سيڪيورٽي فورسز ملڪ ڇڏڻ کان روڪي ڇڏيو۔<ref>{{cite news | author = Crossette, Barbara | title = Bhutto Blames Army for Her Ouster | newspaper = The New York Times | date = 8 August 1990 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124804/http://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | url-status = live }}</ref> آگسٽ ۽ آڪٽوبر جي وچ واري عبوري حڪومت دوران، ڀٽو جي مخالف، عبوري وزيراعظم [[غلام مصطفى جتوئي]]، ڀٽو حڪومت جي ڪرپشن بابت جاچ شروع ڪئي۔<ref name="hunt"/> جتوئي زرداري تي الزام لڳايو ته هن پنهنجي زال جي سياسي حيثيت استعمال ڪري ڪنهن به منصوبي جي منظوري يا قرض حاصل ڪرڻ لاءِ ڏهه سيڪڙو ڪميشن ورتي۔<ref name="hunt">{{cite news|author=Rudolph, Barbara |author2=[[انيتا پرتاپ]] |title=Pakistan: The hunt is on |magazine=[[ٽائيم (رسالو)|ٽائيم]] |date=27 August 1990 |access-date=3 March 2011 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,970992,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120143049/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C970992%2C00.html |archive-date=20 January 2011 |url-status=dead }}</ref> کيس ”مسٽر ٽين پرسنٽ“ جو لقب ڏنو ويو۔<ref name="WSJ0809"/> کيس 10 آڪٽوبر 1990ع تي اغوا ۽ ڀتي خوري سان لاڳاپيل الزامن تي گرفتار ڪيو ويو۔<ref name="spokane">{{cite news |title=Government arrests husband of Bhutto |url=https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |newspaper=The Spokane Chronicle |location=Spokane, Washington |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |url-status=live }}</ref><ref name="husbandarrest"/> الزامن موجب هڪ ڀتي خوري منصوبي ۾ هڪ برطانوي واپاري جي ٽنگ سان مبينا بم ٻڌڻ شامل هو۔<ref name="WSJ0809"/> ڀٽو خاندان ان فرد جرم کي سياسي بنيادن تي ۽ گهڙيل قرار ڏنو۔<ref name="husbandarrest">{{cite news |title=Police arrest Bhutto's husband |url=https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |newspaper=The Reading Eagle |location=Reading, Pennsylvania |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |url-status=live }}</ref> آڪٽوبر 1990ع جي چونڊن ۾، هو جيل ۾ هوندي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو۔<ref name="walkout"/> ڀٽو ۽ پي پي پي زرداري جي قيد خلاف احتجاج طور قومي اسيمبلي جي افتتاحي اجلاس مان واڪ آئوٽ ڪيو۔<ref name="walkout">{{cite news |title=Bhutto legislators stage walkout |url=https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |newspaper=The Daily Sentinel |location=Middleport, Ohio |date=4 November 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |url-status=live }}</ref> هن 20,000 ڊالر ضمانت جمع ڪرائي، پر سندس آزادي هڪ حڪومتي آرڊيننس سبب روڪي وئي، جنهن عدالت جو اهو اختيار ختم ڪري ڇڏيو هو ته اها [[پاڪستان جي دهشتگردي ٽوڙ عدالت|دهشتگردي عدالت]] ۾ هلندڙ ڪيسن جي جوابدارن کي آزاد ڪري سگهي، جتي مبينا دهشتگردن جا تڪڙا ٽرائل ٿيندا هئا۔<ref name="leftprison"/> اهو آرڊيننس بعد ۾ واپس ورتو ويو ۽ هڪ خاص عدالت کيس بينڪ فراڊ ۽ سياسي مخالفن جي قتل جي سازش جي الزامن مان بري ڪيو۔<ref name="leftprison"/> کيس فيبروري 1993ع ۾ آزاد ڪيو ويو۔<ref name="leftprison">{{cite news | title = Bhutto's husband leaves prison | newspaper = The New York Times | date = 7 February 1993 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510125514/http://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | url-status = live }}</ref> مارچ 1994ع ۾، زرداري کي بينڪ فراڊ جي الزامن مان بري ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto's husband cleared in bank fraud |url=https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |location=Toledo, Ohio |newspaper=Toledo Blade |date=1 March 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |url-status=live }}</ref> ڀٽو جي پهرين دور سان لاڳاپيل ڪرپشن جا ٻيا سڀ الزام واپس ورتا ويا يا عدالتن مان خارج ڪيا ويا۔<ref name="nyarrest"/> 25 مارچ 1991ع تي، [[سنگاپور ايئرلائنز فلائيٽ 117]] جي اغوا ڪندڙن ٻين مطالبن سان گڏ زرداري جي آزادي جو مطالبو ڪيو۔ اغوا ڪندڙن کي [[سنگاپور ڪمانڊوز]] ماريو۔<ref>{{cite web |title=History snippets: 1981 Onwards (A Maturing SAF): 1991 – SQ 117 Rescue |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |author=Choi Kee |first=Choy |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120805141950/http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |date=4 May 2010 |archive-date=5 August 2012 |publisher=[[دفاع واري وزارت (سنگاپور)|سنگاپور جي دفاع واري وزارت]] |df=dmy-all}}</ref> === ٻي ڀٽو حڪومت ۾ سياسي شموليت === اپريل 1993ع ۾، هو [[نواز شريف]] جي پهرين مختصر وزارت عظميٰ کان پوءِ قائم ٿيندڙ [[عبوري حڪومت]] جي 18 ڪابينا وزيرن مان هڪ بڻيو۔<ref name="caretaker">{{cite news | title = Husband of Benazir Bhutto, out of jail, joins the cabinet | newspaper = The New York Times | date = 23 April 1993 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510123629/http://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | url-status = live }}</ref> عبوري حڪومت جولاءِ جي چونڊن تائين قائم رهي۔<ref name="caretaker"/> ڀٽو جي چونڊ کان پوءِ، هن سندس سيڙپڪاري واري وزير،<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news|title=Pakistani President dismisses Bhutto|url=https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|location=Hopskinsville, Kentucky|newspaper=[[Kentucky New Era]]|date=1 November 1996|access-date=22 July 2011|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|url-status=live}}</ref> انٽيليجنس بيورو جي سربراهه،<ref name="nyarrest"/> ۽ [[وفاقي جاچ اداري]] جي سربراهه طور ڪم ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> فيبروري 1994ع ۾، بينظير زرداري کي [[صدام حسين]] سان ملاقات لاءِ عراق موڪليو ته جيئن ڪويت-عراق جي غير واضح سرحد تي گرفتار ٿيل ٽن پاڪستانين جي بدلي ۾ دوائون پهچايون وڃن۔<ref>{{cite news |title=Benazir sends Zardari on mercy mission to Iraq |url=https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=10 February 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |url-status=live }}</ref> اپريل 1994ع ۾، زرداري انهن الزامن کي رد ڪيو ته هو مڙس جي حيثيت سان غير ضابطه اثر استعمال ڪري رهيو هو ۽ ”حقيقتي وزيراعظم“ طور ڪم ڪري رهيو هو۔<ref>{{cite news |title=Zardari refutes charges of being de-facto Prime Minister |url=https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=27 April 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | author = Purdum, Todd S | title = A Clinton and a Bhutto share a joke in Pakistan | newspaper = The New York Times | date = 27 March 1995 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510153554/http://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html |url-status = live }}</ref> مارچ 1995ع ۾، کيس نئين ماحولياتي تحفظ ڪائونسل جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto moves swiftly to ensure green future |url=http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |newspaper=South China Morning Post |location=Hong Kong |date=23 March 1995 |access-date=4 March 2011 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716020556/http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |url-status=live }}</ref><ref name="successor">{{cite news | author = Robinson, Simon | title = Bhutto's successor | magazine = Time| date = 29 December 2007 | access-date =4 March 2011 | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20071230080944/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | url-status = dead | archive-date = 30 December 2007 }}</ref> ٻي ڀٽو حڪومت جي شروعات دوران، بينظير ۽ سندس ماءُ [[نصرت ڀٽو]] جي وچ ۾ [[مرتضيٰ ڀٽو]]، نصرت جي پٽ ۽ بينظير جي ننڍي ڀاءُ، جي سياسي مستقبل بابت ڀٽو خاندان جو تڪرار ظاهر ٿيو۔<ref name="kamm">{{cite news | author = Kamm, Henry | title = Bhutto fans the family feud, charging mother favors son | newspaper = The New York Times | date = 14 January 1994 | access-date = 4 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124212/http://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | url-status = live }}</ref> بينظير زرداري جي حمايت تي سندس شڪريو ادا ڪيو۔<ref name="kamm"/> سيپٽمبر 1996ع ۾، مرتضيٰ ۽ ست ٻيا ماڻهو [[ڪراچي]] ۾ پوليس سان فائرنگ ۾ مارجي ويا، جڏهن شهر ٽن سالن جي گهرو جنگ مان گذري رهيو هو۔<ref name="beaver"/><ref name="nyarrest2"/> مرتضيٰ جي جنازي ۾، نصرت بينظير ۽ زرداري کي ذميوار قرار ڏنو ۽ مقدمو هلائڻ جو عزم ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/><ref name="beaver">{{cite news |title=Bhutto's brother dies in shooting |url=https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |newspaper=Beaver County Times |location=Beaver, Pennsylvania |date=22 September 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |url-status=live }}</ref> [[غنوا ڀٽو]]، مرتضيٰ جي بيوه، پڻ زرداري تي سندس قتل جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو۔<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news |title=Zardari charged in Murtaza killing |url=https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |newspaper=The Nation |location=Bangkok, Thailand |date=20 December 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013317/https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |url-status=live }}</ref> صدر [[فاروق لغاري]]، جيڪو مرتضيٰ جي موت کان ست هفتا پوءِ ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪرڻ وارو هو، بينظير ۽ زرداري جي ملوث هجڻ جو شڪ پڻ ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> پاڪستان جي ڪيترن وڏن اخبارن الزام لڳايو ته زرداري پنهنجي سالو کي رستي مان هٽائڻ چاهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ مرتضيٰ پي پي پي جي هڪ الڳ ٿيل ڌڙي جي سربراهه طور سرگرم هو۔<ref name="nyarrest"/> نومبر 1996ع ۾، ڀٽو حڪومت کي لغاري بنيادي طور ڪرپشن ۽ مرتضيٰ جي موت سبب برطرف ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> زرداري کي [[لاهور]] ۾ گرفتار ڪيو ويو، جڏهن هو ملڪ ڇڏي [[دبئي]] وڃڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔<ref name="nyarrest">{{cite news | author =Burns, John F | title =Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest | newspaper = The New York Times | date = 5 November 1996 | access-date =5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110218203009/http://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html| archive-date= 18 February 2011 | url-status= live}}</ref><ref name="nyarrest2">{{cite news | author = Burns, John F | title = With goats and gunfire, Pakistanis cheer Bhutto's fall | newspaper = The New York Times | date = 6 November 1996 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | archive-date = 6 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130506183106/http://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-Pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | url-status = live }}</ref> == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] bvr0jxc8h821f3uqwsuhw5im6gp3kfn 380731 380730 2026-05-25T21:06:23Z Intisar Ali 8681 380731 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = پاڪستان جو صدر | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == شروعاتي زندگي ۽ تعليم == زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي [[ڪراچي]]، [[وفاقي راڄڌاني وارو علائقو (پاڪستان)|وفاقي راڄڌاني واري علائقي]] (هاڻوڪي [[سنڌ]]) ۾ هڪ مشهور [[سنڌي بلوچ]] خاندان ۾ ڄائو، ۽ سندس پرورش ۽ تعليم ڪراچي ۾ ٿي۔<ref>{{cite journal |last1=Riches |first1=Christopher |last2=Palmowski |first2=Jan |title=Zardari, Asif Ali |journal=A Dictionary of Contemporary World History |date=18 February 2021 |doi=10.1093/acref/9780191890949.001.0001 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191890949.001.0001/acref-9780191890949-e-3563 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-189094-9 |language=en|url-access=subscription }}</ref><ref name="Wilkinson2008">{{cite news| author=Wilkinson, Isambard| date=4 September 2008| url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live| title=Profile: Asif Ali Zardari, Pakistan's probable next president, is living the dream| newspaper=The Daily Telegraph| access-date=6 June 2009| location=London}}{{cbignore}}</ref> هو [[زرداري خاندان]] سان تعلق رکي ٿو ۽ [[حڪيم علي زرداري]] جو اڪيلو پٽ آهي، جيڪو بلوچ [[زرداري (قبيلو)|زرداري]] قبيلي جو سردار ۽ مشهور زميندار هو، جڏهن⁠تہ سندس ماءُ بلقيس سلطانه زرداري هئي۔<ref name="bbcprofile">{{cite news| title=Profile: Asif Ali Zardari| work=BBC News| date=16 December 2009| access-date=28 February 2011| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| archive-date=25 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111125215733/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|title=Corrections|newspaper=The New York Times|access-date=29 July 2011|date=10 January 1998|archive-date=3 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203124811/http://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dawn.com |date=2013-05-01 |title=Asif Ali Zardari |url=https://www.dawn.com/news/1025949/asif-ali-zardari-3 |access-date=2025-12-05 |website=Dawn |language=en}}</ref> سندس ڏاڏيءَ جو تعلق [[عراقي ماڻهو|عراقي]] نسل سان هو،<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|title=President grieved: Hakim Ali Zardari passes away|date=25 May 2011|website=The Express Tribune|access-date=1 July 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330174920/https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|url-status=live}}</ref> جڏهن⁠تہ سندس ماءُ [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي، جيڪو [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]] تعليمي ماهر هو ۽ جنهن جون پاڙون [[ترڪ ماڻهو|ترڪ]] نسل سان لاڳاپيل هيون۔ حسن علي آفندي کي [[سنڌ مدرسته الاسلام يونيورسٽي]] جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو۔<ref>{{cite book|title=Pakistan Journal of History and Culture|url=https://books.google.com/books?id=h-1tAAAAMAAJ|year=1996|publisher=National Institute of Historical and Cultural Research|page=82|quote=The second son [[Hakim Ali Zardari]], left his place of birth, Phatohal Zardari, and settled in the village Mir Khan Zardari village where he started cultivating ancestral lands. He married Bilqees Khanum, daughter of Hasan Ali Memon and grand daughter of the famous scholar Hasan Ali Effendi.}}</ref><ref>{{cite book|title=Selections from Regional Press|url=https://books.google.com/books?id=ReUuAQAAIAAJ|year=2008|publisher=Institute of Regional Studies|page=48|quote=On his maternal side, he is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi, the founder of first educational institution for the Muslims of Sindh. The founder of Pakistan, Quaid-e-Azam Mohammad Ali Jinnah, was among the prominent students to graduate from the Sindh Madrassa.}}</ref><ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=LKIrAQAAMAAJ|year=2009|publisher=H.W. Wilson|page=623|quote=On his maternal side, Zardari is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi ["Afandi" in some sources), the founder of Sindh Madrasatul Islam, the first educational institution for Muslims in Sindh.}}</ref> پنهنجي نوجوانيءَ ۾، هن ”زرداري فور“ نالي هڪ [[پولو]] ٽيم جي اڳواڻي ڪئي<ref name="borger"/> ۽ [[باڪسنگ]] جي مشق پڻ ڪندو رهيو۔<ref name="WSJ0809">{{cite news| author=Wonacott, Peter| date=5 September 2008| url=https://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| title=Zardari set to assume Pakistan's presidency| newspaper=The Wall Street Journal| access-date=22 December 2009| archive-date=17 November 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151117140255/http://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| url-status=live}}</ref> سندس والد وٽ [[بمبينو سينيما|بمبينو]] نالي مشهور سينيما هئي<ref name="eduperlez"/> جيڪا ڪراچي جي مشهور سينيمائن مان هڪ هئي، ۽ هن پنهنجي پٽ جي اسڪول کي فلمي سامان پڻ عطيو ڪيو۔<ref name="WSJ0809"/> زرداري 1969ع جي فلم ''[[سالگرا]]'' ۾ ٻار جي حيثيت سان به نظر آيو۔<ref>{{cite episode |title=Khabarnaak GC Special |series=Khabarnaak |first1=Aftab |last1=Iqbal |network=GEO TV |date=December 2013}}</ref> === تعليمي رڪارڊ ۽ تڪراري دعوائون === زرداري جي تعليمي پس منظر بابت هميشه سوال اٿاريا ويندا رهيا آهن۔<ref name="WSJ0809" /> هن ابتدائي تعليم [[ڪراچي گرامر اسڪول]] مان حاصل ڪئي۔ سندس سرڪاري سوانح عمري موجب، هن 1972ع ۾ [[ڪيڊٽ ڪاليج پٽارو]] مان فراغت حاصل ڪئي۔<ref name="thepresident">{{cite news|url=http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |title=President Asif Ali Zardari |publisher=gov.pk |access-date=30 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |archive-date=29 July 2012 }}</ref><ref name="WSJ0809" /> هو 1973ع کان 1974ع تائين [[سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول، ڪراچي]] ۾ پڙهندو رهيو؛ اسڪول جي هڪ ڪلارڪ موجب هو اتي آخري امتحان ۾ ناڪام ٿيو۔<ref name="WSJ0809" /> مارچ 2008ع ۾، هن دعويٰ ڪئي تہ هن 1970ع جي شروعاتي دور ۾ [[لنڊن اسڪول آف بزنس اسٽڊيز]] مان بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪئي هئي۔<ref name="eduperlez" /> زرداري جي سرڪاري سوانح عمري ۾ اهو پڻ ڄاڻايل آهي تہ هن برطانيا ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ ۾ به تعليم حاصل ڪئي۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> پر سندس برطانوي تعليم جي تصديق نه ٿي سگهي، ۽ ڳولا دوران لنڊن ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ نالي ڪنهن اداري جو پتو نه پيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> سندس ڊگري بابت معاملو ان وقت وڌيڪ تڪراري بڻيو جڏهن 2002ع جي هڪ قانون تحت پارليامينٽ جي اميدوارن لاءِ ڪاليج ڊگري لازمي قرار ڏني وئي هئي،<ref name="eduperlez" /> پر اهو قانون بعد ۾ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] اپريل 2008ع ۾ ختم ڪري ڇڏيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduadam">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html |title=Pakistani legislators face accusations of faking their degrees |author=Ellick, Adam B. |work=The New York Times|date=16 July 2010|access-date=8 June 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110610221647/http://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html| archive-date= 10 June 2011 | url-status= live}}</ref> == سياسي ڪيريئر == === شروعاتي ڪيريئر ۽ بينظير ڀٽو جو دور === زرداري جو شروعاتي سياسي ڪيريئر ڪامياب نه رهيو۔ 1983ع ۾ هن [[نوابشاهه]]، [[سنڌ]] جي هڪ شهر، ۾ ضلعي ڪائونسل جي سيٽ لاءِ چونڊ هارائي، جتي سندس خاندان وٽ هزارين ايڪڙ زرعي زمين هئي۔<ref name="WSJ0809"/> ان کان پوءِ هو ريئل اسٽيٽ جي ڪاروبار ۾ داخل ٿيو۔<ref name="WSJ0809"/> هن 18 ڊسمبر 1987ع تي [[بينظير ڀٽو]] سان شادي ڪئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> اها شادي، جيڪا پاڪستان ۾ رواج موجب [[بندوبست ٿيل شادي|بندوبست ٿيل]] هئي، شروع ۾ هڪ غير متوقع جوڙو قرار ڏني وئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> <!-- I was very reluctant to put "unlikely match" because of the ambiguous connotations of the phrase but I was forced to because in nearly every newspaper report (whether from 1987 articles or a 2009 Wall Street Journal bio) inserted the unlikeliness of this marriage. I will give more citations if pressed to --> [[ڪراچي]] ۾ سج لهڻ وقت ٿيل شاندار تقريب کان پوءِ رات جو وڏو جشن ٿيو، جنهن ۾ هڪ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل هئا۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> ان شادي ڀٽو جي سياسي حيثيت کي اهڙي ملڪ ۾ مضبوط ڪيو، جتي وڏي عمر جون غير شادي شده عورتون ناپسنديده سمجهيون وينديون آهن۔<ref name="durantwed">{{cite news|title=Pakistan opposition leader's wedding spurs frenzied protest|url=https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|location=[[ڊيورانٽ، اوڪلاهوما]]|newspaper=The Durant Daily Democrat|access-date=29 July 2011|date=20 December 1987|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013314/https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|url-status=live}}</ref><ref name="bride">{{cite news | author = Weisman, Steven R | title = The Bride Wore White; 100,000 Sang Slogans | newspaper = The New York Times | date = 19 December 1987 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510121522/http://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | url-status = live }}</ref> زرداري پنهنجي زال جي خواهشن جو احترام ڪندي سياست کان پري رهڻ تي راضي ٿيو۔<ref name="bride"/> 1988ع ۾، جنرل [[محمد ضياءُ الحق]] تڏهن فوت ٿيو جڏهن سندس جهاز هوا ۾ ڌماڪي سان تباهه ٿي ويو۔<ref>[https://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html پاڪستان جو ضياءُ جهاز ڌماڪي ۾ فوت؛ آمريڪي سفير ۽ 28 ٻيا به مارجي ويا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827000913/http://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html |date=27 August 2017 }}, ''The New York Times''</ref> ڪجهه مهينن بعد، ڀٽو پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم بڻجي، جڏهن سندس پارٽي [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي چونڊن]] ۾ مقابلي هيٺ 207 سيٽن مان 94 سيٽون کٽيون۔<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm پاڪستان: 1988ع ۾ ٿيل چونڊون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160713124908/http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm |date=13 July 2016 }}, انٽر-پارلياماني يونين</ref> === پهرين ڀٽو حڪومت ۾ شموليت ۽ پهرين قيد === {{See also|بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام}} [[File:Benazir Bhutto US visit 19890605.jpg|thumb|زرداري، بينظير ڀٽو، ۽ ننڍڙو بلاول 1989ع ۾ [[اينڊروز ايئر فورس بيس]] جي سرڪاري دوري دوران]] هو عام طور پنهنجي زال جي پهرين حڪومت کان پري رهيو، پر هو ۽ سندس ساٿي حڪومت سان لاڳاپيل ڪرپشن ڪيسن ۾ ڦاسي ويا۔<ref name="bbcprofileleader"/> ڀٽو حڪومت جي زوال جو وڏو الزام گهڻو ڪري مٿس لڳايو ويو۔<ref name="leftprison"/> آگسٽ 1990ع ۾ ڀٽو حڪومت جي برطرفي کان پوءِ،<ref name="spokane"/> بينظير ڀٽو ۽ زرداري کي [[پاڪستان فوج]] جي هدايت هيٺ سيڪيورٽي فورسز ملڪ ڇڏڻ کان روڪي ڇڏيو۔<ref>{{cite news | author = Crossette, Barbara | title = Bhutto Blames Army for Her Ouster | newspaper = The New York Times | date = 8 August 1990 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124804/http://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | url-status = live }}</ref> آگسٽ ۽ آڪٽوبر جي وچ واري عبوري حڪومت دوران، ڀٽو جي مخالف، عبوري وزيراعظم [[غلام مصطفى جتوئي]]، ڀٽو حڪومت جي ڪرپشن بابت جاچ شروع ڪئي۔<ref name="hunt"/> جتوئي زرداري تي الزام لڳايو ته هن پنهنجي زال جي سياسي حيثيت استعمال ڪري ڪنهن به منصوبي جي منظوري يا قرض حاصل ڪرڻ لاءِ ڏهه سيڪڙو ڪميشن ورتي۔<ref name="hunt">{{cite news|author=Rudolph, Barbara |author2=[[انيتا پرتاپ]] |title=Pakistan: The hunt is on |magazine=[[ٽائيم (رسالو)|ٽائيم]] |date=27 August 1990 |access-date=3 March 2011 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,970992,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120143049/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C970992%2C00.html |archive-date=20 January 2011 |url-status=dead }}</ref> کيس ”مسٽر ٽين پرسنٽ“ جو لقب ڏنو ويو۔<ref name="WSJ0809"/> کيس 10 آڪٽوبر 1990ع تي اغوا ۽ ڀتي خوري سان لاڳاپيل الزامن تي گرفتار ڪيو ويو۔<ref name="spokane">{{cite news |title=Government arrests husband of Bhutto |url=https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |newspaper=The Spokane Chronicle |location=Spokane, Washington |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |url-status=live }}</ref><ref name="husbandarrest"/> الزامن موجب هڪ ڀتي خوري منصوبي ۾ هڪ برطانوي واپاري جي ٽنگ سان مبينا بم ٻڌڻ شامل هو۔<ref name="WSJ0809"/> ڀٽو خاندان ان فرد جرم کي سياسي بنيادن تي ۽ گهڙيل قرار ڏنو۔<ref name="husbandarrest">{{cite news |title=Police arrest Bhutto's husband |url=https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |newspaper=The Reading Eagle |location=Reading, Pennsylvania |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |url-status=live }}</ref> آڪٽوبر 1990ع جي چونڊن ۾، هو جيل ۾ هوندي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو۔<ref name="walkout"/> ڀٽو ۽ پي پي پي زرداري جي قيد خلاف احتجاج طور قومي اسيمبلي جي افتتاحي اجلاس مان واڪ آئوٽ ڪيو۔<ref name="walkout">{{cite news |title=Bhutto legislators stage walkout |url=https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |newspaper=The Daily Sentinel |location=Middleport, Ohio |date=4 November 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |url-status=live }}</ref> هن 20,000 ڊالر ضمانت جمع ڪرائي، پر سندس آزادي هڪ حڪومتي آرڊيننس سبب روڪي وئي، جنهن عدالت جو اهو اختيار ختم ڪري ڇڏيو هو ته اها [[پاڪستان جي دهشتگردي ٽوڙ عدالت|دهشتگردي عدالت]] ۾ هلندڙ ڪيسن جي جوابدارن کي آزاد ڪري سگهي، جتي مبينا دهشتگردن جا تڪڙا ٽرائل ٿيندا هئا۔<ref name="leftprison"/> اهو آرڊيننس بعد ۾ واپس ورتو ويو ۽ هڪ خاص عدالت کيس بينڪ فراڊ ۽ سياسي مخالفن جي قتل جي سازش جي الزامن مان بري ڪيو۔<ref name="leftprison"/> کيس فيبروري 1993ع ۾ آزاد ڪيو ويو۔<ref name="leftprison">{{cite news | title = Bhutto's husband leaves prison | newspaper = The New York Times | date = 7 February 1993 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510125514/http://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | url-status = live }}</ref> مارچ 1994ع ۾، زرداري کي بينڪ فراڊ جي الزامن مان بري ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto's husband cleared in bank fraud |url=https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |location=Toledo, Ohio |newspaper=Toledo Blade |date=1 March 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |url-status=live }}</ref> ڀٽو جي پهرين دور سان لاڳاپيل ڪرپشن جا ٻيا سڀ الزام واپس ورتا ويا يا عدالتن مان خارج ڪيا ويا۔<ref name="nyarrest"/> 25 مارچ 1991ع تي، [[سنگاپور ايئرلائنز فلائيٽ 117]] جي اغوا ڪندڙن ٻين مطالبن سان گڏ زرداري جي آزادي جو مطالبو ڪيو۔ اغوا ڪندڙن کي [[سنگاپور ڪمانڊوز]] ماريو۔<ref>{{cite web |title=History snippets: 1981 Onwards (A Maturing SAF): 1991 – SQ 117 Rescue |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |author=Choi Kee |first=Choy |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120805141950/http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |date=4 May 2010 |archive-date=5 August 2012 |publisher=[[دفاع واري وزارت (سنگاپور)|سنگاپور جي دفاع واري وزارت]] |df=dmy-all}}</ref> === ٻي ڀٽو حڪومت ۾ سياسي شموليت === اپريل 1993ع ۾، هو [[نواز شريف]] جي پهرين مختصر وزارت عظميٰ کان پوءِ قائم ٿيندڙ [[عبوري حڪومت]] جي 18 ڪابينا وزيرن مان هڪ بڻيو۔<ref name="caretaker">{{cite news | title = Husband of Benazir Bhutto, out of jail, joins the cabinet | newspaper = The New York Times | date = 23 April 1993 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510123629/http://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | url-status = live }}</ref> عبوري حڪومت جولاءِ جي چونڊن تائين قائم رهي۔<ref name="caretaker"/> ڀٽو جي چونڊ کان پوءِ، هن سندس سيڙپڪاري واري وزير،<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news|title=Pakistani President dismisses Bhutto|url=https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|location=Hopskinsville, Kentucky|newspaper=[[Kentucky New Era]]|date=1 November 1996|access-date=22 July 2011|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|url-status=live}}</ref> انٽيليجنس بيورو جي سربراهه،<ref name="nyarrest"/> ۽ [[وفاقي جاچ اداري]] جي سربراهه طور ڪم ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> فيبروري 1994ع ۾، بينظير زرداري کي [[صدام حسين]] سان ملاقات لاءِ عراق موڪليو ته جيئن ڪويت-عراق جي غير واضح سرحد تي گرفتار ٿيل ٽن پاڪستانين جي بدلي ۾ دوائون پهچايون وڃن۔<ref>{{cite news |title=Benazir sends Zardari on mercy mission to Iraq |url=https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=10 February 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |url-status=live }}</ref> اپريل 1994ع ۾، زرداري انهن الزامن کي رد ڪيو ته هو مڙس جي حيثيت سان غير ضابطه اثر استعمال ڪري رهيو هو ۽ ”حقيقتي وزيراعظم“ طور ڪم ڪري رهيو هو۔<ref>{{cite news |title=Zardari refutes charges of being de-facto Prime Minister |url=https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=27 April 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | author = Purdum, Todd S | title = A Clinton and a Bhutto share a joke in Pakistan | newspaper = The New York Times | date = 27 March 1995 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510153554/http://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html |url-status = live }}</ref> مارچ 1995ع ۾، کيس نئين ماحولياتي تحفظ ڪائونسل جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto moves swiftly to ensure green future |url=http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |newspaper=South China Morning Post |location=Hong Kong |date=23 March 1995 |access-date=4 March 2011 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716020556/http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |url-status=live }}</ref><ref name="successor">{{cite news | author = Robinson, Simon | title = Bhutto's successor | magazine = Time| date = 29 December 2007 | access-date =4 March 2011 | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20071230080944/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | url-status = dead | archive-date = 30 December 2007 }}</ref> ٻي ڀٽو حڪومت جي شروعات دوران، بينظير ۽ سندس ماءُ [[نصرت ڀٽو]] جي وچ ۾ [[مرتضيٰ ڀٽو]]، نصرت جي پٽ ۽ بينظير جي ننڍي ڀاءُ، جي سياسي مستقبل بابت ڀٽو خاندان جو تڪرار ظاهر ٿيو۔<ref name="kamm">{{cite news | author = Kamm, Henry | title = Bhutto fans the family feud, charging mother favors son | newspaper = The New York Times | date = 14 January 1994 | access-date = 4 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124212/http://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | url-status = live }}</ref> بينظير زرداري جي حمايت تي سندس شڪريو ادا ڪيو۔<ref name="kamm"/> سيپٽمبر 1996ع ۾، مرتضيٰ ۽ ست ٻيا ماڻهو [[ڪراچي]] ۾ پوليس سان فائرنگ ۾ مارجي ويا، جڏهن شهر ٽن سالن جي گهرو جنگ مان گذري رهيو هو۔<ref name="beaver"/><ref name="nyarrest2"/> مرتضيٰ جي جنازي ۾، نصرت بينظير ۽ زرداري کي ذميوار قرار ڏنو ۽ مقدمو هلائڻ جو عزم ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/><ref name="beaver">{{cite news |title=Bhutto's brother dies in shooting |url=https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |newspaper=Beaver County Times |location=Beaver, Pennsylvania |date=22 September 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |url-status=live }}</ref> [[غنوا ڀٽو]]، مرتضيٰ جي بيوه، پڻ زرداري تي سندس قتل جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو۔<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news |title=Zardari charged in Murtaza killing |url=https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |newspaper=The Nation |location=Bangkok, Thailand |date=20 December 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013317/https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |url-status=live }}</ref> صدر [[فاروق لغاري]]، جيڪو مرتضيٰ جي موت کان ست هفتا پوءِ ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪرڻ وارو هو، بينظير ۽ زرداري جي ملوث هجڻ جو شڪ پڻ ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> پاڪستان جي ڪيترن وڏن اخبارن الزام لڳايو ته زرداري پنهنجي سالو کي رستي مان هٽائڻ چاهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ مرتضيٰ پي پي پي جي هڪ الڳ ٿيل ڌڙي جي سربراهه طور سرگرم هو۔<ref name="nyarrest"/> نومبر 1996ع ۾، ڀٽو حڪومت کي لغاري بنيادي طور ڪرپشن ۽ مرتضيٰ جي موت سبب برطرف ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> زرداري کي [[لاهور]] ۾ گرفتار ڪيو ويو، جڏهن هو ملڪ ڇڏي [[دبئي]] وڃڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔<ref name="nyarrest">{{cite news | author =Burns, John F | title =Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest | newspaper = The New York Times | date = 5 November 1996 | access-date =5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110218203009/http://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html| archive-date= 18 February 2011 | url-status= live}}</ref><ref name="nyarrest2">{{cite news | author = Burns, John F | title = With goats and gunfire, Pakistanis cheer Bhutto's fall | newspaper = The New York Times | date = 6 November 1996 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | archive-date = 6 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130506183106/http://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-Pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | url-status = live }}</ref> == جيل ۽ جلاوطني == ===''دي نيو يارڪ ٽائمز'' جي رپورٽ=== جنوري 1998ع ۾ ''[[دي نيو يارڪ ٽائمز]]'' ۾ هڪ وڏي رپورٽ شايع ٿي، جنهن ۾ زرداري جي وسيع ڪرپشن ۽ عوامي فنڊن جي غلط استعمال جا تفصيل ڏنا ويا۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ ۾ زرداري ۽ هڪ پاڪستاني ساٿي کي فرانسيسي فوجي ٺيڪيدار [[داسو اوي ايشن]] سان 4 ارب ڊالر جي معاهدي لاءِ 200 ملين ڊالر ڪڪ بيڪ ملڻ جو ذڪر ڪيو ويو؛ اهو معاهدو فقط تڏهن ختم ٿيو جڏهن ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪيو ويو۔<ref name="houseofgraft"/> ان ۾ سون جي درآمدات تي اجاراداري جي بدلي ۾ سون جي بلين جي واپاري طرفان 5 ملين ڊالر جون ٻه الڳ ادائيگيون به بيان ڪيون ويون۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ ۾ پاڪستاني جاچ ڪندڙن کان حاصل ڪيل ڄاڻ شامل هئي ته ڀٽو خاندان مبينا طور حڪومت جي تقريبن هر شعبي ۾ ڪڪ بيڪن ذريعي 1.5 ارب ڊالر کان وڌيڪ ناجائز منافعو گڏ ڪيو۔<ref name="houseofgraft"/> ان ۾ 1990ع جي وچ واري عرصي ۾ زرداري جي وڏي خرچ جو به ذڪر هو، جنهن ۾ زيورن تي خرچ ڪيل لکين ڊالر شامل هئا۔<ref name="houseofgraft"/> ڀٽو خاندان پاران پنهنجي دولت لاءِ ڪيل انتظام اولهه جي ملڪيت ڪمپنين، اولهه جي وڪيلن، ۽ اولهه جي دوستن جي هڪ نيٽ ورڪ تي ٻڌل هئا۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ بيان ڪيو ته زرداري ڪيئن ڳجها معاهدا، ڏکيا ۽ تفصيلي مذاڪرات، ۽ پنهنجي معاملن تي اعتراض ڪندڙ هر شخص جي برطرفي جو بندوبست ڪيو۔<ref name="houseofgraft">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/09/world/house-graft-tracing-bhutto-millions-special-report-bhutto-clan-leaves-trail.html|title=House of graft: tracing the Bhutto millions|newspaper=The New York Times|access-date=10 October 2001|first=John F.|last=Burns|date=9 January 1998|archive-date=23 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523090112/http://www.nytimes.com/1998/01/09/world/house-graft-tracing-bhutto-millions-special-report-bhutto-clan-leaves-trail.html|url-status=live}}</ref> [[سٽي بئنڪ]]، جيڪا اڳ ئي پنهنجي پرائيويٽ بئنڪنگ عملن سبب تنقيد هيٺ هئي، رپورٽ جي نتيجي ۾ وڌيڪ مشڪلاتن ۾ اچي وئي۔<ref name="hiddenmoney"/> زرداري جي مالي تاريخ 1999ع جي آمريڪي [[آمريڪا جي سينيٽ|سينيٽ]] رپورٽ ۾ بئنڪنگ طريقيڪار جي ڪمزورين بابت هڪ مطالعي جو ڪيس هئي۔<ref>{{cite news|url=http://hsgac.senate.gov/110999_report.htm |title=Minority staff report for permanent subcommittee on investigations hearing on private banking and money laundering: a case study of opportunities and vulnerabilities |date=9 November 1999 |publisher=senate.gov |access-date=6 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528131548/http://hsgac.senate.gov/110999_report.htm |archive-date=28 May 2009 |url-status=dead }}</ref> === ٻي قيد ۽ سزا === مارچ 1997ع ۾، زرداري ڪراچي جيل ۾ هوندي سينيٽ جو ميمبر چونڊيو ويو۔<ref name="brief">{{cite news | author1 = Kershner, Isabel | author2 = Mark Landler | name-list-style = amp | title = World news briefs: Bhutto's jailed husband sworn in as Senator | newspaper = The New York Times | date = 30 December 1997 | access-date = 6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1997/12/30/world/world-news-briefs-bhutto-s-jailed-husband-sworn-in-as-senator.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510154059/http://www.nytimes.com/1997/12/30/world/world-news-briefs-bhutto-s-jailed-husband-sworn-in-as-senator.html |url-status = live }}</ref><ref name="bhuttofall">{{cite news | title = The decline and fall of Benazir Bhutto | magazine = [[دي اڪانومسٽ]] | date = 22 April 1999 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.economist.com/asia/1999/04/22/the-decline-and-fall-of-benazir-bhutto | archive-date = 29 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629213532/http://www.economist.com/node/200841 | url-status = live }}</ref> ڊسمبر 1997ع ۾، کيس سخت سيڪيورٽي هيٺ حلف کڻڻ لاءِ اسلام آباد آندو ويو۔<ref name="brief"/> جولاءِ 1998ع ۾، سوئس حڪومت پاران [[مني لانڊرنگ]] سان لاڳاپيل دستاويز پاڪستاني اختيارين حوالي ڪرڻ کان پوءِ، پاڪستان ۾ مٿس ڪرپشن جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔<ref name="swissdoc">{{cite news | title = Bhutto 'corruption' documents reach Pakistan | work = BBC News | date = 23 July 1998 | access-date = 6 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/136259.stm | archive-date = 29 January 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120129092821/http://news.bbc.co.uk/2/hi/136259.stm | url-status = live }}</ref> سوئس اختيارين به مٿس مني لانڊرنگ جو فرد جرم لاڳو ڪيو هو۔<ref name="swissdoc"/> ساڳئي وقت، هڪ الڳ ڪيس ۾، مٿس ۽ ٻين 18 ماڻهن تي مرتضيٰ ڀٽو جي قتل جي سازش جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔<ref>{{cite news | title = Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder | newspaper = The New York Times | date = 6 July 1997 | access-date =6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1997/07/06/world/pakistan-ex-premier-s-spouse-indicted-for-murder.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110201091121/http://www.nytimes.com/1997/07/06/world/pakistan-ex-premier-s-spouse-indicted-for-murder.html| archive-date= 1 February 2011 | url-status= live}}</ref> فوجداري ڪاررواين شروع ٿيڻ کان پوءِ، سٽي بئنڪ زرداري جو اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيو۔<ref name="hiddenmoney">{{cite news | author = Zagorin, Adam | author2 = S. C. Gwynne | title = Just hide me the money | magazine = Time | date = 14 December 1998 | access-date =6 March 2011 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,989807-6,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629024729/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,989807-6,00.html | url-status = dead | archive-date = 29 June 2011 }}</ref> اپريل 1999ع ۾، ڀٽو ۽ زرداري کي هڪ سوئس سامان جاچ ڪمپني کان معاوضا وٺڻ تي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا ڪسٽم ڊيوٽيز جي وصولي ۾ ڪرپشن ختم ڪرڻ لاءِ مقرر ڪئي وئي هئي۔<ref name="conviction">{{cite news | author = Dugger, Celia W | title = Pakistan Sentences Bhutto To 5 Years for Corruption | newspaper = The New York Times | date = 16 April 1999 | access-date =5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1999/04/16/world/pakistan-sentences-bhutto-to-5-years-for-corruption.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110221121231/http://www.nytimes.com/1999/04/16/world/pakistan-sentences-bhutto-to-5-years-for-corruption.html| archive-date= 21 February 2011 | url-status= live}}</ref> ٻنهي کي 8.6 ملين ڊالر ڏنڊ لڳايو ويو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish"/> ٻنهي کي پنج سال قيد جي سزا پڻ ٻڌائي وئي، پر ڀٽو کي سندس خود اختيار ڪيل جلاوطني مان پاڪستان واپس نه آڻي سگهيو ويو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish">{{cite news |title=Bhutto vows she will fight jail sentence for corruption |author=Rashid, Ahmed |url=http://www.independent.ie/world-news/bhutto-vows-she-will-fight-jail-sentence-for-corruption-411954.html |newspaper=Irish Independent |date=16 April 1999 |access-date=15 March 2011 |archive-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026132526/http://www.independent.ie/world-news/bhutto-vows-she-will-fight-jail-sentence-for-corruption-411954.html |url-status=live }}</ref> زرداري اڳ ئي الڳ الزامن تي ٽرائل جي انتظار ۾ جيل ۾ هو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish"/> سندن خلاف استعمال ڪيل ثبوت سوئس جاچ ڪندڙن ۽ پاڪستاني بيورو آف اڪائونٽبلٽي گڏ ڪيا هئا۔<ref name="conviction"/><ref>{{cite news |title=Benazir, Zardari sentenced in Switzerland |url=http://www.thedailystar.net/2003/08/06/d30806011515.htm |newspaper=The Daily Star |location=Oneonta, New York |date=6 August 2003 |access-date=15 March 2011 |archive-date=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024092429/http://www.thedailystar.net/2003/08/06/d30806011515.htm |url-status=live }}</ref> مئي 1999ع ۾، مبينا خودڪشي جي ڪوشش کان پوءِ کيس اسپتال داخل ڪيو ويو۔<ref name="suicide">{{cite news | title = Pakistan police accused of attempted murder | work = BBC News | date = 18 May 1999 | access-date = 6 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/346690.stm | archive-date = 30 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120730040623/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/346690.stm | url-status = live }}</ref> هن دعويٰ ڪئي ته اها پوليس طرفان قتل جي ڪوشش هئي۔<ref name="suicide"/> آگسٽ 2003ع ۾، هڪ سوئس جج ڀٽو ۽ زرداري کي مني لانڊرنگ ۾ ڏوهاري قرار ڏيندي ڇهه مهينا قيد ۽ 50,000 ڊالر ڏنڊ جي سزا ٻڌائي۔<ref name="briefing"/> ان کان علاوه، کين پاڪستاني حڪومت کي 11 ملين ڊالر واپس ڪرڻا هئا۔<ref name="briefing">{{cite news | author = Langley, Alison | title = Pakistan: Bhutto sentenced in Switzerland | newspaper = The New York Times | date = 6 August 2003 | access-date =6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2003/08/06/world/world-briefing-asia-pakistan-bhutto-sentenced-in-switzerland.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20100823224955/http://www.nytimes.com/2003/08/06/world/world-briefing-asia-pakistan-bhutto-sentenced-in-switzerland.html| archive-date=23 August 2010| url-status= live}}</ref> اها سزا ٻن سوئس ڪمپنين کان ڪسٽم فراڊ جي بدلي ۾ ڪڪ بيڪ وٺڻ بابت الزامن سان لاڳاپيل هئي۔<ref name="pallister"/> فرانس، پولينڊ، ۽ [[سوئٽزرلينڊ]] ۾، هن جوڙي کي اضافي الزامن کي منهن ڏيڻو پيو۔<ref>{{cite news |title=Play connects Pakistan's past and present |author=Flintoff, Correy |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15479962 |publisher=NPR |date=27 December 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231637/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15479962 |url-status=live }}</ref> نومبر 2004ع ۾، عدالت جي حڪم سان کيس ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews"/><ref name="rearrestbbc">{{cite news | title = Pakistan police re-arrest Zardari | work = BBC News | date = 21 December 2004 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4113611.stm | archive-date = 10 April 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120410223309/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4113611.stm |url-status = live }}</ref> هڪ مهيني بعد، اسلام آباد ۾ قتل ڪيس جي ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيڻ سبب کيس غير متوقع طور گرفتار ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews"/><ref name="rearrestbbc"/> کيس ڪراچي ۾ [[گهر ۾ نظربندي]] هيٺ رکيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="rearrestbbc"/> هڪ ڏينهن بعد، کيس 5,000 ڊالر ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief">{{cite news | title = International news briefings | newspaper = The New York Times | date = 23 December 2004 | access-date =15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2004/12/23/international/23briefs.html }}</ref><ref name="arabnews"/> سندس آزادي، ٻيهر گرفتاري، ۽ وري آزادي کي [[پرويز مشرف|مشرف]] حڪومت ۽ پي پي پي جي وچ ۾ وڌندڙ مفاهمت جي نشاني طور ڏٺو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews">{{cite news |title=Zardari's arrest and release: Eye-opener for 'disbelievers' |author=Zehra, Nasim |url=http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=56538&d=25&m=12&y=2004 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=24 December 2004 |access-date=15 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616060927/http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=56538&d=25&m=12&y=2004 |archive-date=16 June 2012}}</ref> 2004ع جي آخر ۾ ٻي آزادي کان پوءِ، هو جلاوطني لاءِ دبئي روانو ٿيو۔<ref name="WSJ0809"/><ref name="bbcapril">{{cite news | title = Bhutto party supporters released | work = BBC News | date = 18 April 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4456695.stm | archive-date = 30 September 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090930122256/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4456695.stm | url-status = live }}</ref> === جلاوطني ۽ قانوني مسئلا === هو اپريل 2005ع ۾ [[لاهور]] واپس آيو۔<ref name="bbcapril"/><ref name="masood">{{cite news | author = Masood, Salmaan | title = Politicians detained in Pakistan | newspaper = The New York Times | date = 18 April 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2005/04/17/world/asia/17iht-arrest.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510121456/http://www.nytimes.com/2005/04/17/world/asia/17iht-arrest.html | url-status = live }}</ref><ref name="fox">{{cite news |title=Pakistan detains opposition figure |url=https://www.foxnews.com/story/pakistan-detains-opposition-figure |publisher=Fox News Channel |agency=News Corporation |date=16 April 2005 |access-date=15 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202073919/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C153662%2C00.html |archive-date=2 February 2011 |url-status=live}}</ref> [[پنجاب پوليس (پاڪستان)|پوليس]] کيس ريليون ڪرڻ کان روڪيو ۽ ايئرپورٽ کان سندس گهر تائين پهچايو۔<ref name="bbcapril"/><ref name="masood"/><ref name="fox"/> هن [[پرويز مشرف]] جي حڪومت تي تنقيد ڪئي، پر مشرف ۽ پي پي پي وچ ۾ مفاهمت جون افواهون وڌنديون ويون۔<ref name="masood"/><ref name="fox"/> زرداري مئي 2005ع ۾ ٻيهر دبئي هليو ويو۔<ref name="IOL">{{cite news |title=Bhutto's husband has a heart attack |url=http://www.iol.co.za/news/world/bhutto-s-husband-has-a-heart-attack-1.243005 |work=Independent Online |agency=Independent News & Media |date=5 June 2005 |access-date=15 March 2011 |archive-date=18 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018044714/http://www.iol.co.za/news/world/bhutto-s-husband-has-a-heart-attack-1.243005 |url-status=live }}</ref><ref name="warrantbbc"/> جون 2005ع ۾، کيس دل جو دورو پيو ۽ [[متحده عرب امارات]] ۾ علاج ڪيو ويو۔<ref name="IOL"/><ref name="warrantbbc"/> پي پي پي جي هڪ ترجمان ٻڌايو ته هن آمريڪا ۾ [[اينجيوپلاسٽي]] ڪرائي۔<ref name="warrantbbc"/> سيپٽمبر 2005ع ۾، هو ڪرپشن الزامن جي [[راولپنڊي]] ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيو؛ عدالت سندس گرفتاري جا وارنٽ جاري ڪيا۔<ref name="warrantbbc"/> سندس وڪيلن چيو ته هو علاج کان صحتياب ٿي رهيو هو، تنهنڪري اچي نه سگهيو۔<ref name="warrantbbc">{{cite news | title = Bhutto husband re-arrest ordered | work = BBC News | date = 11 September 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4235488.stm | archive-date = 8 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160108224628/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4235488.stm | url-status = live }}</ref> راولپنڊي عدالت جي درخواست کان پوءِ، [[انٽرپول]] جنوري 2006ع ۾ جوڙي خلاف [[ريڊ نوٽس]] جاري ڪيو، جنهن ۾ ميمبر ملڪن کي جوڙي جي حوالگي بابت فيصلو ڪرڻ لاءِ چيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Interpol issues arrest notices for Benazir and husband |author=Masood, Azhar |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=76917&d=27&m=1&y=2006 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=26 January 2006 |access-date=15 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616060956/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=76917&d=27&m=1&y=2006 |archive-date=16 June 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Interpol issues arrest notice for Benazir Bhutto on corruption charges |url=https://www.forbes.com/feeds/afx/2006/01/26/afx2478390.html |work=Forbes |agency=AFX News |date=26 January 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015907/http://www.forbes.com/feeds/afx/2006/01/26/afx2478390.html |archive-date=29 June 2011 |access-date=15 March 2011}}</ref> جڏهن ڀٽو سيپٽمبر 2007ع ۾ پاڪستان واپسي جو اعلان ڪيو، تڏهن سندس مڙس نيو يارڪ شهر ۾ طبي علاج هيٺ هو۔<ref>{{cite news | author =Gall, Carlotta | title =Bhutto announces date of return to Pakistan | newspaper =The New York Times | date =15 September 2007 | access-date =15 March 2011 | url =https://www.nytimes.com/2007/09/15/world/asia/15pakistan.html | archive-date =10 May 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130510161518/http://www.nytimes.com/2007/09/15/world/asia/15pakistan.html | url-status =live }}</ref> [[2007ع ڪراچي بم ڌماڪو|آڪٽوبر 2007ع جي ڪراچي بم ڌماڪي]] کان پوءِ، جنهن ڀٽو جي واپسي کي رت سان رنگي ڇڏيو، هن [[پاڪستاني انٽيليجنس ادارن جي فهرست|پاڪستاني انٽيليجنس ادارن]] تي حملن جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو ۽ دعويٰ ڪئي ته ”اهو شدت پسندن نه ڪيو هو“۔<ref>{{cite news |title=Terrorists blamed for Karachi attacks |url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=197369 |newspaper=Gulf Daily News |location=Manama, Bahrain |date=20 October 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=12 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612014512/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=197369 |url-status=live }}</ref><ref name="reutersdubai">{{cite news |title=Pakistan's Bhutto targeted on return home |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-reaction-idUSL1843289320071019 |work=Reuters |date=19 October 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=16 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316150656/http://www.reuters.com/article/us-pakistan-reaction-idUSL1843289320071019 |url-status=live }}</ref> هو ڀٽو سان گڏ نه آيو هو، پر پنهنجي ڌيئرن سان دبئي ۾ رهيو۔ ڀٽو حملن جي چيف جاچ آفيسر کي هٽائڻ جو مطالبو ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دعويٰ هئي ته اهو آفيسر 1999ع ۾ جيل اندر زرداري تي مبينا تشدد ۾ ملوث هو۔<ref>{{cite news | title = Bhutto vows to press on with campaign | newspaper = The New York Times | date = 21 October 2007 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2007/10/21/world/asia/21iht-21pakistan.7981990.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510150953/http://www.nytimes.com/2007/10/21/world/asia/21iht-21pakistan.7981990.html | url-status = live }}</ref> نومبر 2007ع ۾، مشرف ڇهن هفتن لاءِ [[ايمرجنسي راڄ]] نافذ ڪيو (ڏسو [[پاڪستاني ايمرجنسي، 2007]])،<ref name="electionfactbox">{{cite news |title=Factbox-Who stands to win or lose in Pakistani vote |url=https://www.reuters.com/article/idUSSP2442 |work=Reuters |date=17 February 2008 |access-date=19 March 2011 |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312061842/http://www.reuters.com/article/idUSSP2442 |url-status=live }}</ref> اسلامي شدت پسندي وڌڻ جي بهاني، ڀٽو جي زرداري سان ملڻ لاءِ دبئي وڃڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> ايمرجنسي لاڳو ٿيڻ فوراً پوءِ ڀٽو پاڪستان موٽي آئي، جڏهن⁠تہ زرداري ٻيهر دبئي ۾ ئي رهيو۔<ref name="canada">{{cite news |title=Pakistan declares state of emergency |url=http://www.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=4d4c4c95-64ce-46b6-81e2-c7f63a828d4a&k=70068 |newspaper=The Gazette |location=Montreal |publisher=Canada.com |agency=Postmedia News |date=3 November 2007 |access-date=16 March 2011 |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224228/http://www.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=4d4c4c95-64ce-46b6-81e2-c7f63a828d4a&k=70068 |url-status=live }}</ref><ref name="reuteragain"/> ايمرجنسي راڄ ان کان بلڪل اڳ شروع ڪيو ويو جڏهن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ مشرف جي آمريڪي حمايت يافته تجويز — [[قومي مفاهمتي آرڊيننس]] (اين آر او) — جي قانوني حيثيت تي غور شروع ڪيو، جنهن تحت ڀٽو ۽ زرداري خلاف ڪرپشن الزام ختم ڪري پاڪستان ۾ گڏيل ڀٽو-مشرف اتحاد قائم ڪرڻو هو۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> ڀٽو ۽ زرداري سپريم ڪورٽ سان مشرف جي تڪرار ۾ سندس همدرد هئا، پر ساڳئي وقت مارشل لا لاڳو ڪرڻ تي تنقيد به ڪئي۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] f317fzv72l2ywoi4hpdeg0foad882vv 380732 380731 2026-05-25T21:10:17Z Intisar Ali 8681 380732 wikitext text/x-wiki {{Infobox office holder | name = آصف علي زرداري | native_name = {{nobold|{{nq|آصف علي زرداري}}}} | native_name_lang = ur | nickname = | image = Asif Ali Zardari - 2024 (3x4 cropped) (b).jpg | caption = زرداري، 2024ع ۾ | order = 11هون ۽ 14هون | office = پاڪستان جو صدر | prime_minister = [[شهباز شريف]] | term_start = 10 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[عارف علوي]] | successor = | office1 = | prime_minister1 = [[يوسف رضا گيلاني]]<br>[[راجا پرويز اشرف]]<br>[[مير هزار خان کوسو]] (عبوري)<br>[[نواز شريف]] | term_start1 = 9 سيپٽمبر 2008 | term_end1 = 9 سيپٽمبر 2013 | predecessor1 = [[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام) | successor1 = [[ممنون حسين]] {{collapsed infobox section begin | last = yes | Party offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office2 = [[President (corporate title)|صدر]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي پارليامينٽرينز|پي پي پي-پي]]<ref>{{cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president|title=Zardari elected PPPP president|date=27 December 2015|work=[[دنيا نيوز]]|access-date=27 December 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191134/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/314828-Zardari-elected-PPP-president%20|url-status=live}}</ref> | term_start2 = 27 ڊسمبر 2015 | term_end2 = | predecessor2 = [[امين فهيم]] | successor2 = | office3 = [[شريڪ چيئرمين]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | alongside3 = [[بلاول ڀٽو زرداري]] | term_start3 = 30 ڊسمبر 2007 | term_end3 = 27 ڊسمبر 2015 | predecessor3 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor3 = {{collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin | last = yes | Other federal offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey }} {{Infobox office holder | embed = yes | office4 = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ آف پاڪستان]] جو ميمبر | term_start4 = مارچ 1997 | term_end4 = 12 آڪٽوبر 1999 | office5 = [[بينظير ڀٽو جي پھرين حڪومت|سيڙپڪاري وارو وزير]] | president5 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister5 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start5 = 1995 | term_end5 = 1996 | office6 = [[پاڪستان جي ماحوليات واري وزارت|ماحوليات وارو وزير]] | president6 = [[فاروق لغاري]] | prime_minister6 = [[بينظير ڀٽو]] | term_start6 = نومبر 1993 | term_end6 = 1996 | office8 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start8 = 9 مارچ 2024 | term_end8 = 9 مارچ 2024 | constituency8 = [[اين اي-207 نوابشاهه-1]] | successor8 = [[آصفه ڀٽو زرداري]] | term_start9 = 18 نومبر 1985 | term_end9 = 18 جولاءِ 1993 {{collapsed infobox section end}} }} | birth_date = {{birth date and age|1955|7|26|df=y}} | birth_place = [[ڪراچي، سنڌ]]، پاڪستان | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | spouse = {{marriage|[[بينظير ڀٽو]]|1987|2007|end=died}} | children = 3، جن ۾ [[بلاول ڀٽو زرداري|بلاول]] ۽ [[آصفه ڀٽو زرداري|آصفه]] شامل آهن | father = [[حاڪم علي زرداري]] | relatives = [[زرداري خاندان]] | website = {{URL|https://president.gov.pk/about/president-asif-ali-zardari}} }} '''آصف زرداري''' ({{lang-en|Asif Ali Zardari}}) [[پاڪستان]] جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد محترمه [[بينظير ڀٽو]] جو گھر وارو ۽ اڳوڻو صدر [[پاڪستان]] [[نوابشاھ|نوابشاهه]] هاڻي) [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|بينظيرآباد]] ( ضلعي جي زميندار ۽ سياستدان [[حاڪم علي زرداري]] جو فرزند آهي <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=آصف%20علي%20زرداري آصف علي زرداري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>. آصف علي زرداري جو اصل نالو سجاول آهي . جيڪو سندس پڙ ڏاڏي جو هو. سندس والده بلقيس خانم خانبهادر [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي . آصف علي زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي نوابشاه لڳ ڳوٺ مير خان زرداريءَ )بلاول جا قبا( ۾ ڄائو . هن ابتدائي تعليم مريم اسڪول نوابشاهه ۽ [[سينٽ پيٽرڪس اسڪول، ڪراچي]] مان حاصل ڪئي . ان بعد [[ڪيڊٽ ڪاليج پيٽارو|پيٽارو ڪاليج]] مان 1974ع ۾ انٽر پاس ڪيائين . هن جنهن کانپوءِ [[لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس اينڊ بزنس]] مان ڊپلوما ڪيائين . هن 1968ع ۾ هڪ اردو فلم ) منزل دور نهين( ۾ چائلڊ اسٽآر طور اداڪاري به ڪئي . ماضي ۾ گھوڙي سواريءَ جو شوقين رهيو آهي ۽ سندس پولو ٽيم زرداري فور جي نالي سان سڃاتي ويندي آهي . 1980ع کانپوءِ هنسياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو. 1987ع جوسال آصف زرداري لاءِ سڀ کان وڌيڪ فيصلائتو سال ثابت ٿيو . جڏهن سندسويڳي ماءُ ٽمي بخاري ۽ [[بيگم نصرت ڀٽو]] بينظير جو رشتو آصف زرداري سان طئه ڪيو . 18 ڊسمبر 1987ع تي سندس شاديyمحترمه بينظير بٽو سان ڪراچي ۾ ٿي . نومبر 1988ع جي عام چونڊن جي نتيجي ۾ جڏهن محترمه بينظير ڀٽو}}پاڪستان{{جي وزيراعظم ٿي ته ان وقت جيتوڻيڪ آصف زرداري کي رسمي طور حڪومت ۾ ڪو عهدو نه هو پر هن [[وزيراعظم هائوس]] جا وڻ وسايا ۽ سندس سياسي زندگي جي شروعات ٿي. ۽ مٿس دوست نوزي جا الزام لڳا مٿس 1990ع ۾ [[بينظير ڀٽو]] جي حڪومت جي خاتمي کانپوءِ ڪيس داخل ڪري کيس جيل ۾ وڌو ويو پهرئين دور ۾ کيس ٻن سالن کانپوءِ کيس آزاد ڪيو ويو . 1993ع جي چونڊن ۾ هي نوابشاه مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ [[بلخ شير مزاري]] جي نگران ڪابينا ۾ وزير رهيو . بينظير ڀٽو جي ٻيهر ملڪ جي وزيراعظم ٿيڻ واري ٻئي دور ۾ قومي اسيمبلي جو ميمبر ۽ ماحوليات ۽ سيڙپڪار جو وزير ٿيو. آصف علي زرداري تي سنگين الزام لڳا جن جي بنياد تي 6 نومبر 1986ع تي ان وقت جي صدر [[فاروق احمد لغاري]] بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪئي . ۽ آصف زرداري کي ٻيهر جيل وڌو ويو 1997ع کان 1999ع تائين سينيٽ ۾ ميمبر ٿي رهيو 1990 کان 2004 وارا 14 سال آصف زرداري لاءِ زندگي جا وڌيڪ ڏکيا سال گذريا 1996ع ۾ مرتضي ڀٽو قتل ڪيس ۾ سندس نالو شامل ڪيوويو. آصف علي زرداري جو نالو پاڪستان ۾ ڪرپشن جي ڪري به مشهور آهي. مٿس مالي ڪرپشن جا اڻڳڻت الزام آهن. بينظير ڀٽو جي دؤر ۾ آصف علي زرداري کي مسٽر ٽين پرسينٽ چيو ويندو هو، جو مبينه طور هو ادارن جي سربراهن کان ڏھ سيڪڙو ڪميشن وصول ڪندو هو. 2008 کان 2013 تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] [[پاڪستان]] جي مرڪزي حڪومت سنڀالي. ان دوران ڪرپشن جا ريڪارڊ ٽٽي ويا ۽ پارٽي جا وزير توڙي مشير اربين روپين جا مالڪ بڻجي ويا. 2015 ۾ ڪراچيءَ ۾ رينجرز آپريشن دؤران مبينه طور ظاهر ٿيو ته ڪراچي جي پاڻي ٽينڪر مافيا، جيڪا سرڪاري پاڻي چوري ڪري غير قانوني طور وڪڻندي آهي، ڏهاڙي ڏھ ڪروڙ روپيا ڪميشن بلاول هاؤس ۾ پهچائي ٿي. == شروعاتي زندگي ۽ تعليم == زرداري 26 جولاءِ 1955ع تي [[ڪراچي]]، [[وفاقي راڄڌاني وارو علائقو (پاڪستان)|وفاقي راڄڌاني واري علائقي]] (هاڻوڪي [[سنڌ]]) ۾ هڪ مشهور [[سنڌي بلوچ]] خاندان ۾ ڄائو، ۽ سندس پرورش ۽ تعليم ڪراچي ۾ ٿي۔<ref>{{cite journal |last1=Riches |first1=Christopher |last2=Palmowski |first2=Jan |title=Zardari, Asif Ali |journal=A Dictionary of Contemporary World History |date=18 February 2021 |doi=10.1093/acref/9780191890949.001.0001 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191890949.001.0001/acref-9780191890949-e-3563 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-189094-9 |language=en|url-access=subscription }}</ref><ref name="Wilkinson2008">{{cite news| author=Wilkinson, Isambard| date=4 September 2008| url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2682828/Profile-Asif-Ali-Zardari-Pakistans-probable-next-president-is-living-the-dream.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live| title=Profile: Asif Ali Zardari, Pakistan's probable next president, is living the dream| newspaper=The Daily Telegraph| access-date=6 June 2009| location=London}}{{cbignore}}</ref> هو [[زرداري خاندان]] سان تعلق رکي ٿو ۽ [[حڪيم علي زرداري]] جو اڪيلو پٽ آهي، جيڪو بلوچ [[زرداري (قبيلو)|زرداري]] قبيلي جو سردار ۽ مشهور زميندار هو، جڏهن⁠تہ سندس ماءُ بلقيس سلطانه زرداري هئي۔<ref name="bbcprofile">{{cite news| title=Profile: Asif Ali Zardari| work=BBC News| date=16 December 2009| access-date=28 February 2011| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| archive-date=25 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111125215733/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4032997.stm| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|title=Corrections|newspaper=The New York Times|access-date=29 July 2011|date=10 January 1998|archive-date=3 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203124811/http://www.nytimes.com/1998/01/10/nyregion/c-corrections-014761.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dawn.com |date=2013-05-01 |title=Asif Ali Zardari |url=https://www.dawn.com/news/1025949/asif-ali-zardari-3 |access-date=2025-12-05 |website=Dawn |language=en}}</ref> سندس ڏاڏيءَ جو تعلق [[عراقي ماڻهو|عراقي]] نسل سان هو،<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|title=President grieved: Hakim Ali Zardari passes away|date=25 May 2011|website=The Express Tribune|access-date=1 July 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330174920/https://tribune.com.pk/story/174906/hakim-ali-zardari-passes-away/|url-status=live}}</ref> جڏهن⁠تہ سندس ماءُ [[حسن علي آفندي]] جي پوٽي هئي، جيڪو [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]] تعليمي ماهر هو ۽ جنهن جون پاڙون [[ترڪ ماڻهو|ترڪ]] نسل سان لاڳاپيل هيون۔ حسن علي آفندي کي [[سنڌ مدرسته الاسلام يونيورسٽي]] جي باني طور سڃاتو وڃي ٿو۔<ref>{{cite book|title=Pakistan Journal of History and Culture|url=https://books.google.com/books?id=h-1tAAAAMAAJ|year=1996|publisher=National Institute of Historical and Cultural Research|page=82|quote=The second son [[Hakim Ali Zardari]], left his place of birth, Phatohal Zardari, and settled in the village Mir Khan Zardari village where he started cultivating ancestral lands. He married Bilqees Khanum, daughter of Hasan Ali Memon and grand daughter of the famous scholar Hasan Ali Effendi.}}</ref><ref>{{cite book|title=Selections from Regional Press|url=https://books.google.com/books?id=ReUuAQAAIAAJ|year=2008|publisher=Institute of Regional Studies|page=48|quote=On his maternal side, he is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi, the founder of first educational institution for the Muslims of Sindh. The founder of Pakistan, Quaid-e-Azam Mohammad Ali Jinnah, was among the prominent students to graduate from the Sindh Madrassa.}}</ref><ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=LKIrAQAAMAAJ|year=2009|publisher=H.W. Wilson|page=623|quote=On his maternal side, Zardari is the great-grandson of Khan Bahadur Hassan Ali Effendi ["Afandi" in some sources), the founder of Sindh Madrasatul Islam, the first educational institution for Muslims in Sindh.}}</ref> پنهنجي نوجوانيءَ ۾، هن ”زرداري فور“ نالي هڪ [[پولو]] ٽيم جي اڳواڻي ڪئي<ref name="borger"/> ۽ [[باڪسنگ]] جي مشق پڻ ڪندو رهيو۔<ref name="WSJ0809">{{cite news| author=Wonacott, Peter| date=5 September 2008| url=https://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| title=Zardari set to assume Pakistan's presidency| newspaper=The Wall Street Journal| access-date=22 December 2009| archive-date=17 November 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151117140255/http://www.wsj.com/articles/SB122058073564902483| url-status=live}}</ref> سندس والد وٽ [[بمبينو سينيما|بمبينو]] نالي مشهور سينيما هئي<ref name="eduperlez"/> جيڪا ڪراچي جي مشهور سينيمائن مان هڪ هئي، ۽ هن پنهنجي پٽ جي اسڪول کي فلمي سامان پڻ عطيو ڪيو۔<ref name="WSJ0809"/> زرداري 1969ع جي فلم ''[[سالگرا]]'' ۾ ٻار جي حيثيت سان به نظر آيو۔<ref>{{cite episode |title=Khabarnaak GC Special |series=Khabarnaak |first1=Aftab |last1=Iqbal |network=GEO TV |date=December 2013}}</ref> === تعليمي رڪارڊ ۽ تڪراري دعوائون === زرداري جي تعليمي پس منظر بابت هميشه سوال اٿاريا ويندا رهيا آهن۔<ref name="WSJ0809" /> هن ابتدائي تعليم [[ڪراچي گرامر اسڪول]] مان حاصل ڪئي۔ سندس سرڪاري سوانح عمري موجب، هن 1972ع ۾ [[ڪيڊٽ ڪاليج پٽارو]] مان فراغت حاصل ڪئي۔<ref name="thepresident">{{cite news|url=http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |title=President Asif Ali Zardari |publisher=gov.pk |access-date=30 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |archive-date=29 July 2012 }}</ref><ref name="WSJ0809" /> هو 1973ع کان 1974ع تائين [[سينٽ پيٽرڪ هاءِ اسڪول، ڪراچي]] ۾ پڙهندو رهيو؛ اسڪول جي هڪ ڪلارڪ موجب هو اتي آخري امتحان ۾ ناڪام ٿيو۔<ref name="WSJ0809" /> مارچ 2008ع ۾، هن دعويٰ ڪئي تہ هن 1970ع جي شروعاتي دور ۾ [[لنڊن اسڪول آف بزنس اسٽڊيز]] مان بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪئي هئي۔<ref name="eduperlez" /> زرداري جي سرڪاري سوانح عمري ۾ اهو پڻ ڄاڻايل آهي تہ هن برطانيا ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ ۾ به تعليم حاصل ڪئي۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> پر سندس برطانوي تعليم جي تصديق نه ٿي سگهي، ۽ ڳولا دوران لنڊن ۾ ”پيڊنٽن اسڪول“ نالي ڪنهن اداري جو پتو نه پيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduperlez" /><ref name="eduadam" /> سندس ڊگري بابت معاملو ان وقت وڌيڪ تڪراري بڻيو جڏهن 2002ع جي هڪ قانون تحت پارليامينٽ جي اميدوارن لاءِ ڪاليج ڊگري لازمي قرار ڏني وئي هئي،<ref name="eduperlez" /> پر اهو قانون بعد ۾ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] اپريل 2008ع ۾ ختم ڪري ڇڏيو۔<ref name="WSJ0809" /><ref name="eduadam">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html |title=Pakistani legislators face accusations of faking their degrees |author=Ellick, Adam B. |work=The New York Times|date=16 July 2010|access-date=8 June 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110610221647/http://www.nytimes.com/2010/07/17/world/asia/17pstan.html| archive-date= 10 June 2011 | url-status= live}}</ref> == سياسي ڪيريئر == === شروعاتي ڪيريئر ۽ بينظير ڀٽو جو دور === زرداري جو شروعاتي سياسي ڪيريئر ڪامياب نه رهيو۔ 1983ع ۾ هن [[نوابشاهه]]، [[سنڌ]] جي هڪ شهر، ۾ ضلعي ڪائونسل جي سيٽ لاءِ چونڊ هارائي، جتي سندس خاندان وٽ هزارين ايڪڙ زرعي زمين هئي۔<ref name="WSJ0809"/> ان کان پوءِ هو ريئل اسٽيٽ جي ڪاروبار ۾ داخل ٿيو۔<ref name="WSJ0809"/> هن 18 ڊسمبر 1987ع تي [[بينظير ڀٽو]] سان شادي ڪئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> اها شادي، جيڪا پاڪستان ۾ رواج موجب [[بندوبست ٿيل شادي|بندوبست ٿيل]] هئي، شروع ۾ هڪ غير متوقع جوڙو قرار ڏني وئي۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> <!-- I was very reluctant to put "unlikely match" because of the ambiguous connotations of the phrase but I was forced to because in nearly every newspaper report (whether from 1987 articles or a 2009 Wall Street Journal bio) inserted the unlikeliness of this marriage. I will give more citations if pressed to --> [[ڪراچي]] ۾ سج لهڻ وقت ٿيل شاندار تقريب کان پوءِ رات جو وڏو جشن ٿيو، جنهن ۾ هڪ لک کان وڌيڪ ماڻهو شامل هئا۔<ref name="durantwed"/><ref name="bride"/> ان شادي ڀٽو جي سياسي حيثيت کي اهڙي ملڪ ۾ مضبوط ڪيو، جتي وڏي عمر جون غير شادي شده عورتون ناپسنديده سمجهيون وينديون آهن۔<ref name="durantwed">{{cite news|title=Pakistan opposition leader's wedding spurs frenzied protest|url=https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|location=[[ڊيورانٽ، اوڪلاهوما]]|newspaper=The Durant Daily Democrat|access-date=29 July 2011|date=20 December 1987|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013314/https://news.google.com/newspapers?id=BwBEAAAAIBAJ&pg=1139,5892122|url-status=live}}</ref><ref name="bride">{{cite news | author = Weisman, Steven R | title = The Bride Wore White; 100,000 Sang Slogans | newspaper = The New York Times | date = 19 December 1987 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510121522/http://www.nytimes.com/1987/12/19/world/karachi-journal-the-bride-wore-white-100000-sang-slogans.html | url-status = live }}</ref> زرداري پنهنجي زال جي خواهشن جو احترام ڪندي سياست کان پري رهڻ تي راضي ٿيو۔<ref name="bride"/> 1988ع ۾، جنرل [[محمد ضياءُ الحق]] تڏهن فوت ٿيو جڏهن سندس جهاز هوا ۾ ڌماڪي سان تباهه ٿي ويو۔<ref>[https://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html پاڪستان جو ضياءُ جهاز ڌماڪي ۾ فوت؛ آمريڪي سفير ۽ 28 ٻيا به مارجي ويا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827000913/http://www.nytimes.com/1988/08/18/world/zia-of-pakistan-killed-as-blast-downs-plane-us-envoy-28-others-die.html |date=27 August 2017 }}, ''The New York Times''</ref> ڪجهه مهينن بعد، ڀٽو پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم بڻجي، جڏهن سندس پارٽي [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي چونڊن]] ۾ مقابلي هيٺ 207 سيٽن مان 94 سيٽون کٽيون۔<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm پاڪستان: 1988ع ۾ ٿيل چونڊون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160713124908/http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_88.htm |date=13 July 2016 }}, انٽر-پارلياماني يونين</ref> === پهرين ڀٽو حڪومت ۾ شموليت ۽ پهرين قيد === {{See also|بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام}} [[File:Benazir Bhutto US visit 19890605.jpg|thumb|زرداري، بينظير ڀٽو، ۽ ننڍڙو بلاول 1989ع ۾ [[اينڊروز ايئر فورس بيس]] جي سرڪاري دوري دوران]] هو عام طور پنهنجي زال جي پهرين حڪومت کان پري رهيو، پر هو ۽ سندس ساٿي حڪومت سان لاڳاپيل ڪرپشن ڪيسن ۾ ڦاسي ويا۔<ref name="bbcprofileleader"/> ڀٽو حڪومت جي زوال جو وڏو الزام گهڻو ڪري مٿس لڳايو ويو۔<ref name="leftprison"/> آگسٽ 1990ع ۾ ڀٽو حڪومت جي برطرفي کان پوءِ،<ref name="spokane"/> بينظير ڀٽو ۽ زرداري کي [[پاڪستان فوج]] جي هدايت هيٺ سيڪيورٽي فورسز ملڪ ڇڏڻ کان روڪي ڇڏيو۔<ref>{{cite news | author = Crossette, Barbara | title = Bhutto Blames Army for Her Ouster | newspaper = The New York Times | date = 8 August 1990 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124804/http://www.nytimes.com/1990/08/08/world/bhutto-blames-army-for-her-ouster.html | url-status = live }}</ref> آگسٽ ۽ آڪٽوبر جي وچ واري عبوري حڪومت دوران، ڀٽو جي مخالف، عبوري وزيراعظم [[غلام مصطفى جتوئي]]، ڀٽو حڪومت جي ڪرپشن بابت جاچ شروع ڪئي۔<ref name="hunt"/> جتوئي زرداري تي الزام لڳايو ته هن پنهنجي زال جي سياسي حيثيت استعمال ڪري ڪنهن به منصوبي جي منظوري يا قرض حاصل ڪرڻ لاءِ ڏهه سيڪڙو ڪميشن ورتي۔<ref name="hunt">{{cite news|author=Rudolph, Barbara |author2=[[انيتا پرتاپ]] |title=Pakistan: The hunt is on |magazine=[[ٽائيم (رسالو)|ٽائيم]] |date=27 August 1990 |access-date=3 March 2011 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,970992,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120143049/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C970992%2C00.html |archive-date=20 January 2011 |url-status=dead }}</ref> کيس ”مسٽر ٽين پرسنٽ“ جو لقب ڏنو ويو۔<ref name="WSJ0809"/> کيس 10 آڪٽوبر 1990ع تي اغوا ۽ ڀتي خوري سان لاڳاپيل الزامن تي گرفتار ڪيو ويو۔<ref name="spokane">{{cite news |title=Government arrests husband of Bhutto |url=https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |newspaper=The Spokane Chronicle |location=Spokane, Washington |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=nxhXAAAAIBAJ&pg=1867,1297257 |url-status=live }}</ref><ref name="husbandarrest"/> الزامن موجب هڪ ڀتي خوري منصوبي ۾ هڪ برطانوي واپاري جي ٽنگ سان مبينا بم ٻڌڻ شامل هو۔<ref name="WSJ0809"/> ڀٽو خاندان ان فرد جرم کي سياسي بنيادن تي ۽ گهڙيل قرار ڏنو۔<ref name="husbandarrest">{{cite news |title=Police arrest Bhutto's husband |url=https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |newspaper=The Reading Eagle |location=Reading, Pennsylvania |date=10 October 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=HW1VAAAAIBAJ&pg=4672,4388420 |url-status=live }}</ref> آڪٽوبر 1990ع جي چونڊن ۾، هو جيل ۾ هوندي قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو۔<ref name="walkout"/> ڀٽو ۽ پي پي پي زرداري جي قيد خلاف احتجاج طور قومي اسيمبلي جي افتتاحي اجلاس مان واڪ آئوٽ ڪيو۔<ref name="walkout">{{cite news |title=Bhutto legislators stage walkout |url=https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |newspaper=The Daily Sentinel |location=Middleport, Ohio |date=4 November 1990 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=8DlDAAAAIBAJ&pg=4801,1976523 |url-status=live }}</ref> هن 20,000 ڊالر ضمانت جمع ڪرائي، پر سندس آزادي هڪ حڪومتي آرڊيننس سبب روڪي وئي، جنهن عدالت جو اهو اختيار ختم ڪري ڇڏيو هو ته اها [[پاڪستان جي دهشتگردي ٽوڙ عدالت|دهشتگردي عدالت]] ۾ هلندڙ ڪيسن جي جوابدارن کي آزاد ڪري سگهي، جتي مبينا دهشتگردن جا تڪڙا ٽرائل ٿيندا هئا۔<ref name="leftprison"/> اهو آرڊيننس بعد ۾ واپس ورتو ويو ۽ هڪ خاص عدالت کيس بينڪ فراڊ ۽ سياسي مخالفن جي قتل جي سازش جي الزامن مان بري ڪيو۔<ref name="leftprison"/> کيس فيبروري 1993ع ۾ آزاد ڪيو ويو۔<ref name="leftprison">{{cite news | title = Bhutto's husband leaves prison | newspaper = The New York Times | date = 7 February 1993 | access-date = 3 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510125514/http://www.nytimes.com/1993/02/07/world/bhutto-s-husband-leaves-prison.html | url-status = live }}</ref> مارچ 1994ع ۾، زرداري کي بينڪ فراڊ جي الزامن مان بري ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto's husband cleared in bank fraud |url=https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |location=Toledo, Ohio |newspaper=Toledo Blade |date=1 March 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nIAUAAAAIBAJ&pg=5050,17885 |url-status=live }}</ref> ڀٽو جي پهرين دور سان لاڳاپيل ڪرپشن جا ٻيا سڀ الزام واپس ورتا ويا يا عدالتن مان خارج ڪيا ويا۔<ref name="nyarrest"/> 25 مارچ 1991ع تي، [[سنگاپور ايئرلائنز فلائيٽ 117]] جي اغوا ڪندڙن ٻين مطالبن سان گڏ زرداري جي آزادي جو مطالبو ڪيو۔ اغوا ڪندڙن کي [[سنگاپور ڪمانڊوز]] ماريو۔<ref>{{cite web |title=History snippets: 1981 Onwards (A Maturing SAF): 1991 – SQ 117 Rescue |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |author=Choi Kee |first=Choy |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120805141950/http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/maturing_saf/v03n03_history.html |date=4 May 2010 |archive-date=5 August 2012 |publisher=[[دفاع واري وزارت (سنگاپور)|سنگاپور جي دفاع واري وزارت]] |df=dmy-all}}</ref> === ٻي ڀٽو حڪومت ۾ سياسي شموليت === اپريل 1993ع ۾، هو [[نواز شريف]] جي پهرين مختصر وزارت عظميٰ کان پوءِ قائم ٿيندڙ [[عبوري حڪومت]] جي 18 ڪابينا وزيرن مان هڪ بڻيو۔<ref name="caretaker">{{cite news | title = Husband of Benazir Bhutto, out of jail, joins the cabinet | newspaper = The New York Times | date = 23 April 1993 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510123629/http://www.nytimes.com/1993/04/23/world/husband-of-benazir-bhutto-out-of-jail-joins-the-cabinet.html | url-status = live }}</ref> عبوري حڪومت جولاءِ جي چونڊن تائين قائم رهي۔<ref name="caretaker"/> ڀٽو جي چونڊ کان پوءِ، هن سندس سيڙپڪاري واري وزير،<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news|title=Pakistani President dismisses Bhutto|url=https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|location=Hopskinsville, Kentucky|newspaper=[[Kentucky New Era]]|date=1 November 1996|access-date=22 July 2011|archive-date=1 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013319/https://news.google.com/newspapers?id=nvArAAAAIBAJ&pg=2979,408610|url-status=live}}</ref> انٽيليجنس بيورو جي سربراهه،<ref name="nyarrest"/> ۽ [[وفاقي جاچ اداري]] جي سربراهه طور ڪم ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> فيبروري 1994ع ۾، بينظير زرداري کي [[صدام حسين]] سان ملاقات لاءِ عراق موڪليو ته جيئن ڪويت-عراق جي غير واضح سرحد تي گرفتار ٿيل ٽن پاڪستانين جي بدلي ۾ دوائون پهچايون وڃن۔<ref>{{cite news |title=Benazir sends Zardari on mercy mission to Iraq |url=https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=10 February 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013320/https://news.google.com/newspapers?id=eoZlAAAAIBAJ&pg=1371,1728600 |url-status=live }}</ref> اپريل 1994ع ۾، زرداري انهن الزامن کي رد ڪيو ته هو مڙس جي حيثيت سان غير ضابطه اثر استعمال ڪري رهيو هو ۽ ”حقيقتي وزيراعظم“ طور ڪم ڪري رهيو هو۔<ref>{{cite news |title=Zardari refutes charges of being de-facto Prime Minister |url=https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |newspaper=The Indian Express |location=Ahmadabad, India |date=27 April 1994 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013316/https://news.google.com/newspapers?id=FIhlAAAAIBAJ&pg=804,3238899 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | author = Purdum, Todd S | title = A Clinton and a Bhutto share a joke in Pakistan | newspaper = The New York Times | date = 27 March 1995 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510153554/http://www.nytimes.com/1995/03/27/world/a-clinton-and-a-bhutto-share-a-joke-in-pakistan.html |url-status = live }}</ref> مارچ 1995ع ۾، کيس نئين ماحولياتي تحفظ ڪائونسل جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Bhutto moves swiftly to ensure green future |url=http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |newspaper=South China Morning Post |location=Hong Kong |date=23 March 1995 |access-date=4 March 2011 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716020556/http://www.scmp.com/portal/site/SCMP/menuitem.06f0b401397a029733492d9253a0a0a0?vgnextoid=d5c78589b8ee1110VgnVCM100000360a0a0aRCRD&s=Archive |url-status=live }}</ref><ref name="successor">{{cite news | author = Robinson, Simon | title = Bhutto's successor | magazine = Time| date = 29 December 2007 | access-date =4 March 2011 | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20071230080944/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1699006,00.html | url-status = dead | archive-date = 30 December 2007 }}</ref> ٻي ڀٽو حڪومت جي شروعات دوران، بينظير ۽ سندس ماءُ [[نصرت ڀٽو]] جي وچ ۾ [[مرتضيٰ ڀٽو]]، نصرت جي پٽ ۽ بينظير جي ننڍي ڀاءُ، جي سياسي مستقبل بابت ڀٽو خاندان جو تڪرار ظاهر ٿيو۔<ref name="kamm">{{cite news | author = Kamm, Henry | title = Bhutto fans the family feud, charging mother favors son | newspaper = The New York Times | date = 14 January 1994 | access-date = 4 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510124212/http://www.nytimes.com/1994/01/14/world/bhutto-fans-the-family-feud-charging-mother-favors-son.html | url-status = live }}</ref> بينظير زرداري جي حمايت تي سندس شڪريو ادا ڪيو۔<ref name="kamm"/> سيپٽمبر 1996ع ۾، مرتضيٰ ۽ ست ٻيا ماڻهو [[ڪراچي]] ۾ پوليس سان فائرنگ ۾ مارجي ويا، جڏهن شهر ٽن سالن جي گهرو جنگ مان گذري رهيو هو۔<ref name="beaver"/><ref name="nyarrest2"/> مرتضيٰ جي جنازي ۾، نصرت بينظير ۽ زرداري کي ذميوار قرار ڏنو ۽ مقدمو هلائڻ جو عزم ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/><ref name="beaver">{{cite news |title=Bhutto's brother dies in shooting |url=https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |newspaper=Beaver County Times |location=Beaver, Pennsylvania |date=22 September 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013318/https://news.google.com/newspapers?id=S5JUAAAAIBAJ&pg=4955,4903862 |url-status=live }}</ref> [[غنوا ڀٽو]]، مرتضيٰ جي بيوه، پڻ زرداري تي سندس قتل جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو۔<ref name="nyarrest"/><ref>{{cite news |title=Zardari charged in Murtaza killing |url=https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |newspaper=The Nation |location=Bangkok, Thailand |date=20 December 1996 |access-date=22 July 2011 |archive-date=1 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601013317/https://news.google.com/newspapers?id=g8QpAAAAIBAJ&pg=6532,1842498 |url-status=live }}</ref> صدر [[فاروق لغاري]]، جيڪو مرتضيٰ جي موت کان ست هفتا پوءِ ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪرڻ وارو هو، بينظير ۽ زرداري جي ملوث هجڻ جو شڪ پڻ ظاهر ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> پاڪستان جي ڪيترن وڏن اخبارن الزام لڳايو ته زرداري پنهنجي سالو کي رستي مان هٽائڻ چاهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ مرتضيٰ پي پي پي جي هڪ الڳ ٿيل ڌڙي جي سربراهه طور سرگرم هو۔<ref name="nyarrest"/> نومبر 1996ع ۾، ڀٽو حڪومت کي لغاري بنيادي طور ڪرپشن ۽ مرتضيٰ جي موت سبب برطرف ڪيو۔<ref name="nyarrest"/> زرداري کي [[لاهور]] ۾ گرفتار ڪيو ويو، جڏهن هو ملڪ ڇڏي [[دبئي]] وڃڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔<ref name="nyarrest">{{cite news | author =Burns, John F | title =Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest | newspaper = The New York Times | date = 5 November 1996 | access-date =5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110218203009/http://www.nytimes.com/1996/11/05/world/pakistan-s-premier-bhutto-is-put-under-house-arrest.html| archive-date= 18 February 2011 | url-status= live}}</ref><ref name="nyarrest2">{{cite news | author = Burns, John F | title = With goats and gunfire, Pakistanis cheer Bhutto's fall | newspaper = The New York Times | date = 6 November 1996 | access-date = 5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | archive-date = 6 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130506183106/http://www.nytimes.com/1996/11/06/world/with-goats-and-gunfire-Pakistanis-cheer-bhutto-s-fall.html | url-status = live }}</ref> == جيل ۽ جلاوطني == ===''دي نيو يارڪ ٽائمز'' جي رپورٽ=== جنوري 1998ع ۾ ''[[دي نيو يارڪ ٽائمز]]'' ۾ هڪ وڏي رپورٽ شايع ٿي، جنهن ۾ زرداري جي وسيع ڪرپشن ۽ عوامي فنڊن جي غلط استعمال جا تفصيل ڏنا ويا۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ ۾ زرداري ۽ هڪ پاڪستاني ساٿي کي فرانسيسي فوجي ٺيڪيدار [[داسو اوي ايشن]] سان 4 ارب ڊالر جي معاهدي لاءِ 200 ملين ڊالر ڪڪ بيڪ ملڻ جو ذڪر ڪيو ويو؛ اهو معاهدو فقط تڏهن ختم ٿيو جڏهن ڀٽو حڪومت کي برطرف ڪيو ويو۔<ref name="houseofgraft"/> ان ۾ سون جي درآمدات تي اجاراداري جي بدلي ۾ سون جي بلين جي واپاري طرفان 5 ملين ڊالر جون ٻه الڳ ادائيگيون به بيان ڪيون ويون۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ ۾ پاڪستاني جاچ ڪندڙن کان حاصل ڪيل ڄاڻ شامل هئي ته ڀٽو خاندان مبينا طور حڪومت جي تقريبن هر شعبي ۾ ڪڪ بيڪن ذريعي 1.5 ارب ڊالر کان وڌيڪ ناجائز منافعو گڏ ڪيو۔<ref name="houseofgraft"/> ان ۾ 1990ع جي وچ واري عرصي ۾ زرداري جي وڏي خرچ جو به ذڪر هو، جنهن ۾ زيورن تي خرچ ڪيل لکين ڊالر شامل هئا۔<ref name="houseofgraft"/> ڀٽو خاندان پاران پنهنجي دولت لاءِ ڪيل انتظام اولهه جي ملڪيت ڪمپنين، اولهه جي وڪيلن، ۽ اولهه جي دوستن جي هڪ نيٽ ورڪ تي ٻڌل هئا۔<ref name="houseofgraft"/> رپورٽ بيان ڪيو ته زرداري ڪيئن ڳجها معاهدا، ڏکيا ۽ تفصيلي مذاڪرات، ۽ پنهنجي معاملن تي اعتراض ڪندڙ هر شخص جي برطرفي جو بندوبست ڪيو۔<ref name="houseofgraft">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/01/09/world/house-graft-tracing-bhutto-millions-special-report-bhutto-clan-leaves-trail.html|title=House of graft: tracing the Bhutto millions|newspaper=The New York Times|access-date=10 October 2001|first=John F.|last=Burns|date=9 January 1998|archive-date=23 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523090112/http://www.nytimes.com/1998/01/09/world/house-graft-tracing-bhutto-millions-special-report-bhutto-clan-leaves-trail.html|url-status=live}}</ref> [[سٽي بئنڪ]]، جيڪا اڳ ئي پنهنجي پرائيويٽ بئنڪنگ عملن سبب تنقيد هيٺ هئي، رپورٽ جي نتيجي ۾ وڌيڪ مشڪلاتن ۾ اچي وئي۔<ref name="hiddenmoney"/> زرداري جي مالي تاريخ 1999ع جي آمريڪي [[آمريڪا جي سينيٽ|سينيٽ]] رپورٽ ۾ بئنڪنگ طريقيڪار جي ڪمزورين بابت هڪ مطالعي جو ڪيس هئي۔<ref>{{cite news|url=http://hsgac.senate.gov/110999_report.htm |title=Minority staff report for permanent subcommittee on investigations hearing on private banking and money laundering: a case study of opportunities and vulnerabilities |date=9 November 1999 |publisher=senate.gov |access-date=6 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528131548/http://hsgac.senate.gov/110999_report.htm |archive-date=28 May 2009 |url-status=dead }}</ref> === ٻي قيد ۽ سزا === مارچ 1997ع ۾، زرداري ڪراچي جيل ۾ هوندي سينيٽ جو ميمبر چونڊيو ويو۔<ref name="brief">{{cite news | author1 = Kershner, Isabel | author2 = Mark Landler | name-list-style = amp | title = World news briefs: Bhutto's jailed husband sworn in as Senator | newspaper = The New York Times | date = 30 December 1997 | access-date = 6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1997/12/30/world/world-news-briefs-bhutto-s-jailed-husband-sworn-in-as-senator.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510154059/http://www.nytimes.com/1997/12/30/world/world-news-briefs-bhutto-s-jailed-husband-sworn-in-as-senator.html |url-status = live }}</ref><ref name="bhuttofall">{{cite news | title = The decline and fall of Benazir Bhutto | magazine = [[دي اڪانومسٽ]] | date = 22 April 1999 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.economist.com/asia/1999/04/22/the-decline-and-fall-of-benazir-bhutto | archive-date = 29 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629213532/http://www.economist.com/node/200841 | url-status = live }}</ref> ڊسمبر 1997ع ۾، کيس سخت سيڪيورٽي هيٺ حلف کڻڻ لاءِ اسلام آباد آندو ويو۔<ref name="brief"/> جولاءِ 1998ع ۾، سوئس حڪومت پاران [[مني لانڊرنگ]] سان لاڳاپيل دستاويز پاڪستاني اختيارين حوالي ڪرڻ کان پوءِ، پاڪستان ۾ مٿس ڪرپشن جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔<ref name="swissdoc">{{cite news | title = Bhutto 'corruption' documents reach Pakistan | work = BBC News | date = 23 July 1998 | access-date = 6 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/136259.stm | archive-date = 29 January 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120129092821/http://news.bbc.co.uk/2/hi/136259.stm | url-status = live }}</ref> سوئس اختيارين به مٿس مني لانڊرنگ جو فرد جرم لاڳو ڪيو هو۔<ref name="swissdoc"/> ساڳئي وقت، هڪ الڳ ڪيس ۾، مٿس ۽ ٻين 18 ماڻهن تي مرتضيٰ ڀٽو جي قتل جي سازش جو فرد جرم لاڳو ڪيو ويو۔<ref>{{cite news | title = Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder | newspaper = The New York Times | date = 6 July 1997 | access-date =6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1997/07/06/world/pakistan-ex-premier-s-spouse-indicted-for-murder.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110201091121/http://www.nytimes.com/1997/07/06/world/pakistan-ex-premier-s-spouse-indicted-for-murder.html| archive-date= 1 February 2011 | url-status= live}}</ref> فوجداري ڪاررواين شروع ٿيڻ کان پوءِ، سٽي بئنڪ زرداري جو اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيو۔<ref name="hiddenmoney">{{cite news | author = Zagorin, Adam | author2 = S. C. Gwynne | title = Just hide me the money | magazine = Time | date = 14 December 1998 | access-date =6 March 2011 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,989807-6,00.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629024729/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,989807-6,00.html | url-status = dead | archive-date = 29 June 2011 }}</ref> اپريل 1999ع ۾، ڀٽو ۽ زرداري کي هڪ سوئس سامان جاچ ڪمپني کان معاوضا وٺڻ تي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا ڪسٽم ڊيوٽيز جي وصولي ۾ ڪرپشن ختم ڪرڻ لاءِ مقرر ڪئي وئي هئي۔<ref name="conviction">{{cite news | author = Dugger, Celia W | title = Pakistan Sentences Bhutto To 5 Years for Corruption | newspaper = The New York Times | date = 16 April 1999 | access-date =5 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/1999/04/16/world/pakistan-sentences-bhutto-to-5-years-for-corruption.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110221121231/http://www.nytimes.com/1999/04/16/world/pakistan-sentences-bhutto-to-5-years-for-corruption.html| archive-date= 21 February 2011 | url-status= live}}</ref> ٻنهي کي 8.6 ملين ڊالر ڏنڊ لڳايو ويو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish"/> ٻنهي کي پنج سال قيد جي سزا پڻ ٻڌائي وئي، پر ڀٽو کي سندس خود اختيار ڪيل جلاوطني مان پاڪستان واپس نه آڻي سگهيو ويو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish">{{cite news |title=Bhutto vows she will fight jail sentence for corruption |author=Rashid, Ahmed |url=http://www.independent.ie/world-news/bhutto-vows-she-will-fight-jail-sentence-for-corruption-411954.html |newspaper=Irish Independent |date=16 April 1999 |access-date=15 March 2011 |archive-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026132526/http://www.independent.ie/world-news/bhutto-vows-she-will-fight-jail-sentence-for-corruption-411954.html |url-status=live }}</ref> زرداري اڳ ئي الڳ الزامن تي ٽرائل جي انتظار ۾ جيل ۾ هو۔<ref name="conviction"/><ref name="irish"/> سندن خلاف استعمال ڪيل ثبوت سوئس جاچ ڪندڙن ۽ پاڪستاني بيورو آف اڪائونٽبلٽي گڏ ڪيا هئا۔<ref name="conviction"/><ref>{{cite news |title=Benazir, Zardari sentenced in Switzerland |url=http://www.thedailystar.net/2003/08/06/d30806011515.htm |newspaper=The Daily Star |location=Oneonta, New York |date=6 August 2003 |access-date=15 March 2011 |archive-date=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024092429/http://www.thedailystar.net/2003/08/06/d30806011515.htm |url-status=live }}</ref> مئي 1999ع ۾، مبينا خودڪشي جي ڪوشش کان پوءِ کيس اسپتال داخل ڪيو ويو۔<ref name="suicide">{{cite news | title = Pakistan police accused of attempted murder | work = BBC News | date = 18 May 1999 | access-date = 6 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/346690.stm | archive-date = 30 July 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120730040623/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/346690.stm | url-status = live }}</ref> هن دعويٰ ڪئي ته اها پوليس طرفان قتل جي ڪوشش هئي۔<ref name="suicide"/> آگسٽ 2003ع ۾، هڪ سوئس جج ڀٽو ۽ زرداري کي مني لانڊرنگ ۾ ڏوهاري قرار ڏيندي ڇهه مهينا قيد ۽ 50,000 ڊالر ڏنڊ جي سزا ٻڌائي۔<ref name="briefing"/> ان کان علاوه، کين پاڪستاني حڪومت کي 11 ملين ڊالر واپس ڪرڻا هئا۔<ref name="briefing">{{cite news | author = Langley, Alison | title = Pakistan: Bhutto sentenced in Switzerland | newspaper = The New York Times | date = 6 August 2003 | access-date =6 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2003/08/06/world/world-briefing-asia-pakistan-bhutto-sentenced-in-switzerland.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20100823224955/http://www.nytimes.com/2003/08/06/world/world-briefing-asia-pakistan-bhutto-sentenced-in-switzerland.html| archive-date=23 August 2010| url-status= live}}</ref> اها سزا ٻن سوئس ڪمپنين کان ڪسٽم فراڊ جي بدلي ۾ ڪڪ بيڪ وٺڻ بابت الزامن سان لاڳاپيل هئي۔<ref name="pallister"/> فرانس، پولينڊ، ۽ [[سوئٽزرلينڊ]] ۾، هن جوڙي کي اضافي الزامن کي منهن ڏيڻو پيو۔<ref>{{cite news |title=Play connects Pakistan's past and present |author=Flintoff, Correy |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15479962 |publisher=NPR |date=27 December 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231637/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15479962 |url-status=live }}</ref> نومبر 2004ع ۾، عدالت جي حڪم سان کيس ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews"/><ref name="rearrestbbc">{{cite news | title = Pakistan police re-arrest Zardari | work = BBC News | date = 21 December 2004 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4113611.stm | archive-date = 10 April 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120410223309/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4113611.stm |url-status = live }}</ref> هڪ مهيني بعد، اسلام آباد ۾ قتل ڪيس جي ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيڻ سبب کيس غير متوقع طور گرفتار ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews"/><ref name="rearrestbbc"/> کيس ڪراچي ۾ [[گهر ۾ نظربندي]] هيٺ رکيو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="rearrestbbc"/> هڪ ڏينهن بعد، کيس 5,000 ڊالر ضمانت تي آزاد ڪيو ويو۔<ref name="internationalbrief">{{cite news | title = International news briefings | newspaper = The New York Times | date = 23 December 2004 | access-date =15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2004/12/23/international/23briefs.html }}</ref><ref name="arabnews"/> سندس آزادي، ٻيهر گرفتاري، ۽ وري آزادي کي [[پرويز مشرف|مشرف]] حڪومت ۽ پي پي پي جي وچ ۾ وڌندڙ مفاهمت جي نشاني طور ڏٺو ويو۔<ref name="internationalbrief"/><ref name="arabnews">{{cite news |title=Zardari's arrest and release: Eye-opener for 'disbelievers' |author=Zehra, Nasim |url=http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=56538&d=25&m=12&y=2004 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=24 December 2004 |access-date=15 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616060927/http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=56538&d=25&m=12&y=2004 |archive-date=16 June 2012}}</ref> 2004ع جي آخر ۾ ٻي آزادي کان پوءِ، هو جلاوطني لاءِ دبئي روانو ٿيو۔<ref name="WSJ0809"/><ref name="bbcapril">{{cite news | title = Bhutto party supporters released | work = BBC News | date = 18 April 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4456695.stm | archive-date = 30 September 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090930122256/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4456695.stm | url-status = live }}</ref> === جلاوطني ۽ قانوني مسئلا === هو اپريل 2005ع ۾ [[لاهور]] واپس آيو۔<ref name="bbcapril"/><ref name="masood">{{cite news | author = Masood, Salmaan | title = Politicians detained in Pakistan | newspaper = The New York Times | date = 18 April 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2005/04/17/world/asia/17iht-arrest.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510121456/http://www.nytimes.com/2005/04/17/world/asia/17iht-arrest.html | url-status = live }}</ref><ref name="fox">{{cite news |title=Pakistan detains opposition figure |url=https://www.foxnews.com/story/pakistan-detains-opposition-figure |publisher=Fox News Channel |agency=News Corporation |date=16 April 2005 |access-date=15 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202073919/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C153662%2C00.html |archive-date=2 February 2011 |url-status=live}}</ref> [[پنجاب پوليس (پاڪستان)|پوليس]] کيس ريليون ڪرڻ کان روڪيو ۽ ايئرپورٽ کان سندس گهر تائين پهچايو۔<ref name="bbcapril"/><ref name="masood"/><ref name="fox"/> هن [[پرويز مشرف]] جي حڪومت تي تنقيد ڪئي، پر مشرف ۽ پي پي پي وچ ۾ مفاهمت جون افواهون وڌنديون ويون۔<ref name="masood"/><ref name="fox"/> زرداري مئي 2005ع ۾ ٻيهر دبئي هليو ويو۔<ref name="IOL">{{cite news |title=Bhutto's husband has a heart attack |url=http://www.iol.co.za/news/world/bhutto-s-husband-has-a-heart-attack-1.243005 |work=Independent Online |agency=Independent News & Media |date=5 June 2005 |access-date=15 March 2011 |archive-date=18 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018044714/http://www.iol.co.za/news/world/bhutto-s-husband-has-a-heart-attack-1.243005 |url-status=live }}</ref><ref name="warrantbbc"/> جون 2005ع ۾، کيس دل جو دورو پيو ۽ [[متحده عرب امارات]] ۾ علاج ڪيو ويو۔<ref name="IOL"/><ref name="warrantbbc"/> پي پي پي جي هڪ ترجمان ٻڌايو ته هن آمريڪا ۾ [[اينجيوپلاسٽي]] ڪرائي۔<ref name="warrantbbc"/> سيپٽمبر 2005ع ۾، هو ڪرپشن الزامن جي [[راولپنڊي]] ٻڌڻيءَ تي پيش نه ٿيو؛ عدالت سندس گرفتاري جا وارنٽ جاري ڪيا۔<ref name="warrantbbc"/> سندس وڪيلن چيو ته هو علاج کان صحتياب ٿي رهيو هو، تنهنڪري اچي نه سگهيو۔<ref name="warrantbbc">{{cite news | title = Bhutto husband re-arrest ordered | work = BBC News | date = 11 September 2005 | access-date = 15 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4235488.stm | archive-date = 8 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160108224628/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4235488.stm | url-status = live }}</ref> راولپنڊي عدالت جي درخواست کان پوءِ، [[انٽرپول]] جنوري 2006ع ۾ جوڙي خلاف [[ريڊ نوٽس]] جاري ڪيو، جنهن ۾ ميمبر ملڪن کي جوڙي جي حوالگي بابت فيصلو ڪرڻ لاءِ چيو ويو۔<ref>{{cite news |title=Interpol issues arrest notices for Benazir and husband |author=Masood, Azhar |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=76917&d=27&m=1&y=2006 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=26 January 2006 |access-date=15 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616060956/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=76917&d=27&m=1&y=2006 |archive-date=16 June 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Interpol issues arrest notice for Benazir Bhutto on corruption charges |url=https://www.forbes.com/feeds/afx/2006/01/26/afx2478390.html |work=Forbes |agency=AFX News |date=26 January 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015907/http://www.forbes.com/feeds/afx/2006/01/26/afx2478390.html |archive-date=29 June 2011 |access-date=15 March 2011}}</ref> جڏهن ڀٽو سيپٽمبر 2007ع ۾ پاڪستان واپسي جو اعلان ڪيو، تڏهن سندس مڙس نيو يارڪ شهر ۾ طبي علاج هيٺ هو۔<ref>{{cite news | author =Gall, Carlotta | title =Bhutto announces date of return to Pakistan | newspaper =The New York Times | date =15 September 2007 | access-date =15 March 2011 | url =https://www.nytimes.com/2007/09/15/world/asia/15pakistan.html | archive-date =10 May 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130510161518/http://www.nytimes.com/2007/09/15/world/asia/15pakistan.html | url-status =live }}</ref> [[2007ع ڪراچي بم ڌماڪو|آڪٽوبر 2007ع جي ڪراچي بم ڌماڪي]] کان پوءِ، جنهن ڀٽو جي واپسي کي رت سان رنگي ڇڏيو، هن [[پاڪستاني انٽيليجنس ادارن جي فهرست|پاڪستاني انٽيليجنس ادارن]] تي حملن جي پٺيان هجڻ جو الزام لڳايو ۽ دعويٰ ڪئي ته ”اهو شدت پسندن نه ڪيو هو“۔<ref>{{cite news |title=Terrorists blamed for Karachi attacks |url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=197369 |newspaper=Gulf Daily News |location=Manama, Bahrain |date=20 October 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=12 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612014512/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=197369 |url-status=live }}</ref><ref name="reutersdubai">{{cite news |title=Pakistan's Bhutto targeted on return home |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-reaction-idUSL1843289320071019 |work=Reuters |date=19 October 2007 |access-date=15 March 2011 |archive-date=16 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316150656/http://www.reuters.com/article/us-pakistan-reaction-idUSL1843289320071019 |url-status=live }}</ref> هو ڀٽو سان گڏ نه آيو هو، پر پنهنجي ڌيئرن سان دبئي ۾ رهيو۔ ڀٽو حملن جي چيف جاچ آفيسر کي هٽائڻ جو مطالبو ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دعويٰ هئي ته اهو آفيسر 1999ع ۾ جيل اندر زرداري تي مبينا تشدد ۾ ملوث هو۔<ref>{{cite news | title = Bhutto vows to press on with campaign | newspaper = The New York Times | date = 21 October 2007 | access-date = 15 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2007/10/21/world/asia/21iht-21pakistan.7981990.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510150953/http://www.nytimes.com/2007/10/21/world/asia/21iht-21pakistan.7981990.html | url-status = live }}</ref> نومبر 2007ع ۾، مشرف ڇهن هفتن لاءِ [[ايمرجنسي راڄ]] نافذ ڪيو (ڏسو [[پاڪستاني ايمرجنسي، 2007]])،<ref name="electionfactbox">{{cite news |title=Factbox-Who stands to win or lose in Pakistani vote |url=https://www.reuters.com/article/idUSSP2442 |work=Reuters |date=17 February 2008 |access-date=19 March 2011 |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312061842/http://www.reuters.com/article/idUSSP2442 |url-status=live }}</ref> اسلامي شدت پسندي وڌڻ جي بهاني، ڀٽو جي زرداري سان ملڻ لاءِ دبئي وڃڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> ايمرجنسي لاڳو ٿيڻ فوراً پوءِ ڀٽو پاڪستان موٽي آئي، جڏهن⁠تہ زرداري ٻيهر دبئي ۾ ئي رهيو۔<ref name="canada">{{cite news |title=Pakistan declares state of emergency |url=http://www.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=4d4c4c95-64ce-46b6-81e2-c7f63a828d4a&k=70068 |newspaper=The Gazette |location=Montreal |publisher=Canada.com |agency=Postmedia News |date=3 November 2007 |access-date=16 March 2011 |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224228/http://www.canada.com/montrealgazette/news/story.html?id=4d4c4c95-64ce-46b6-81e2-c7f63a828d4a&k=70068 |url-status=live }}</ref><ref name="reuteragain"/> ايمرجنسي راڄ ان کان بلڪل اڳ شروع ڪيو ويو جڏهن پاڪستان جي سپريم ڪورٽ مشرف جي آمريڪي حمايت يافته تجويز — [[قومي مفاهمتي آرڊيننس]] (اين آر او) — جي قانوني حيثيت تي غور شروع ڪيو، جنهن تحت ڀٽو ۽ زرداري خلاف ڪرپشن الزام ختم ڪري پاڪستان ۾ گڏيل ڀٽو-مشرف اتحاد قائم ڪرڻو هو۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> ڀٽو ۽ زرداري سپريم ڪورٽ سان مشرف جي تڪرار ۾ سندس همدرد هئا، پر ساڳئي وقت مارشل لا لاڳو ڪرڻ تي تنقيد به ڪئي۔<ref name="canada"/><ref name="timedeal"/> == پي پي پي جو شريڪ چيئرمين == === ڀٽو جو قتل ۽ جانشيني === {{Main|بينظير ڀٽو جو قتل}} زرداري اسلامي اصولن موجب ڀٽو جو پوسٽ مارٽم ڪرائڻ کان روڪيو۔<ref name="cbsnews"/><ref name="bloomhall"/> هو ۽ سندن ٻار سندس جنازي ۾ شريڪ ٿيا، جيڪو ايندڙ ڏينهن ٿيو۔<ref>{{cite news |title=Thousands gather for Benazir Bhutto's funeral |author=Wilkinson, Isambard |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1573852/Thousands-gather-for-Benazir-Bhuttos-funeral.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1573852/Thousands-gather-for-Benazir-Bhuttos-funeral.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=The Daily Telegraph |date=28 December 2011 |access-date=29 May 2011 |location=London}}{{cbignore}}</ref> هن حڪومت جي انهن الزامن کي رد ڪيو ته قتل [[القاعده]] طرفان ڪرايو ويو هو۔<ref name="cbsnews">{{cite news |title=Bhutto's son, husband to lead party |url=https://www.cbsnews.com/news/bhuttos-son-husband-to-lead-party/ |work=CBS News |date=31 December 2007 |access-date=19 March 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110203001625/http://www.cbsnews.com/stories/2007/12/29/world/main3656040.shtml| archive-date= 3 February 2011 | url-status= live}}</ref><ref name="walsh">{{cite news | author = Walsh, Declan | title = Zardari rejects claim of al-Qaida link to Bhutto's murder | newspaper = The Guardian | location = UK | date = 1 January 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = https://www.theguardian.com/world/2008/jan/01/pakistan.international1 | archive-date = 1 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130901104550/http://www.theguardian.com/world/2008/jan/01/pakistan.international1 | url-status = live }}</ref> هن سندس موت بابت بين الاقوامي جاچ جو مطالبو ڪيو ۽ چيو ته جيڪڏهن مشرف حڪومت مناسب تحفظ فراهم ڪري ها ته هوءَ اڃا زنده هجي ها۔<ref name="bloomhall">{{cite news |title=Bhutto's son says Pakistan may fragment without vote (Update2) |author=Hall, Camilla |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=ajqWI.ugsmQk |publisher=Bloomberg L.P |date=8 January 2008 |access-date=19 March 2011}}</ref><ref name="dauphin">{{cite news | title = Bhutto's son meets the press | newspaper = The New York Times | date = 8 January 2008 | access-date =19 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/01/09/world/asia/09iht-bhutto.1.9097154.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20110221122854/http://www.nytimes.com/2008/01/09/world/asia/09iht-bhutto.1.9097154.html| archive-date= 21 February 2011 | url-status= live}}</ref><ref>{{cite news | title = Bhutto's son seeks media privacy | work = BBC News | date = 8 January 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/7176743.stm | archive-date = 17 November 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151117093349/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7176743.stm | url-status = live }}</ref> هن ۽ سندس خاندان [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي جاچ جي بدلي ۾ ڀٽو جي لاش کي قبر مان ڪڍڻ بابت مشرف جو مطالبو قبول ڪرڻ جي آڇ ڪئي، پر [[پرويز مشرف|مشرف]] اها تجويز رد ڪري ڇڏي۔<ref>{{cite news |title=Musharraf: Exhume Bhutto's body |url=http://english.aljazeera.net/news/asia/2008/01/2008525132721110437.html |publisher=Al Jazeera |agency=Qatar Media Corporation |date=13 January 2008 |access-date=19 March 2011}}</ref> ڀٽو پنهنجي سياسي وصيت ۾ زرداري کي پارٽي اڳواڻ طور پنهنجو جانشين نامزد ڪيو هو۔<ref name="cbsnews"/><ref name="walsh"/><ref name="sengupta"/> بهرحال، سندن اڻويهن سالن جو پٽ، بلاول ڀٽو زرداري، پي پي پي جو چيئرمين بڻيو، ڇاڪاڻ⁠تہ زرداري چاهيو ٿي ته بلاول ڀٽو جي ورثي جي نمائندگي ڪري، جزوي طور پنهنجي غير مقبوليت سبب پارٽي اندر ورهاڱي کان بچڻ لاءِ۔<ref name="cbsnews"/><ref name="walsh"/><ref name="nprdeal"/> تنهن هوندي به، هن گهٽ ۾ گهٽ ٽي سال پي پي پي جي شريڪ چيئرمين طور ڪم ڪيو، جيستائين بلاول پرڏيهه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي۔<ref name="cbsnews"/><ref name="sengupta">{{cite news | author = Sengupta, Somini | title = Opposition parties vow to proceed with Jan. 8 election | work = The New York Times | date = 31 December 2007 | access-date = 19 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2007/12/31/world/asia/31pakistan.html | archive-date = 10 May 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510152841/http://www.nytimes.com/2007/12/31/world/asia/31pakistan.html | url-status = live }}</ref><ref name="nprdeal">{{cite news |title=What's the deal with Bilawal Bhutto Zardari? |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17717208 |publisher=NPR |date=31 December 2007 |access-date=19 March 2011 |archive-date=7 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207220144/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17717208 |url-status=live }}</ref> === فيبروري جون پارلياماني چونڊون ۽ اتحاد جي تشڪيل === {{Main|2008ع پاڪستاني عام چونڊ}} زرداري 8 جنوري وارين پارلياماني چونڊن ۾ ڪا دير نه ڪرڻ ۽ سڀني مخالف ڌر پارٽين جي شرڪت جو مطالبو ڪيو۔<ref name="cbsnews"/> ٻين وڏين سياسي پارٽين جلدي شرڪت تي اتفاق ڪيو، جنهن سان بائيڪاٽ جو ڪو به امڪان ختم ٿي ويو۔<ref name="cbsnews"/><ref name="bloomhall"/> ڀٽو جي قتل کان پوءِ پيدا ٿيل افراتفري سبب چونڊون ڇهه هفتا ملتوي ڪري 18 فيبروري تي ڪرايون ويون۔<ref name="bloomhall"/><ref name="mangi"/> جنوري 2008ع ۾، هن تجويز ڏني ته جيڪڏهن سندس پارٽي اڪثريت حاصل ڪري ٿي، ته اها مشرف جي [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] سان اتحاد ٺاهي سگهي ٿي۔<ref name="mangi"> {{cite news |title=Zardari says Bhutto's party may work with Musharraf (Update1) |author=Mangi, Naween A. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aNmpQ6uBXjWI |publisher=Bloomberg L.P |date=28 January 2008 |access-date=19 March 2011}}</ref><ref name="gallperlez">{{cite news | author = Gall, Carlotta | author2 = Jane Perlez | title = Pakistan's hopes for election tempered by concerns about fairness of vote | newspaper = The New York Times | date = 17 February 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/02/17/world/asia/17iht-pakistan.4.10121095.html | archive-date = 27 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181227090658/https://www.nytimes.com/2008/02/17/world/asia/17iht-pakistan.4.10121095.html | url-status = live }}</ref> هن ۽ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جي اڳواڻ نواز شريف ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن ووٽن ۾ ڌانڌلي جي ڪوشش ڪئي وئي ته ملڪ گير احتجاج ڪيو ويندو۔<ref name="gallperlez"/><ref>{{cite news|author=Baker, Aryn |title=Pakistan braces for election trouble |magazine=Time |date=5 February 2008 |access-date=19 March 2011 |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713802,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207100820/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1713802%2C00.html |archive-date= 7 February 2011 |url-status=dead }}</ref> هو پاڻ پارليامينٽ لاءِ چونڊ نه وڙهي سگهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن نومبر 2008ع ۾ نامزدگي ڪاغذ جمع نه ڪرايا هئا، جڏهن ڀٽو جي حياتيءَ ۾ هن وٽ ڪو واضح سياسي ارادو نه هو۔<ref name="azharan">{{cite news|title=Fahim emerging as next Pak PM |author=Masood, Azhar |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=107095&d=23&m=2&y=2008 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=23 February 2008 |access-date=19 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616061005/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=107095&d=23&m=2&y=2008 |archive-date=16 June 2012 }}</ref> پي پي پي ۽ پي ايم ايل-ن فيبروري چونڊن ۾ ترتيبوار سڀ کان وڌيڪ ۽ ٻيون نمبر وڌيڪ سيٽون کٽيون۔<ref name="azharan"/><ref name="bowley"/> هن ۽ شريف اتحاد حڪومت ٺاهڻ تي اتفاق ڪيو، جنهن سان آمريڪي اميدون ختم ٿي ويون ته هن ۽ [[پرويز مشرف|مشرف]] وچ ۾ اقتدار ورهائڻ جو معاهدو ٿيندو۔<ref name="azharan"/><ref name="bowley"/> هنن عدليه بحال ڪرڻ تي اتفاق ڪيو، پر زرداري شريف جي ڀيٽ ۾ گهٽ سخت موقف اختيار ڪيو۔<ref name="bowley"/><ref>{{cite news | author = Perlez, Jane | title = Pakistan rivals join to fight Musharraf | newspaper = The New York Times | date = 10 March 2008 | access-date = 20 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/03/10/world/asia/10pstan.html | archive-date = 11 April 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090411111653/http://www.nytimes.com/2008/03/10/world/asia/10pstan.html | url-status = live }}</ref> هن آمريڪي سفير [[اين ڊبليو پيٽرسن]] سان ملاقات ڪئي، جنهن مشرف سان ٺاهه لاءِ زور ڀريو۔<ref name="bowley">{{cite news | author = Bowley, Graham | title = 2 Pakistani opposition parties vow to form coalition | newspaper = The New York Times | date = 21 February 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/02/21/world/asia/21iht-pakistan.4.10280840.html | archive-date = 14 May 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220514043503/https://www.nytimes.com/2008/02/21/world/asia/21iht-pakistan.4.10280840.html | url-status = live }}</ref> نئين اتحاد کي مضبوط ڪرڻ لاءِ، هن [[عوامي نيشنل پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان|متحده قومي موومينٽ]]، ۽ [[بلوچ قومپرستي|بلوچ قومپرست]] اڳواڻن سان رابطو ڪيو، جن سڀني چونڊن جو بائيڪاٽ ڪيو هو۔<ref>{{cite news | title = Pakistan coalition promises benefits | work = BBC News | date = 23 February 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7259262.stm | archive-date = 30 September 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090930155404/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7259262.stm | url-status = live }}</ref><ref name="bbc21">{{cite news | title = Pakistan victors mull coalition | work = BBC News | date = 21 February 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7256107.stm | archive-date = 25 February 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080225222326/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7256107.stm | url-status = live }}</ref> ڪيترن هفتن جي قياس آرائين ۽ پارٽي اندر اختلافن کان پوءِ، هن چيو ته هو وزيراعظم ٿيڻ نٿو چاهي۔<ref name="bbc21"/><ref>{{cite news |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/330129/1/.html |title=Bhutto's widower alleges post-poll rigging in Pakistan |publisher=Channel NewsAsia |location=Singapore |agency=MediaCorp |date=21 February 2008 |access-date=6 August 2010 |archive-date=28 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628192405/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/330129/1/.html |url-status=live }}</ref><ref name="nyprime"/> مارچ 2008ع جي وچ ڌاري، هن وڌيڪ سياسي طور طاقتور [[مخدوم امين فهيم]] کي نظرانداز ڪري [[يوسف رضا گيلاني]] کي وزيراعظم لاءِ چونڊيو۔<ref name="nyprime">{{cite news | author = Perlez, Jane | title = Pakistani party's leader chooses a Prime Minister | newspaper = The New York Times | date = 23 March 2008 | access-date = 19 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/03/23/world/asia/23pstan.html | archive-date = 11 April 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090411111648/http://www.nytimes.com/2008/03/23/world/asia/23pstan.html | url-status = live }}</ref> === 2008ع جي اتحادي حڪومت === {{See also|پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ}} هن ۽ شريف 9 مارچ 2008ع جي هڪ معاهدي ۾، جيڪو [[مري اعلان]] جي نالي سان مشهور آهي، 30 اپريل 2008ع تائين انهن 60 ججن جي بحالي تي اتفاق ڪيو جن کي مشرف اڳ ۾ برطرف ڪيو هو۔<ref name="haider">{{cite news |title=Sharif's Party pulls out of Pakistan government |author=Haider, Kamran |url=https://www.reuters.com/article/idUSISL256720 |work=Reuters |date=12 May 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=24 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524084634/http://www.reuters.com/article/idUSISL256720 |url-status=live }}</ref><ref name="qayum">{{cite news |title=Sharif says Zardari risks losing support over judges (Update 1)|author=Qayum, Khalid|author2=Rupert, James |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=atwepgHQK7IA |publisher=Bloomberg|date=20 January 2008 |access-date=20 March 2011}}</ref> اها آخري تاريخ بعد ۾ 12 مئي تائين وڌائي وئي۔<ref name="haider"/> هن ۽ شريف مئي ۾ لنڊن ۾ ناڪام ڳالهيون ڪيون۔<ref name="haider"/><ref name="wpconstable"/> جڏهن اتحاد عدليه بحال ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو، تڏهن پي ايم ايل-ن مئي جي وچ ۾ حڪومت ڇڏي ڏني ۽ پنهنجا وزير ڪابينا مان ڪڍي ڇڏيا۔<ref name="haider"/><ref name="qayum"/><ref name="wpconstable">{{cite news |title=Pakistani party quits cabinet over justices |author=Constable, Pamela |author-link=Pamela Constable |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/12/AR2008051200089.html |newspaper=The Washington Post |date=13 May 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=12 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110212160823/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/12/AR2008051200089.html |url-status=live }}</ref><ref name="slash"/><ref name="reduce"/> اتحاد ٻيهر پي ايم ايل-ن سان گڏ منظم ٿيو، ۽ هڪ [[پاڪستان جي آئين ۾ ترميمون|آئيني ترميم]] تجويز ڪئي جيڪا صدر کان پارليامينٽ برطرف ڪرڻ جو اختيار واپس وٺندي۔<ref name="qayum"/><ref name="slash">{{cite news | title = Move to slash Musharraf's powers | work = BBC News | date = 24 May 2008 | access-date = 20 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/7418699.stm | archive-date = 8 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160108224628/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7418699.stm | url-status = live }}</ref><ref name="reduce">{{cite news |title=Pakistan Peoples Party moves to reduce Musharraf's powers |author=Rupert, James |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a5F9MUsCu.fo |publisher=Bloomberg L.P |date=24 May 2008 |access-date=20 March 2011}}</ref> مئي جي آخر تائين اتحاد مشرف سان ٽڪراءَ جي حالت ۾ اچي ويو۔<ref name="slash"/><ref name="reduce"/> ساڳئي وقت، حڪومت پاڪستان کي [[دولت مشترڪه قومون|دولت مشترڪه]] ۾ ٻيهر شامل ڪرائڻ ۾ ڪامياب ٿي۔<ref>{{cite news |last=Haider |first=Kamran |date=13 March 2008 |title=Pakistan's coalition rocked as Sharif pulls out |url=http://news.scotsman.com/world/Pakistan39s-coalition-rocked--.4075349.jp |newspaper=The Scotsman |location=Edinburgh |publisher=Johnston Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708215937/http://news.scotsman.com/world/Pakistan39s-coalition-rocked--.4075349.jp |archive-date=8 July 2008 |access-date=21 March 2011}}</ref> هن ۽ شريف جون 2008ع ۾ لاهور ۾ مشرف جي برطرفي ۽ آئيني ترميمن تي بحث لاءِ مليا، جن کي پي ايم ايل-ن مري اعلان کي پورو ڪرڻ لاءِ ناکافي سمجهيو۔<ref name="qayum"/><ref name="reutersca"/> هن مواخذي جي مطالبن جي مخالفت ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دعويٰ هئي ته اتحاد وٽ ٻنهي قانون ساز ادارن — [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] ۽ [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] — ۾ ٻه ٽهائي اڪثريت نه هئي۔<ref name="qayum"/><ref name="reutersca">{{cite news |title=Musharraf to be replaced soon: Bhutto's widower |author=Anthony, Augustine |url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAISL23944520080620 |agency=Reuters Canada |date=20 June 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=25 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025083054/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAISL23944520080620 |url-status=dead }}</ref> هو عدليه بحال ڪرڻ لاءِ تيار نه هو، جڏهن اتحاد ۾ ورهاڱو وڌندو ويو ۽ عوامي جذبو شريف ڏانهن منتقل ٿيندو ويو۔<ref name="usat">{{cite news |title=Pakistan: Supporters protest decision to bar Sharif from election |url=https://www.usatoday.com/news/world/2008-06-24-pakistan-politics_N.htm |newspaper=[[يو ايس اي ٽوڊي]] |date=24 January 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=21 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021061647/http://www.usatoday.com/news/world/2008-06-24-pakistan-politics_N.htm |url-status=live }}</ref><ref name="gdn">{{cite news |title=Sharif barred from election |url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=221143 |newspaper=Gulf Daily News |location=Manama, Bahrain |date=24 June 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=12 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612014517/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=221143 |url-status=live }}</ref> اتحاد حڪومت تي تنقيد ڪئي ته شريف کي جون جي ضمني چونڊن ۾ حصو وٺڻ کان روڪيو ويو۔<ref name="usat"/><ref name="gdn"/><ref>{{cite news | author = Perlez, Jane | title = Pakistan court bars Sharif from election | newspaper = The New York Times | date = 20 March 2008 | access-date =20 March 2011 | url = https://www.nytimes.com/2008/06/24/world/asia/24sharif.htm }}</ref> مشرف ۽ عدليه بابت تعطل سبب اتحاد وڌندڙ خوراڪ جي کوٽ ۽ تيزي سان وڌندڙ مهانگائي کي منهن نه ڏئي سگهيو، جيڪا 30 سالن ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي۔<ref name="qayum"/> آگسٽ 2008ع ۾، زرداري نرمي اختيار ڪئي، ۽ اتحاد مشرف خلاف الزامنامو تيار ڪري سندس مواخذي ڏانهن مڪمل رفتار سان اڳتي وڌڻ تي اتفاق ڪيو۔<ref name="timew"/><ref name="impeach1"/> اتحاد مٿس 1999ع جي بغاوت ۽ مارشل لا لاڳو ڪرڻ تي سنگين غداري جو الزام لڳايو۔<ref name="timew">{{cite news|author=Waraich, Omar |title=Musharraf in the crosshairs |magazine=Time |date=7 August 2008 |access-date=20 March 2011 |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1830353,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110210163110/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1830353%2C00.html |archive-date=10 February 2011 |url-status=dead }}</ref> هن مشرف کي پارليامينٽ برطرف ڪرڻ کان خبردار ڪيو، ۽ اتحاد [[2008ع بيجنگ اولمپڪس]] ۾ پاڪستان جي نمائندگي لاءِ مشرف بدران گيلاني کي چونڊيو۔<ref name="impeach1">{{cite news |title=Coalition to impeach Musharraf |author=Masood, Azhar |url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=112535&d=8&m=8&y=2008 |newspaper=Arab News |location=Jeddah |publisher=Saudi Research & Publishing Company |agency=Saudi Research & Marketing Group |date=7 August 2008 |access-date=20 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616061012/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=112535&d=8&m=8&y=2008 |archive-date=16 June 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Zardari warns Musharraf against government dismissal |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-musharraf-dismissal-idUSISL10945220080807 |work=Reuters |date=7 August 2008 |access-date=20 March 2011 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314085327/http://www.reuters.com/article/us-pakistan-musharraf-dismissal-idUSISL10945220080807 |url-status=live }}</ref> 18 آگسٽ تي، مشرف مواخذي کان بچڻ لاءِ استعيفيٰ ڏني۔<ref name="immunity"/><ref name="economistexit"/><ref name="akbloom"/><ref name="indiankam"/> جيتوڻيڪ زرداري مشرف کي عدالتي ڪارروائي کان ڇوٽ ڏيڻ جي حق ۾ هو، پر اتحاد ڪنهن فيصلي تي متفق نه ٿي سگهيو۔<ref name="immunity">{{cite news | title = 'No deal yet' in Musharraf talks | work = BBC News | date = 19 August 2008 | access-date = 21 March 2011 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/7569311.stm | archive-date = 17 November 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151117094641/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7569311.stm |url-status = live }}</ref><ref name="economistexit">{{cite news |title=Pakistan: Exit the President |url=https://www.economist.com/asia/2008/08/21/exit-the-president |magazine=The Economist |publisher=Economist Group |date=21 March 2011 |access-date=22 July 2011| archive-url= https://web.archive.org/web/20110629200125/http://www.economist.com/node/11965344| archive-date= 29 June 2011 |url-status = live}}</ref><ref name="indiankam"/> اتحاد عدليه جي مستقبل بابت به گڏيل موقف اختيار نه ڪري سگهيو۔<ref name="immunity"/> == پڻ ڏسو == {{ڪومنز زمرو|Asif Ali Zardari}}<br/> {{حوالا}} {{سنڌي قوم پرستي}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستان پيپلز پارٽي جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان جا صدر]] [[زمرو:جيوت ماڻهو]] [[زمرو:سنڌي سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا سياستدان]] [[زمرو:ڪراچي جا ماڻھو]] [[زمرو:نوابشاهه ضلعي جا سياستدان]] [[زمرو:دبئي کان ماڻهو]] [[زمرو:1955ع جون پيدائشون]] geys47okt1qd7ioeb0lokk07oetoppv 0 38018 380800 372681 2026-05-26T10:51:40Z Memon2025 21315 380800 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = يونائيٽيڊ ميڪسيڪن اسٽيٽس | common_name = Mexico | native_name = ايستادوس يونيدوس ميڪسيڪنوس | image_flag = Animated-Flag-Mexico.gif | image_coat = Coat of arms of Mexico.svg | alt_coat = فائل:Seal of the Government of Mexico (linear).svg | symbol_type = Coat of arms | national_motto = | national_anthem = "ميڪسيڪو جو قومي ترانو"<br/>{{small|({{lang-en|"Mexican National Anthem"}})}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[فائل:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</div> | image_map = MEX orthographic.svg | map_width = 200px | capital = [[ميڪسيڪو شهر]] | largest_city = ميڪسيڪو شهر | official_languages = {{unbulleted list|وفاقي سطح تي{{ref label|engoffbox|b|}} [[اسپيني ٻولي]] (''de facto'')}} | languages_type = [[قومي ٻولي]] | languages = [[اسپيني ٻولي]] | demonym = ميڪسيڪن | government_type = {{nowrap|وفاقي ۽ صدارتي<br/>{{raise|0.13em|آئيني وفاقي ريپبلڪ<ref>{{cite web |format=PDF |location=MX Q|url=http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments /PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511194922/http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archivedate=May 11, 2011 |title=Political Constitution of the United Mexican States, title 2, article 40 |publisher=SCJN |accessdate=August 14, 2010}}</ref><!--end nowrap:-->}}<!--end raise:-->}} | leader_title1 = [[صدر]] | leader_name1 = اينريقي پينا نيئتو کورکي ڪارلوس راميري مارين | legislature = ڪانگريس | upper_house = سينيٽ | lower_house = چيمبر آف ڊپٽيز | sovereignty_type = ميڪسيڪو جي جنگ آزادي | sovereignty_note = [[اسپين]] جي خلاف وڙھي وئي | established_event1 = گريٽو ڊي ڊولورس پڌرنامو | established_date1 = 16 ستمبر، 1810ع <ref name="Castro2000" /> | established_event2 = آزادي جي اعلان تي عمل ٿي ويو | established_date2 = 27 ستمبر، 1821ع | established_event3 = اسپين ۽ آمريڪي آزاديء جون جنگون | established_date3 = 28 ڊسمبر، 1836ع | established_event4 = [[ميڪسيڪو]] جو پھريون آئين | established_date4 = 4 آڪٽوبر، 1824ع | established_event5 = ٻيون آئين | established_date5 = 5 فيبروري، 1857ع | established_event6 = موجودہ آئين | established_date6 = 5 فيبروري، 1917ع | area_km2 = 19,72,550 | area_footnote = | area_rank = 13th | area_sq_mi = 7,61,606 | percent_water = 2.5 | population_estimate = 123,675,325<ref name="Cuado Resume 2017" /> | population_estimate_year = 2017 | population_estimate_rank = 11th | population_density_km2 = 61 | population_density_sq_mi = 157 | population_density_rank = 142nd | GDP_PPP = {{nowrap|$2.498 trillion<ref name="imf-mx" /><!--end nowrap:-->}} | GDP_PPP_year = 2018 | GDP_PPP_rank = 11th | GDP_PPP_per_capita = $20,028<ref name="imf-mx"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 64th | GDP_nominal = {{nowrap|$1.250 trillion<ref name="imf-mx"/>}} | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_rank = 16th | GDP_nominal_per_capita = $10,021<ref name="imf-mx"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 69th | Gini = 48.2 <!--number only--> | Gini_year = 2014 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini" /> | Gini_rank = | HDI = 0.762 <!--number only--> | HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI" /> | HDI_rank = 77th | currency = [[پيسو]] | currency_code = MXN | time_zone = ''See'' [[Time in Mexico]] | utc_offset = −8 to −5 | utc_offset_DST = −7 to −5 | DST_note = | time_zone_DST = varies | antipodes = | date_format = | drives_on = right | calling_code = [[+52]] | iso3166code = | cctld = [[.mx]] | footnote_a = Article 4.° of the General Law of Linguistic Rights of the Indigenous Peoples.<ref>{{cite web |url=http://www.inali.gob.mx/pdf/LGDLPI.pdf |title=General Law of Linguistic Rights of the Indigenous Peoples |author=INALI |date=March 13, 2003 |accessdate=November 7, 2010}}</ref> | footnote_b = {{note|engfactobox}} Spanish is the ''[[de facto]]'' official language of the Mexican federal government. | recognized_regional_languages = {{hlist |[[اسپيني ٻولي|اسپيني ]]<br>68 [[ميڪسيڪو جون مقامي ٻوليون|مقامي ٻوليون]] <ref>{{cite web|url=http://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Inali.gob.mx |accessdate=July 18, 2014}}</ref>}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |83% [[رومن ڪيٿولڪ]]|%10 ٻيا عيسائي |0.2% ٻيا مذھب|%5 لامذھب |3% جي خبر ناهي}} | area_magnitude = 1 E12 | area = }} '''ميڪسيڪو''' (Mexico) [[اتر آمريڪا]] ۾ واقع هڪ ملڪ آھي. ھي ھڪ وفاقي آئيني جمهوريا آھي. ھنجي اترين سرحدون [[آمريڪا]] جي ڏاکڻين سرحد سان لڳن ٿيون. هن جي اولهه ۾ [[پئسفڪ سمنڊ]]، ڏکڻ ۾ [[گواتيمالا]]، [[بيليز]] ۽ ڪيريبين سمنڊ ۽ اتر ۾ [[ميڪسيڪو جي نار]] آھي. ميڪسيڪو تقريباً 20 لک چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل آھي، ميڪسيڪو ٻن آمريڪا ۾ پنجون ۽ دنيا ۾ 14 سڀ کان وڏو آزاد ملڪ آھي. 11 ڪروڙ جي متوقع آبادي سان، ھي 11ھون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آھي. ميڪسيڪو ۾ اڪٽيھه رياستون ۽ ھڪ وفاقي ضلعو شھر شامل آھن. پري-ڪولمبيئن ميڪسيڪو ۾ انساني موجودگي 8,000 ق.م. کان آهي ۽ هي تهذيب جي ڇهن پاڙن مان هڪ آهي. اها ڇهه ميسوامريڪي تهذيبن جي ميزباني ڪئي جنهن ۾ اولمڪ، مايا، زاپوٽيڪ، ٽيوتيهاڪان ۽ پوروپيچا شامل آهن. علائقي تي ايزٽيڪ تسلط اسپين جي فتح، جنهن نيو اسپين جي ڪالوني قائم ڪئي، کان اڳ ايز ٽيڪ سلطنت، جنهن جو مرڪز اڳوڻي راڄڌاني، ٽينوچٽيٽلان (هاڻي ميڪسيڪو سٽي) ۾ هو، جي صورت ۾ موجود هو. 19 صدي جي شروعات ۾ ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي جنگ سياسي ۽ سماجي معاشي اٿل پٿل جي پٺيان هئي. ميڪسيڪو-آمريڪي جنگ جي نتيجي ۾ 1848ع ۾ اهم علائقائي نقصان ٿيو. سال 1857ع جي آئين ۾ لبرل سڌارا متعارف ڪرايا ويا. گهريلو تڪرار ۽ فرانسيسي مداخلت هڪ سلطنت جي قيام کي تيز ڪيو ۽ بينيٽو جواريز جي اڳواڻي ۾ ريپبلڪن مزاحمت جو مقابلو ڪيو. 19هين صدي ۾ پورفيريو ڊياز جي آمريت جو عروج 1910ع ۾ ميڪسيڪو جي انقلاب کي جنم ڏنو، جنهن ۾ وڏيون تبديليون، جيئن ته سال 1917ع جو آئين، آيون. 20 صدي عيسوي ۾، ميڪسيڪو اهم معاشي ترقي ۽ انهي سان گڏ جبر ۽ فراڊ چونڊ جي مسئلن جو تجربو ڪيو. 20 صدي جي آخر ۾ نيو لبرل پاليسين ڏانهن هڪ تبديلي، مثال طور 1994ع ۾، چيپاس ۾ بدامني جي وچ ۾ اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدي (NAFTA) تي دستخط ڪندي ڏٺو. ميڪسيڪو جي ڊي پي جي لحاظ کان دنيا جي 12هين وڏي معيشت سان ۽ في ماڻهو پيداوار طرفان 12هين وڏي معيشت سان، هڪ نئون صنعتي ۽ ترقي پذير ملڪ آهي. يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ جي تعداد جي لحاظ کان ميڪسيڪو آمريڪا ۾ پهرين ۽ دنيا ۾ ستين نمبر تي آهي. اهو پڻ دنيا جي 17 ميگا تنوع (megadiverse) ملڪن مان هڪ ۽ قدرتي حياتياتي تنوع ۾ پنجين نمبر تي آهي. اهو هڪ اهم سياحتي مقام آهي، سال 2022ع تائين، 4 ڪروڙ 22 لک بين الاقوامي سياحن جي آمد سان، اهو دنيا ۾ ڇهين سڀ کان وڌيڪ گهميل ملڪ آهي. ميڪسيڪو جي وڏي معيشت ۽ آبادي، عالمي ثقافتي اثر ۽ مستحڪم جمهوريت ان کي علائقائي ۽ وچولي طاقت بڻائي ٿي ۽ وڌندڙ طاقت جي طور تي سڃاڻپ ڏني آهي. ميڪسيڪو تازن ڏهاڪن ۾ اهم سياسي، سماجي ۽ معاشي ڪاميابيون حاصل ڪيو آهي. جڏهن ته، لاطيني آمريڪا جي ٻئي ملڪن وانگر، ميڪسيڪو غربت، انتظامي بد عنواني ۽ ڏوهه (جرائم) جي ڪثرت سان جدوجهد جاري رکي ٿو. سال 2006ع کان وٺي، منشيات جي اسمگلنگ جي سنڊيڪيٽن جي وچ ۾ جاري تڪرار 1,27,000 کان وڌيڪ موت جو سبب بڻيل آهي. ميڪسيڪو گڏيل قومن، G20، اقتصادي تعاون ۽ ترقي جي تنظيم (OECD)، ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن (WTO)، ايشيا-پئسفڪ اقتصادي تعاون فورم، آمريڪي رياستن جي تنظيم، لاطيني آمريڪا جي برادري، ڪيريبين رياستن ۽ آرگنائيزيشن آف ايبرو-آمريڪن اسٽيٽس جو ميمبر آهي. == نالي جو پسمنظر== {{Main|ميڪسيڪو جو نالو}} {{lang|nah|[[ميڪسيڪو جو نالو|ميڪسِهڪو]]}} [[ناهواٽل ٻولي]] ۾ [[ايزٽيڪ سلطنت]] جي مرڪزي علائقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح هو، يعني [[ميڪسيڪو جي وادي]] ۽ ان جي ڀرپاسي وارا علائقا، جن جي ماڻهن کي [[ميڪسيڪا]] سڏيو ويندو هو. عام طور اهو خيال ڪيو وڃي ٿو ته واديءَ جو هي [[جغرافيائي نالو]] ئي بعد ۾ [[ايزٽيڪ ٽرپل اتحاد]] لاءِ بنيادي [[قومياتي نالو]] بڻيو، پر امڪان اهو به آهي ته معاملو ان جي ابتڙ هجي.<ref name="Bright2004">{{cite book|author=وليم برائيٽ|title=آمريڪا جي گڏيل رياستن جا اصلي آمريڪي جغرافيائي نالا|url=https://books.google.com/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA281|year=2004|publisher=يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس|isbn=978-0-8061-3598-4|page=281}}</ref> نوآبادي دور (1521–1821) ۾، جڏهن ميڪسيڪو کي [[نئون اسپين]] سڏيو ويندو هو، هي مرڪزي علائقو ’’انٽينڊنسي آف ميڪسيڪو‘‘ جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. 1821ع ۾ جڏهن نئون اسپين [[اسپيني سلطنت]] کان آزادي حاصل ڪري هڪ خودمختيار رياست بڻيو، ته اها انٽينڊنسي [[ميڪسيڪو رياست]] جي نالي سان سڃاتي ويئي، ۽ نئين ملڪ جو نالو ان جي گاديءَ واري شهر [[ميڪسيڪو سٽي]] جي نالي تي رکيو ويو. ملڪ جو سرڪاري نالو حڪومت جي [[حڪومتي شڪل]] بدلجڻ سان گڏ تبديل ٿيندو رهيو آهي. 6 نومبر 1813ع تي [[ڪانگريس آف اناهوآڪ]] جي نمائندن پاران صحيح ڪيل آزاديءَ جي اعلان ۾ هن علائقي کي {{lang|es|[[اتر آمريڪا جي آزاديءَ جو باضابطه اعلان|اميريڪا سيپٽنٽريونال]]}} (اتر آمريڪا) چيو ويو. 1821ع جي [[ايگوالا جو منصوبو]] پڻ {{lang|es|اميريڪا سيپٽنٽريونال}} جو اصطلاح استعمال ڪيو. ٻن موقعن تي (1821–1823 ۽ 1863–1867) ملڪ کي {{lang|es|ايمپيريو ميڪسيڪانو}} ([[ميڪسيڪي سلطنت]]) چيو ويو. ٽنهي وفاقي آئينن (1824، 1857، ۽ 1917ع ـ موجوده آئين) ۾ ملڪ جو نالو {{lang|es|ايسٽاڊوس اونيدوس ميڪسيڪانوس}}<ref>{{cite web|url=http://ierd.prd.org.mx/coy128/hlb.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081101110558/http://ierd.prd.org.mx/coy128/hlb.htm|archive-date=1 نومبر 2008 |title=آئين ۾ ”ايسٽاڊوس اونيدوس ميڪسيڪانوس“ مان ”ميڪسيڪو“ ڏانهن نالي جي تبديلي |language=es|publisher=ierd.prd.org.mx |access-date=4 نومبر 2009}}</ref> — يا ان جو روپ {{lang|es|ايسٽاڊوس-اونيدوس ميڪسيڪانوس}} — استعمال ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=http://www.tlahui.com/politic/politi99/politi8/con1857.htm |title=1857ع جو ميڪسيڪي آئين |language=es |publisher=www.tlahui.com |access-date=30 مئي 2010 |archive-date=5 آڪٽوبر 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005022104/http://www.tlahui.com/politic/politi99/politi8/con1857.htm |url-status=live }}</ref> جيڪي سڀ ’’متحده ميڪسيڪي رياستون‘‘ جي معنيٰ ۾ ترجمو ڪيا ويندا آهن. اصطلاح {{lang|es|ريپوبليڪا ميڪسيڪانا}} (ميڪسيڪي جمهوريه) 1836ع جي [[ست قانون|آئيني قانونن]] ۾ استعمال ٿيو.<ref>{{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823173543/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-date=23 آگسٽ 2013 |title=1836ع جا آئيني قانون |language=es |publisher=Cervantesvirtual.com |date=29 نومبر 2010 |access-date=17 جولاءِ 2013 }}</ref> موجوده آئين جي ناهواٽل ترجمي ۾<ref>{{cite web|access-date=2022-11-29 |language=nah |title=TLANEJNEUILYOTL TLEN SENTIKMASEUALMEJ {{!}} Pan motlajtol ni Ueyi Mexko Amatlanauatili |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/CPEUM_nahuatl_huasteca_potosina.pdf |website=inali.gob.mx}}</ref> سرڪاري نالو ’’ميڪسيڪا سينٽڪ ويڪسٽيئوالوڪو‘‘ آهي،<ref>{{cite web|title=ناهواٽل (هواستيڪا پوٽوسينا) ۾ ميڪسيڪي آئين جي ترجمي ۾ استعمال ٿيل قانوني اصطلاحن جو گلاسري |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/GLOSARIO_nahuatl_huasteca_potosina.pdf}}</ref> جڏهن⁠تہ [[يوڪيٽيڪ مايا ٻولي]] واري نسخي ۾ اهو ’’او مووچ پيٽلوئميلوئوب ميڪسيڪو‘‘ آهي.<ref>{{cite web|access-date=2022-11-29 |title=U ALMEJEN NOJ AꞋALMAJTꞋAANIL U MÚUCHꞋ PÉETLUꞋUMILOꞋOB MÉXICO {{!}} U Noj Aꞌalmajtꞌaanil México ichil a tꞌaan |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/CPEUM_maya.pdf |website=inali.gob.mx}}</ref> حقيقت ۾، ملڪ جي 68 مقامي ٻولين سان گڏ اسپيني ٻولي جي قانوني برابريءَ سبب، سڀني ٻولين ۾ سرڪاري نالي جا پنهنجا ترجما موجود آهن. == تاريخ == {{Main|ميڪسيڪو جي تاريخ}} {{See also|ميڪسيڪو ۾ ڪيٿولڪ چرچ جي تاريخ|ميڪسيڪو جي اقتصادي تاريخ|ميڪسيڪو جي فوجي تاريخ}} === يورپين رابطي کان اڳ مقامي تهذيبون (1519ع کان اڳ) === {{main|ڪولمبس کان اڳ وارو ميڪسيڪو|ميسوامريڪي تاريخي ترتيب}} [[File:Off-center_view_of_Pyramid_of_the_Sun_from_Pyramid_of_the_Moon,_Teotihuacan.jpg|thumb|[[تيئوتيئواڪان]] پنهنجي عروج (1ع کان 500ع) دوران دنيا جو ڇهون وڏو شهر هو]] [[File:Chichen Itza 3.jpg|thumb|[[چيچن اِٽزا]] جي [[مايا شهر]] ۾ [[ڪڪولقان جو مندر (ايل ڪاسٽيلو)]]]] [[File:Painting_of_Tenochtitlan-Tlatelolco_on_Lake_Texcoco_(9755215791).jpg|thumb|[[ٽينوچٽٽلان]] (ميڪسيڪو-ٽينوچٽٽلان) جي فني تصوير، جيڪا [[ايزٽيڪ]] سلطنت جي گادي ۽ ان وقت [[آمريڪا جا وڏا شهر|آمريڪا جو سڀ کان وڏو شهر]] هو. شهر 1521ع ۾ [[ٽينوچٽٽلان جي گهيرو|ٽينوچٽٽلان جي گهيري]] دوران مڪمل طور تباهه ٿيو ۽ پوءِ [[ميڪسيڪو سٽي]] طور ٻيهر تعمير ڪيو ويو.]] ميڪسيڪو ۾ انسانن جا سڀ کان پراڻا آثار [[پٿر جا اوزار]] آهن، جيڪي ميڪسيڪو جي وادي مان مليا آهن ۽ لڳ ڀڳ 10,000 سال پراڻا آهن.{{sfn|Werner|2001|pp=386–}} ميڪسيڪو مڪئي، ٽماٽي ۽ [[فيزيولس|ڦريون]] پوکڻ جو مرڪز رهيو آهي، جنهن زرعي اضافي پيداوار پيدا ڪئي. ان سان [[قديم هندستاني|قديم هند-آمريڪي]] شڪارين کان مستقل زرعي ڳوٺن ڏانهن منتقلي لڳ ڀڳ 5000 ق م کان شروع ٿي.<ref name="EvansWebster2013">{{cite book|author1=Susan Toby Evans|author2=David L. Webster|title=Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia|year=2013|publisher=Routledge|page=54}}</ref> ميسوامريڪا جو تشڪيلاتي دور دنيا جي ڇهن آزاد [[تهذيبن جا ڳهوار]] مان هڪ هو. هن دور ۾ مذهبي ۽ علامتي روايتون، مکئي جي پوک، فني ۽ تعميري مرڪز، ۽ [[ويجيسمل]] (بنياد 20) عددي نظام پيدا ٿيو، جيڪو ميڪسيڪو مان سڄي ميسوامريڪا ۾ پکڙيو.<ref>{{cite book |last=Diehl |first=Richard A. |title=The Olmecs: America's First Civilization |year=2004 |pages=9–25 }}</ref> ڳوٺ وڌيڪ آباديءَ وارا ٿيا، سماجي درجا بندي ٿي، ڪاريگر طبقي وجود ورتو، ۽ اهي [[سردارياڻي رياستن]] ۾ تبديل ٿيا. طاقتور حڪمران مذهبي ۽ سياسي اختيار رکندا هئا ۽ رسوماتي مرڪزن جي تعمير ڪرائيندا هئا.<ref>{{cite book |last=Carmack |first=Robert M. |title=The Legacy of Mesoamerica |year=2016 }}</ref> سڀ کان قديم پيچيده تهذيب [[اولميڪ]] هئي، جيڪا لڳ ڀڳ 1500 ق م کان خليج واري سامونڊي ڪناري تي ڦلي ڦٽي. اولميڪ ثقافتي خاصيتون چياپاس، اوآخاڪا ۽ ميڪسيڪو جي وادي تائين پکڙيون.<ref name="MacLachlan">{{cite book|author=Colin M. MacLachlan|title=Imperialism and the Origins of Mexican Culture|year=2015|page=38}}</ref> اڳ-ڪلاسيڪي دور ۾ [[مايا تهذيب|مايا]] ۽ [[زاپوٽيڪ تهذيب]] ترقي يافته مرڪز قائم ڪيا. پهريان حقيقي [[ميسوامريڪي لکت نظام]] [[ايپي-اولميڪ]] ۽ زاپوٽيڪ ثقافتن ۾ پيدا ٿيا. هي روايت پنهنجي عروج تي ڪلاسيڪي [[مايا هيروگليفڪ لکت]] ۾ پهتي. 1521ع ۾ اسپيني فتح کان پوءِ به مقامي ليکڪ الفابيٽ استعمال ڪندي پنهنجي ٻولين ۾ لکندا رهيا ۽ تصويري متن به ٺاهيندا رهيا.<ref>Restall, Matthew, "A History of the New Philology", 2003</ref> مرڪزي ميڪسيڪو ۾ ڪلاسيڪي دور دوران [[تيئوتيئواڪان]] هڪ فوجي ۽ واپاري سلطنت بڻجي اڀريو. ان جي آبادي 150,000 کان وڌيڪ هئي ۽ هتي ڪولمبس کان اڳ واري آمريڪا جا وڏا [[ميسوامريڪي پيرامڊ]] موجود هئا.<ref>{{cite journal |last=Cowgill |first=George L. |title=State and Society at Teotihuacan, Mexico |year=1997 }}</ref> لڳ ڀڳ 600ع ۾ تيئوتيئواڪان جي زوال کان پوءِ [[سوچيڪالڪو]] ۽ [[چولولا]] جهڙن مرڪزن ۾ مقابلو شروع ٿيو. ايپي-ڪلاسيڪي دور ۾ [[ناهوئا قوم]]ون ڏکڻ ڏانهن وڌيون ۽ مرڪزي ميڪسيڪو ۾ غالب ٿي ويون. 1000–1519ع دوران مرڪزي ميڪسيڪو تي [[ٽولٽيڪ]]، اوآخاڪا تي [[مڪسٽيڪ تهذيب]]، ۽ هيٺاهين مايا علائقن تي [[چيچن اِٽزا]] ۽ [[ماياپان]] مرڪز رهيا. پوسٽ-ڪلاسيڪي دور جي آخر ۾ [[ايزٽيڪ]] سلطنت [[ٽينوچٽٽلان]] مان سياسي ۽ اقتصادي بالادستي قائم ڪئي، جيڪا مرڪزي ميڪسيڪو کان گوئٽي مالا تائين پکڙيل هئي.<ref>{{cite web |title=Ancient Civilizations of Mexico |date=12 January 2017 }}</ref> === اسپيني فتح ۽ نوآبادي دور (1519–1821) === {{Main|ميڪسيڪو تي اسپيني فتح|نئون اسپين}} 1493ع کان ڪيريبين ۾ ڪالونيون قائم ڪرڻ کان پوءِ، [[اسپيني سلطنت]] ميڪسيڪو بابت پهريون ڀيرو 1518ع ۾ [[خوان ڊي گريهالوا]] جي مهم دوران ڄاتو. 1519ع ۾ [[هرنان ڪورٽيس]] [[ويراڪروز]] جو بنياد رکيو ۽ [[ايزٽيڪ سلطنت]] تي اسپيني فتح شروع ٿي. 1521ع ۾ [[ٽينوچٽٽلان جي گرفتاري]] ۽ ان جي کنڊرن تي [[ميڪسيڪو سٽي]] جي تعمير سان 300 ساله نوآبادي دور شروع ٿيو، جنهن ۾ ملڪ کي {{lang|es|نويوا ايسپانيا}} (نئون اسپين) چيو ويو. ميڪسيڪو جي اهميت جا ٻه وڏا سبب هئا: وڏي منظم مقامي آبادي ۽ اتر ميڪسيڪو ۾ چانديءَ جا وڏا ذخيرو.<ref>Lockhart, James & Schwartz, Stuart B., 1983</ref> [[File:Guanajuato_Skyline.jpg|thumb|[[گواناخواتو]] نئين اسپين جي سڀ کان امير شهرن مان هڪ هو]] نئون اسپين ايزٽيڪ سلطنت جي باقيات مان قائم ٿيو. اسپيني حڪمراني جا ٻه ستون رياست ۽ چرچ هئا، ٻئي اسپيني تاج جي اختيار هيٺ. 1493ع ۾ پوپ اسپيني بادشاهت کي مذهبي اختيار ڏنا. 1535ع ۾ [[نئين اسپين جي وائيس رياست]] قائم ٿي. ڪاسٽيلين اسپيني حڪمرانن جي ٻولي هئي ۽ رڳو ڪيٿولڪ مذهب جي اجازت هئي؛ [[ميڪسيڪي انڪوئيزيشن]] غير روايتي عقيدن خلاف ڪارروائي ڪندي هئي.<ref>Chuchiak, John F. IV, 1997</ref> اسپيني فوجون، ڪڏهن مقامي ساٿين سان گڏ، بغاوتون دٻائينديون رهيون. اهم بغاوتن ۾ [[چيچيميڪا جنگ]] (1576–1606)، [[ٽيپيهوآن بغاوت]] (1616–20)، ۽ [[پيئبلو بغاوت]] (1680) شامل آهن. گهڻيون بغاوتون ننڍي پيماني جون هيون.<ref>{{cite book |last=Taylor |first=William B. |title=Drinking, Homicide, and Rebellion in Colonial Mexican Villages |year=1979 }}</ref> === آزاديءَ جو دور (1808–1855) === {{Main|ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي جنگ|پهريون ميڪسيڪي سلطنت|پهريون ميڪسيڪي جمهوريه}} [[File:Plaza de Dolores.JPG|thumb|16 سيپٽمبر 1810ع تي [[ميگيل هيڊالگو ي ڪوسٽيلا]] جو [[دولورس جو نعرو]]، جيڪو ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي شروعات بڻيو]] 1810ع ۾ پادري [[ميگيل هيڊالگو ي ڪوسٽيلا]] ’’خراب حڪومت‘‘ خلاف بغاوت جو اعلان ڪيو، جيڪو [[دولورس جو نعرو]] جي نالي سان مشهور ٿيو. اهو هر سال 16 سيپٽمبر تي ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي ڏينهن طور ملهايو ويندو آهي.<ref>{{cite encyclopedia |title=Grito de Dolores |encyclopedia=Encyclopædia Britannica }}</ref> هي بغاوت اسپين تي [[نيپولين]] جي حملي (1808) کان پوءِ پيدا ٿيل سياسي افراتفريءَ سان جڙيل هئي. هيڊالگو 1811ع ۾ قتل ڪيو ويو. آزاديءَ کان پوءِ پهرين 35 سالن تائين ملڪ سياسي بيچينيءَ جو شڪار رهيو.<ref>Van Young, Stormy Passage</ref> 1821ع ۾ [[ٽِن ضمانتن جي فوج]] ميڪسيڪو سٽي ۾ داخل ٿي ۽ آزاديءَ کي حتمي شڪل ملي. [[آگسٽين ڊي اِتربيدي]] پاڻ کي شهنشاهه قرار ڏنو، پر 1823ع ۾ هٽايو ويو. 1824ع ۾ [[پهريون ميڪسيڪي جمهوريه]] قائم ٿيو. صدر [[ويسينتي گويريرو]] 1829ع ۾ غلامي ختم ڪئي، پر کيس قتل ڪيو ويو. بعد ۾ [[انٽونيو لوپيز ڊي سانتا اينا]] سياست تي حاوي رهيو. 1846–48ع جي [[ميڪسيڪو-آمريڪا جنگ]] ۾ ملڪ پنهنجو وڏو اترين علائقو وڃائي ويٺو. آخرڪار 1855ع ۾ [[ايوٽلا جي انقلاب]] سان سانتا اينا جو دور ختم ٿيو. === لبرل دور (1855ع–1911ع) === {{Main|ٻيو ميڪسيڪي جمهوريه|لا ريفورما|ٻيو ميڪسيڪي سلطنت|بحال ٿيل جمهوريه (ميڪسيڪو)|پورفيرياتو}} [[File:Photograph_of_Benito_Juarez.jpg|thumb|upright=.8|left|لبرل صدر [[بينيتو خواريز]]. ميڪسيڪو کي جديد بڻائڻ، خودمختياري بچائڻ ۽ لبرل سڌارن کي اڳتي وڌائڻ جي ڪوششن سبب مشهور، خاص طور 19هين صدي جي وچ واري دور ۾.]] سانتا اينا جي معزولي ۽ لبرلن طرفان شهري حڪومت قائم ڪرڻ کان پوءِ، انهن اهڙا قانون نافذ ڪيا، جن کي هو ترقي لاءِ لازمي سمجهندا هئا. [[لا ريفورما]] لبرل اصولن تحت معيشت ۽ ادارن کي جديد بڻائڻ جي ڪوشش هئي. هنن 1857ع جو نئون [[آئين]] جاري ڪيو، چرچ ۽ رياست کي الڳ ڪيو، چرچ ۽ فوج کان امتيازي حق ({{lang|es|[[فويروس]]}}) ختم ڪيا؛ چرچ جي ملڪيت ۽ مقامي برادرين جي زمينن جي وڪري کي لازمي قرار ڏنو؛ ۽ تعليم کي غير مذهبي (سيڪيولر) بڻايو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Britton |first=John A. |chapter=Liberalism |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |page=739 }}</ref> قدامت پسندن بغاوت ڪئي، جنهن سان 1858ع–61ع ۾ لبرلن ۽ قدامت پسندن جي حڪومتن وچ ۾ [[رفارم جنگ]] شروع ٿي. لبرلن ميدانِ جنگ ۾ قدامت پسند فوج کي شڪست ڏني، پر قدامت پسندن فرانس جي مداخلت وسيلي اقتدار حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هنن شهنشاهه [[نيپولين ٽيون]] کان درخواست ڪئي ته ميڪسيڪو ۾ يورپي بادشاهه کي رياست جو سربراهه بڻايو وڃي. فرانسيسي فوج ميڪسيڪن کي شڪست ڏئي [[ميڪسيڪو جو ٻيو شهنشاهه|نئين تخت]] تي [[ميڪسيڪو جو ماڪسي ميليئن پهريون|ماڪسي ميليئن ھابسبرگ]] کي ويهاريو، جنهن کي ميڪسيڪي قدامت پسندن جي حمايت حاصل هئي.<ref name="Hamnett 719–20">{{cite encyclopedia |last=Hamnett |first=Brian |chapter=Benito Juárez |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=719–20 }}</ref> [[بينيتو خواريز]] جي اڳواڻي هيٺ لبرل جمهوريه اندروني جلاوطنيءَ ۾ حڪومت ڪندي رهي، پر 1865ع ۾ آمريڪي گهرو جنگ ختم ٿيڻ کان پوءِ آمريڪي حڪومت ميڪسيڪي جمهوريه جي مدد ڪرڻ لڳي. فرانسيسي فوج پنهنجي حمايت واپس ورتي، پر ماڪسي ميليئن ميڪسيڪو ۾ ئي رهيو؛ جمهوري فوجن هن کي ڦاسي/گوليءَ وسيلي قتل ڪيو. “بحال ٿيل جمهوريه” ۾ خواريز ٻيهر صدر بڻيو، جنهن کي “مشڪل ۾ پيل جمهوريه جي مجسمي” طور پيش ڪيو ويو.<ref name="Hamnett 719–20"/> قدامت پسند فوجي طور شڪست خورده ۽ سياسي طور بدنام ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هنن فرانس سان گڏجي ڪم ڪيو، ۽ لبرل ازم حب الوطنيءَ سان مترادف بڻجي ويو.<ref>Britton, "Liberalism" p. 740.</ref> ميڪسيڪي فوج، جيڪا نوآبادي دور جي شاهي فوج ۽ پوءِ شروعاتي جمهوريه جي فوج مان نڪتل هئي، ٽٽي پئي، ۽ رفارم جنگ ۽ فرانس سان ٽڪراءَ مان نوان فوجي اڳواڻ اُڀريا. انهن مان نمايان [[پورفيريو دياث]] هو، جيڪو {{lang|es|[[پويبلا جي جنگ|سينڪو ڊي مايو]]}} جو هيرو هو. هن شهري اقتدار چاهيو ۽ 1867ع ۾ خواريز جي ٻيهر چونڊ کي چئلينج ڪيو.<ref name="Sullivan 736–38">{{cite encyclopedia |last=Sullivan |first=Paul |chapter=Sebastián Lerdo de Tejada |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=736–38 }}</ref> دياث بغاوت ڪئي پر خواريز کيس شڪست ڏني. خواريز 1872ع ۾ عهدي تي ئي فوت ٿي ويو. لبرل [[سيباسٽيان ليردو دي تيخادا]] صدر بڻيو ۽ قانون جي حڪمراني، امن ۽ نظم لاءِ “رياستي مذهب” جهڙي سوچ پيش ڪئي. جڏهن ليردو ٻيهر چونڊ لاءِ بيٺو ته دياث شهري صدر خلاف [[ٽڪسٽيپيڪ جو منصوبو]] جاري ڪري بغاوت ڪئي. دياث کي وڌيڪ حمايت ملي ۽ هن گوريلا جنگ وڙهي. جڏهن دياث جي فتح ويجهو هئي ته ليردو جلاوطنيءَ ۾ هليو ويو.<ref name="Sullivan 736–38"/> [[File:Edouard Manet 022.jpg|thumb|''[[شهنشاهه ماڪسي ميليئن جي سزايابي]]''، جون 1867ع. جنرل [[توماس ميخيا]] (کاٻي)، ماڪسي ميليئن (وچ)، جنرل [[ميگيل ميرامون]] (ساڄي). پينٽنگ: [[ايدوار مانيه]]، 1868ع]] 1810ع کان 1876ع تائين جي افراتفري کان پوءِ، لبرل جنرل [[پورفيريو دياث]] جي 35 ساله حڪمراني (1876ع–1911ع) دوران ميڪسيڪو جديد ٿيو؛ هي دور “نظم ۽ ترقي” مان هڪ طور بيان ڪيو ويندو آهي. [[پورفيرياتو]] ۾ اقتصادي استحڪام ۽ واڌ، پرڏيهي سيڙپ ۽ اثر، [[ميڪسيڪو ۾ ريل آمد و رفت|ريلوي نيٽورڪ]] ۽ ٽيليڪميونيڪيشنز جي توسيع، ۽ هنر ۽ سائنس ۾ سيڙپ شامل هئي.<ref>{{cite web |website=Inside Mexico.com |url=https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/ |title=El Porfiriato en Mexico |date=2 February 2018 |access-date=18 July 2019 |author=Adela M. Olvera |language=es |trans-title=The Porfirio Era in Mexico |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326165321/https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/ |url-status=live }}</ref> دياث مشيرن جي هڪ گروهه سان حڪمراني ڪئي، جيڪي {{lang|es|[[سيئينتيفيڪوس]]}} (‘سائنسدان’) جي نالي سان سڃاتا ويا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Buchenau |first=Jürgen |chapter=Científicos |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=260–265 }}</ref> حڪومت [[پازيٽووزم]] کان متاثر هئي.<ref name="cientifico">{{cite encyclopedia |chapter=cientifico |chapter-url=https://www.britannica.com/topic/cientifico |title=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=7 February 2017 |language=en |archive-date=7 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113443/https://www.britannica.com/topic/cientifico |url-status=live }}</ref> هنن الٰهيات ۽ [[آئيڊيئلزم]] کي رد ڪري ترقي لاءِ سائنسي طريقن کي ترجيح ڏني. سيڪيولر تعليم هن نظام جو اهم حصو هئي. دياث جي حڪومت [[ياڪي جنگيون|ياڪي]] خلاف ڊگهي تڪرار ۾ ڦاسي رهي، جنهن جو انجام [[ياڪي]] ماڻهن کي زور زبردستي [[يوڪاتان]] ۽ [[اوآخاڪا]] ڏانهن منتقل ڪرڻ تي ٿيو. دياث [[جيمس ڪريلمين]] کي انٽرويو ۾ چيو ته هو 1910ع جي چونڊن ۾ نه بيهندو، جڏهن هو 80 ورهين جو ٿيندو. مخالفت دٻايل هئي ۽ نون اڳواڻن لاءِ رستا گهٽ هئا. هن اعلان سان سياسي سرگرميءَ ۾ تيزي آئي، جنهن ۾ امير زميندار گهراڻي جي پٽ [[فرانسسڪو آءِ ماديرو]] جي غير متوقع اميدواري به شامل هئي. جڏهن دياث فيصلو بدلائي پاڻ چونڊن ۾ بيٺو ۽ ماديرو کي قيد ڪيو، تڏهن ماديرو کي حيران ڪندڙ عوامي حمايت ملي. === ميڪسيڪي انقلاب (1910ع–20ع) === {{Main|ميڪسيڪي انقلاب}} [[File:Francisco_I_Madero.jpg|thumb|upright=.8|left|[[فرانسسڪو آءِ ماديرو]]، جنهن 1910ع جي ڌانڌليءَ واري چونڊ ۾ دياث کي چئلينج ڪيو ۽ جڏهن دياث مئي 1911ع ۾ استعيفا ڏيڻ تي مجبور ٿيو، تڏهن ماديرو صدر چونڊيو ويو]] ميڪسيڪي انقلاب ڏهه ساله وڏو تبديلي آڻيندڙ تڪرار هو،<ref>Benjamin, Thomas. ''La Revolución: Mexico's Great Revolution as Memory, Myth, and History''. 2000</ref> جنهن کي “اهو واءُ، جيڪو ميڪسيڪو کي وھي ويو” به سڏيو ويو.<ref>{{cite book |last1=Brenner |first1=Anita |title=The Wind that Swept Mexico |date=1 January 1984 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-79024-7 |edition=New }}</ref> هن جو آغاز 1910ع جي ڌانڌليءَ واري چونڊ کان پوءِ دياث خلاف بغاوتن سان ٿيو: مئي 1911ع ۾ دياث استعيفا ڏني، باغي فوجون هٿيار رکي ويون، عبوري صدارت قائم ٿي ۽ خزاں 1911ع ۾ ماديرو چونڊجي آيو. [[ڏهه ڏکوئيندڙ ڏينهن|فيبروري 1913ع]] ۾ آمريڪا جي حمايت سان فوجي بغاوت ماديرو جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪري ڇڏيو، ۽ [[وفاقي فوج]] جي جنرل [[وڪٽوريانو اوئرتا]] جي ايجنٽن ماديرو کي قتل ڪيو. [[وليم هوورڊ ٽافٽ]] جي آمريڪي انتظاميا اوئرتا جي بغاوت جي حمايت ڪئي، پر مارچ 1913ع ۾ جڏهن ڊيموڪريٽ [[ووڊرو ولسن]] صدر ٿيو ته هن اوئرتا جي حڪومت کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ آئين پسندن کي هٿيارن جي وڪري جي اجازت ڏني. ولسن 1914ع ۾ [[ويراڪروز تي آمريڪي قبضي]] لاءِ فوجون موڪليون.<ref>{{cite web|website=Library of Congress|title=The Mexican Revolution and the United States...|url=http://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|access-date=18 July 2019|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051634/http://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|url-status=live}}</ref> اتر ۾ اوئرتا مخالف اتحاد ( [[آئين پسند فوج]] )، [[ڪوآهويلا جو گورنر]] [[وينوستيانو ڪاررانسا]] جي اڳواڻي ۾، ۽ ڏکڻ ۾ [[اميليانو ساپاتا]] جي هارين واري فوج 1914ع ۾ وفاقي فوج کي شڪست ڏني، ۽ ملڪ ۾ رڳو انقلابي قوتون رهجي ويون.<ref name="Matute"/> اوئرتا خلاف ڪاميابي کان پوءِ سياسي حل ڪڍڻ جي ڪوشش ٿي، پر اتحاد ٽٽي پيو ۽ ميڪسيڪو ٻيهر گهرو جنگ ۾ داخل ٿيو. آئين پسند جنرل [[پانچو وِيلا]] ڪاررانسا کان ڌار ٿي ساپاتا سان گڏ ٿيو. ڪاررانسا جي بهترين جنرل [[آلوارو اوبريگون]] 1915ع ۾ [[سيلايا جي جنگ]] ۾ وِيلا کي شڪست ڏني، ۽ وِيلا جون فوجون ٽٽي ويون. ڪاررانسا صدر بڻيو ۽ آمريڪا هن جي حڪومت کي تسليم ڪيو.<ref name="Matute"/> ساپاتا جي ڏاکڻي فوجن گوريلا جنگ جاري رکي. 1915ع ۾ شڪست کان پوءِ وِيلا [[ڪولمبس، نيو ميڪسيڪو]] تي ڇاپو هنيو، جنهن کان پوءِ آمريڪا [[پانچو وِيلا مهم|10,000 فوجي]] موڪليا، پر وِيلا کي پڪڙي نه سگهيا. ڪاررانسا اتر ميڪسيڪو ۾ آمريڪي فوجن جي موجودگيءَ جي مخالفت ڪئي؛ آمريڪي فوجون پوءِ واپس هليون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ آمريڪا پهرين عالمي جنگ ۾ داخل ٿي ويو.<ref>{{cite web|website=U.S. Department of State archive|date=20 January 2009|access-date=18 July 2019|title=Punitive Expedition in Mexico, 1916–1917|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm|archive-date=15 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615184624/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm|url-status=live}}</ref> انقلاب کي اڪثر اندروني سمجھيو ويندو آهي، پر ان ۾ بين الاقوامي پهلو به هئا:<ref>Katz, Friedrich. ''The Secret War in Mexico''.</ref> 1917ع ۾ جرمني [[زِمرمان ٽيليگرام]] ذريعي ميڪسيڪو کي پاڻ سان ملائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته جيئن آمريڪا ۽ ميڪسيڪو ۾ جنگ ڀڙڪي ۽ ميڪسيڪو کي 1846–48ع واري جنگ ۾ وڃايل علائقو واپس ملي، پر ميڪسيڪو غير جانبدار رهيو.<ref>{{cite web|website=The National WWI Museum and Memorial|title=ZIMMERMANN TELEGRAM|date=2 March 2017|access-date=18 July 2019|url=https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051644/https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|url-status=live}}</ref> [[File:Urbina,_Villa_y_Zapata_en_Palacio,_Museo_de_la_Ciudad_de_México,_México_D.F.,_México,_2013-10-16,_DD_138.JPG|thumb|[[توماس اوربينا]]، [[پانچو وِيلا]] ۽ [[اميليانو ساپاتا]] 1914ع ۾ [[ميڪسيڪو جو قومي محل]] اندر، ميڪسيڪي انقلاب دوران]] 1916ع ۾ انقلاب جا فاتح آئين ساز گڏجاڻيءَ ۾ گڏ ٿيا ته [[1917ع جو آئين]] تيار ڪن، جيڪو فيبروري 1917ع ۾ منظور ٿيو. آئين حڪومت کي زمين سميت وسيلا ضبط ڪرڻ جا اختيار ڏنا، مزدورن کي حق ڏنا، ۽ چرچ مخالف شقن کي مضبوط ڪيو.<ref name="Matute">Matute, Alvaro. "Mexican Revolution: May 1917 – December 1920" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 862–864.</ref> هي آئين اڄ تائين ميڪسيڪو جو حڪومتي دستاويز آهي. انقلابي جنگ ۾ ميڪسيڪو جي 15 ملين آبادي مان 900,000 ماڻهو مارجي ويا.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/opb/historydetectives/feature/mexican-revolution/ |title=The Mexican Revolution |publisher=Public Broadcasting Service |date=20 November 1910 |access-date=17 July 2013 |archive-date=14 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205614/http://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |title=Missing millions: the human cost of the Mexican Revolution |author=Robert McCaa |publisher=University of Minnesota Population Center |access-date=17 July 2013 |archive-date=2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402165542/http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |url-status=live }}</ref> اقتدار مضبوط ڪرڻ لاءِ ڪاررانسا 1919ع ۾ ساپاتا کي قتل ڪرايو. ڪاررانسا جڏهن اقتدار ۾ آيو ته زرعي سڌارا محدود رهيا؛ ڪي ضبط ڪيل زمينون وري پراڻن مالڪن کي واپس ڪيون ويون. ڪاررانسا جو بهترين جنرل اوبريگون 1920ع جي چونڊ لاءِ پاڻ کي مضبوط ڪرڻ لڳو. ڪاررانسا ٻيهر چونڊ نٿو وڙهي سگهي، تنهنڪري هن هڪ شهري جانشين چونڊيو ته جيئن صدر پٺيان پاڻ اثر قائم رکي. اوبريگون ۽ سونورا جي ٻين ٻن انقلابي جنرلن [[اگوا پريئتا جو منصوبو]] جوڙي ڪاررانسا کي هٽايو. جنرل [[اڊولفو ڊي لا اوئرتا]] عبوري صدر ٿيو، پوءِ جنرل [[آلوارو اوبريگون]] چونڊجي آيو. === سياسي استحڪام ۽ هڪ پارٽيءَ جي حڪمراني (1920ع–2000ع) === {{Further|مڪسيماتو|اداري انقلابي پارٽي}} [[File:General_PE_Calles_(cropped).jpg|thumb|upright=.8|[[پلوتارڪو ايلياس ڪاليئس]]، [[مڪسيماتو]] جو حڪمران ۽ [[اداري انقلابي پارٽي]] جو باني، جيڪا 1929ع کان 2000ع تائين بنا وقفي اقتدار ۾ رهي]] انقلاب کان پوءِ جو دور (1920ع–46ع) انقلابي جنرلن جي صدارتن سان سڃاتو وڃي ٿو، جن ۾ [[آلوارو اوبريگون]] (1920ع–24ع)، [[پلوتارڪو ايلياس ڪاليئس]] (1924ع–28ع)، [[لازارو ڪارڊيناس]] (1934ع–40ع)، ۽ [[مانوئيل آويلا ڪاماچو]] (1940ع–46ع) شامل آهن. حڪومت نظم قائم ڪرڻ، فوجي مداخلت ختم ڪرڻ، ۽ مفادن واري گروهن لاءِ ادارا ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي. مزدور، هاري، آفيس ڪارڪن، ۽ ڪجهه عرصي لاءِ فوج به اُن واحد پارٽي جي “سيڪٽرن” ۾ شامل ڪيا ويا، جيڪا 1929ع ۾ قائم ٿي ۽ سياست تي غالب رهي. اوبريگون زميني سڌارا شروع ڪيا ۽ منظم مزدور تحريڪ مضبوط ڪئي. هن آمريڪا کان سڃاڻپ حاصل ڪئي ۽ [[آمريڪا-ميڪسيڪو دعوائن جي ڪميشن]] وسيلي انقلاب دوران ملڪيت وڃائڻ وارن ڪمپنين ۽ ماڻهن جا دعوا طئي ڪيا. هن پنهنجي ساٿي جنرل ڪاليئس کي جانشين بڻايو. ڪاليئس آئين جي چرچ مخالف شقن تي سختي سان عمل ڪرائڻ سبب [[ڪريسٽيرو جنگ]] جهڙي وڏي تڪرار جو سبب بڻيو، جيڪو پوءِ هڪ معاهدي سان ختم ٿيو. جيتوڻيڪ آئين صدر جي ٻيهر چونڊ کي روڪيندو هو، اوبريگون ٻيهر اميدوار ٿيڻ چاهيو؛ آئين ۾ ترميم ڪري غير مسلسل ٻيهر چونڊ جي اجازت ڏني وئي. هو 1928ع جي چونڊ کٽي ويو پر هڪ ڪيٿولڪ ڪارڪن هٿان قتل ٿي ويو، جنهن سان جانشينيءَ جو بحران پيدا ٿيو. ڪاليئس ٻيهر صدر نه ٿي سگهيو، تنهنڪري هن جانشيني سنڀالڻ لاءِ ڍانچو ٺاهيو ۽ [[اداري انقلابي پارٽي]] قائم ڪئي، جيڪا 20هين صديءَ جي باقي عرصي تائين غالب رهي.<ref>{{cite web |website=Instituto Nacional de Estudios Historicos de las Revoluciones de Mexico |url=https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR |title=85º Aniversario de la Fundación del Partido Nacional Revolucionario (PNR) |access-date=18 July 2019 |language=es |trans-title=85th anniversary of the founding of the National Revolutionary Party (PRN) |author=Rafael Hernández Ángeles |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051635/https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR }}</ref> صدر نه هئڻ باوجود ڪاليئس [[مڪسيماتو]] (1929ع–34ع) دوران اهم ترين سياستدان رهيو، جيڪو [[لازارو ڪارڊيناس]] جي صدارت ۾ ختم ٿيو؛ ڪارڊيناس ڪاليئس کي جلاوطن ڪيو ۽ اقتصادي ۽ سماجي سڌارا ڪيا. 1938ع ۾ [[ميڪسيڪو جي تيل جي ضبطگي]] تحت آمريڪي ۽ اينگلو-ڊچ تيل ڪمپنيون قومي ملڪيت بڻايون ويون، ۽ ان سان رياستي اداري [[پيميڪس]] جو قيام ٿيو.<ref name="auto">{{cite web |title=The Mexican Miracle: 1940–1968 |work=World History from 1500 |publisher=Emayzine |url=http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403000322/http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html |archive-date=3 April 2007 |access-date=30 September 2007}}</ref> ڪارڊيناس جو جانشين [[مانوئيل آويلا ڪاماچو]] (1940ع–46ع) معتدل هو، ۽ ٻي عالمي جنگ دوران آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جا لاڳاپا بهتر ٿيا. 1946ع ۾ [[ميگيل اليمان والديس]] جي چونڊ سان—جيڪو انقلاب کان پوءِ جو پهريون شهري صدر هو—ميڪسيڪو “[[ميڪسيڪي معجزو]]” نالي ترقياتي دور ۾ داخل ٿيو: صنعتيڪاري، شهري آباديءَ ۾ واڌ، ۽ شهري-ڳوٺاڻين وچ ۾ عدم مساوات وڌڻ.{{refn|name="auto"|group=""}} 20هين صديءَ جي وچ ۾ [[سائو انقلاب]] جي شروعات [[ياڪي وادي]] مان ٿي، جنهن سان سڄي دنيا ۾ فصلن جي پيداوار وڌي.<ref>{{cite web |last1=Staff |first1=M. N. D. |title=He left India for Mexico to solve global hunger: Meet Ravi Singh |url=https://mexiconewsdaily.com/india/he-left-india-for-mexico-to-solve-global-hunger-meet-ravi-singh/ |website=Mexico News Daily |access-date=14 March 2024 |date=13 March 2024 |quote=...specifically the Yaqui Valley in Sonora... is considered the birthplace of the Green Revolution. |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314062320/https://mexiconewsdaily.com/india/he-left-india-for-mexico-to-solve-global-hunger-meet-ravi-singh/ |url-status=live }}</ref> [[File:Exèrcit al Zócalo-28 d'agost.jpg|thumb|[[ٽلاتيلولڪو قتل عام|1968ع جي احتجاجن]] دوران [[زوڪالو]] ۾ بکتر بند گاڏيون]] مضبوط اقتصادي واڌ سان ميڪسيڪو 1968ع جي [[1968ع سمر اولمپڪس]] جي ميزباني ڪري پاڻ کي دنيا آڏو نمايان ڪرڻ چاهيو. حڪومت نون ڍانچن تي وڏا وسيلا خرچ ڪيا، جنهن سان شاگردن ۽ ٻين حلقن ۾ بيچيني وڌي. ميڪسيڪو سٽي ۾ احتجاج راندين جي افتتاح کان اڳ هفتن تائين جاري رهيا، ۽ صدر [[گوستاوو دياث اورداث]] جي حڪومت سخت ڪارروائي ڪئي. انجام [[ٽلاتيلولڪو قتل عام]] هو،<ref name=MMex>{{Cite book |title=Massacre in Mexico |author=Elena Poniatowska |publisher=Viking, New York |year=1975 |isbn=978-0-8262-0817-0 |url=https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC |author-link=Elena Poniatowska|access-date=23 July 2018 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185551/https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC |url-status=live }}</ref> جنهن ۾ 300 کان 800 تائين مظاهرين جي موت جون رپورٽون آهن.<ref>{{cite news |last=Kennedy |first=Duncan |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |title=Mexico's long forgotten dirty war |work=BBC News |date=19 July 2008 |access-date=17 July 2013 |archive-date=29 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629110724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ معيشت ڪجهه عرصو ڦلي ڦٽي، پر [[دولت جي ورڇ|عدم مساوات]] ناراضگيءَ جو سبب رهي. PRI جي حڪمراني [[ميڪسيڪو جي گندي جنگ]] دوران وڌيڪ آمرانه ۽ جابر بڻجي وئي.<ref>{{cite magazine |last=Krauze |first=Enrique |title=Furthering Democracy in Mexico |date=January–February 2006 |magazine=[[Foreign Affairs]] |url=http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html? |archive-url=https://web.archive.org/web/20060110074536/http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html |archive-date=10 January 2006 |access-date=7 October 2007 }}</ref> 1980ع واري ڏهاڪي ۾ PRI جي سياسي بالادستيءَ ۾ پهريون ڀيرو چٽا پٽا ڏار ظاهر ٿيا. [[باخا ڪيليفورنيا]] ۾ [[ارنيستو روفو آپيل|PAN اميدوار]] گورنر چونڊيو ويو. جڏهن دي لا مدريد [[ڪارلوس ساليناس دي گورتاري]] کي PRI جو اميدوار چونڊيو—۽ اهڙي طرح صدر ٿيڻ لاءِ اڳواٽ ئي “پڪ” فتح يافته—تڏهن اڳوڻي صدر [[لازارو ڪارڊيناس]] جي پٽ [[ڪواوھتيموڪ ڪارڊيناس]] PRI کان ڌار ٿي 1988ع جي چونڊن ۾ ساليناس کي چئلينج ڪيو. 1988ع ۾ [[چونڊ ڌانڌلي]] ٿي، ۽ نتيجن موجب ساليناس انتهائي گهٽ فرق سان کٽيو—جيڪو تاريخ ۾ سڀ کان تنگ فرق طور ڄاتو ويو. “چوري ٿيل چونڊ” خلاف ميڪسيڪو سٽي ۾ احتجاج ٿيا. ساليناس ڊسمبر 1988ع ۾ عهدو سنڀالڻ جو قسم کنيو.<ref>{{cite web |url=http://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html |title="Mexico The 1988 Elections" (Sources: The Library of the Congress Country Studies, CIA World Factbook) |publisher=Photius Coutsoukis |access-date=30 May 2010 |archive-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915102322/https://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html |url-status=live }}</ref> 1990ع ۾ [[ماريو وارگاس يوسا]] PRI کي “ڀرپور آمريت” قرار ڏنو، پر PRI جي هيجمونيءَ کي اڳ ئي وڏا چئلينج ملي چڪا هئا.<ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |last=Gomez Romero |first=Luis |title=Massacres, disappearances and 1968: Mexicans remember the victims of a 'perfect dictatorship' |date=5 October 2018 |website=The Conversation |access-date=12 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512234050/http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://elpais.com/diario/1990/09/01/cultura/652140001_850215.html |title=Vargas Llosa: "México es la dictadura perfecta" |date=1 September 1990 |newspaper=El País |access-date=12 May 2019 |archive-date=24 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024235439/http://www.elpais.com/articulo/cultura/AZUA/_FELIX_DE/TRIAS/_EUGENIO/VARGAS_LLOSA/_MARIO/MARSE/_JUAN_/ESCRITOR/PAZ/_OCTAVIO/SARAMAGO/elpepicul/19900901elpepicul_1/Tes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Reding |first=Andrew |year=1991 |title=Mexico: The Crumbling of the "Perfect Dictatorship" |jstor=40209208 |journal=World Policy Journal |volume=8 |issue=2 |pages=255–284}}</ref> ساليناس [[نيو لبرل ازم|نيو لبرل]] سڌارن جو پروگرام شروع ڪيو: مٽاسٽا جي شرح کي مقرر ڪيو، مهانگائي ڪنٽرول ڪئي، ميڪسيڪو کي پرڏيهي سيڙپڪاري لاءِ کوليو، ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا سان ڳالهين جي شروعات ڪئي ته جيئن هو سندن [[آزاد واپار وارو معاھدو|آزاد واپار واري معاھدي]] ۾ شامل ٿي سگهن. ان جو نتيجو 1 جنوري 1994ع تي [[اتر آمريڪي آزاد واپار وارو معاھدو]] (NAFTA) جي صورت ۾ نڪتو؛ ساڳئي ڏينهن [[زاپاتستا قومي آزاديءَ جي فوج]] (EZLN) چيئاپاس ۾ وفاقي حڪومت خلاف هٿياربند بغاوت شروع ڪئي، شهرن تي قبضو ڪيو ۽ دنيا جو ڌيان ڇڪرايو. هٿياربند تڪرار ٿورو وقت هليو، ۽ پوءِ اهو نيو لبرل ازم ۽ [[عالميت]] خلاف غير پرتشدد مخالفت واري تحريڪ طور جاري رهيو. 1994ع ۾، PRI جي صدارتي اميدوار [[لئوس دونالدو ڪولوسيو]] جي قتل کان پوءِ، ساليناس کان پوءِ کٽيندڙ PRI اميدوار [[ارنيستو زيدييو]] صدر بڻيو. ساليناس زيدييو جي حڪومت کي [[ميڪسيڪي پيسو بحران]] سنڀالڻ لاءِ ڇڏي ويو، جنهن لاءِ 50 ارب ڊالر جو [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ|IMF]] بيلي آئوٽ وٺڻو پيو. زيدييو ميڪرو اقتصادي سڌارا شروع ڪيا؛ معيشت بحال ٿي ۽ 1999ع تائين واڌ 7٪ تي پهتي.<ref>{{cite web |last=Cruz Vasconcelos |first=Gerardo |title=Desempeño Histórico 1914–2004 |url=http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |access-date=17 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060703181721/http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |archive-date=3 July 2006 |language=es }}</ref> === جديد ميڪسيڪو === [[File:Vicente Fox flag (cropped).jpg|thumb|upright|[[ويسينتي فوڪس]] [[2000ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2000ع جي عام چونڊ]] کٽي ۽ 1929ع کان پوءِ پهريون صدر ٿيو، جيڪو [[اداري انقلابي پارٽي|PRI]] مان نه هو؛ ۽ 1911ع ۾ [[فرانسسڪو آءِ ماديرو]] کان پوءِ مخالف ڌر مان چونڊجي ايندڙ پهريون صدر پڻ هو.]] 71 سال حڪمراني کان پوءِ، حڪمران PRI [[2000ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2000ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ مخالف قدامت پسند [[قومي عمل پارٽي (ميڪسيڪو)|قومي عمل پارٽي]] (PAN) جي [[ويسينتي فوڪس]] هٿان هارائي وئي. [[2006ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2006ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ PAN جي [[فيليپي ڪالدرون]] کي کٽيندڙ قرار ڏنو ويو، جيڪو کاٻي ڌر جي سياستدان [[اندريس مانوئيل لوپيث اوبرادور]] (PRD) تي انتهائي گهٽ فرق (0.6٪) سان اڳتي هو.<ref>{{cite journal |last1=Valles Ruiz |first1=Rosa María |title=Elecciones presidenciales 2006 en México. La perspectiva de la prensa escrita |trans-title=2006 presidential Elections in Mexico. The Perspective of the Press |language=es |journal=Revista mexicana de opinión pública |date=June 2016 |issue=20 |pages=31–51 |url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2448-49112016000100031 |access-date=12 July 2019 |archive-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321091207/http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2448-49112016000100031 |url-status=live }}</ref> پر لوپيث اوبرادور [[2006ع ميڪسيڪي عام چونڊ جا تڪرار|چونڊ کي چئلينج]] ڪيو ۽ “متبادل حڪومت” قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite journal|last=Reséndiz|first=Francisco|title=Rinde AMLO protesta como "presidente legítimo"|journal=El Universal|year=2006|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|language=es|access-date=1 October 2007|archive-date=18 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118162332/http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html}}</ref> [[2012ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2012ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ PRI ٻيهر صدراتي عهدو کٽي [[اينريڪي پينيا نيئتو]] کي چونڊيو. پر هن لڳ ڀڳ 38٪ ووٽن جي پليوريلٽي سان کٽيو ۽ سندس پارٽي کي پارليامينٽ ۾ اڪثريت حاصل نه هئي.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Enrique Pena Nieto wins Mexican presidential election|date=2 July 2012|work=The Telegraph|access-date=25 August 2015}}{{cbignore}}</ref> 21هين صديءَ دوران ميڪسيڪو [[ميڪسيڪو ۾ ڏوھ|وڏي ڏوهن جي شرح]]، [[ميڪسيڪو ۾ ڪرپشن|سرڪاري بيوروڪريسي جي ڪرپشن]]، [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|نارڪو ٽريفڪنگ]] ۽ بيٺل معيشت سان جهيڙو ڪندو رهيو. نيو لبرل سڌارن سان 1990ع واري ڏهاڪي کان ڪيترائي سرڪاري ادارا خانگي ڪيا ويا. رياستي تيل ڪمپني [[پيميڪس]] کي پڻ خانگي ڪرڻ جو عمل هلي رهيو آهي، ۽ تيل-گيس ڳولا لاءِ لائسنس جاري ڪيا پيا وڃن.<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Gaurav |title=Mexico's Oil And Gas Industry Privatization Efforts Nearing Critical Phase |url=https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |access-date=4 June 2020 |work=Forbes |date=10 May 2018 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081840/https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |url-status=live }}</ref> ڪرپشن خلاف مهم ۾ پيميڪس جو اڳوڻو سي اي او [[ايميليو لوزويا آوسٽن]] 2020ع ۾ گرفتار ڪيو ويو.<ref>{{cite news |last1=Barrera Diaz |first1=Cyntia |last2=Villamil |first2=Justin |last3=Still |first3=Amy |title=Pemex Ex-CEO Arrest Puts AMLO in Delicate Situation |url=https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |access-date=4 June 2020 |work=Rigzone |agency=Bloomberg |date=14 February 2020 |archive-date=27 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527071038/https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |url-status=live }}</ref> نئين سياسي پارٽي [[قومي نون سر اُڀار تحريڪ|MORENA]] قائم ڪرڻ کان پوءِ، [[اندريس مانوئيل لوپيث اوبرادور]] (AMLO) 2018ع جي چونڊ ۾ 50٪ کان وڌيڪ ووٽن سان کٽيو. سندس اتحاد—جيڪو 2012ع کان پوءِ قائم ڪيل سندس کاٻي ڌر واري پارٽي جي اڳواڻي ۾ هو—مختلف سياسي ڌرين کي گڏ ڪندو هو، ۽ اتحاد مٿين ۽ هيٺين ٻنهي ڪانگريس چيمبرن ۾ اڪثريت کٽي. سندس ڪاميابيءَ جا سبب مخالف سياسي قوتن جو ٿڪجي پوڻ، ۽ AMLO جو مفاهمت تي ٻڌل معتدل بيانيي اختيار ڪرڻ پڻ بيان ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite news |last=Sieff |first=Kevin |title=López Obrador, winner of Mexican election, given broad mandate |url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702170755/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |newspaper=Washington Post}}</ref> [[ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19 وبا|ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19]] جو پهريون تصديق ٿيل ڪيس فيبروري 2020ع ۾ آيو، ۽ [[ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19 ويڪسين لڳائڻ]] ڊسمبر ۾ شروع ٿيو. AMLO جي جانشين [[ڪلاڊيا شائينباوم]] [[2024ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2024ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ وڏي اڪثريت سان کٽي ميڪسيڪو جي پهرين عورت اڳواڻ بڻجي.<ref name="france24.com">{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president |title=Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president |date=3 June 2024 |access-date=3 June 2024 |archive-date=3 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603063457/https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president |url-status=live }}</ref> هن 1 آڪٽوبر 2024ع تي حلف کنيو.<ref>{{cite news |title=Claudia Sheinbaum sworn in as 1st female president of Mexico |url=https://apnews.com/article/mexico-president-claudia-sheinbaum-7d3599b39a7298df46e7eda34d80afee |work=AP News |date=1 October 2024 |language=en}}</ref> ==جاگرافي== {{Main|ميڪسيڪو جي جاگرافي}} [[File:Mexico topo.jpg|thumb|ميڪسيڪو جو [[ٽوپوگرافڪ نقشو]]]] [[File:Mexico map.svg|thumb|[[ميڪسيڪو جون رياستون|رياستن]] ۽ گادين سميت ميڪسيڪو جو نقشو]] [[File:Pico de Orizaba desde Hidalgo, Puebla.jpg|thumb|[[پيڪو ڊي اوريزابا]]، ميڪسيڪو جو سڀ کان اوچو جبل]] ميڪسيڪو اتر آمريڪا جي ڏکڻ واري حصي ۾، ويڪرائن [[14هون متوازي اتر|14°]] ۽ [[33هون متوازي اتر|33° اتر]] جي وچ ۾، ۽ ڊگھائن [[86هون ميرڊين اولهه|86°]] ۽ [[119هون ميرڊين اولهه|119° اولهه]] جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جو ڪل ايراضو {{convert|1972550|km2|sqmi|0|abbr=on}} آهي، ۽ ڪُل ايراضيءَ جي لحاظ کان اهو [[ڪل ايراضيءَ مطابق ملڪ ۽ پري پيل علائقا|دنيا جو 13هون وڏو ملڪ]] آهي. ان جون ساحلي حدون [[پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[خليج ڪيليفورنيا]] تي به آهن، ۽ [[خليج ميڪسيڪو]] ۽ [[ڪريبيئن سمنڊ]] تي به—جن مان پڇاڙي وارا ٻئي [[ائٽلانٽڪ سمنڊ]] جو حصو بڻجن ٿا.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&pg=PA405 |page=405 |last=Vargas |first=Jorge A. |title=Mexico and the Law of the Sea: Contributions and Compromises |year=2011 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-90-04-20620-5 |access-date=25 September 2020 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185531/https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&pg=PA405#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> انهن سمنڊن اندر لڳ ڀڳ {{convert|6000|km2|sqmi|0|abbr=on}} ٻيٽ به شامل آهن. ميڪسيڪو جو لڳ ڀڳ سمورو علائقو [[اتر آمريڪي پليٽ]] تي واقع آهي، جڏهن ته [[باخا ڪيليفورنيا ٻيٽ نما]] جا ننڍا حصا [[پئسفڪ پليٽ|پئسفڪ]] ۽ [[ڪوڪوس پليٽ]]ن تي آهن. [[جيوفزڪس|جيوفزيڪي لحاظ کان]] ڪجه جاگرافر [[تهوانتيپيڪ جي برزخ]] جي اوڀر واري علائقي کي (ڪل جو لڳ ڀڳ 12٪) وچ آمريڪا ۾ شامل ڪن ٿا.<ref>{{cite web|url=http://www.grec.cat/ |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515192216/http://www.grec.cat/ |archive-date=15 May 2016 |title=Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana |publisher=Grec.cat |access-date=17 July 2013 }}</ref> [[جيوپوليٽڪس|جيوپوليٽڪي لحاظ کان]]، ميڪسيڪو کي مڪمل طور اتر آمريڪا جو حصو سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Parsons |first=Alan |author2=Jonathan Schaffer |title=Geopolitics of oil and natural gas |publisher=U.S. Department of State |series=Economic Perspectives |date=May 2004}}</ref> ميڪسيڪو جي وچولي ۽ اتر علائقن جو وڏو حصو اوچين سطحن تي واقع آهي؛ تنهنڪري سڀ کان وڏيون اوچايون [[ٽرانس-ميڪسيڪن آتش فشاني پٽو]] ۾ ملن ٿيون، جيڪو اوڀر کان اولهه طرف ميڪسيڪو کي پار ڪري ٿو: [[پيڪو ڊي اوريزابا]] ({{convert|5700|m|ft|0|disp=or|abbr=on}})، [[پوپوڪاٽيپيٽل]] ({{convert|5462|m|ft|0|disp=or|abbr=on}}) ۽ [[اِزٽاڪسيهواتل]] ({{convert|5286|m|ft|0|disp=or|abbr=on}})، ۽ [[نيواڊو ڊي ٽولوڪا]] ({{convert|4577|m|ft|0|disp=or|abbr=on}}). ٻه جبلن جا سلسلا [[سيرا مادره اورينٽال]] ۽ [[سيرا مادره آڪسيڊينٽال]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، جيڪي اتر آمريڪا جي [[راڪي جبل]]ن جي توسيع آهن؛ اهي ملڪ کي اتر کان ڏکڻ طرف پار ڪن ٿا. چوٿون سلسلو [[سيرا مادره ڊيل سور]] آهي، جيڪو [[مچواڪان]] کان [[اواخاڪا]] تائين هلي ٿو. ميڪسيڪو جو علائقو [[آتشفشاني سرگرمي]] لاءِ حساس آهي.<ref name="ciageo"/> ميڪسيڪو ۾ نَو الڳ علائقا بيان ڪيا وڃن ٿا: [[باخا ڪيليفورنيا]]، پئسفڪ ساحلي هيٺاهون، [[ميڪسيڪي پليٽو]]، [[سيرا مادره اورينٽال]]، [[سيرا مادره آڪسيڊينٽال]]، [[ڪورڊيليئرا نيوولڪانيڪا]]، خليج واري ساحلي ميداني پٽي، ڏکڻ واريون اوچايون، ۽ [[يوڪاتان ٻيٽ نما]].<ref>[https://www.britannica.com/place/Mexico Fact Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013082328/https://www.britannica.com/place/Mexico |date=13 October 2023 }} Mexico. Accessed 4 May 2022</ref> يوڪاتان ٻيٽ نما جي هڪ اهم ارضياتي خصوصيت [[چڪسولوب کڏ]] آهي؛ سائنسي اتفاقِ راءِ موجب [[چڪسولوب ٽڪراءُ ڪندڙ پٿر]] ئي [[ڪريٽيشيئس–پيلوجين وڏي خاتمي واري واقعي]] جو ذميوار هو. جيتوڻيڪ ميڪسيڪو وڏو ملڪ آهي (ان جي سڀ کان پري زميني نقطن جي وچ ۾ ڊيگهه {{convert|2000|mi|km|0|abbr=on}} کان ٿوري وڌيڪ آهي)، پر ان جي زميني ماس جو وڏو حصو خشڪي، مٽيءَ يا زميني بناوت سبب زراعت لاءِ مناسب ناهي.<ref name="ciageo"/> 2018ع ۾ اندازي موجب زمين جو 54.9٪ زرعي هو؛ 11.8٪ پوک لائق؛ 1.4٪ مستقل فصلن لاءِ؛ 41.7٪ مستقل چراگاهه؛ ۽ 33.3٪ ٻيلا هئا.<ref name="ciageo">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico#geography |date=2021-01-26 }} Mexico Fact Book. accessed 6 May 2022</ref> ميڪسيڪو ڪيترن دريائن سان سيراب ٿئي ٿو، جن مان سڀ کان ڊگهو [[ريو گرانڊي]] آهي، جيڪو آمريڪا سان قدرتي اوڀر سرحد بڻجي ٿو.<ref name="NATIVENAMES">{{cite web |last1=Monforti |first1=Jessica Lavariega |last2=Graham |first2=Margaret A. |title=The Rio Grande |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199913701/obo-9780199913701-0134.xml |website=obo |access-date=5 June 2024 |language=en}}</ref> [[اوسوماسنتا درياهه]] ميڪسيڪو ۽ گوئٽي مالا جي وچ ۾ قدرتي ڏاکڻي سرحد بڻجي ٿو.<ref name="Usumacinta">[https://www.britannica.com/place/Usumacinta-River "Usumacinta River | Yucatan, Guatemala, Belize, & Map"] "Brittanica", retrieved on October 16, 2024.</ref> ===آبهوا=== {{Main|ميڪسيڪو جي آبهوا|ميڪسيڪو ۾ موسمي تبديلي}} ميڪسيڪو جي آبهوا ملڪ جي وڏي جسامت ۽ زميني اوچ نيچ سبب گهڻ رخي آهي. [[ڪينسر جو مدار]] عملي طور ملڪ کي معتدل ۽ اڀرندي آبهوا وارن حصن ۾ ورهائي ٿو. ڪينسر جي مدار کان اتر واري زمين سياري ۾ ٿڌيون گرميون ڏسي ٿي. مدار کان ڏکڻ طرف گرميون سڄو سال لڳ ڀڳ هڪجهڙيون رهن ٿيون ۽ رڳو اوچائيءَ مطابق تبديلي ايندي آهي. هي ڳالهه ميڪسيڪو کي دنيا جي سڀ کان گهڻ رخي موسماتي نظامن مان هڪ بڻائي ٿي.<ref name="Climate"/> سمنڊن مان ايندڙ هوائي ڌارا مئي کان آگسٽ تائين موسمي برسات آڻين ٿا. ميڪسيڪو جا ڪيترائي حصا—خاص طور اتر—خشڪ آبهوا رکن ٿا جتي برسات ڪڏهن ڪڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ته ڏکڻ جي اڀرندي هيٺاهين علائقن جا ڪجهه حصا سالياني طور {{convert|2000|mm|in|1|abbr=on}} کان وڌيڪ برسات حاصل ڪن ٿا. مثال طور اتر جا ڪيترائي شهر، جهڙوڪ [[مونٽيري]]، [[ھيرموسيو]] ۽ [[ميڪسيڪالي]]، اونهاري ۾ {{convert|40|C|F}} يا وڌيڪ گرميون ڏسن ٿا. [[سونوران ريگستان]] ۾ گرميون {{convert|50|C|F}} يا وڌيڪ تائين به پهچي سگهن ٿيون.<ref name="Climate"/> ميڪسيڪو ۾ 7 وڏا آبهوا جا قسم بيان ڪيا وڃن ٿا<ref name="Clima">[https://gisviewer.semarnat.gob.mx/aplicaciones/Atlas2015/atm_climas.html "ATLAS / ATMOSFERA"] "SEMARNAT", retrieved on October 10, 2024.</ref> جن ۾ گرم نيم-نمي وارو آبهوا (ساحلي پٽي تي 900 ميٽر تائين) گهڻو ڪري ڏکڻ ۾ ملندو آهي؛ خشڪ ۽ ريگستاني آبهوا ملڪ جي اتر اڌ ۾؛ معتدل نمي وارو ۽ معتدل نيم-نمي وارو آبهوا گهڻو ڪري وچ ميڪسيڪو ۾ 1,800 ميٽر يا وڌيڪ اوچائيءَ تي چراگاهن ۾؛ ۽ ٿڌو آبهوا عام طور 3,500 ميٽر ۽ ان کان مٿي اوچائين تي. ملڪ جو وڏو حصو معتدل کان خشڪ آبهوا رکي ٿو.<ref name="Clima" /> ڪينسر جي مدار کان ڏکڻ طرف، {{convert|1000|m|ft|0|abbr=on}} تائين اوچائين وارا علائقا—ٻنهي ساحلي ميدانن جا ڏکڻ حصا ۽ [[يوڪاتان ٻيٽ نما]]—سالياني وچولي گرمي {{convert|24|and|28|C|F|1}} جي وچ ۾ رکن ٿا. هتي سڄو سال گرميون بلند رهن ٿيون ۽ سياري ۽ اونهاري جي وچولي گرميءَ ۾ فرق رڳو لڳ ڀڳ {{convert|5|C-change|0}} هوندو آهي. پئسفڪ واري ساحلي پٽي قدرتي خطرن جهڙوڪ سوناميءَ کان متاثر ٿي سگهي ٿي، ۽ ميڪسيڪو جا ٻئي ساحل—سواءِ [[خليج ڪيمپيچي]] جي ڏکڻ ساحل ۽ اتر [[باخا ڪيليفورنيا]] جي—اونهاري ۽ خزاني ۾ شديد [[اڀرندي طوفان|طوفانن]] جي خطري ۾ رهندا آهن. ڪينسر جي مدار کان اتر طرف جي هيٺاهين علائقن ۾ اونهاري ۾ گرمي ۽ نمي وڌيڪ هوندي آهي، پر سياري ۾ نسبتاً معتدل حالتن سبب سالياني اوسط گرميون عام طور گهٽ رهنديون آهن ({{convert|20|to|24|C|F|1|disp=or}} جي حد ۾).<ref name="Climate">{{cite encyclopedia |chapter-url=https://www.britannica.com/place/Mexico/drainage |chapter=Drainage |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701220713/https://www.britannica.com/place/Mexico/Drainage |archive-date=1 July 2022 |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] Mexico |access-date=6 May 2022 |title=Mexico &#124; History, Map, Flag, Population, & Facts &#124; Britannica }}</ref> [[File:Flooding in Mexico (837).jpg|thumb|ميڪسيڪو ۾ اوچتي ٻوڏ]] [[ميڪسيڪو ۾ موسمي تبديلي]] جا وسيع اثر ڏٺا پيا وڃن، جن ۾ وڌندڙ گرميون، برسات جي نمونن ۾ تبديلي، وڌيڪ طاقتور طوفان، ۽ ساحلي علائقن ۾ سمنڊ جي سطح ۾ واڌ شامل آهن.<ref>{{Cite web |last=UNDP |date=2024-12-16 |title=Mexico {{!}} UNDP Climate Change Adaptation |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/latin-america-and-caribbean/mexico |access-date=2025-03-05 |website=www.adaptation-undp.org |language=en}}</ref> اهي تبديليون پاڻيءَ جي وسيلن ۽ زراعت لاءِ خطرا پيدا ڪن ٿيون (خاص طور ڳوٺاڻن ۽ ننڍن هارين لاءِ)،<ref name=":02">{{Cite web |last=Godoy |first=Emilio |date=14 Dec 2017 |title=Climate Change Threatens Mexican Agriculture - Mexico |url=https://reliefweb.int/report/mexico/climate-change-threatens-mexican-agriculture |access-date=2019-09-28 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref><ref name="link.springer.com">{{Cite journal |last1=Estrada |first1=Francisco |last2=Mendoza-Ponce |first2=Alma |last3=Calderón-Bustamante |first3=Oscar |last4=Botzen |first4=Wouter |date=2022-10-18 |title=Impacts and economic costs of climate change on Mexican agriculture |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10113-022-01986-0 |journal=Regional Environmental Change |language=en |volume=22 |issue=4 |page=126 |doi=10.1007/s10113-022-01986-0 |bibcode=2022REnvC..22..126E |issn=1436-378X}}</ref> ۽ مڪئي ۽ ڪافي جهڙن فصلن کي به متاثر ڪن ٿيون، جنهن سان معاشي غير يقيني وڌي ٿي.<ref>{{Cite journal |last1=Torres Castillo |first1=Nora E. |last2=Melchor-Martínez |first2=Elda M. |last3=Ochoa Sierra |first3=Jhosseph S. |last4=Ramirez-Mendoza |first4=Ricardo A. |last5=Parra-Saldívar |first5=Roberto |last6=Iqbal |first6=Hafiz M. N. |date=2020-10-10 |title=Impact of climate change and early development of coffee rust - An overview of control strategies to preserve organic cultivars in Mexico |journal=The Science of the Total Environment |volume=738 |article-number=140225 |doi=10.1016/j.scitotenv.2020.140225 |issn=1879-1026 |pmid=32806380}}</ref><ref name="link.springer.com"/> [[موسمي تبديلي]] ميڪسيڪن ماڻهن جي صحت تي به اثر وجهي ٿي،<ref>{{Cite journal |last1=Riojas-Rodríguez |first1=Horacio |last2=Quezada-Jiménez |first2=María Laura |last3=Zúñiga-Bello |first3=Pamela |last4=Hurtado-Díaz |first4=Magali |date=2018 |title=Climate Change and Potential Health Effects in Mexican Children |journal=Annals of Global Health |language=en |volume=84 |issue=2 |pages=281–284 |doi=10.29024/aogh.915 |pmid=30873791 |pmc=6748264 |issn=2214-9996 }}</ref> لڏپلاڻ کي تيز ڪري ٿي،<ref>{{Cite web |date=2013-02-15 |title=Climate Change and Migration in Mexico: A Report Launch |url=https://www.wilsoncenter.org/event/climate-change-and-migration-mexico-report-launch |access-date=2019-09-28 |website=Wilson Center |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wirtz |first=Nic |date=2017-10-16 |title=Climate change and migration in Mexico: Fifth in our series |url=https://theglobalamericans.org/2017/10/climate-change-migration-mexico-fifth-series/ |access-date=2019-09-28 |website=Global Americans |language=en-US |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427203702/https://theglobalamericans.org/2017/10/climate-change-migration-mexico-fifth-series/ }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhu |first1=Julia Li |last2=Chau |first2=Nancy |last3=Rodewald |first3=Amanda D. |last4=Garip |first4=Filiz |date=2024-11-12 |title=Weather deviations linked to undocumented migration and return between Mexico and the United States |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=121 |issue=46 |article-number=e2400524121 |doi=10.1073/pnas.2400524121|pmid=39495908 |pmc=11572974 |bibcode=2024PNAS..12100524Z }}</ref> ۽ ميڪسيڪو جي [[حياتياتي تنوع]] ۾ [[خاتمو|ختمي ٿيڻ]] جي خطري کي وڌائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ محفوظ علائقا وڌيڪ گرمي ۽ گهٽ برسات جو سامنا ڪرڻ جا امڪان رکن ٿا.<ref>{{cite journal|last1=Esperon-Rodriguez|first1=Manuel|last2=Beaumont|first2=Linda J.|last3=Lenoir|first3=Jonathan|last4=Baumgartner|first4=John B.|last5=McGowan|first5=Jennifer|last6=Correa-Metrio|first6=Alexander|last7=Camac|first7=James S.|date=December 2019|title=Climate change threatens the most biodiverse regions of Mexico|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02357035/file/Esper%C3%B3n-Rodr%C3%ADguez_al_Accepted_BiolC.pdf|journal=Biological Conservation|language=en|volume=240|article-number=108215|doi=10.1016/j.biocon.2019.108215|bibcode=2019BCons.24008215E |s2cid=209561310 }}</ref> ===حياتياتي تنوع=== {{See also|ميڪسيڪو جي جهنگلي حياتي}} [[File:Mexican wolf lounging.jpg|thumb|هڪ [[ميڪسيڪي ٻگھڙ]]]] ميڪسيڪو حياتياتي تنوع جي لحاظ کان دنيا ۾ چوٿين نمبر تي اچي ٿو<ref>{{cite web|title=Ocupa México cuarto lugar mundial de biodiversidad|url=http://eleconomista.com.mx/sociedad/2011/11/05/ocupa-mexico-cuarto-lugar-mundial-biodiversidad|website=El Economista|access-date=5 February 2017|language=es|archive-date=6 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206104728/http://eleconomista.com.mx/sociedad/2011/11/05/ocupa-mexico-cuarto-lugar-mundial-biodiversidad|url-status=live |author1=Notimex }}</ref> ۽ اهو 17 [[گهڻو حياتياتي تنوع وارا ملڪ|ميگا ڊائيوَرس ملڪن]] مان هڪ آهي. 200,000 کان وڌيڪ نسلن سان، ميڪسيڪو دنيا جي 10–12٪ حياتياتي تنوع جو گهر آهي.<ref name="SEMARNAT">{{cite web|title=Biodiversidad de México |publisher=SEMARNAT |url=http://cruzadabosquesagua.semarnat.gob.mx/iii.html |access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007045210/http://cruzadabosquesagua.semarnat.gob.mx/iii.html |archive-date=7 October 2007}}</ref> ميڪسيڪو [[ريپٽائل|سريپندڙن]] ۾ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان پهريون نمبر رکي ٿو (707 معلوم نسل)، [[ميڪسيڪو جا ٿڻ وارا جانور|ٿڻ وارن جانورن]] ۾ ٻيون نمبر (438 نسل)، [[ايمفبيئن|ٻٽي حياتي وارن]] ۾ چوٿون نمبر (290 نسل)، ۽ ٻوٽن ۾ چوٿون نمبر (26,000 نسل).<ref>{{cite web|title=Biodiversidad en México|publisher=CONEVYT|url=http://oregon.conevyt.org.mx/actividades/diversidad/lectura_biodiversidad.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071007013648/http://oregon.conevyt.org.mx/actividades/diversidad/lectura_biodiversidad.htm|archive-date=7 October 2007|access-date=7 October 2007}}</ref> ميڪسيڪو کي [[ايڪو سسٽم|ايڪو سسٽمن]] جي لحاظ کان به دنيا جو ٻيون ملڪ ۽ مجموعي نسلن جي لحاظ کان چوٿون ملڪ چيو ويندو آهي.<ref name="SNIB"/> ميڪسيڪو جي قانون سازيءَ هيٺ لڳ ڀڳ 2,500 نسل محفوظ ڪيا ويا آهن.<ref name="SNIB">{{cite web|title=Sistema Nacional sobre la Biodiversidad en México|publisher=CONABIO|url=http://www.conabio.gob.mx/institucion/snib/doctos/acerca.html|access-date=7 October 2007|archive-date=12 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012020717/http://www.conabio.gob.mx/institucion/snib/doctos/acerca.html|url-status=live}}</ref> 2002ع ۾ ميڪسيڪو ۾ ٻيلا ڪٽجڻ جي رفتار دنيا ۾ ٻي نمبر تي هئي—برازيل کان پوءِ.<ref name="autogenerated2002">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1854188.stm |title=Mexico's 'devastating' forest loss |work=BBC News |date=4 March 2002 |access-date=8 August 2011 |archive-date=16 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116232007/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1854188.stm |url-status=live }}</ref> 2019ع ۾ ان جو [[فاريست لينڊ اسڪيپ انٽيگريٽي انڊيڪس]] جو اوسط اسڪور 6.82/10 هو، ۽ عالمي طور 172 ملڪن مان 63هون نمبر هو.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal |last1=Grantham |first1=H. S. |last2=Duncan |first2=A. |last3=Evans |first3=T. D. |last4=Jones |first4=K. R. |last5=Beyer |first5=H. L. |last6=Schuster |first6=R. |last7=Walston |first7=J. |last8=Ray |first8=J. C. |last9=Robinson |first9=J. G. |last10=Callow |first10=M. |last11=Clements |first11=T. |last12=Costa |first12=H. M. |last13=DeGemmis |first13=A. |last14=Elsen |first14=P. R. |last15=Ervin |first15=J. |last16=Franco |first16=P. |last17=Goldman |first17=E. |last18=Goetz |first18=S. |last19=Hansen |first19=A. |last20=Hofsvang |first20=E. |last21=Jantz |first21=P. |last22=Jupiter |first22=S. |last23=Kang |first23=A. |last24=Langhammer |first24=P. |last25=Laurance |first25=W. F. |last26=Lieberman |first26=S. |last27=Linkie |first27=M. |last28=Malhi |first28=Y. |last29=Maxwell |first29=S. |last30=Mendez |first30=M. |last31=Mittermeier |first31=R. |last32=Murray |first32=N. J. |last33=Possingham |first33=H. |last34=Radachowsky |first34=J. |last35=Saatchi |first35=S. |last36=Samper |first36=C. |last37=Silverman |first37=J. |last38=Shapiro |first38=A. |last39=Strassburg |first39=B. |last40=Stevens |first40=T. |last41=Stokes |first41=E. |last42=Taylor |first42=R. |last43=Tear |first43=T. |last44=Tizard |first44=R. |last45=Venter |first45=O. |last46=Visconti |first46=P. |last47=Wang |first47=S. |last48=Watson |first48=J. E. M. |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity |journal=Nature Communications |date=8 December 2020 |volume=11 |issue=1 |page=5978 |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |pmid=33293507 |pmc=7723057 |bibcode=2020NatCo..11.5978G }}</ref> SGI موجب ميڪسيڪو ۾ [[ٻيلا ڪٽجڻ]] ۽ [[مٽيءَ جو ڪٽاءُ]] خاص طور ڳوٺاڻن علائقن ۾ موجود آهن. 2022ع جي رپورٽ ۾ چيو ويو ته وڏن شهرن ۾ ماحولياتي تحفظ بابت قانون بهتر ٿيا آهن، پر ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهي اڻ لاڳو يا اڻ منظم رهجي وڃن ٿا.<ref>{{cite web | url=https://www.sgi-network.org/2022/Mexico/Environmental_Policies#:~:text=Mexico%20faces%20a%20number%20of,of%20the%20most%20pressing%20problems. | title=SGI 2022 &#124; Mexico &#124; Environmental Policies | access-date=18 April 2024 | archive-date=18 April 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240418114421/https://www.sgi-network.org/2022/Mexico/Environmental_Policies#:~:text=Mexico%20faces%20a%20number%20of,of%20the%20most%20pressing%20problems. | url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ {{convert|170000|km2|sqmi|0|sp=us}} کي “محفوظ قدرتي علائقا” سمجهيو ويندو آهي. انهن ۾ 34 حياتياتي ذخيرو، 67 [[ميڪسيڪو جا قومي پارڪ|قومي پارڪ]]، 4 قدرتي يادگار، 26 محفوظ فلورا ۽ فونا جا علائقا، 4 قدرتي وسيلن جي تحفظ جا علائقا، ۽ 17 مقدس پناهه گاهون شامل آهن (اهي علائقا جيڪي گهڻن ۽ متنوع نسلن سان مالا مال آهن).<ref name="SEMARNAT"/> ميڪسيڪو جي مقامي [[کاڌي جو فن|کاڌ خوراڪ]] جا ڪجهه بنيادي جزا مڪئي، ٽماٽو، سيمي، ڪدو، چاڪليٽ، [[وينلا]]، [[ايواڪاڊو]]، [[گواوا]]، [[چايوٽي]]، [[Dysphania ambrosioides|ايپازوٽي]]، [[شڪر قند|ڪيموٽي]]، [[جِيڪاما]]، [[نوپل]]، [[زُڪيني]]، [[Crataegus mexicana|تيخوڪوٽي]]، [[Corn smut|هُئيٽلاڪوچي]]، [[ساپوٽي]]، [[مامي ساپوٽي]]، ۽ [[مرچ|مرچن]] جون گهڻيون قسمن جهڙوڪ [[هابانيرو]] ۽ [[جلاپينو]] شامل آهن. پوکيل [[ايگيوي]] ڪيڪٽس مان تيار ڪيل آسودو شراب [[ٽيڪيلا]] هڪ اهم صنعت آهي. بلند حياتياتي تنوع سبب ميڪسيڪو بين الاقوامي تحقيقي ادارن پاران [[حياتي وسيلن مان نون دوائن/مادن جي ڳولا|بايوپراس پيڪٽنگ]] لاءِ به گهڻو استعمال ٿيندڙ هنڌ رهيو آهي.<ref>Hayden, Cori. 2003. ''When Nature Goes Public: The Making and Unmaking of Bioproscpecting in Mexico''. Princeton University Press.</ref> {{Clear}} ==حڪومت ۽ سياست== {{Main|ميڪسيڪو جي سياست|ميڪسيڪو جي وفاقي حڪومت}} {{Multiple image | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 330 | image1 = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg | caption1 = [[ڪلاوديا شينبائوم]]<br /><small>[[ميڪسيڪو جو صدر|صدر]] </small> | image2 = Rosa Icela en la conferencia mañanera del 25 de marzo 2025 (cropped).jpg | caption2 = [[روزا ايسلا رودريگيز]]<br /><small>[[اندروني معاملن جو سيڪريٽيريٽ|اندروني معاملن جي سيڪريٽري]] </small> }} [[File:Bandera Mexicana - panoramio - cz354x (3).jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جو قومي محل|قومي محل]] [[پلازا دي لا ڪونسٽيٽوسيون]] يا ''[[زوڪالو]]'' جي اوڀر پاسي تي واقع آهي؛ هي ميڪسيڪو سٽي جو مکيه چوڪ آهي. اهو اڳ [[نيو اسپين جا وائسراءِ|وائسرائن]] ۽ [[ميڪسيڪو جا صدر|ميڪسيڪو جي صدرن]] جي رهائشگاهه هو، ۽ هاڻي ميڪسيڪي حڪومت جو مرڪز آهي.]] [[File:Mexico Chamber of Deputies_backdrop.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جي چيمبر آف ڊپيوٽيز|چيمبر آف ڊپيوٽيز]]، [[ميڪسيڪو جي ڪانگريس|ميڪسيڪو جي ڪانگريس]] جو هيٺيون ايوان]] متحده ميڪسيڪي رياستون هڪ [[وفاق]] آهي، جنهن جي حڪومت [[نمائندا جمهوريت|نمائندا]]، جمهوري، ۽ [[جمھوريت پسندانه نظام|جمھوري]] نوعيت جي آهي، ۽ صدارتي نظام تحت [[ميڪسيڪو جو آئين|1917ع جي آئين]] مطابق هلي ٿي. آئين حڪومت جا ٽي سطح قائم ڪري ٿو: وفاقي اتحاد، رياستي حڪومتون، ۽ مڪاني حڪومتون. وفاقي [[قانون ساز اداري|قانون ساز]] ادارو [[ٻن ايواني نظام|ٻن ايواني]] [[يونين جي ڪانگريس]] آهي، جيڪا [[ميڪسيڪو جي سينيٽ|جمھوريه جي سينيٽ]] ۽ [[ميڪسيڪو جي چيمبر آف ڊپيوٽيز|چيمبر آف ڊپيوٽيز]] تي مشتمل آهي. ڪانگريس [[وفاقي قانون]] ٺاهي ٿي، جنگ جو اعلان ڪري ٿي، ٽيڪس لاڳو ڪري ٿي، قومي بجيٽ ۽ بين الاقوامي معاهدن جي منظوري ڏئي ٿي، ۽ سفارتي مقررين جي توثيق ڪري ٿي.<ref name="congress">{{cite web|title=Articles 50 to 79|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}</ref> وفاقي ڪانگريس ۽ رياستي قانون ساز اسيمبليون ٻئي [[پيرالل ووٽنگ]] واري نظام سان چونڊيون وڃن ٿيون، جنهن ۾ اڪثريتي ۽ [[تناسب نمائندگي]] ٻئي شامل آهن.<ref name="COFIPE_congreso"/> چيمبر آف ڊپيوٽيز ۾ 500 ڊپيوٽي آهن؛ انهن مان 300 [[اڪثريتي ووٽنگ نظام|اڪثريتي ووٽ]] سان [[يڪ-رُڪني حلقو|يڪ-رُڪني حلقن]] (يعني [[ميڪسيڪو جا وفاقي چونڊ حلقا|وفاقي چونڊ حلقا]]) مان چونڊيا وڃن ٿا، ۽ 200 ڊپيوٽي تناسب نمائندگيءَ تحت [[بند فهرست|بند پارٽي فهرستن]] وسيلي چونڊيا وڃن ٿا<ref name="COFIPE_congreso">{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems, Article 11–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> جنهن لاءِ ملڪ کي پنج چونڊ تڪون/حلقن ۾ ورهايو ويو آهي.<ref name="COFIPE_congreso"/> سينيٽ ۾ 128 سينيٽر آهن: 64 (هر رياست لاءِ ٻه ۽ ميڪسيڪو سٽي لاءِ ٻه) جوڙيءَ جي صورت ۾ اڪثريتي ووٽ سان چونڊيا وڃن ٿا؛ 32 پهرئين اقليت/پهرئين رنر اپ طور (هر رياست لاءِ هڪ ۽ ميڪسيڪو سٽي لاءِ هڪ)؛ ۽ 32 قومي بند پارٽي فهرستن مان تناسب نمائندگيءَ تحت چونڊيا وڃن ٿا.<ref name="COFIPE_congreso"/> [[انتظاميا|انتظامي]] شاخ جو سربراهه [[متحده ميڪسيڪي رياستن جو صدر|متحده ميڪسيڪي رياستن جو صدر]] آهي، جيڪو [[رياست جو سربراهه]] ۽ [[حڪومت جو سربراهه]] پڻ آهي، ۽ ميڪسيڪي فوجي طاقتن جو [[سپاهه سالار]] پڻ آهي. صدر [[ميڪسيڪو جي انتظامي ڪابينا|ڪابينا]] ۽ ٻين عملدارن جي مقرري به ڪري ٿو. صدر قانونن جي عملدرآمد ۽ نفاذ جو ذميوار آهي، ۽ کيس بلن کي [[ويٽو]] ڪرڻ جو اختيار به حاصل آهي.<ref name="congress"/> حڪومت جي [[عدليه|عدالتي شاخ]] جو سڀ کان مٿاهون ادارو [[قومي اعليٰ عدالتِ انصاف|سپريم ڪورٽ آف جسٽس]] آهي، جيڪا قومي [[اعليٰ عدالت]] آهي. جج، جيڪي ڪانگريس طرفان اڳواٽ چونڊ لاءِ مقرر ڪيا وڃن ٿا، عوامي ووٽ ذريعي چونڊيا وڃن ٿا. سپريم ڪورٽ جا نو ميمبر هڪ ڀيرو لاءِ ٻارهن سالن جي مُدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا. پهريون عدالتي چونڊ عمل [[2025ع جا ميڪسيڪي عدالتي چونڊون|2025ع]] ۾ ٿيو. سپريم ڪورٽ قانونن جي تشريح ڪري ٿي ۽ وفاقي اختيار جي ڪيسن جو فيصلو ڪري ٿي. عدليه جا ٻيا ادارا [[وفاقي انتخابي ٽربيونل]]، ڪاليجيئٽ، يونيٽري ۽ ضلعي ٽربيونل، ۽ عدالتي تاديبي ٽربيونل آهن.<ref name="congress"/><ref>{{Cite web |title=Mexico president signs contested law to elect all judges – DW – 09/16/2024 |url=https://www.dw.com/en/mexico-president-signs-contested-law-to-elect-all-judges/a-70223638 |access-date=2024-10-13 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mexico ushers in a new era for its justice system with a judiciary elected by popular vote – EL PAIS – 09/2/2025 |url=https://english.elpais.com/international/2025-09-02/mexico-ushers-in-a-new-era-for-its-justice-system-with-a-judiciary-elected-by-popular-vote.html |access-date=2025-10-13 |website=english.elpais.com |date=2 September 2025 |language=en}}</ref> ميڪسيڪو جي سياست ۾ تاريخي طور ٽي پارٽيون غالب رهيون آهن: [[انسٽيٽييوشنل ريووليوشنري پارٽي]] (PRI)، جيڪا هڪ [[سڀني کي گڏ رکڻ واري پارٽي|ڪيچ-آل پارٽي]] آهي<ref>{{cite book |editor=Niko Vorobyov |title=Dopeworld: Adventures in Drug Lands |url=https://books.google.com/books?id=lHUKBAAAQBAJ&q=taiwan+far-right+NP&pg=PA44 |quote=... Mexico spent most of the twentieth century governed by the Institutional Revolutionary Party or PRI, a bigtent, catch-all alliance that included everyone ... |date=2019 |publisher=[[Hachette UK]] |isbn=978-1-317-75509-8 |access-date=19 January 2021 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401070104/https://books.google.com/books?id=lHUKBAAAQBAJ&q=taiwan+far-right+NP&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ۽ [[سوشلسٽ انٽرنيشنل]] جي رڪن آهي<ref>{{cite web|url=http://www.pri.org.mx/PriistasTrabajando/saladeprensa/comunicados/noticia.aspx?x=1485|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217142341/http://www.pri.org.mx/PriistasTrabajando/saladeprensa/comunicados/noticia.aspx?x=1485|archive-date=17 December 2008 |title=Entrevista a la Lic. Beatriz Paredes Rangel, Presidenta dle Comité Ejecutivo Nacional del PRI |date=17 December 2008 |access-date=17 July 2013}}</ref>؛ اها 1929ع ۾ [[ميڪسيڪي انقلاب]] جي سڀني ڌڙن کي گڏ ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي وئي ۽ ان کان پوءِ ميڪسيڪو جي سياست ۾ لڳ ڀڳ اڻ ٽٽ طاقت رکي. ٻي [[ميڪسيڪو جي نيشنل ايڪشن پارٽي|نيشنل ايڪشن پارٽي]] (PAN) آهي، جيڪا 1939ع ۾ قائم ٿيل قدامت پسند پارٽي آهي ۽ [[ڪرسچن ڊيموڪريٽ آرگنائيزيشن آف آمريڪا]] سان لاڳاپيل آهي؛<ref>{{cite web |url=http://www.odca.org.mx/miembros.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714033103/http://www.odca.org.mx/miembros.html|archive-date=14 July 2008 |title=Miembros Titulares |publisher=ODCA |date=14 July 2008 |access-date=17 July 2013}}</ref> ۽ ٽين [[پارٽي آف دي ڊيموڪريٽڪ ريووليوشن]] (PRD) آهي، جيڪا هڪ کاٻي ڌر جي پارٽي آهي<ref>{{cite web|url=http://www.prd.org.mx/portal/documentos/estatuto_xi.pdf |title=Estatuto del Partido de la Revolución Democrática |access-date=17 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116235928/http://www.prd.org.mx/portal/documentos/estatuto_xi.pdf |archive-date=16 January 2013}}</ref> جيڪا 1989ع ۾ سوشلسٽن ۽ لبرل پارٽين جي اتحاد جي جانشين طور ٺهي. [[نيشنل ريجنيريشن موومينٽ]] (مورينا)، جيڪا [[کاٻي ڌر جو پاپولزم|کاٻي ڌر جي پاپولسٽ]] پارٽي آهي، [[2018ع جا ميڪسيڪي عام چونڊون|2018ع]] کان حڪمران پارٽي رهي آهي، ۽ [[2024ع جا ميڪسيڪي عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊ]] ۾ ٻي مُدت به کٽي ورتي.<ref>{{cite web | url=https://www.ine.mx/actores-politicos/partidos-politicos-nacionales/padron-afiliados/ | title=Padrón de afiliados }}</ref> ===انتظامي ورهاستون=== {{Main|ميڪسيڪو جون انتظامي ورهاستون}} {{Further|ميڪسيڪو جون رياستون|ميڪسيڪو جون ميونسپلٽيون}} {{See also|ميڪسيڪو جي رياستي قانون ساز اسيمبلين جي فهرست}} ميڪسيڪو جون حدون ۽ ان جا جزوي يونٽ نوآبادياتي دور واري اصل مان وڌندا ۽ ڦرندا رهيا. 1821ع ۾ آزاديءَ کان پوءِ وچ آمريڪا امن سان ميڪسيڪو کان الڳ ٿي ويو. [[يوڪاتان]] ٿوري مدت لاءِ هڪ خودمختيار جمهوريه رهيو. ٽيڪساس [[ٽيڪساس انقلاب]] ۾ الڳ ٿيو، ۽ جڏهن اهو 1845ع ۾ آمريڪا ۾ شامل ڪيو ويو ته ان سان [[ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ]] ۽ آمريڪا ڏانهن وڏو علائقائي نقصان ٿيڻ جو پسمنظر تيار ٿيو. اتر واري علائقي جي وڪرو، جيڪو آمريڪا ۾ [[گيڊسڊن پرچيز]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ميڪسيڪو جي علائقي جو آخري نقصان هو. متحدہ ميڪسيڪي رياستون 31 آزاد ۽ خودمختيار رياستن جو وفاق آهن، جيڪي هڪ اهڙو اتحاد ٺاهين ٿيون جيڪو [[ميڪسيڪو سٽي]] تي به هڪ حد تائين اختيار استعمال ڪري ٿو.<ref name="thought">{{cite web|publisher=Thought.Co.|title=Mexico's 31 States and One Federal District|url=https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|author=Amanda Briney|date=8 October 2018|access-date=15 July 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715171654/https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|url-status=live}}</ref> هر رياست وٽ پنهنجو آئين، [[ڪانگريس]]، ۽ عدليه آهي، ۽ ان جا شهري [[سڌي ووٽ|سڌي ووٽنگ]] ذريعي ڇهن سالن جي مُدت لاءِ [[ميڪسيڪو جي رياستي گورنرن جي فهرست|گورنر]] چونڊين ٿا، ۽ پنهنجي هڪ ايواني رياستي ڪانگريس لاءِ ٽن سالن جي مُدت لاءِ نمائندا چونڊين ٿا.<ref name="congress"/> ميڪسيڪو سٽي هڪ خاص سياسي ورهاست آهي، جيڪا ڪنهن مخصوص رياست سان نه پر مجموعي وفاق سان لاڳاپيل آهي.<ref name="thought" /> اڳ اهو وفاقي ضلعي جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ۽ ان جي خودمختياري رياستن جي ڀيٽ ۾ محدود هئي.<ref name="congress"/> 2016ع ۾ هن نالي کي ختم ڪيو ويو، ۽ هاڻي اهو هڪ وفاقي اِڪائي بڻجي وڌيڪ سياسي خودمختياري حاصل ڪرڻ جي عمل ۾ آهي—پنهنجي [[ميڪسيڪو سٽي جي آئيني اسيمبلي|آئين]] ۽ ڪانگريس سميت.<ref>{{cite web |title=Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital |date=30 January 2016 |work=Mexico News Daily |url=http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city/ |access-date=5 January 2018 |archive-date=21 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721155716/http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city }}</ref> رياستون [[ميڪسيڪو جون ميونسپلٽيون|ميونسپلٽين]] ۾ ورهايل آهن، جيڪي ملڪ جي سڀ کان ننڍي انتظامي-سياسي اِڪائي آهن، ۽ انهن کي [[ميئر|ميئر يا ميونسپل صدر]] ({{lang|es|presidente municipal}}) هلائي ٿو، جيڪو اڪثريتي نظام تحت رهواسين جي ووٽ سان چونڊيو وڃي ٿو.<ref name="congress"/> {{Mexico labeled map|width=700|float=center}} ===پرڏيهي لاڳاپا=== {{Main|ميڪسيڪو جا پرڏيهي لاڳاپا}} [[File:Edificio_Tlatelolco_(S.R.E).JPG|thumb|[[ميڪسيڪو جي پرڏيهي معاملن جو سيڪريٽيريٽ|پرڏيهي معاملن جي سيڪريٽيريٽ]] جو صدر دفتر]] ميڪسيڪو جا پرڏيهي لاڳاپا [[ميڪسيڪو جو صدر]] هدايت ڪري ٿو<ref name="CPEUM89"/> ۽ انهن جو انتظام [[ميڪسيڪو جي پرڏيهي معاملن واري وزارت|پرڏيهي معاملن واري وزارت]] وسيلي ڪيو وڃي ٿو.<ref name="SRE">{{cite web|author=Internal Rules of the Ministry of Foreign Affairs |title=Article 2, Section 1 |date=10 August 2001 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |url=http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |access-date=28 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611012801/http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |archive-date=11 June 2008|language=es}}</ref> [[پرڏيهي پاليسي]] جا اصول آئين ۾ آرٽيڪل 89، سيڪشن 10 تحت تسليم ٿيل آهن؛ انهن ۾ شامل آهن: [[بين الاقوامي قانون]] جو احترام ۽ [[خودمختيار رياست|رياستن جي قانوني برابري]]، انهن جي [[خودمختياري]] ۽ [[آزادي]]، ٻين ملڪن جي گهريلو معاملن ۾ [[عدم مداخلت]] جي رجحان، تڪرارن جو [[تڪرارن جو پرامن حل|پرامن حل]]، ۽ [[بين الاقوامي سلامتي|اجتماعي سلامتي]] جي واڌاري لاءِ [[بين الاقوامي تنظيمون|بين الاقوامي تنظيمن]] ۾ سرگرم شرڪت.<ref name="CPEUM89">{{cite web|author=Political Constitution of the United Mexican States |title=Article 89, Section 10 |date=5 February 1917 |publisher=Chamber of Deputies |url=http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf |access-date=28 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825041639/http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf |archive-date=25 August 2007|language=es}}</ref> 1930ع واري ڏهاڪي کان [[ايسٽراڊا ڊاڪٽرين]] انهن اصولن جي هڪ اهم تڪميل طور ڪم ڪندي رهي آهي.<ref name=estradadoctrine>{{cite web|last=Palacios Treviño |first=Jorge |title=La Doctrina Estrada y el Principio de la No-Intervención |url=http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |access-date=4 April 2009 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206085102/http://diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |archive-date=6 February 2009 }}</ref> ميڪسيڪو ڪيترين بين الاقوامي تنظيمن جو باني رڪن آهي، خاص طور [[گڏيل قومن جي تنظيم]]،<ref>{{cite web|author=UN |title=United Nations Member States |date=7 November 1945 |publisher=UN official website |url=https://www.un.org/members/list.shtml#m |access-date=6 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417145758/http://www.un.org/members/list.shtml |archive-date=17 April 2009 }}</ref> [[آمريڪي رياستن جي تنظيم]]،<ref name="Velázquez Flores 2007, p. 145">Velázquez Flores (2007), p. 145.</ref> [[آئيبيرو-آمريڪي رياستن جي تنظيم]]،<ref>{{cite web |author=Organization of Ibero-American States |title=Members |publisher=OEI official website |url=http://www.oei.es/acercaoei.htm |access-date=6 April 2009 |language=es |archive-date=16 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216083900/https://www.oei.es/acercaoei.htm |url-status=live }}</ref> [[اوپانال]]<ref>{{cite web|author=OPANAL |title=Members |publisher=OPANAL official website |url=http://www.opanal.org/opanal/about/about-i.htm |access-date=6 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814205200/http://opanal.org/opanal/about/about-i.htm |archive-date=14 August 2009 }}</ref> ۽ [[لاطيني آمريڪا ۽ ڪريبيئن رياستن جي برادري|سيلاڪ]].<ref>{{cite web|author=Ministry of Foreign Affairs |title=El Presidente Felipe Calderón Hinojosa en la Ceremonia de Entrega de la Secretaría Pro Témpore del Grupo de Río |date=7 March 2007 |publisher=Gobierno Federal |url=http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823035712/http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 |archive-date=23 August 2009 |access-date=6 April 2009|language=es}}</ref> 2008ع ۾ ميڪسيڪو گڏيل قومن جي باقاعده بجيٽ ۾ 40 ملين کان وڌيڪ [[آمريڪي ڊالر|ڊالر]] حصو ڏنو.<ref name="unbudget">{{cite web |author=United Nations |title=Regular Budget Payments of Largest Payers |year=2008 |publisher=Global Policy |url=http://www.globalpolicy.org/finance/tables/reg-budget/large08.htm |access-date=4 April 2009 |archive-date=16 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216083915/https://www.globalpolicy.org/finance/tables/reg-budget/large08.htm |url-status=live }}</ref> ان کانسواءِ، ميڪسيڪو 1994ع ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ [[اقتصادي تعاون ۽ ترقي جي تنظيم]] جو لاطيني آمريڪا مان واحد رڪن رهيو، جيستائين [[چلي]] 2010ع ۾ مڪمل رڪنيت حاصل ڪئي.<ref>{{cite web |author=Organisation for Economic Co-operation and Development |title=Members |date=18 May 1994 |publisher=OECD official website |url=http://www.oecd.org/document/58/0,3343,en_2649_201185_1889402_1_1_1_1,00.html |access-date=6 April 2009 |archive-date=5 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205075153/http://www.oecd.org/document/58/0,3343,en_2649_201185_1889402_1_1_1_1,00.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Chile joins the OECD's Economic Club |date=12 January 2010 |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/business/2010/01/100112_chile_oecd_biz.shtml |access-date=23 April 2010 |archive-date=9 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209231717/http://www.bbc.co.uk/worldservice/business/2010/01/100112_chile_oecd_biz.shtml }}</ref> ميڪسيڪو کي هڪ [[علائقائي طاقت]] سمجهيو وڃي ٿو<ref name="regionalpower">{{cite web|title=Japan's Regional Diplomacy, Latin America and the Caribbean|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf|access-date=4 April 2009|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316232649/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="regionalpower2">{{cite web|title=Latin America: Region is losing ground to competitors|publisher=Oxford Analytica|url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |access-date=4 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024190633/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24 October 2007}}</ref> تنهنڪري اهو [[جي اٺ گڏ پنج|جي 8+5]] ۽ [[ويهن وڏين معيشتن جو گروپ|جي-20]] جهڙن وڏن معاشي گروهن ۾ به موجود رهي ٿو. 1990ع واري ڏهاڪي کان ميڪسيڪو [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي سڌارن|سلامتي ڪائونسل ۽ ان جي ڪم ڪندڙ طريقن ۾ سڌارا]] آڻڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي<ref name="Foreign Affairs 2005 p. 215">Ministry of Foreign Affairs (2005), p. 215.</ref> ڪئناڊا، اٽلي، پاڪستان ۽ ٻين نَو ملڪن جي حمايت سان؛ اهي ملڪ گڏجي هڪ غير رسمي گروهه بڻجن ٿا جنهن کي [[ڪافي ڪلب]] چيو وڃي ٿو.<ref name="coffeeclub">{{cite news |author=Maggie Farley |title=Mexico, Canada Introduce Third Plan to Expand Security Council |date=22 July 2005 |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-jul-22-fg-unreform22-story.html |access-date=4 April 2009 |archive-date=6 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206141851/http://articles.latimes.com/2005/jul/22/world/fg-unreform22 |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو وٽ [[يورپ جي ڪائونسل]] ۾ آبزرور حيثيت آهي<ref name="gob.mx"/> ===فوج=== {{Main|ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون|ميڪسيڪو جي فوجي تاريخ}} [[File:From the front, ARM USUMACINTA, ARM BENITO JUAREZ, and JS IZUMO during the Japan-Mexico goodwill exercise.jpg|left|thumb|اڳئين پاسي کان پٺئين پاسي تائين: [[نيوپورٽ-ڪلاس ٽينڪ لينڊنگ شپ|پاپالواپان-ڪلاس]] يوسوماسينتا، ميڪسيڪو-ڊچ ٺهيل ريفورماڊور-ڪلاس [[ARM Benito Juárez (POLA-101)|بينيتو خوآريس]] ۽ جاپاني [[ايزومو-ڪلاس ڊسٽروئر|ايزومو-ڪلاس]] ڪيريئر، 2022ع]] [[File:S-45 BAALAM.png|left|thumb|ميڪسيڪو ۾ ٺهيل S-45 باعلام [[بغير پائلٽ جهاز|يو اي وي]]، [[هايدرا ٽيڪنالاجيز]] پاران، 2022ع]] ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون [[قومي دفاع جو سيڪريٽيريٽ]] ({{lang|es|Secretaria de Defensa Nacional}}, SEDENA) جي انتظام هيٺ آهن. انهن جون ٻه شاخون آهن: [[ميڪسيڪو جي فوج]] (جنهن ۾ [[ميڪسيڪو جي هوايي فوج]] شامل آهي) ۽ [[ميڪسيڪو جي بحري فوج]]. [[ميڪسيڪو جي قومي گارڊ|قومي گارڊ]]، جيڪو 2019ع ۾ ختم ڪيل وفاقي پوليس ۽ فوج/بحري فوج جي فوجي پوليس مان قائم ڪيو ويو، هڪ [[جينڊارمري]] طور ڪم ڪري ٿو؛ قانون لاڳو ڪرڻ جي ذميواري رکڻ باوجود، ان کي فوجي ڪمانڊ هيٺ رکيو ويو آهي.<ref>{{Cite web |date=2024-09-25 |title=Mexico's Congress puts National Guard under military command despite criticism. Why does it matter? |url=https://apnews.com/article/mexico-congress-national-guard-military-b31ab1b6aa165f87012fb93845922b9a |access-date=2024-12-24 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-14 |title=The Structural Redesign of Security in Mexico |url=https://www.wilsoncenter.org/article/structural-redesign-security-mexico |access-date=2024-12-24 |website=www.wilsoncenter.org |language=en}}</ref> انگ اکرن ۾ فرق ملي ٿو، پر 2024ع تائين لڳ ڀڳ 220,000 هٿياربند اهلڪار آهن: 160,000 فوج؛ 10,000 هوايي فوج؛ ۽ 50,000 بحري فوج، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 20,000 ميرينز شامل آهن. قومي گارڊ وٽ لڳ ڀڳ 110,000 اهلڪار آهن. فوجي خرچ جي ڊي پي جو هڪ ننڍڙو حصو آهن، ۽ 2023ع تائين لڳ ڀڳ 0.6% جي لڳ ڀڳ هئا.<ref name="ciamil">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#military-and-security] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico#military-and-security |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. accessed 4 May 2022</ref> ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون اهم ڍانچو رکن ٿيون، جنهن ۾ هٿيارن، گاڏين، جهازن، بحري جهازن، دفاعي نظامن ۽ اليڪٽرانڪس جي ڊزائن، تحقيق ۽ جاچ لاءِ سهولتون؛ اهڙن نظامن جي تياري لاءِ فوجي صنعتي پيداوار مرڪز؛ ۽ اڳڀرا بحري ڊاڪ يارڊ شامل آهن، جيڪي ڳرا فوجي جهاز ۽ جديد ميزائل ٽيڪنالاجيون تيار ڪن ٿا. 1990ع واري ڏهاڪي کان، جڏهن فوج [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|منشيات خلاف جنگ]] ۾ پنهنجو ڪردار وڌايو، تڏهن هوائي نگراني پليٽفارمن، جهازن، [[هيليڪاپٽر]]ن، ڊجيٽل جنگي ٽيڪنالاجين،<ref name="impreso.milenio.com">{{cite web|author=Loke |url=http://impreso.milenio.com/node/8696274 |title=Capacitarán a militares en combates con rifles láser &#124; Ediciones Impresas Milenio |publisher=Impreso.milenio.com |access-date=30 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514075604/http://impreso.milenio.com/node/8696274 |archive-date=14 May 2010}}</ref> شهري جنگي سامان ۽ تيز فوجي منتقلي تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي.<ref>{{cite web |url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub638.pdf |title=Strategy on recent equipment purchases: The Mexican Armed Forces in Transition |access-date=17 July 2013 |archive-date=25 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125104336/https://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub638.pdf }}</ref> ميڪسيڪو وٽ ايٽمي هٿيار ٺاهڻ جي صلاحيت هئي، پر 1968ع ۾ [[ٽلاٽيلولڪو جو معاھدو]] اختيار ڪرڻ سان هن امڪان کي ڇڏي ڏنو ۽ واعدو ڪيو ته ايٽمي ٽيڪنالاجي رڳو پرامن مقصدن لاءِ استعمال ڪندو.<ref>{{cite web|url=http://www.opanal.org/opanal/Tlatelolco/Tlatelolco-i.htm |title=Text of the Treaty of Tlatelolco |publisher=Opanal.org |date=27 November 1963 |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430200457/http://www.opanal.org/opanal/Tlatelolco/Tlatelolco-i.htm |archive-date=30 April 2011}}</ref> ميڪسيڪو گڏيل قومن جي [[ايٽمي هٿيارن جي ممانعت جو معاھدو]] تي پڻ صحيحون ڪيون.<ref>{{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017 |access-date=9 August 2019 |archive-date=6 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |url-status=live }}</ref> تاريخي طور ميڪسيڪو بين الاقوامي تڪرارن ۾ غيرجانبدار رهيو آهي،<ref>{{cite web |language=es |author=Gustavo Iruegas |title=Adiós a la neutralidad |date=27 April 2007 |work=[[La Jornada]] |url=http://www.jornada.unam.mx/2007/04/27/index.php?section=opinion&article=023a2pol |access-date=4 April 2009 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227154140/http://www.jornada.unam.mx/2007/04/27/index.php?section=opinion&article=023a2pol |url-status=live }}</ref> سواءِ [[ٻي عالمي جنگ ۾ ميڪسيڪو|ٻي عالمي جنگ]] جي. بهرحال، تازن سالن ۾ ڪجهه سياسي پارٽين [[ميڪسيڪو جو آئين|آئين]] ۾ ترميم جي تجويز ڏني آهي ته جيئن ميڪسيڪو جي فوج، هوايي فوج يا بحري فوج گڏيل قومن سان [[امن فوجون|امن قائم رکڻ واري مشنن]] ۾ سهڪار ڪري سگهي، يا انهن ملڪن کي فوجي مدد ڏئي سگهي جيڪي سرڪاري طور ان جي درخواست ڪن.<ref name="neutral">{{cite web |author1=Ricardo Gómez |author2=Andrea Merlos |name-list-style=amp |title=Diputados, en Favor de Derogar Neutralidad en Guerras |date=20 April 2007 |work=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]] |url=http://www.eluniversal.com.mx/nacion/150273.html |access-date=4 April 2009 |language=es |archive-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015201504/http://www.eluniversal.com.mx/nacion/150273.html }}</ref> ===قانون لاڳو ڪرڻ ۽ انساني حق=== {{main|ميڪسيڪو ۾ قانون لاڳو ڪرڻ|ميڪسيڪو ۾ ڏوهن}} {{Further|ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|ميڪسيڪو ۾ انساني اسمگلنگ|ميڪسيڪو ۾ عورتن جو قتل}} [[File:Día_del_Policía_Federal.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جي وفاقي پوليس]] جي تقريب]] [[File:Ayotz1napa ohs202.jpg|thumb|26 سيپٽمبر 2015ع تي مظاهرو، ميڪسيڪو جي شهر [[ايگوالا]] ۾ [[2014ع ايگوالا وڏي اغوا واقعي|43 شاگردن جي گمشدگي]] جي پهرين سالگرهه تي]] [[ميڪسيڪو جي وفاقي پوليس]] کي 2019ع ۾ صدر لوپيز اوبرادور جي دور ۾ آئيني ترميم سان ختم ڪيو ويو، ۽ ان جي جاءِ تي [[ميڪسيڪو جي قومي گارڊ|قومي گارڊ]] آندو ويو—هڪ قومي [[جينڊارمري]] جيڪا وفاقي پوليس، فوجي پوليس ۽ بحري پوليس جي يونٽن ۽ وسيلن مان ٺاهي وئي.<ref>{{cite news |title=A Look At Mexico's New National Guard |url=https://www.npr.org/2019/07/13/741391138/a-look-at-mexicos-new-national-guard |access-date=14 May 2022 |work=NPR |date=13 July 2019 |language=en |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628134718/https://www.npr.org/2019/07/13/741391138/a-look-at-mexicos-new-national-guard |url-status=live }}</ref> 2022ع تائين قومي گارڊ ۾ 110,000 اهلڪار هئا. لوپيز اوبرادور گهريلو قانون لاڳو ڪرڻ لاءِ فوجي قوتن جو استعمال وڌائيندو رهيو، خاص طور منشيات ڪارٽيلن خلاف.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} [[World Fact Book]] accessed 14 May 2022.</ref> ملڪ جي ڏکڻ حصن ۽ مڪاني/اصلوڪن برادرين ۽ غريب شهري پاڙن ۾ سيڪيورٽي ڪارروائين دوران اختيار جي سنگين ناجائز استعمال جون رپورٽون مليون آهن. قومي انساني حقن واري ڪميشن هن رجحان کي روڪڻ ۾ گهٽ اثرائتي رهي آهي؛ اها گهڻو ڪري دستاويزي ڪم تائين محدود رهي، ۽ پنهنجي اختيارن کي استعمال ڪندي انهن عملدارن خلاف عوامي مذمتون جاري ڪرڻ ۾ ناڪام رهي جيڪي ان جي سفارشون نظرانداز ڪن ٿا.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10696136 |title=Big, expensive and weirdly spineless |publisher=The Economist |date=14 February 2008 |access-date=17 July 2013 |archive-date=21 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421203502/http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10696136 |url-status=live }}</ref> گهڻن ميڪسيڪن جو پوليس يا عدالتي نظام تي اعتماد گهٽ آهي، تنهن ڪري شهري حقيقت ۾ گهڻا ڏوھ رپورٽ نٿا ڪن.<ref name=brit-mex>{{cite web |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico |title=Mexico |publisher=Britannica Online Encyclopedia |access-date=6 March 2011 |archive-date=17 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317221559/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico |url-status=live }}</ref> جنهن کي [[بي سزا هجڻ]] جي ثقافت سمجھيو وڃي ٿو، ان خلاف عوامي سطح تي شديد ڪاوڙ جا مظاهرا به ٿيا آهن.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/04/27/world/americas/debanhi-escobar-mexico.html "A Woman's Haunting Disappearance Sparks Outrage in Mexico Over Gender Violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517172820/https://www.nytimes.com/2022/04/27/world/americas/debanhi-escobar-mexico.html |date=17 May 2022 }} [[New York Times]] accessed 17 May 2022.</ref> ميڪسيڪو 2022ع کان [[ميڪسيڪو ۾ ساڳي جنس جي شادي|ساڳي جنس جي شادي]] کي مڪمل طور تسليم ڪري ٿو،<ref>{{cite web |title=Same-Sex Marriage Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |website=[[Pew Research Center]] |access-date=11 September 2023 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116174657/https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |url-status=live }}</ref> ۽ جنسي رجحان بابت امتيازي سلوڪ خلاف قانون 2003ع کان موجود آهن.<ref name="Federal Law">{{cite web | author=International Gay and Lesbian Human Rights Commission | title=Mexico protects its gay and lesbian citizens with new law | date=23 April 2003 | url=http://www.thefreelibrary.com/Mexico+protects+its+gay+and+lesbian+citizens+with+new+law.-a0108149079 | access-date=27 November 2009 | archive-date=21 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221202108/http://www.thefreelibrary.com/403.htm | url-status=live }}</ref> تنهن هوندي به، [[ميڪسيڪو ۾ ايل جي بي ٽي حق|ايل جي بي ٽي برادري]] خلاف نفرتي ڏوھ ميڪسيڪو ۾ اڃا به هڪ مسئلو آهن.<ref>{{cite web |title=STONEWALL GLOBAL WORKPLACE BRIEFINGS 2018 MEXICO |url=https://www.stonewall.org.uk/system/files/mexico_global_workplace_briefing_2018.pdf |website=[[Stonewall (charity)|Stonewall]] |access-date=11 September 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004145321/https://www.stonewall.org.uk/system/files/mexico_global_workplace_briefing_2018.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Lopez |first1=Oscar |title=Mexico sees deadliest year for LGBT+ people in five years |url=https://www.reuters.com/article/us-mexico-lgbt-murders-trfn-idUSKBN22R37Y |website=Reuters |date=15 May 2020 |access-date=11 September 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004145319/https://www.reuters.com/article/us-mexico-lgbt-murders-trfn-idUSKBN22R37Y |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ ٻين ڏوهن ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙين تي پڻ تنقيد ڪئي وئي آهي، جن ۾ جبري گمشدگيون (اغوا)، مهاجرن خلاف زيادتيون، عدالت کان سواءِ قتل، صنفي تشدد—خاص طور [[ميڪسيڪو ۾ عورتن جو قتل|عورتن جو قتل]]—۽ صحافين ۽ انساني حقن جي ڪارڪنن تي حملا شامل آهن.<ref>{{cite book|title=World Report, Mexico 2022|chapter=Mexico: Events of 2021|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/mexico?gclid=Cj0KCQjwpv2TBhDoARIsALBnVnlVHMbJ-Wc9gl98yizh3SmWhLJqcpoBeBZvdQkK92NKBgsbfpf8YAYaAhY-EALw_wcB|via=Human Rights Watch.org|date=10 December 2021|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date=14 May 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812221207/https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/mexico?gclid=Cj0KCQjwpv2TBhDoARIsALBnVnlVHMbJ-Wc9gl98yizh3SmWhLJqcpoBeBZvdQkK92NKBgsbfpf8YAYaAhY-EALw_wcB|url-status=live}}</ref> 2020ع ۾ [[برٽش براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن|بي بي سي]] جي هڪ رپورٽ ميڪسيڪو ۾ ڏوهن بابت انگ اکر ڏنا، جن موجب 10.7 ملين گهرن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڀيرو ڏوهن جو شڪار ماڻهو موجود هو.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-latin-america-30053745 "Mexico crime and violence in numbers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220508184955/https://www.bbc.com/news/av/world-latin-america-30053745 |date=8 May 2022 }} [[BBC News]], accessed 8 May 2022</ref> مئي 2022ع تائين 100,000 ماڻهو سرڪاري طور گمشدہ/لاپتا طور درج هئا، ۽ انهن مان گهڻا 2007ع کان پوءِ جا آهن، جڏهن صدر ڪالدرون منشيات ڪارٽيلن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-61477704 "Mexico disappearances reach record high of 100,000 amid impunity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108211845/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-61477704 |date=8 January 2024 }} [[BBC News]] accessed 17 May 2022.</ref> منشيات ڪارٽيل ميڪسيڪو ۾ اڃا به وڏو مسئلو آهن؛ وڏن ڪارٽيلن جي ٽٽڻ سان ننڍن ڪارٽيلن جي واڌ، ۽ وڌيڪ نفيس فوجي سامان ۽ حڪمت عمليون استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌيو آهي.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/05/04/world/americas/mexico-cartels-michoacan.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814102457/https://www.nytimes.com/2022/05/04/world/americas/mexico-cartels-michoacan.html|date=14 August 2022}} "In Mexico, One Cartel Is Cleared, but Others Storm In" [[New York Times]], accessed 8 May 2022</ref><ref>[https://www.insightcrime.org/news/how-mexicos-cartel-have-learned-military-tactics/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527114615/https://insightcrime.org/news/how-mexicos-cartel-have-learned-military-tactics/|date=27 May 2022}} "How Mexico's Cartels Have Learned Military Tactics", accessed 8 May 2022</ref> [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ]]، جيڪا 2006ع کان جاري آهي، 120,000 کان وڌيڪ موت ۽ شايد 37,000 وڌيڪ گمشدگيون ڇڏي وئي آهي.<ref name=cfrdeaths>{{cite news|url=https://www.cfr.org/backgrounder/mexicos-drug-war|title=Mexico's Drug War|work=Council on Foreign Relations|date=24 January 2019|access-date=19 July 2019|author1=Brianna Lee|author2=Danielle Renwick|author3=Rocio Cara Labrador|archive-date=16 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716001309/https://www.cfr.org/backgrounder/mexicos-drug-war|url-status=live}}</ref> ميڪسيڪو جي [[ميڪسيڪو جو قومي شماريات ۽ جاگرافي جو ادارو|قومي شماريات ۽ جاگرافي جو ادارو]] اندازو لڳايو ته 2014ع ۾ هر پنج مان هڪ ميڪسيڪو واسي ڪنهن نه ڪنهن قسم جي ڏوھ جو شڪار ٿيو.<ref>{{cite news |last1=Franco |first1=Yanira |title=Uno de cada cinco, víctima de algún delito: Inegi |trans-title=One in five, victim of a crime: Inegi |url=https://www.milenio.com/policia/uno-de-cada-cinco-victima-de-algun-delito-inegi |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=1 October 2015 |location=Mexico City |language=es |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081837/https://www.milenio.com/policia/uno-de-cada-cinco-victima-de-algun-delito-inegi |url-status=live }}</ref> [[2014ع ايگوالا وڏي اغوا واقعي|26 سيپٽمبر 2014ع تي ايگوالا ۾ 43 شاگردن جي وڏي اغوا واقعي]] ملڪ گير احتجاجن کي جنم ڏنو—انهن احتجاجن جو سبب حڪومت جو ڪمزور ردعمل ۽ اها وسيع بدعنواني هئي جنهن ڏوهي تنظيمَن کي کليل ڇوٽ ڏئي ٿي.<ref>{{cite news |last1=Tuckman |first1=Jo |title=Mexicans in biggest protest yet over missing students |url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/21/mexicans-protesting-about-missing-students-scuffle-with-police |access-date=4 June 2020 |work=The Guardian |date=21 November 2014 |location=Mexico City |archive-date=8 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062121/https://www.theguardian.com/world/2014/nov/21/mexicans-protesting-about-missing-students-scuffle-with-police |url-status=live }}</ref> 2000ع کان وٺي 100 کان وڌيڪ صحافي ۽ [[ميڪسيڪو ۾ قتل يا گم ٿيل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست|ميڊيا ڪارڪن]] قتل يا گم ڪيا ويا آهن، ۽ انهن مان گهڻا ڏوھ اڻ حل رهيا، صحيح نموني جاچ نه ٿيا، ۽ ٿورا ئي ڏوهاري گرفتار يا سزايا ويا.<ref>{{cite web|title=Freedom of Expression in Mexico|url=http://www.pen.org/campaign/freedom-expression-mexico|publisher=[[PEN American Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723210845/http://www.pen.org/campaign/freedom-expression-mexico|archive-date=23 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last1=Alcázar|first1=Jesús|title=Más de 100 periodistas asesinados en México desde el año 2000|url=http://www.elmundo.es/internacional/2014/06/17/53a089ccca47415c528b45a4.html|agency=[[EFE]]|publisher=[[El Mundo (Spain)]]|date=17 July 2014|language=es|access-date=3 March 2018|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924171324/http://www.elmundo.es/internacional/2014/06/17/53a089ccca47415c528b45a4.html|url-status=live}}</ref> آگسٽ 2025ع ۾ ميڪسيڪو جي مختلف علائقن ۾ مظاهرا ٿيا، 130,000 ماڻهن جي گمشدگي خلاف—جيڪي 2007ع کان وٺي لاپتا ۽ گمشدہ سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite web |date=2025-08-31 |title=Mexico disappearances: Thousands march for the 130,000 missing |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckg4rnr720yo |access-date=2025-08-31 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==معيشت== {{Main|ميڪسيڪو جي معيشت}} {{See also|ميڪسيڪو جي اقتصادي تاريخ}} [[File:Mexico_City_(2018)_-_508.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو اسٽاڪ ايڪسچينج]] جي عمارت، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾]] [[File:Plaza_Carso_Mexico.jpg|thumb|[[اميريڪا موويل]] جو هيڊڪوارٽر، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾، [[موبائل نيٽ ورڪ آپريٽرن جي فهرست|ايشيا کان ٻاهر سڀ کان وڏو موبائل نيٽ ورڪ آپريٽر]]]] [[File:Paronama_de_San_Pedro_Garza_García.jpg|thumb|[[اسڪاءِ اسڪريپر]]، [[سان پيڊرو گارزا گارسيا]]، [[نيووو ليئون]] ۾]] اپريل 2025ع تائين، ميڪسيڪو وٽ [[خريداري قوت برابري]] (PPP) موجب [[ملڪن جي جي ڊي پي (پي پي پي) موجب فهرست|13هين وڏي]] معيشت آهي (US$3.4 ٽريلين)، ۽ في فرد جي ڊي پي US$26,000 آهي.<ref name="IMFWEO.MX"/> ورلڊ بئنڪ 2023ع ۾ ٻڌايو ته ملڪ جو [[مجموعي قومي آمدني]] لاطيني آمريڪا ۾ [[برازيل]] کان پوءِ ٻيو نمبر وڏو هو، US$1.7 ٽريلين.<ref>{{cite web |title=GNI (current US$) |publisher=World Bank |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.MKTP.CD |access-date=2024-10-08}}</ref> ميڪسيڪو وٽ چين، آمريڪا، جاپان، [[ڏکڻ ڪوريا]] ۽ [[تائيوان]] کان پوءِ دنيا جي ڇهين وڏي اليڪٽرانڪس صنعت آهي. ميڪسيڪو آمريڪا ڏانهن اليڪٽرانڪس جو ٻيو نمبر وڏو برآمد ڪندڙ آهي؛ 2011ع ۾ هن آمريڪا ڏانهن $71 ارب ماليت جي اليڪٽرانڪس برآمد ڪئي. 2002ع کان 2012ع جي وچ ۾ اليڪٽرانڪس جي برآمدات 73% وڌيون. تيار ڪيل شين جي ويليو ايڊيڊ وارو شعبو—جنهن جو حصو اليڪٽرانڪس به آهي—جي ڊي پي جو 18% هو.<ref name="Entrada">[https://www.entradagroup.com/wp-content/uploads/2018/09/Whitepaper_Electronics-Whitepaper_pdf.pdf "Mexico, A New Hub For Electronic Manufacturing."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215234343/https://www.entradagroup.com/wp-content/uploads/2018/09/Whitepaper_Electronics-Whitepaper_pdf.pdf |date=15 December 2024 }}, page 2, retrieved on November 08, 2024.</ref> ميڪسيڪو اتر آمريڪا جي ڪنهن به ملڪ کان وڌيڪ گاڏيون تيار ڪري ٿو.<ref>{{cite web |url=http://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |title=Mexico tops U.S., Canadian car makers |publisher=Upi.com |date=11 December 2008 |access-date=30 May 2010 |archive-date=31 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831183233/https://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |url-status=live }}</ref> هي صنعت ٽيڪنالاجي طور پيچيده حصا تيار ڪري ٿي ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ پڻ شريڪ آهي.<ref name="Gereffi">{{Cite book |last1=Gereffi |first1=G |last2=Martínez |first2=M |chapter=Mexico's Economic Transformation under NAFTA |editor-last=Crandall |editor-first=R |editor2-last=Paz |editor2-first=G |editor3-last=Roett |editor3-first=R |title=Mexico's Democracy at Work: Political and Economic Dynamics |publisher=Lynne Reiner Publishers |publication-date=30 September 2004 |isbn=978-1-58826-300-1 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KlPiswEACAAJ |year=2005 |url=https://archive.org/details/mexicosdemocracy0000unse }}</ref> “وڏي ٽي” ([[جنرل موٽرز]]، [[فورڊ موٽر ڪمپني|فورڊ]] ۽ [[ڪرسلر]]) 1930ع واري ڏهاڪي کان ميڪسيڪو ۾ ڪم ڪري رهيا آهن، جڏهن ته [[وولڪس ويگن]] ۽ [[نسان]] 1960ع واري ڏهاڪي ۾ پنهنجا ڪارخانا قائم ڪيا.<ref name="Hufbauer Auto">{{Cite book |last1=Hufbauer |first1=G.C. |last2=Schott |first2=J.J. |contribution=Chapter 6, The Automotive Sector |contribution-url=http://www.iie.com/publications/chapters_preview/332/06iie3349.pdf |title=NAFTA Revisited: Achievements and Challenges |place=Washington, D.C. |publisher=Institute for International Economics |publication-date=October 2005 |pages=[https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 1–78] |isbn=978-0-88132-334-4 |url=https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 |date=1 January 2005 }}</ref> صرف [[پوئبلا، پوئبلا|پوئبلا]] ۾ ئي 70 صنعتي پارٽس ٺاهيندڙ ادارا وولڪس ويگن جي چوڌاري گڏيل صورت ۾ موجود آهن.<ref name="Gereffi"/> 2016ع ۾ [[ڪيا]] [[نيووو ليئون]] ۾ $1 ارب جو ڪارخانو کوليو،<ref>{{cite news |last1=García |first1=Daniela |title=Inauguran Kia Motors en Pesquería |trans-title=Kia Motors launched in Pesquería |url=https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=7 September 2016 |location=Pesquería |language=es |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081837/https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |url-status=live }}</ref> ۽ ساڳئي سال [[آڊي]] به پوئبلا ۾ اسمبلي پلانٽ کوليو.<ref>{{cite news |title=Audi inaugura planta automotriz en Puebla |trans-title=Audi opens automotive plant in Puebla |url=http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |access-date=4 June 2020 |work=Autoexplora |date=30 September 2016 |language=es |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |accessdate=7 February 2026 |archivedate=27 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ }}</ref> [[بي ايم ڊبليو]]، [[مرسڊيز-بينز]] ۽ [[نسان]] وٽ هن وقت تعمير هيٺ پلانٽ موجود آهن.<ref name="KiaMexico">{{cite news|title=Automaker Kia plans $1 bn assembly plant in Mexico|url=http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|date=28 August 2014|access-date=28 August 2014|publisher=Mexico News.Net|archive-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|url-status=live|accessdate=7 February 2026|archivedate=3 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337}}</ref> گهريلو ڪار صنعت جي نمائندگي [[DINA S.A.]] ڪري ٿي، جيڪا 1962ع کان بسون ۽ ٽرڪون ٺاهي رهي آهي،<ref>{{cite web |url=http://www.dina.com.mx/history.html |title=History |author=DINA Camiones Company |access-date=15 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513110559/http://www.dina.com.mx/history.html |archive-date=13 May 2011}}</ref> ۽ نئين [[ماسٽريٽا]] ڪمپني جيڪا تيز ڪارڪردگي واري [[Mastretta MXT]] اسپورٽس ڪار ٺاهي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|title=London 2008: Mastretta MXT will be Mexico's first homegrown car|author=Jeremy Korzeniewski|date=25 July 2008 |access-date=30 July 2008|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220122614/https://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|url-status=live}}</ref> 2006ع ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا سان واپار ميڪسيڪو جي برآمدات جو لڳ ڀڳ 50% ۽ درآمدات جو 45% هو.<ref name="cia.gov"/> 2010ع جي پهرين ٽن چوٿين ۾، آمريڪا وٽ ميڪسيڪو سان $46 ارب جو [[واپاري خسارو]] هو.<ref>{{cite web |url=http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |title=Korea's Balance of Payments |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501111207/http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |archive-date=1 May 2011 }}</ref> آمريڪا ۾ ڪم ڪندڙ ميڪسيڪو شهرين جون ترسيلون (رميٽينس) تمام اهم آهن؛ 2008ع واري [[عظيم مندائي]] ۽ 2021ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] دوران گهٽتائي کان پوءِ، اهي پرڏيهي آمدنيءَ جي ٻين ذريعن کان به اڳتي نڪري ويون آهن.<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511185705/https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX|date=11 May 2022}} "Personal Remittances Received, Mexico", [[World Bank]] accessed 11 May 2022</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511185113/https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638|date=11 May 2022}} "Latino Remittances from Mexico Soar". [[NBC News]] accessed 11 May 2022</ref> ترسيلون آمريڪا جي حڪومت جي هڪ بئنڪنگ پروگرام جي سڌين لنڪن وسيلي به ميڪسيڪو ڏانهن موڪليون وڃن ٿيون.<ref>[https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518171346/https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/|date=18 May 2022}} "Most of the $33 Billion in Remittances to Mexico Flow Via U.S. Govt. Banking Program", [[Judicial Watch]], accessed 12 May 2022</ref> جيتوڻيڪ ڪيترائي بين الاقوامي ادارا متفق آهن ۽ ميڪسيڪو کي مٿي-وچولي آمدنيءَ وارو ملڪ يا وچولي طبقي وارو ملڪ قرار ڏين ٿا،<ref>{{cite news|newspaper=The Mazatlan Post|date=11 April 2019|access-date=15 July 2019|title=How much should you earn in Mexico to belong to the middle or upper class?|url=https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715181153/https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/|url-status=live}}</ref><ref name=BloombergEcon>{{cite news |last1=Smith |first1=Noah |title=Mexico Is Solidly Middle Class (No Matter What Trump Says) |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-08-26/mexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status |work=Bloomberg |date=26 August 2019 |access-date=27 September 2019 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108212012/https://ad.doubleclick.net/ddm/adi/N1395.273558.BLOOMBERG/B6753675.346299363;dc_ver=99.292;dc_eid=40004000;sz=970x250;u_sd=1;gdpr=0;dc_adk=4266363305;ord=dv8zb7;click=https%3A%2F%2Fadclick.g.doubleclick.net%2Fpcs%2Fclick%3Fxai%3DAKAOjsvOwLbc3X0f5-M_Rg6ujiM1V3fon_a4FrpB3nmGk76dwL2PhUj3LdDd44KnL2QzTd7-VQX4U3f8Fk1AKAU-xLGePQhPVk4VcXqFTpMldaMoC0nxcJyYVG5dp9K23ItSU1OQjhmjOZ7TqAC_2gcGTizlAABgCRzqdWGX90bNUWfkM013c6uKGfvwMyeglNa6el7tsGk1789Jagk3dUQRic8z-RCogjfsdQxIeX6MiateHjK6RWLMcEQib0kRO_y0dSd0DupeBM_8dGuLjTJ81noNf10XtvpE6OA8BbIEUK6hKAI1nSDuo0isKsihz7Kd8a7Yz5tbv9llCiezNtOLvWVc75gsD14-36LrZGY8WI3_rYS8G4h640XeF78Pjg%26sai%3DAMfl-YR5c4kVVCtILCebOcX745E_3v6caGOo7I0-wrSYNL3tfMALASqA_56hmnB-wyOCNiDJfNiCS6NU0Ot-fkgfGhCNl8eiKFHFzVRwdXbB6vJzNCxaMMrFSD5fPawqtRI%26sig%3DCg0ArKJSzGs1rAg5i3MeEAE%26fbs_aeid%3D%255Bgw_fbsaeid%255D%26urlfix%3D1%26adurl%3D;dc_rfl=1,https%3A%2F%2Fwww.bloomberg.com%2Fview%2Farticles%2F2019-08-26%2Fmexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status$0;xdt=0;crlt=Pg9O1pn3Gi;cmpl=8;gcsr=m;stc=1;sttr=114;prcl=s |url-status=live }}</ref> تڏهن به ميڪسيڪو جو [[قومي ڪائونسل براءِ سماجي ترقيءَ جي پاليسي جي جائزي (ڪوني والو)|قومي ڪائونسل براءِ سماجي ترقيءَ جي پاليسي جي جائزي]] (CONEVAL) ٻڌائي ٿو ته ميڪسيڪو جي آباديءَ جو وڏو حصو غربت ۾ رهي ٿو. 2006ع کان 2010ع تائين غربت ۾ رهندڙن جو حصو 19%<ref>{{cite web |title=Human Development Report 2009 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |website=United Nations Development Programme |publisher=United Nations |access-date=4 June 2020 |page=118 |archive-date=8 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105942/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |url-status=live }}</ref> کان وڌي 46% (52 ملين ماڻهو) ٿيو.<ref name="CONEVAL">{{cite web |url=http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |title=CONEVAL Informe 2011 |access-date=31 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021025820/http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |archive-date=21 October 2013 }}</ref> ان جي باوجود، ڪوني والو 2023ع ۾ ٻڌايو ته 2018ع کان 2022ع جي وچ ۾ غربت جي شرح گهٽ ٿي—6% گهٽتائي سان 42% کان 36% تائين (52 ملين کان 47 ملين تائين)، پر [[انتہائی غربت]] 0.1% (410 هزار ماڻهو) وڌي 7% (9 ملين ماڻهو) ٿي وئي، ۽ صحت جي سهولتن تائين رسائي کان محروم ماڻهن جو انگ وڏي حد تائين وڌيو—16% کان 39% (50 ملين) تائين—<ref>{{cite news|first=Carolina|last=Gómez Mena|title=Reducción de casi 9 millones de personas en pobreza entre 2020-2022: Coneval|trans-title=Decrease of nearly 9 million people in poverty between 2020-2022: Coneval|work=[[La Jornada]]|date=10 August 2023|language=es|url=https://www.jornada.com.mx/notas/2023/08/10/sociedad/entre-2020-y-2022-se-redujo-en-casi-9-millones-cifra-de-personas-en-pobreza-coneval/|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://www.jornada.com.mx/notas/2023/08/10/sociedad/entre-2020-y-2022-se-redujo-en-casi-9-millones-cifra-de-personas-en-pobreza-coneval/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|first=Valeria|last=Moy|title=Buenas y malas en la reducción de la pobreza|trans-title=Good and bad news regarding the decrease in poverty|journal=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]|date=15 August 2023|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/opinion/valeria-moy/buenas-y-malas-en-la-reduccion-de-la-pobreza/|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://www.eluniversal.com.mx/opinion/valeria-moy/buenas-y-malas-en-la-reduccion-de-la-pobreza/|url-status=live}}</ref> جيتوڻيڪ ڪجهه ماهرن انهن شرحن جي درستگي بابت شڪ ظاهر ڪيو.<ref>{{cite news|first=Dulce|last=Soto|title=Expertos y ONG dudan que pobreza en México haya disminuido como reportó Coneval|trans-title=Experts and NGO doubt that poverty in Mexico has decreased as Coneval reported|work=Expansión Política|date=25 September 2023|language=es|url=https://politica.expansion.mx/mexico/2023/09/25/expertos-y-ong-dudan-que-pobreza-en-mexico-haya-disminuido-como-reporto-coneval|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://politica.expansion.mx/mexico/2023/09/25/expertos-y-ong-dudan-que-pobreza-en-mexico-haya-disminuido-como-reporto-coneval|url-status=live}}</ref> [[اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم|او اي سي ڊي]] جي غربت واري لائين موجب (جنهن کي آباديءَ جو اهو حصو سمجهيو وڃي ٿو جيڪو قومي وچولي آمدني جي 60%<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/8177864.stm |title=Just what is poor? |access-date=27 August 2019 |author=Michael Blastland |work=BBC News |date=31 July 2009}} The "economic distance" concept, and a level of income set at 60% of the median household income</ref> يا ان کان گهٽ ڪمائي)، 2019ع ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 20% غربت ۾ رهندو هو.<ref>{{cite web |title=Under Pressure: The Squeezed Middle Class |url=https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |publisher=OECD Publishing |access-date=4 June 2020 |location=Paris |date=2019 |archive-date=1 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701060002/https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |url-status=live }}</ref> او اي سي ڊي ملڪن ۾، ميڪسيڪو ۾ انتهائي غريب ۽ امير جي وچ ۾ عدم برابري جو درجو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آهي، [[چلي]] کان پوءِ—جيتوڻيڪ اهو انهن ٿورن ملڪن مان آهي جتي هي عدم برابري گهٽ ٿي رهي آهي.<ref>{{cite book |chapter-url=http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |chapter=Income inequality |title=Society at a Glance 2011: Social Indicators |publisher=OECD |isbn=978-92-64-09852-7 |date=12 April 2011 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |date=10 October 2017 }}</ref> آمدنيءَ جي درجي بندي ۾ هيٺين ڏهن سيڪڙو وٽ ملڪ جي وسيلن جو 1.4% آهي، جڏهن ته مٿين ڏهن سيڪڙو وٽ 36% آهي. او اي سي ڊي نوٽ ڪري ٿو ته ميڪسيڪو جي غربت گهٽائڻ ۽ سماجي ترقي لاءِ بجيٽ ۾ رکيل خرچ او اي سي ڊي جي اوسط جو رڳو لڳ ڀڳ ٽيون حصو آهن.<ref name="OECDREFORMA">{{cite web |url=http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |title=Perspectivas OCDE: México; Reformas para el Cambio |pages=35–36 |publisher=OECD |date=January 2012 |access-date=17 July 2013 |archive-date=22 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522205932/http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |url-status=live }}</ref> اهو ئي سبب آهي جو ميڪسيڪو ۾ ٻارڙن جي فوتگي (انفنٽ مورتاليٽي) او اي سي ڊي جي اوسط کان ٽي ڀيرا وڌيڪ آهي، جڏهن ته خواندگي وچولي حد ۾ اچي ٿي. 2008ع جي هڪ رپورٽ موجب شهري علائقن ۾ سراسري آمدني $27,000 هئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ رڳو ڪجهه ميلن جي فاصلي تي اها فقط $8,000 هئي.<ref>{{Cite journal|title=Sobresale Nuevo León por su alto nivel de vida|journal=El Norte|year=2006|url=http://busquedas.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&file=mty/norte01/00393/00393608.htm&palabra=|language=es|access-date=22 January 2007|archive-date=8 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211851/https://www.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&file=mty/norte01/00393/00393608.htm&palabra=|url-status=live}}</ref> روزاني گهٽ ۾ گهٽ اجرت هر سال مقرر ڪئي وڃي ٿي؛ 2024ع ۾ اها 248.93 [[ميڪسيڪو پيسو]] (US$13.24) مقرر ڪئي وئي (ملڪ جي اتر سرحدي علائقي ۾ $375)، جنهن سبب اها [[يوراگوائي]]، [[چلي]] ۽ [[ايڪواڊور]] جي برابر سمجهي وڃي ٿي. هن اجرت ۾ تيزي سان واڌ ٿي، ڇو ته 2018ع ۾ اها 88 پيسو مقرر هئي.<ref>{{cite news|first=Karina|last=Suárez|title=El salario mínimo en México aumentará un 20% en 2024|trans-title=The Mexican minimum wage will increase by 20% in 2024|work=[[El País]]|date=1 December 2023|language=es|url=https://elpais.com/mexico/2023-12-01/el-salario-minimo-en-mexico-aumentara-un-20-en-2024.html|access-date=11 December 2023|archive-date=8 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211902/https://elpais.com/mexico/2023-12-01/el-salario-minimo-en-mexico-aumentara-un-20-en-2024.html|url-status=live}}</ref> ===ڪميونيڪيشن=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ عوامي ميڊيا}} [[File:Mexico_City_2015_081.jpg|thumb|upright|[[ٽيليمڪس]] ٽاور، ميڪسيڪو سٽي ۾]] ٽيليڪميونيڪيشن واري صنعت تي گهڻو ڪري [[ٽيليمڪس]] ({{lang|es|Teléfonos de México}}) جو غلبو رهيو آهي، جيڪا اڳ ۾ سرڪاري اجاره داري هئي ۽ 1990ع ۾ نجي شعبي ڏانهن منتقل ڪئي وئي. 2006ع تائين، ٽيليمڪس پنهنجي ڪارروائين کي ڪولمبيا، پيرو، چلي، ارجنٽينا، برازيل، يوراگوائي ۽ آمريڪا تائين وڌايو. ٻيا اهم ادارا [[ايڪسل]]، ميڪسڪوم، السٽرا، مارڪاٽيل، اي ٽي اينڊ ٽي ميڪسيڪو آهن.<ref name="budde">{{cite web|website=Budde.com|title=Mexico – Telecoms Infrastructure, Operators, Regulations – Statistics and Analyses|url=https://www.budde.com.au/Research/Mexico-Telecoms-Infrastructure-Operators-Regulations-Statistics-and-Analyses|year=2019|access-date=15 July 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715182621/https://www.budde.com.au/Research/Mexico-Telecoms-Infrastructure-Operators-Regulations-Statistics-and-Analyses|url-status=live}}</ref> ميڪسيڪو جي [[ارضياتي جوڙجڪ]] سبب، ڏورانهن جبلستاني علائقن ۾ زميني ٽيليفون سروس مهيا ڪرڻ مهانگو پوي ٿو، ۽ لاائن فونن جي في فرد دستيابي لاطيني آمريڪا جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي—52%؛ تنهن هوندي به ميڪسيڪو جي 81% گهرن وٽ انٽرنيٽ ڪنيڪشن آهي ۽ 6 سالن کان مٿي عمر وارن مان 81% وٽ موبائل فون آهي.<ref name=endutih>[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2024/ENDUTIH/ENDUTIH_23.pdf "Encuesta Nacional sobre Disponibilidad y Uso de Tecnologías de la Información en los Hogares"] page 1 & 15, retrieved on October 3, 2024.</ref> موبائل ٽيليفوني جو فائدو اهو آهي ته اها گهٽ خرچ سان سڀني علائقن تائين پهچي سگهي ٿي، ۽ موبائل لائينن جو ڪل انگ زميني لائينن جي لڳ ڀڳ ٻه ڀيرا آهي، اندازي موجب 97 ملين لائينون.<ref name=endutih /> ٽيليڪميونيڪيشن واري صنعت کي حڪومت [[ڪوفيٽيل]] ({{lang|es|Comisión Federal de Telecomunicaciones}}) وسيلي ضابطي ۾ آڻي ٿي. سيٽلائيٽ نظام گهريلو آهي ۽ 120 زميني اسٽيشنون هلائي ٿو. مائيڪروويو ريڊيو رلي نيٽ ورڪ وسيع آهي ۽ فائبر آپٽڪ ۽ ڪوئڪسيل ڪيبل جو به نمايان استعمال ٿئي ٿو.<ref name=ciacom>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ |title=Communications |publisher=CIA Factbook |access-date=17 July 2013 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو جا سيٽلائيٽ {{lang|es|Satélites Mexicanos}} ([[سيٽمڪس]]) هلائي ٿي، جيڪا هڪ خانگي ڪمپني آهي، لاطيني آمريڪا ۾ اڳواڻ سمجهي وڃي ٿي ۽ اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا کي خدمتون ڏئي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.satmex.com.mx/english/?opcion=0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915211310/http://www.satmex.com.mx/english/?opcion=0|archive-date=15 September 2009 |title=Satmex. Linking the Americas |date=15 September 2009 |access-date=17 July 2013}}</ref> اها ڪينيڊا کان [[ارجنٽينا]] تائين آمريڪا جي 37 ملڪن کي براڊڪاسٽ، ٽيليفون ۽ ٽيليڪميونيڪيشن جون خدمتون مهيا ڪري ٿي. ڪاروباري ڀائيوارين وسيلي سيٽمڪس آءِ ايس پيز ۽ ڊجيٽل براڊڪاسٽ سروسز کي تيز رفتار ڪنيڪٽيوٽي فراهم ڪري ٿي.<ref>{{cite web |author=Source: Arianespace |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7420 |title=Mexican Operator Satmex Has Chosen Arianespace to Launch Its New Satmex 6 Satellite |publisher=Spaceref.com |date=14 February 2002 |access-date=8 August 2011 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311130432/https://spaceref.com/press-release/mexican-operator-satmex-has-chosen-arianespace-to-launch-its-new-satmex-6-satellite/ }}</ref> سيٽمڪس پنهنجو سيٽلائيٽ بيڙو سنڀالي ٿي، ۽ بيڙي جو وڏو حصو ميڪسيڪو ۾ ڊزائين ۽ تعمير ٿيل آهي. براڊڪاسٽنگ ۾ وڏا ادارا [[ٽيليويزا]] آهن، جيڪا اسپيني ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان وڏي ميڪسيڪي ميڊيا ڪمپني آهي،<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.snellwilcox.com/news_events/press_releases/203|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214054201/http://www.snellwilcox.com/news_events/press_releases/203|archive-date=14 December 2007 |title=Televisa Brings 2006 FIFA World Cup to Mexico in HD With Snell & Wilcox Kahuna SD/HD Production Switcher |publisher=Snellwilcox.com |access-date=30 May 2010}}</ref> ۽ ان سان گڏ [[ٽي وي اَزٽيڪا]] ۽ [[ايميخن ٽيليويزيون]]. ===توانائي=== {{See also|ميڪسيڪو ۾ بجليءَ جو شعبو}} [[File:Inauguración de Central Eólica Sureste I, Fase II.jpg|thumb|left|اوئاهاڪا ۾ سينٽرل ايوليڪا سوريستي I، فيز II]] توانائي جي پيداوار سرڪاري ملڪيت واري ڪمپنين [[Comisión Federal de Electricidad|وفاقي ڪميشن آف اليڪٽرسٽي]] ۽ [[پيمڪس]] وسيلي هلائي وڃي ٿي. پيمڪس اها عوامي ڪمپني آهي جيڪا خام تيل ۽ قدرتي گئس جي ڳولا، ڪڍڻ، نقل و حمل ۽ مارڪيٽنگ جي ذميوار آهي، ۽ گڏوگڏ پيٽروليم شين ۽ پيٽروڪيميڪلن جي ريفائننگ ۽ ورڇ به ڪري ٿي؛ اها آمدني موجب دنيا جي وڏين ڪمپنين مان هڪ آهي، ۽ سالياني وڪرو US$86 ارب آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.americaeconomia.com/PLT_WRITE-PAGE.asp?SessionId=&Language=0&Modality=0&DateView=&NamePage=SearchResultArti&Section=1&Content=28380&Style=15624|title=Top 500 Companies in Latin America |access-date=16 February 2007 |author=América Economia |format=Requires subscription}} {{dead link|date=July 2019|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref name=fortune>{{cite news |url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6385.html |title=Fortune Global 500 2010: 64. Pemex |work=Fortune |access-date=26 July 2010 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410072733/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6385.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211181250/https://www.ft.com/content/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340|archive-date=11 December 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=FT Non-Public 150&nbsp;– the full list|newspaper=Financial Times|date=14 December 2006|access-date=26 July 2010}}</ref> ميڪسيڪو تيل پيدا ڪندڙ ملڪن ۾ ڇهين نمبر تي آهي، روزانو 3.7 ملين بيرل سان.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/topworldtables1_2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216112638/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/topworldtables1_2.html|archive-date=16 February 2007 |title=Top World Oil Net Exporters and Producers |access-date=16 February 2007 |author=Energy Information Administration}}</ref> 1980ع ۾ تيل جي برآمدات ڪل برآمدات جو 62% هيون؛ 2000ع تائين اهو رڳو 7% رهيو.<ref name="Gereffi"/> ميڪسيڪو وٽ پنهنجي علائقي اندر 7 [[تيل ريفائنري|تيل ريفائنريون]] آهن، جن مان جديد ترين 2022ع ۾ تعمير ڪئي وئي.<ref name="economista">{{cite news |access-date=31 May 2021 |author=Karol García |date=18 October 2020 |location=México |periodical=El Economista |title=Refinería de Dos Bocas se inaugurará el 1 de julio de 2022, asegura AMLO |url=https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701232101/https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html |accessdate=7 February 2026 |archivedate=1 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701232101/https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html }}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ۽ آمريڪا اندر به [[پيمڪس ڊئير پارڪ|هڪ ٻئي ريفائنري]] جي ملڪيت موجود آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.shell.com/media/news-and-media-releases/2022/shell-completes-sale-of-interest-in-deer-park-refinery-to-partner-pemex.html |title=Shell completes sale of interest in Deer Park refinery to partner Pemex |date=January 20, 2022 |access-date=January 28, 2022 |website=www.shell.com |language=en}}</ref> ميڪسيڪو وٽ 60 پن بجلي جا پلانٽ آهن، جيڪي ملڪ جي بجليءَ جو 12% پيدا ڪن ٿا،<ref name="cfe">[https://app.cfe.mx/Aplicaciones/OTROS/Boletines/boletin%3Fi%3D2482 "hidroeléctricas, energía limpia y confiable para la población"], retrieved on September 28, 2024.</ref> جن مان سڀ کان وڏو 2,400 ميگاواٽ [[چيڪواسئين ڊيم|مانويل مورينو توريس ڊيم]] آهي، جيڪو [[گريخالوا درياهه]] تي واقع آهي ۽ دنيا جو چوٿون سڀ کان وڌيڪ پيداوار ڏيندڙ پن بجلي پلانٽ آهي.<ref name="EIA">{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Mexico/Background.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060309021853/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Mexico/Background.html|archive-date=9 March 2006 |title=EIA |publisher=Eia.doe.gov |access-date=30 October 2010}}</ref> ميڪسيڪو وٽ دنيا جو ٽيون سڀ کان وڏو [[ميڪسيڪو ۾ شمسي توانائي|شمسي توانائيءَ جو امڪان]] آهي,<ref name="S&G">Sener & GTZ 2006</ref> جنهن جو اندازو روزانو 5kWh/m² آهي، جيڪو قومي بجلي پيداوار جي 50 ڀيرا برابر آهي.<ref name="ER">{{cite web |url=http://cec.org/files/PDF/ECONOMY/Pres-Elvira-RenEnergyMeeting_es.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081003033523/http://cec.org/files/PDF/ECONOMY/Pres-Elvira-RenEnergyMeeting_es.pdf |archive-date=3 October 2008 |title=Perspectiva Del Mercado De La Energía Renovable En México |access-date=30 October 2010 }}</ref> 1 ملين اسڪوائر ميٽر کان وڌيڪ [[شمسي حرارتي]] پينل<ref name="SENER 2009b">SENER 2009b</ref> لڳايا ويا آهن، جڏهن ته 2005ع ۾ رڳو 115,000 اسڪوائر ميٽر [[شمسي پي وي]] (فوٽو-وولٽائيڪ) پينل موجود هئا.<ref name="SENER 2009b" /> اتر اولهه ميڪسيڪو جي سونورا رياست ۾ پوئرتو ليبرتاڊ ۾ واقع منصوبي [[SEGH-CFE 1]] کي 2018ع ۾ مڪمل ڪيو ويو؛ ان جي گنجائش 46.8 ميگاواٽ آهي ۽ 187,200 شمسي پينلن جي ايري مان بجلي پيدا ٿئي ٿي،<ref>{{Cite web|url=https://www.acciona.com/pressroom/news/2019/january/acciona-completes-assembly-405-mwp-photovoltaic-plant-mexico-installing-one-million-panels-two-months/|title=ACCIONA completes the assembly of a 405 MWp photovoltaic plant in Mexico, installing over one million panels in two months|website=acciona.com|language=en|access-date=2019-01-11}}</ref> ۽ ان مان پيدا ٿيل سڄي بجلي سڌي طرح سي ايف اي کي وڪرو ٿئي ٿي ۽ يوٽيلٽي جي ٽرانسميشن نظام ۾ شامل ٿي وڃي ٿي.<ref name="Sonora Energy Group Hermosillo">[[سونورا انرجي گروپ ھرموسيلو]]</ref> ڪوئاھويلا ۾ وِلانُوئوا شمسي پارڪ، جيڪو 2019ع ۾ کوليو ويو، آمريڪا جي براعظمن ۾ سڀ کان وڏو شمسي بجلي پلانٽ آهي، جنهن جي گنجائش 828 ميگاواٽ آهي.<ref>{{cite web|access-date=22 January 2019 |first=Secretaría de |language=es |last=Energía |title=Se inaugura la Planta Solar Villanueva en Coahuila |url=http://www.gob.mx/sener/articulos/se-inaugura-la-planta-solar-villanueva-en-coahuila |website=gob.mx}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ميڪسيڪو وٽ هڪ [[ايٽمي توانائي|ايٽمي بجلي پلانٽ]] آهي، [[لاگونا وردي ايٽمي بجلي اسٽيشن]]، جيڪا ويراڪروز رياست ۾ واقع آهي<ref name="world-nuclear">[http://www.world-nuclear.org/info/Country-Profiles/Countries-G-N/Mexico/ "Nuclear Power in Mexico"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407223454/http://www.world-nuclear.org/info/Country-Profiles/Countries-G-N/Mexico/ |date=7 April 2015 }}, retrieved on September 28, 2024.</ref> ۽ ڪيترائي هوائي پن جا فارم به آهن,<ref name="ineel">[https://transicionenergetica.ineel.mx/Revista.mvc/R1n2v3 "Energía eólica"], retrieved on September 30, 2024.</ref> جن مان لاطيني آمريڪا جو [[يورُس ونڊ فارم|سڀ کان وڏو هوائي پن فارم]] اوئاهاڪا ۾ آهي.<ref>[http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=347873&CategoryId=12394 Acciona Completes Assembly of LatAm's Largest Wind Farm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302175705/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=347873&CategoryId=12394 |date=2012-03-02 }} ''Latin American Herald Tribune''.</ref> جيتوڻيڪ ميڪسيڪو هوائي پن ۽ شمسي ذريعن مان قابلِ تجديد بجلي پيداوار وڌائي آهي، پر اڃا به پنهنجي گهڻي توانائي لاءِ [[فوسل ٻارڻ]]ن تي دارومدار رکي ٿو.<ref>{{Cite web |title=Mexico - Countries & Regions |url=https://www.iea.org/countries/mexico |access-date=2025-03-05 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> 2023ع ۾ ميڪسيڪو [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ڪندڙ مٿين 15 ملڪن ۾ شامل هو، 5 ملين ٽن کان وڌيڪ حصو ڏيندي، يعني عالمي ڪُل جو 1.4%.<ref>{{Citation |last1=Jones |first1=Matthew W. |title=National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane and nitrous oxide |date=2024-11-13 |url=https://zenodo.org/records/14054503 |access-date=2025-03-05 |doi=10.5281/zenodo.14054503 |last2=Peters |first2=Glen P. |last3=Gasser |first3=Thomas |last4=Andrew |first4=Robbie M. |last5=Schwingshackl |first5=Clemens |last6=Gütschow |first6=Johannes |last7=Houghton |first7=Richard A. |last8=Friedlingstein |first8=Pierre |last9=Pongratz |first9=Julia }}</ref> ميڪسيڪو 2030ع تائين [[گرين هائوس گئسن جي اخراج]] ۾ 35% گهٽتائي جو واعدو ڪيو آهي، جڏهن ته پرڏيهي سهڪار ملڻ جي شرط تي هدف 40% تائين وڌايل آهي. ملڪ جو مقصد 2030ع تائين [[ڪاري ڪاربن]] جي اخراج ۾ 51% بنا شرط ۽ وڌيڪ سهڪار سان 70% گهٽتائي آهي، ۽ 2050ع تائين [[نيٽ-زيرو اخراج|نيٽ زيرو]] جو عزم به ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=Mexico Climate Change Data {{!}} Emissions and Policies |url=https://www.climatewatchdata.org/countries/MEX?end_year=2021&start_year=1990 |access-date=2025-03-05 |website=www.climatewatchdata.org}}</ref> ===سائنس ۽ ٽيڪنالاجي=== {{Further|ميڪسيڪو ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي تاريخ}} [[File:GTM imagen.JPG|thumb|[[لارج مليميٽر ٽيليسڪوپ]]، [[پوئبلا]] ۾]] [[ميڪسيڪو جي قومي خودمختيار يونيورسٽي]] کي باضابطه طور 1910ع ۾ قائم ڪيو ويو،<ref>{{cite book |first1=Don M. |last1=Coerver |first2=Suzanne B. |last2=Pasztor |first3=Robert |last3=Buffington |title=Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History |url=https://books.google.com/books?id=YSred4NyOKoC&pg=PA161 |year=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-132-8 |page=161 |access-date=20 December 2020 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211844/https://books.google.com/books?id=YSred4NyOKoC&pg=PA161 |url-status=live }}</ref> ۽ يونيورسٽي ميڪسيڪو ۾ اعليٰ تعليم جي سڀ کان اهم ادارن مان هڪ بڻجي وئي.<ref>Summerfield, Devine & Levi (1998), p. 285{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> يو اين اي ايم سائنس، طب ۽ انجنيئرنگ ۾ عالمي معيار جي تعليم فراهم ڪري ٿي.<ref>Summerfield, Devine & Levi (1998), p. 286{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> ڪيترائي سائنسي ادارا ۽ اعليٰ تعليم جا نوان ادارا، جيئن [[قومي پولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ]]،<ref>Forest & Altbach (2006), p. 882{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> ويهين صديءَ جي پهرين اڌ ۾ قائم ٿيا. نون تحقيقي ادارن مان گهڻا يو اين اي ايم اندر ٺهيا. 1929ع کان 1973ع تائين ٻارهن ادارا يو اين اي ايم ۾ ضم ڪيا ويا.<ref>Fortes & Lomnitz (1990), p. 18{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> 1959ع ۾ [[ميڪسيڪو اڪيڊمي آف سائنسز]] قائم ڪئي وئي ته جيئن علمي حلقن جي وچ ۾ سائنسي ڪوششن کي هم آهنگ ڪيو وڃي. 1995ع ۾ ميڪسيڪي ڪيمسٽ [[ماريو جے. مولينا]] [[نوبل انعام براءِ ڪيميا]] [[پال جے. ڪرٽزن]] ۽ [[ايف. شيرووڊ رولينڊ]] سان گڏ ورهايو، سندن فضائي ڪيميا بابت ڪم—خاص ڪري اوزون جي ٺهڻ ۽ ٽٽڻ—جي حوالي سان.<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 1995 |access-date=2 January 2009 |work=Nobelprize.org |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226095935/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1995/summary/ |url-status=live }}</ref> مولينا، جيڪو يو اين اي ايم جو اڳوڻو شاگرد هو، سائنس ۾ نوبل انعام ماڻيندڙ پهريون ميڪسيڪي شهري بڻيو.<ref>{{cite web |url=http://web.mit.edu/newsoffice/1995/molina-1018.html |title=Molina wins Nobel Prize for ozone work |access-date=2 January 2009 |author=Thomson, Elizabeth A. |date=18 October 1995 |publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]] |archive-date=9 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109160659/http://web.mit.edu/newsoffice/1995/molina-1018.html |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ تيار ٿيندڙ سڀ کان وڏو سائنسي منصوبو [[لارج مليميٽر ٽيليسڪوپ]] (Gran Telescopio Milimétrico، GMT) جي تعمير هو، جيڪو پنهنجي فريڪوئنسي حد ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ حساس سنگل-ايپرچر ٽيليسڪوپ آهي.<ref>{{cite book |doi=10.1007/978-1-4020-6118-9_79 |chapter=Unravelling unidentified γ-ray sources with the large millimeter telescope |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_U9jCFy5hTUC&pg=PA527 |title=The Multi-Messenger Approach to High-Energy Gamma-Ray Sources |year=2007 |last1=Carramiñana |first1=Alberto |pages=527–530 |isbn=978-1-4020-6117-2 |access-date=20 December 2020 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211849/https://books.google.com/books?id=_U9jCFy5hTUC&pg=PA527#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> اهو ستارن جي مٽيءَ سبب لڪل خلائي علائقن جو مشاهدو ڪرڻ لاءِ ٺهرايو ويو. 2025ع ۾ ميڪسيڪو کي [[گلوبل انوويشن انڊيڪس]] ۾ 58هين درجو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/mexico |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=2025-10-17}}</ref> ===سياحت=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ سياحت}} [[File:Cancun_aerial_photo_by_safa.jpg|thumb|left|تفريحي شھر [[ڪنڪون]]، مئي 2008]] 2017ع تائين، ميڪسيڪو دنيا جو 6هون سڀ کان وڌيڪ گهميو ويندڙ ملڪ هو. سياحت مان آمدنيءَ جي لحاظ کان اهو 15هين نمبر تي هو ۽ لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ سياحتي آمدني رکندو هو.<ref name="WTO Tourism Highlights 2018 Edition">{{cite book |title=UNWTO Tourism Highlights |year=2017 |publisher=World Tourism Organization (UNWTO) |isbn=978-92-844-1902-9 |doi=10.18111/9789284419029 |last1=Magalhães |first1=Bianca dos Santos |url=https://tede.ufrrj.br/jspui/handle/jspui/5202 |access-date=4 March 2023 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404213946/https://tede.ufrrj.br/jspui/handle/jspui/5202 |url-status=live }}{{page needed|date=December 2020}}</ref> سياحن جي وڏي اڪثريت آمريڪا ۽ ڪينيڊا مان اچي ٿي، ان کان پوءِ يورپ ۽ ايشيا مان. ٻين لاطيني آمريڪي ملڪن مان به ٿورو انگ اچي ٿو.<ref>{{cite web| url=http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector| title=Turismo de internación 2001–2005, Visitantes internacionales hacia México |publisher=Secretaría de Turismo (SECTUR) |access-date=26 July 2008|year=2006|language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610233248/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector |archive-date=10 June 2008}} pp. 5</ref> 2017ع جي [[Travel and Tourism Competitiveness Report]] ۾ ميڪسيڪو کي دنيا ۾ 22هين ۽ آمريڪا جي براعظمن ۾ 3هين درجو ڏنو ويو.<ref>{{cite web |title=The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017 |publisher=World Economic Forum |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |date=April 2017 |access-date=16 October 2017 |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525161433/http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |url-status=live }}</ref> سامونڊي ڪنارا سج ڀريل ساحلن سان مالامال آهن. [[ميڪسيڪو جو آئين#آرٽيڪل 27|ميڪسيڪو جي آئين جي آرٽيڪل 27]] موجب، سڄو سامونڊي ڪنارو وفاقي ملڪيت هيٺ آهي. يوكاتان ٻيٽ نما ۾، سڀ کان مشهور سامونڊي گهمڻ وارن هنڌن مان هڪ [[تفريحي شھر]] [[ڪنڪون]] آهي، خاص طور تي [[يونيورسٽي]] جي شاگردن ۾ [[اسپرنگ بريڪ]] دوران. ڪنڪون جي ڏکڻ ۾ ساحلي پٽي [[ريويئرا مايا]] سڏجي ٿي، جنهن ۾ ساحلي شھر [[پلايا ڊيل ڪارمين]] ۽ ماحولياتي پارڪ [[اڪسڪاريت]] ۽ [[زيل-ها]] شامل آهن. ڪنڪون کان وڌيڪ ڏکڻ طرف [[تولوم]] جو شھر آهي، جيڪو [[مايا تهذيب]] جي کنڊرن سبب مشهور آهي. ٻيا سياحتي هنڌ [[اڪاپولڪو]] آهن، جتي ڀريل ساحل ۽ ڪنارن تي گهڻ ماڙ هوٽلون آهن. [[باجا ڪيليفورنيا]] ٻيٽ نما جي ڏاکڻي ڇيڙي تي تفريحي شھر [[ڪابو سان لُوڪاس]] آهي، جيڪو [[مارلن]] [[مڇيگيري]] لاءِ مشهور آهي.<ref>{{cite web|url=http://icabo.com/what-to-do/cabo-fishing.aspx |title=Cabo Fishing Information - Sport Fishing in Los Cabos |publisher=icabo.com |access-date=23 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502144017/http://icabo.com/what-to-do/cabo-fishing.aspx |archive-date=2 May 2013}}</ref> آمريڪا جي سرحد ويجهو، هفتي جي آخر ۾ گهمڻ لاءِ [[سان فليپي، باجا ڪيليفورنيا]] به مشهور آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.offroadxtreme.com/event-coverage/off-road-events/2022-score-san-felipe-250-everything-you-need-to-know/|title=2022 SCORE San Felipe 250: Everything You Need To Know|first=Micah|last=Anderson|date=30 March 2022|website=Off Road Xtreme}}</ref> [[ميڪسيڪو–آمريڪا سرحد]] واري ميڪسيڪي شهرن ۾، سڀ کان وڌيڪ منافعي وارو [[مهمان نوازي وارو شعبو]] هاڻي [[طبي سياحت]] آهي، ۽ ان سان گڏ اهي روايتي سبب به ڪجهه حد تائين موجود آهن، جن لڳ ڀڳ هڪ صديءَ تائين سياحن کي ميڪسيڪو جي اترين سرحدي علائقن ڏانهن ڇڪيو. طبي سياحت جي مکيه سببن ۾ [[دوائون]] خريد ڪرڻ، [[دندان سازي]]، [[اختياري سرجري]]، [[آپٽو ميٽري]] ۽ [[ڪائروپريڪٽڪ]] شامل آهن.<ref>{{Cite book|title= Handbook of Globalisation and Tourism | editor1=Dallen J. Timothy |publisher= Edward Elgar Publishing |year=2019 |isbn=978-1-78643-129-5 | page=327}}</ref> ===آمد و رفت=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ آمد و رفت}} [[File:Puente Baluarte 03.jpg|thumb|[[بالوآرتي پل]]، آمريڪا جي براعظمن ۾ سڀ کان اوچو پل.]] مشڪل جاگرافيائي بناوت جي باوجود، ميڪسيڪو جو روڊ نيٽ ورڪ وسيع آهي ۽ گهڻا علائقا ڍڪيل آهن. روڊن جو نيٽ ورڪ {{convert|366,095|km|mi|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي،<ref name=sctroad>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/|title=CIA World Factbook|publisher=CIA|access-date=20 December 2010|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|url-status=live}}</ref> جنهن مان {{convert|116,802|km|mi|abbr=on}} پڪا (پڪايل) آهن،<ref name=sctroad-2>{{cite web|url=http://dgaf.sct.gob.mx/fileadmin/EST_BASICA/EST_BASICA_2005/EST2005_12INFRA.pdf |title=Infraestructura Carretera |work=dgaf.sct.gob.mx |publisher=Secretaría de Comunicaciones y Transportes |place=México |access-date=13 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716114353/http://dgaf.sct.gob.mx/fileadmin/EST_BASICA/EST_BASICA_2005/EST2005_12INFRA.pdf |archive-date=16 July 2007}}</ref> ۽ اهڙيءَ طرح هيءَ دنيا جي ملڪن مان روڊ نيٽ ورڪ جي سائيز موجب [[List of countries by road network size|9هين نمبر]] تي آهي.<ref>{{Cite web |last=Transporte |first=Instituto Mexicano del |title=Red Nacional de Caminos |url=http://www.gob.mx/imt/acciones-y-programas/red-nacional-de-caminos |access-date=6 July 2023 |website=gob.mx |language=es |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503030240/https://www.gob.mx/imt/acciones-y-programas/red-nacional-de-caminos |url-status=live }}</ref> انهن مان {{convert|10,474|km|mi|abbr=on}} گهڻ لائين [[Controlled-access highway|ايڪسپريس ويز]] آهن: {{convert|9,544|km|mi|abbr=on}} چار-لين شاهراهون آهن ۽ باقي 6 يا وڌيڪ لينن واريون آهن.<ref name=sctroad-2/> ميڪسيڪو لاطيني آمريڪا جي انهن پهرين ملڪن مان هڪ هو جن ريلوي ترقي کي فروغ ڏنو،<ref name=brit-mex/> ۽ ريلوي نيٽ ورڪ {{convert|30,952|km|mi|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي. ميڪسيڪو جي [[Secretariat of Communications and Transportation (Mexico)|سيڪريٽري آف ڪميونيڪيشنز اينڊ ٽرانسپورٽ]] هڪ هاءِ اسپيڊ ريل لنڪ تجويز ڪيو، جيڪو مسافرن کي [[ميڪسيڪو سٽي]] کان [[گواڊالاخارا]]، [[خالسڪو]] تائين کڻي ويندو.<ref name="azcentral.com">{{cite web |url=https://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/0106mextrain06.html |title=Mexico reviving travel by train |publisher=Azcentral.com |date=6 January 2006 |access-date=30 October 2010 |archive-date=16 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416153240/http://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/0106mextrain06.html }}</ref><ref>{{cite web|url=http://guadalajarareporter.com/news-mainmenu-82/regional-mainmenu-85/3249-bullet-train-to-mexico-city-looks-to-be-back-on-track-.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430022112/http://guadalajarareporter.com/news-mainmenu-82/regional-mainmenu-85/3249-bullet-train-to-mexico-city-looks-to-be-back-on-track-.html|archive-date=30 April 2011 |title=Bullet Train To Mexico City Looks To Be Back On Track ? |work=Guadalajara Reporter |date=17 October 2003 |url-status=usurped|access-date=30 October 2010}}</ref> هي ريل، جيڪا {{convert|300|km/h|abbr=off|sp=us}} جي رفتار سان هلندي،<ref name="systra.com">{{cite web|url=http://www.systra.com/Project-for-a-Mexico-City-Guadalajara-High-Speed-Line?lang=fr |title=Project for a Mexico City&nbsp;– Guadalajara High Speed Line. Rail transport engineering, public transport engineering |publisher=Systra |access-date=30 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501154553/http://www.systra.com/Project-for-a-Mexico-City-Guadalajara-High-Speed-Line?lang=fr |archive-date=1 May 2011}}</ref> مسافرن کي ميڪسيڪو سٽي کان گواڊالاخارا تائين رڳو 2 ڪلاڪن ۾ پهچائيندي.<ref name="systra.com"/> پوري منصوبي جي لاڳت 240 ارب [[MXN|پيسو]]، يعني لڳ ڀڳ 25 ارب آمريڪي ڊالر اندازي ڪئي وئي هئي<ref name="azcentral.com"/> ۽ ان جي ادائيگي گڏيل طور ميڪسيڪي حڪومت ۽ مقامي خانگي شعبي وسيلي ٿيڻي هئي، جنهن ۾ دنيا جي امير ترين ماڻهن مان هڪ، ميڪسيڪو جو ارب پتي واپاري [[ڪارلوس سليم]] پڻ شامل آهي.<ref>{{cite news|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-127506564/slim-invest-santa-cruz.html |work=The America's Intelligence Wire |title=Slim to invest in Santa Cruz |date=21 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118011900/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-127506564/slim-invest-santa-cruz.html |archive-date=18 January 2012}}</ref> وفاقي حڪومت [[Tren Maya|هڪ بين-شهري ريلوي لائين]] جي تعمير جي به مالي مدد ڪري رهي آهي، جيڪا [[ڪوزوميل]]، [[ميريدا، يوڪاتان|ميريدا]]، [[چيچن اِٽزا]]، ڪنڪون ۽ [[پالينڪي، چياپاس|پالينڪي]] جهڙن شهرن کي ڳنڍي ٿي;<ref name="BBCM">{{cite news |last=Fuentes |first=Yngrid |date=November 15, 2018 |title=Tren Maya: así es el ambicioso proyecto que propone AMLO y tiene un costo de miles de millones de dólares para México |language=es |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-45254080 |publisher=[[BBC Mundo]] |access-date=February 23, 2019}}</ref> [[El Insurgente|هڪ ٻي بين-شهري ريل]] جيڪا ٽولوڪا شھر کي ميڪسيڪو سٽي سان ڳنڍي ٿي<ref>{{Cite web|url=https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Tren-Mexico-Toluca-funcionaria-a-finales-del-2022-20190716-0040.html|title=Tren México-Toluca funcionaría a finales del 2022|last=Rosa|first=Alejandro de la|website=El Economista|date=16 July 2019 |access-date=2019-07-23}}</ref> ۽ [[Tren Interoceánico|انٽر اوشيانيڪ ريل ڪوريڊور]] کي به بحال ڪيو ويو آهي، جيڪو پيسفڪ ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊن کي ڳنڍي ٿو.<ref>{{cite web |title=De 70 a 100 kilómetros por hora tiene el tren del Istmo de Tehuantepec |url=https://www.presencia.mx/nota.aspx?id=199793&s=4 |website=Presencia.MX |access-date=5 January 2024 |language=es-es |date=19 September 2023}}</ref> ميڪسيڪو وٽ پڪا رن ويز وارا 233 هوائي اڏا آهن؛ انهن مان 10 هوائي اڏا قومي ڪارگو جو 72% ۽ بين الاقوامي ڪارگو جو 97% سنڀالين ٿا.<ref name=Transporteaereo>[https://imt.mx/resumen-boletines.html%3FIdArticulo%3D157%26IdBoletin%3D52 "El transporte aéreo de carga en México"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250212101635/https://imt.mx/resumen-boletines.html%3FIdArticulo%3D157%26IdBoletin%3D52 |date=2025-02-12 }} retrieved on September 22, 2024.</ref> [[ميڪسيڪو سٽي بين الاقوامي هوائي اڏو]] لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان مصروف ۽ دنيا ۾ 36هون سڀ کان مصروف هوائي اڏو رهي ٿو<ref>{{cite web|url=http://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/Estadisticas/index.php?Publicacion=169|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531064833/http://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/Estadisticas/index.php?Publicacion=169|archive-date=31 May 2008 |title=Acerca del AICM. Posicionamiento del Aeropuerto Internacional de la Ciudad de México (AICM) con los 50 aeropuertos más importantes del mundo |publisher=AICM |access-date=30 May 2010}}</ref> ۽ ساليانو 45 ملين مسافرن کي منتقل ڪري ٿو.<ref name="aicmstats">{{cite web|url=https://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/archivos/files/Estadisticas/Estadisticas2017_En.pdf|title=Statistics Mexico City airport|publisher=Mexico City International Airport|access-date=12 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114021902/https://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/archivos/files/Estadisticas/Estadisticas2017_En.pdf|archive-date=14 January 2018}}</ref> ميڪسيڪو سٽي بين الاقوامي هوائي اڏي جي ڀيڙ کي گهٽ ڪرڻ لاءِ ٻه اضافي هوائي اڏا به ساڳئي وقت ڪم ڪن ٿا: [[ٽولوڪا بين الاقوامي هوائي اڏو]] ۽ [[فليپي آنخيليس بين الاقوامي هوائي اڏو]].<ref>{{cite news|url=https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/|title=On March 21, the three runways at the AMLO's General Felipe Ángeles Airport will begin to operate|work=Mexico City Post|date=20 February 2022|access-date=7 February 2026|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413231302/https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/|dead-url=yes|accessdate=7 February 2026|archivedate=13 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220413231302/https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/}}</ref> ==آبادي ۽ انگ اکر== {{Main|ميڪسيڪو جي آبادي}} [[File:Mexico Population Density, 2000 (5457623058).jpg|thumb|ميڪسيڪو جي آباديءَ جي گھاٽائي جو نقشو]] 2022ع ۾، [[قومي جاگرافي ۽ شماريات ادارو (ميڪسيڪو)]] موجب ميڪسيڪو جي اندازي موجب آبادي 129,150,971 ماڻهو هئي.<ref>[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/aproposito/2023/EAP_DMPO23.pdf Estadísticas a propósito del día mundial de la población] "INEGI", July 2023. Retrieved on September 20, 2024.</ref> 2025ع ۾ گڏيل قومن موجب ميڪسيڪو جي آبادي وڌي 131,946,900 ماڻهو ٿي وئي.<ref name="Total population by sex: Mexico"/> گهٽ ۾ گهٽ 1970ع واري ڏهاڪي کان، ميڪسيڪو دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو اسپيني ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ رهيو آهي.<ref name="Spanishhistory">{{cite web|title=Spanish Language History|publisher=Today Translations|url=http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-url=https://web.archive.org/web/20050417234656/http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-date=17 April 2005|access-date=1 October 2007}}</ref> 19هين صدي دوران ميڪسيڪو جي آبادي بمشڪل ٻيڻي ٿي. هي رجحان 20هين صدي جي پهرين ٻن ڏهاڪن تائين جاري رهيو. 1900ع ۾ ميڪسيڪو جي آبادي ٿوري وڌيڪ 13 ملين هئي.<ref name="POBLACIÓN">[https://apps1.semarnat.gob.mx:8443/dgeia/informe_resumen/01_poblacion/cap1.html "POBLACIÓN"] "SEMARNAT", retrieved on October 4, 2024.</ref> ميڪسيڪي انقلاب ({{circa}} 1910–1920) آباديءَ جي واڌ تي گهڻو اثر وڌو، ۽ 1921ع جي مردم شماريءَ ۾ لڳ ڀڳ 1 ملين رهواسين جي گهٽتائي رپورٽ ٿي.<ref name="POBLACIÓN"/> 1930ع واري ڏهاڪي کان 1980ع واري ڏهاڪي تائين واڌ جي شرح تمام گهڻي وڌي وئي. 1950ع کان 1980ع تائين ميڪسيڪو ۾ آباديءَ جي واڌ 3% کان وڌيڪ رهي. ميڪسيڪي آبادي ويهن سالن ۾ ٻيڻي ٿي وئي، ۽ انهيءَ رفتار سان اندازو هو ته 2000ع تائين ميڪسيڪو ۾ 120 ملين ماڻهو رهندا. ميڪسيڪو جي آبادي 1982ع ۾ 70 ملين<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=MX&name_desc=true&start=1982|title=Population, total {{!}} Data|website=data.worldbank.org|date=2022|access-date=6 June 2023|archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606130811/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=MX&name_desc=true&start=1982|url-status=live}}</ref> کان وڌي 2017ع ۾ 123.5 ملين رهواسين تائين پهتي.<ref>{{cite news |title=México cuenta con 123.5 millones de habitantes |trans-title=Mexico has 123.5 million inhabitants |url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/Mexico-cuenta-con-123.5-millones-de-habitantes-20170710-0116.html |access-date=4 June 2020 |work=El Economista |agency=Notimex |date=10 July 2017 |language=es |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919231325/http://eleconomista.com.mx/sociedad/2017/07/10/mexico-cuenta-1235-millones-habitantes |url-status=live }}</ref> اوسط عمر (زندگيءَ جي اميد) 1895ع ۾ 36 سالن کان وڌي 2020ع ۾ 75 سالن تائين پهتي.<ref name="2020 Census"/> ===شهري علائقا=== {{Main|ميڪسيڪو جا ميٽروپوليٽن علائقا}} {{See also|ميڪسيڪو جي شهرن جي فهرست}} 2020ع ۾ ميڪسيڪو ۾ 48 ميٽروپوليٽن علائقا هئا، جن ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 53% رهندو آهي.<ref name=metro>[https://www.gob.mx/sedatu/documentos/metropolis-de-mexico-2020%3Fstate%3Dpublished "Metropolis de México 2020"] Retrieved September 7, 2024.</ref> ميڪسيڪو جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ميٽروپوليٽن علائقو ''ميڪسيڪو جي وادي جو ميٽروپوليٽن علائقو''، يا [[گريٽر ميڪسيڪو سٽي]] آهي، جنهن جي آبادي 2020ع ۾ 21.8&nbsp;ملين هئي، يعني ملڪ جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 18%. ان کان پوءِ چار وڏا ميٽروپوليٽن علائقا [[مونيتري ميٽروپوليٽن علائقو|گريٽر مونتيري]] (5.3&nbsp;ملين)، [[گواڊالاھارا ميٽروپوليٽن علائقو|گريٽر گواڊالاھارا]] (Guadalajara) (5.2&nbsp;ملين)، [[گريٽر پويبلا]] (3.2&nbsp;ملين) ۽ [[گريٽر ٽولوڪا]] (2.3&nbsp;ملين) آهن.<ref name="census2020" /> شهري علائقن ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 76.81% رهندو آهي.<ref name=programa>[https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/643102/PNOTDU_VERSION_FINAL_28.05.2021-comprimido.pdf "Programa Nacional de Ordenamiento Territorial y Urbano"] page 27, retrieved on August 28, 2024.</ref> {{Largest metropolitan areas of Mexico|class=info}} ===نسليت ۽ نسل=== {{Main|ميڪسيڪين}} ميڪسيڪو جي آبادي گهڻ رخي آهي، ۽ نسلي تحقيق تاريخي طور سڃاڻپ بابت قوم پرستانه بيانيي جي اثر هيٺ رهي آهي.<ref name="Knight, Alan 1990. pp. 78">Knight, Alan. 1990. "Racism, Revolution and ''indigenismo'': Mexico 1910–1940". Chapter 4 in ''The Idea of Race in Latin America, 1870–1940''. Richard Graham (ed.) pp. 78–85</ref><ref name="autogenerated115">Wimmer, Andreas, 2002. ''Nationalist Exclusion and Ethnic Conflict: Shadows of Modernity'', Cambridge University Press page 115</ref> سماجي درجا بندي ۽ [[ميڪسيڪو ۾ نسل پرستي]] موجوده دور ۾ به قائم رهي آهي. جيتوڻيڪ ظاهري صورت (فينوٽائپ) ايتري اهم نه آهي جيتري ثقافت، پر وچولي ۽ مٿين طبقي ۾ يورپي خاصيتن ۽ هلڪي چمڙيءَ کي ترجيح ڏني وڃي ٿي.<ref name="Ayala"/>{{rp|75}} 1503ع جي شاهي فرمان ۽ 1512ع جي [[بورگوس جا قانون|بورگوس جي قانونن]] کان پوءِ، [[سلامانڪا اسڪول]] جي اثر هيٺ اسپيني تاج [[آمريڪا جا اصلوڪا ماڻهو|آمريڪا جي اصلوڪن ماڻهن]] جي آزادي کي تسليم ڪيو، ۽ ساڳئي وقت آفريقي غلام به درآمد ڪيا. {{ill|Indian republics in New Spain|lt= انڊين جون جمهوريائون|es|República de indios (Derecho indiano)}} کي ڪجهه حد تائين خودمختياري ڏني وئي،<ref>{{Cite web |last=RAE |title=Definición de república de indios - Diccionario panhispánico del español jurídico - RAE |url=https://dpej.rae.es/lema/rep%C3%BAblica-de-indios |access-date=2025-08-10 |website=Diccionario panhispánico del español jurídico - Real Academia Española |language=es}}</ref> ۽ اسپينين ۽ انڊين جي مڪمل ضم ٿيڻ جو حڪم پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite journal |last=Domingo |first=Rafael Sanchez |date=2012 |title=Las Leyes de Burgos de 1512 y la Doctrina Juridica de la Conquista |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/rvjcasle31&id=205&div=&collection= |journal=Revista Juridica de Castilla y Leon |volume=28 |pages=1/55}}</ref><ref>{{Cite web |title="Cásense españoles con indias, e indios con española" – Diario Digital de Zamora |date=24 September 2024 |url=https://www.zamoradigital24horas.com/casense-espanoles-con-indias-e-indios-con-espanola/ |access-date=2025-08-10 |language=es}}</ref> عملي طور، اسپينين گهڻو ڪري انتظامي عهدن تي قابض رهيا، ۽ هڪ وهندڙ ۽ پيچيده [[ذات پات وارو نظام]] برقرار رکيو، جيڪو يورپين کي ٻين گروهن تي ترجيح ڏيندو هو. هن سماجي درجا بنديءَ سان ڪجهه حد تائين سماجي چڙهائي لهائي ممڪن ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[افرو-ميڪسيڪين]] ۽ اصلوڪا ماڻهو ''[[ميستيزو]]'' mestizo (مخلوط) ذات ۾ [[ثقافتي انضمام|ضم]] ٿيندا رهيا، ۽ ايستائين جو خالص اسپيني به معاشي ڏاڪي تان هيٺ لهي سگهن ٿا. غلامي کي 1810ع ۾ [[مِيگِل هِيڊالْگُوَ اِي ڪسْتِيَهْ]] (Miguel Hidalgo y Costilla) ۽ [[خوسَي مارِيا مورَيلس]] (José María Morelos) جي بغاوتي تحريڪن وسيلي ٻه ڀيرا ختم ڪيو ويو،<ref>{{Cite book |title=Historia general de México: versión 2000 |date=2017 |publisher=El Colegio de México, A.C |isbn=978-968-12-0969-8 |editor-last=Bernal |editor-first=Ignacio |edition=Primera edición electrónica |location=Ciudad de México, México |editor-last2=Colegio de México}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Herrejón Peredo |first1=Carlos |title=Morelos |last2=Zerón-Medina |first2=Fausto |date=1996 |publisher=Clío |isbn=978-968-6932-43-0 |edition=1a |series=La antorcha encendida |location=México}}</ref> ۽ وري 1829ع ۾ آزاد حڪومت جي دور ۾ [[ويسينتي گويريرو]] طرفان، جيڪو پاڻ افرو-ميڪسيڪين هو.<ref>{{Cite book |last=Green |first=Stanley C. |title=The Mexican Republic: the first decade, 1823-1832 |date=1987 |publisher=University of Pittsburgh Press |others=University of Pittsburgh |isbn=978-0-8229-8567-9 |series=Pitt Latin American series |location=Pittsburgh, Pa}}</ref> ميڪسيڪو جڏهن 1821ع ۾ [[ميڪسيڪو جي آزادي واري جنگ|اسپين کان آزادي]] ماڻي، ته نوآبادي دور واري ذات پات نظام جا باقي نشان ختم ڪيا ويا، ۽ سرڪاري دستاويزن مان نسل کي به ختم ڪيو ويو.<ref name="Ayala">{{cite book |last1=Ayala |first1=María Isabel |chapter=The Demography of Race and Ethnicity of Mexico |title=The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity |series=International Handbooks of Population |date=2015 |volume=4 |pages=73–90 |doi=10.1007/978-90-481-8891-8_4 |isbn=978-90-481-8890-1 }}</ref>{{rp|74–75}} 1800ع واري صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾، [[پورفيريو دياز]] جي اڳواڻيءَ هيٺ حڪومت يورپ مان چونڊيل لڏپلاڻ جي پاليسين اختيار ڪيون ۽ ڪجهه اصلوڪن گروهن کي ستايو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو سمجهيو پئي ويو ته ان سان ملڪ جديد بڻجندو.<ref name="Ayala"/>{{rp|75}} [[ميڪسيڪي انقلاب]] کان پوءِ ۽ 1930ع واري ڏهاڪي دوران، ملڪ کي هڪ قومي سڃاڻپ هيٺ گڏ ڪرڻ لاءِ حڪومت [[خوسيه واسڪونسيلوس]] (José Vasconcelos) جهڙن علمي ماڻهن جي نظرين کي هٿي ڏني، جن چيو ته سڀ ميڪسيڪين مخلوط نسل جا آهن، ۽ فرق رڳو ثقافتي آهي: يعني ماڻهو [[ميڪسيڪو جا اصل رھاڪو|اصلواڪن برادري]] اندر يا ٻاهر ڪٿي رهندو آهي، اصلواڪن ٻوليءَ ۾ ڪيتري رواني رکي ٿو، ۽ اصلواڪن ريتن رسمن سان ڪيتري وابستگي ڏيکاري ٿو.<ref name="EL MESTIZAJE Y LAS CULTURAS REGIONALES">{{Cite web|url=http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823015618/http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html|title=en el censo de 1930 el gobierno mexicano dejó de clasificar a la población del país en tres categorías raciales, blanco, mestizo e indígena, y adoptó una nueva clasificación étnica que distinguía a los hablantes de lenguas indígenas del resto de la población, es decir de los hablantes de español.|archive-date=23 August 2013}}</ref><ref name=redalyc>{{cite web|url=http://www.redalyc.org/pdf/105/10503808.pdf |title=Al respecto no debe olvidarse que en estos países buena parte de las personas consideradas biológicamente blancas son mestizas en el aspecto cultural, el que aquí nos interesa (p. 196) |publisher=Redalyc.org |date=16 March 2005 |access-date=27 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022220348/http://www.redalyc.org/pdf/105/10503808.pdf |archive-date=22 October 2013 }}</ref> اڄڪلهه ميڪسيڪو ۾ مخلوط نسل وارا ماڻهو سڀ کان نمايان نسلي گروهه آهن، پر هن درجي جي ذهني ۽ وقت سان بدلجندڙ تعريف سبب صحيح انگ اکر ڪڍڻ ممڪن ناهي.<ref>{{Cite journal |doi=10.1007/s12394-010-0074-7|title = "The Map of the Mexican's Genome": Overlapping national identity, and population genomics|journal = Identity in the Information Society|volume = 3|issue = 3|pages = 489–514|year = 2010|last1 = Schwartz-Marín|first1 = Ernesto|last2 = Silva-Zolezzi|first2 = Irma|hdl = 10871/33766|doi-access = free|hdl-access = free}}</ref><ref name=mestizajeenmexico>{{cite web |title=El mestizaje en Mexico |language=es |trans-title=The miscegenation in Mexico |first=Federico |last=Navarrete Linares |url=http://enp4.unam.mx/amc/libro_munioz_cota/libro/cap4/lec10_federiconavarreteelmestizaje.pdf |access-date=31 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801102632/http://enp4.unam.mx/amc/libro_munioz_cota/libro/cap4/lec10_federiconavarreteelmestizaje.pdf |archive-date=1 August 2017}}</ref> ميڪسيڪي انقلاب دوران، ۽ وري [[لازارو ڪارڊيناس]] جي صدارت ۾، اصلواڪن ميڪسيڪين ۾ سماجي ۽ معاشي اڻ برابري گهٽائڻ لاءِ حڪومتي ڪوششون ڪيون ويون.<ref name="Ayala"/>{{rp|76–77}} 1992ع ۾ ميڪسيڪو جي آئين جي آرٽيڪل 2 ۾ ترميم ڪئي وئي ته جيئن ميڪسيڪو کي گهڻ ثقافتي ملڪ طور بيان ڪيو وڃي ۽ خاص طور اصلواڪن ميڪسيڪين جي ڪردار تي زور ڏنو وڃي. هي نئون قانوني ڍانچو [[زاپاتستا آرمي آف نيشنل لبريشن]] جي ان زور اڳيان اچي ويو، جيڪو ميستيزاخي (mestizaje) واري نظريي خلاف هو؛ ان مان 1996ع جا [[سان اندريس معاھدا]] وجود ۾ آيا، جن اصلواڪن آباديءَ کي خودمختياري، سڃاڻپ ۽ حق ڏنا.<ref name="Ayala"/>{{rp|78}} ميڪسيڪو جي 2020ع جي مردم شماريءَ ۾ 19.4% آبادي پاڻ کي اصلواڪ سڃاڻيندي هئي ۽ 6.1% آبادي اصلواڪن ٻولي ڳالهائيندي هئي.<ref name="2020 Census"/> 1960ع واري ڏهاڪي کان، ميڪسيڪو ۾ [[افرو-ميڪسيڪينن]] جي ڪردار بابت ثقافتي ۽ علمي نئين سر جائزو ورتو ويو، جنهن ان غلط فهمي کي ختم ڪيو ته اهي مڪمل طور ميستيزو سڃاڻپ ۾ ضم ٿي ويا هئا.<ref name="Ayala"/>{{rp|77}} 2020ع جي مردم شماريءَ ۾ افرو-ميڪسيڪين ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 2.04% هئا.<ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=Laura A. |title=Blacks, Black Indians, Afromexicans: The Dynamics of Race, Nation, and Identity in a Mexican "moreno" Community (Guerrero) |journal=American Ethnologist |date=2000 |volume=27 |issue=4 |pages=898–926 |doi=10.1525/ae.2000.27.4.898 |jstor=647400 |issn=0094-0496}}</ref><ref name="2020 Census"/> 2020ع ۾، ايشيائي ۽ وچ اوڀر وارا ماڻهو به هر هڪ لڳ ڀڳ 1% آبادي جي آس پاس هئا.<ref name="2020 Census"/> ===لڏپلاڻ ۽ پرڏيهي آمد=== {{main|ميڪسيڪو مان لڏپلاڻ|ميڪسيڪو ڏانهن لڏپلاڻ}} [[File:Border USA Mexico.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو–آمريڪا رڪاوٽ]]: [[سين ڊيئگو]] جي سرحدي نگراني آفيسون [[ڪيليفورنيا]]، آمريڪا (کاٻي پاسي) ۽ [[تيخوانا]]، ميڪسيڪو (ساڄي پاسي)]] 2019ع ۾، اندازي موجب 11.7 ملين ميڪسيڪين ميڪسيڪو کان ٻاهر رهندا هئا، ان کان علاوه 13.5 ملين پرڏيهي جنم ۽ ٻيا 12 ملين سندن اولاد پڻ شامل هئا. هن گڏيل آباديءَ جو وڏو حصو (98–99%) آمريڪا ۾ آهي.<ref>{{Cite web |title=Seminar: "Statistical Information of the Mexican Population Abroad" |url=https://en.www.inegi.org.mx/eventos/2023/innametra/ |access-date=2024-06-04 |website=en.www.inegi.org.mx |archive-date=22 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322092937/https://en.www.inegi.org.mx/eventos/2023/innametra/ |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو کان ٻاهر سڀ کان وڏيون ميڪسيڪي برادرين [[لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو|لاس اينجلس]]، [[شڪاگو ميٽروپوليٽن علائقو|شڪاگو]]، [[گريٽر ھيوسٽن|هيوسٽن]] ۽ [[ڊيلاس–فورٽ ورٿ ميٽرو پليڪس|ڊيلاس–فورٽ ورٿ]] جي ميٽروپوليٽن علائقن ۾ آهن.<ref>{{cite web | url=https://www.migrationpolicy.org/article/mexican-immigrants-united-states | title=Mexican Migrants in the United States | publisher=Migration Policy Institute | date=17 March 2016 | access-date=9 September 2018 | archive-date=3 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200703035905/https://www.migrationpolicy.org/article/mexican-immigrants-united-states/ | url-status=live }}</ref> 1965ع کان 2015ع تائين، صرف آمريڪا ڏانهن 16 ملين کان وڌيڪ ميڪسيڪين لڏي ويا—عارضي ۽ مستقل لڏپلاڻ لاءِ سڀ کان وڏو گهمڻ/لڏپلاڻ جو هنڌ—۽ هي جديد تاريخ جي سڀ کان وڏين عوامي لڏپلاڻن مان هڪ آهي.<ref name=":3">{{Cite web |last=Gonzalez-Barrera |first=Ana |date=2021-07-09 |title=Before COVID-19, more Mexicans came to the U.S. than left for Mexico for the first time in years |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/07/09/before-covid-19-more-mexicans-came-to-the-u-s-than-left-for-mexico-for-the-first-time-in-years/ |access-date=2024-06-04 |website=Pew Research Center |language=en-US |archive-date=5 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405004839/https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/07/09/before-covid-19-more-mexicans-came-to-the-u-s-than-left-for-mexico-for-the-first-time-in-years/ |url-status=live }}</ref> نتيجي ۾، اندازي موجب آمريڪا جي 37.2 ملين رهواسين (يعني آمريڪا جي آباديءَ جو 11.2%) پاڻ کي مڪمل يا جزوي ميڪسيڪي نسل جو سڃاڻايو.<ref>{{cite web |date=2016 |title=Hispanic or Latino Origin by Specific Origin |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_B03001&prodType=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819090429/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_B03001&prodType=table |archive-date=19 August 2018 |access-date=9 September 2018 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref><ref>[https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/us-hispanics-facts-on-mexican-origin-latinos/#:~:text=Mexicans%20are%20the%20largest%20population,20.9%20million%20to%2037.2%20million. Facts on Hispanics of Mexican origin in the United States, 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240604173813/https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/us-hispanics-facts-on-mexican-origin-latinos/#:~:text=Mexicans%20are%20the%20largest%20population,20.9%20million%20to%2037.2%20million. |date=4 June 2024 }} | Pew Research Center</ref> 2018ع ۾، آمريڪا کان ٻاهر رهندڙ ميڪسيڪي پرڏيهي آباديءَ جي باقي 2% ۾، سڀ کان مشهور منزل [[ڪيناڊا]] (86,780) آهي، خاص طور [[Ontario|اونٽاريو]] ۽ [[Quebec|ڪيبڪ]] صوبا،<ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Ap-eng.cfm?LANG=E&APATH=5&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=0&GK=1&GRP=0&PID=105411&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= | title=2011 National Household Survey | publisher=Statistics Canada | date=8 May 2013 | access-date=9 September 2018 | archive-date=15 July 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170715072024/http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Ap-eng.cfm?LANG=E&APATH=5&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=0&GK=1&GRP=0&PID=105411&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= | url-status=live }}</ref> ان کان پوءِ [[اسپين]] ۽ [[جرمني]]. يورپ ۾ رهندڙ ميڪسيڪينن جو ٻه ٽين حصو انهن ٻنهي ملڪن ۾ آهي.<ref name="Migration Yearbook">{{cite web | url=https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2018/09/1809_AnuarioMigracionRemesas_2018.pdf | title=Yearbook of Migration and Remittances: Mexico 2018 | publisher=[[BBVA Bancomer|BBVA Research]] | date=2018 | access-date=9 September 2018 | archive-date=10 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180910061234/https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2018/09/1809_AnuarioMigracionRemesas_2018.pdf | url-status=live }}</ref> 2018ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته لاطيني آمريڪا ۾ 69,000 ميڪسيڪين رهندا هئا، جن ۾ سڀ کان اڳ [[گوئٽي مالا]] (18,870) ۽ ان کان پوءِ [[بوليويا]] (10,610)، [[چيلي]] (10,560) ۽ [[پاناما]] (5,000) شامل آهن.<ref name="Migration Yearbook" /> ==ثقافت== {{Main|ميڪسيڪو جي ثقافت}} [[File:211-ANIVERSARIO-DEL-GRITO-DE-INDEPENDENCIA_(3).jpg|thumb|right|[[ڊولوريس جو نعرو]]. آزاديءَ جي ڏينهن کان اڳ واري شام، ميڪسيڪو جو صدر هر سال [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾ قومي محل جي بالڪنيءَ تان اهو نعرو ٻيهر دهرائيندو آهي.]] ميڪسيڪي ثقافت [[ميڪسيڪو جي تاريخ|ڊگهي ۽ پيچيده تاريخ]] جو عڪس آهي، جنهن ۾ لڏپلاڻ، فتح ۽ واپار ذريعي مختلف قومن جي وچ ۾ [[ثقافتي انضمام|لاڳاپا]] ۽ [[ثقافتي انضمام|ملاپ]] ٿيندا رهيا. اسپين جي ٽن صدين جي حڪمراني سبب [[اسپين جي ثقافت|اسپيني ثقافت]] ۽ مختلف اصلواڪن گروهن جي ثقافتن جو ڳانڍاپو ٿيو. نوآبادي دور ۾ اصلواڪ آباديءَ کي عيسائي يورپي ثقافت ۾ [[ثقافتي انضمام|ضم]] ڪرڻ جون ڪوششون رڳو جزوي طور ڪامياب ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪيترائي قبل از ڪولمبس رسمون، روايتون ۽ سماجي ضابطا علائقائي طور (خاص ڪري ڳوٺاڻن علائقن ۾) جاري رهيا يا [[سنڪريٽزم|ميل جول واري شڪل]] (Syncretism) اختيار ڪري ويا؛ ٻئي پاسي ڪيترائي اسپيني آبادگار [[ثقافتي رچاءُ]] (acculturation) يا شاديءَ جي ذريعي مقامي برادرين ۾ ضم ٿي ويا. تنهن هوندي به طبقي، نسليت ۽ نسل جي بنيادن تي موجود مضبوط سماجي درجا بندي الڳ الڳ ذيلي ثقافتن کي قائم رکندي رهي.<ref>{{Cite web |title=Mexico - Health, Welfare, Poverty {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Mexico/Health-and-welfare |access-date=2024-06-04 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> پورفيريو دور (''[[Porfiriato|ال پورفيرياتو]]'') (1876–1911)، جيڪو چاليهن سالن جي گهرو بيچيني ۽ جنگ کان پوءِ نسبتي امن کڻي آيو، اُن زماني ۾ فلسفي ۽ فنن جي ترقي ڏٺي وئي، اڪثر حڪومتي سرپرستي سان. ان وقت کان وٺي—۽ [[ميڪسيڪي انقلاب]] دوران وڌيڪ زور سان—حڪومت هڪ گڏيل ميڪسيڪي سڃاڻپ ٺاهڻ لاءِ ''ميستيزو'' نظريو اختيار ڪيو ۽ هٿي ڏني، جنهن جي سڃاڻپ مختلف نسلن ۽ ثقافتن جي ملاپ سان بيان ڪئي وئي.<ref name="fnavarrete">{{cite web |url= http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20130823015618/http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html |archive-date= 2013-08-23 |title=El mestizaje y las culturas |first=Federico |last=Navarrete |work=México Multicultural |publisher=[[UNAM]] |location=Mexico |language=es |trans-title=Mixed race and cultures |access-date=July 19, 2011 }}</ref> ميڪسيڪي قوم جي جوڙجڪ ۾ شامل نسليتن کي نظر ۾ رکندي، [[خوسيه واسڪونسيلوس]] پنهنجي ڪتاب ''[[لا رازا ڪوسميڪا]]'' (دي ڪاسميڪ ريس) (1925) ۾ ميڪسيڪو ۽ لاطيني آمريڪا کي سڀني نسلن جي گڏجڻ واري ڪُڇ (melting pot) طور بيان ڪيو, يعني ''ميستيزو'' جي معنيٰ رڳو حياتياتي نه، پر ثقافتي طور به وسيع ڪئي وئي.<ref name="vasconcelos160">{{Cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (translator)|title=La Raza Cósmica (The Cosmic Race)|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160|url-access=registration}}</ref> ٻين ميڪسيڪي فڪر وارن ''لو ميڪسيڪانو'' جي خيال سان جُهجهو ڪيو، جيڪو "ميڪسيڪي ثقافت جي قومي اخلاق (ethos) کي ڳولهڻ" جي ڪوشش ڪري ٿو.<ref>{{cite journal |last1=Phelan |first1=John Leddy |title=México y lo Mexicano |journal=Hispanic American Historical Review |date=1 August 1956 |volume=36 |issue=3 |pages=309–318 |doi=10.1215/00182168-36.3.309 |jstor=2509215 |doi-access=free }}</ref> [[نوبل انعام يافته]] [[اوڪٽاويو پاز]] پنهنجي ڪتاب ''[[ليبيرنٿ آف سليٽيود]]'' ۾ ميڪسيڪي قومي ڪردار جي تصور جو جائزو وٺي ٿو. === فن === {{Main|ميڪسيڪو جو فن}} [[File:Diego_Rivera_and_Frida_Kahlo.jpg|thumb|upright|[[Diego Rivera|ڊيئگو ريويرا]] ۽ [[Frida Kahlo|فريدا ڪاهلو]]، ميڪسيڪو جي سڀ کان مشهور فنڪارن مان ٻه]] [[مصوري]] ميڪسيڪو ۾ قديم ترين فنن مان هڪ آهي. ميڪسيڪي علائقي ۾ غارن جي مصوري لڳ ڀڳ 7,500 سال پراڻي آهي ۽ اها [[باخا ڪيليفورنيا جي ٻيٽ نما]] جي غارن ۾ ملي آهي.<ref>[http://www.elmundo.es/2002/12/12/ciencia/1292233.html Descubierta en una cueva de México la pintura rupestre más Antigua de América / EL MUNDO] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090213061450/http://www.elmundo.es/2002/12/12/ciencia/1292233.html |date=February 13, 2009 }}</ref> قبل از ڪولمبس ميڪسيڪي فن عمارتن ۽ غارن ۾، [[ازٽيڪ ڪوڊڪس]] ۾، [[سيرامڪ]] ۾، پوشاڪ ۾ وغيره ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو؛ مثال طور [[مايا تھذيب|مايا]] دور جون [[بونامپڪ]] واريون ديواريون يا [[تيوتيھواڪان]]، [[ڪاڪاڪسٽلا]] ۽ [[مونٽي آلبان]] ۾ ملندڙ ديواريون.<ref name="MacLachlan" /> 16هين صديءَ جي شروعاتي نوآبادي دور ۾، نون ٺهيل گرجائن ۽ خانقاهن ۾ عيسائي مذهبي موضوعن واري ديواري مصوري وڏي ڦهلاءُ سان اُڀري. اهڙا مثال [[اڪولمان]]، [[اڪتوپان]]، [[هويخوٽزينگو]]، [[ٽيڪاماشالڪو]] ۽ [[زينڪانتيپيڪ]] ۾ ملي سگهن ٿا.<ref name="mexorg">{{cite web |url=http://www.mexicanarchitecture.org/glossary/index.php?detail=121 |last=Ekland |first=Charlotte |title=Mexican Colonial Architecture |publisher=Mexican Architecture |access-date=November 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526112024/http://www.mexicanarchitecture.org/glossary/index.php?detail=121 |archive-date=May 26, 2012 }}</ref> اولهه ۾ شروعاتي جديد دور جي گهڻن فنن وانگر، 16هين ۽ 17هين صديءَ جي نوآبادي دور جي ميڪسيڪي فن ۾ مذهبي رنگ غالب رهيو. 17هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان—۽ خاص طور 18هين صديءَ ۾—سيڪيولر پورٽريٽ ۽ نسلي قسمن جون تصويرون، جن کي [[''ڪاستا'' مصوري]] چيو ويندو آهي، ظاهر ٿيون.<ref>Katzew, Ilona. ''Casta Painting: Images of Race in Eighteenth-Century Mexico''. New Haven: Yale University Press 2005</ref> نوآبادي دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهم مصورن ۾ [[خوان ڪوريئا]]، [[ڪرسٽوبال دي ويالپاندو]] ۽ [[ميگوئل ڪابريرا (مصور)]] شامل آهن. آزاديءَ کان پوءِ شروعاتي دور ۾، 19هين صديءَ جي ميڪسيڪي مصوري تي رومانويت جو واضح اثر رهيو؛ هن دور ۾ منظرنگاري ۽ پورٽريٽ سڀ کان وڏيون صورتون هيون. [[هيرمينېگيلدو بُستوس]] کي ميڪسيڪي فن جي [[تاريخ نويسي]] ۾ تمام گهڻو ساراهيو وڃي ٿو. ٻين مصورن ۾ {{ill|Santiago Rebull|es}}، [[فيليڪس پاره]]، [[Eugenio Landesio|يوجينيو لانديسيو]] ۽ سندس مشهور شاگرد، منظرنگار [[خوسيه ماريا ويلاثڪو]] شامل آهن.<ref>Widdiefield, Stacie G. ''The Embodiment of the National in Late Nineteenth-Century Mexican Painting''. Tucson: University of Arizona Press 1996</ref> [[File:Murales Rivera - Markt in Tlatelolco 3.jpg|thumb|[[ڊيئگو ريويرا]] جو هڪ مُرال، جنهن ۾ قبل از ڪولمبس [[Aztec|ازٽيڪ]] شهر [[تينوچٽٽلان]] ڏيکاريل آهي. [[قومي محل (ميڪسيڪو)|پالاسيو ناسيونال]]، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾.]] 20هين صديءَ ۾ [[ڊيئگو ريويرا]]، [[ڊيوڊ الفارو سيڪيئروس]] ۽ [[خوسيه ڪليمنٽي اوروثڪو]] جهڙن فنڪارن—جن کي [[ميڪسيڪي مُرالزم]] جا “وڏا ٽي” چيو ويندو آهي—دنيا ڀر ۾ سڃاڻپ حاصل ڪئي. ميڪسيڪي حڪومت کين عوامي عمارتن جي ڀتين تي وڏي پيماني وارا تاريخي مُرال ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو، جنهن ميڪسيڪي انقلاب ۽ ميڪسيڪي ثقافتي سڃاڻپ بابت عوامي تصور کي گهڻو متاثر ڪيو.<ref>Anreus, Robin Adèle Greeley, and Leonard Folgarait, eds. ''Mexican Muralism: A Critical History''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 2012.</ref> [[Frida Kahlo|فريدا ڪاهلو]] جي گهڻو ذاتي نوعيت واري پورٽريٽ مصوري کي ڪيترن جي نظر ۾ عورت فنڪار جي اهم ترين تاريخي ڪم طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref>Lozano, Luis-Martin, ed. ''Frida Kahlo: The Complete Paintings''. Taschen 2021.{{ISBN|978-3-8365-7420-4}}</ref> 21هين صديءَ ۾ [[ميڪسيڪو سٽي]] دنيا ۾ فن ميوزمن جي سڀ کان وڏي گھاٽائيءَ وارو شهر بڻيو. [[Museo Jumex|ميوزيو جوميكس]] جهڙن ادارن—جيڪو پنهنجي نوعيت جو سڀ کان وڏو مجموعو آهي ۽ ڪليڪٽر [[يوجينيو لوپيث الونسو]] قائم ڪيو، ۽ فن صلاحڪار [[ايسٿيلا پروواس]] جي مدد سان مضبوط ٿيو—لاطيني آمريڪا ۾ جديد فن بابت تصور کي تبديل ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Amadour |first=Ricky |date=28 April 2022 |title=Urs Fischer Spotlights Pluralistic Notions of Love |language=en |work=Frieze |issue=228 |url=https://www.frieze.com/article/urs-fischer-lovers-2022-review |access-date=1 January 2024 |issn=0962-0672}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Greet |first1=Michele |url=https://books.google.com/books?id=DQpQDwAAQBAJ&dq=esthella+provas+and+eugenio+lopez&pg=PT220 |title=Art Museums of Latin America: Structuring Representation |last2=Tarver |first2=Gina McDaniel |date=8 March 2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-77790-2 |language=en}}</ref> [[Museo Tamayo Arte Contemporaneo|ميوزيو تامايو آرٽي ڪنٽيمپورانيو]] پڻ [[روفينو تامايو]] پاران قائم ڪيو ويو ۽ ان کي هڪ اهم ترين ادارو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن پرڏيهي فنڪارن کي وسيع آباديءَ تائين متعارف ڪرايو.<ref>{{Cite web |date=11 June 2023 |title=Museo Tamayo celebrates contemporary art in Mexico City - The Yucatan Times |work=The Yucatan Times |url=https://www.theyucatantimes.com/2023/06/museo-tamayo-celebrates-contemporary-art-in-mexico-city/ |access-date=1 January 2024 |language=en-US}}</ref> ملڪ بين الاقوامي فن گيلرين لاءِ به هڪ مرڪز آهي، جن ۾ [[ڪوريمنزٽو]] ۽ [[ايف ايف پروجيڪٽ]] شامل آهن،<ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Eileen |date=3 May 2018 |title=Mexico City's kurimanzutto Gallery Opens a New York Outpost With a Scrappy Ode to the Big Apple |url=https://news.artnet.com/market/mexico-city-manhattan-kurimanzutto-gallery-opens-new-york-1277855 |access-date=1 January 2024 |website=Artnet News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Eileen |date=23 November 2020 |title=Latin American Galleries Missing Out on Miami Beach Have Banded Together to Form Their Own Version of Art Basel in Mexico City |url=https://news.artnet.com/market/art-basel-miami-beach-in-mexico-city-1925437 |access-date=1 January 2024 |website=Artnet News |language=en-US}}</ref> ۽ اهم فنڪارن ۾ [[گابريل اوروثڪو]]، [[بوسڪو سوڊي]]، [[اسٽيڦن بروگيمان]] ۽ [[ماريو گارسيا توريس]] شامل آهن.<ref>{{Cite web |last=Davison |first=Tamara |date=1 August 2018 |title=Gabriel Orozco: The pioneer of Mexico's modern art movement |url=https://ec2-18-118-37-10.us-east-2.compute.amazonaws.com/gabriel-orozco/1147/ |access-date=1 January 2024 |website=Aztec Reports |language=en |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101011820/https://ec2-18-118-37-10.us-east-2.compute.amazonaws.com/gabriel-orozco/1147/ }}</ref> === تعميريات === {{Main|ميڪسيڪو جي تعميريات}} [[File:Palacio de Bellas Artes, Mexico City, MX.jpg|thumb|[[پالاسيو دي بياس آرٽس]] (فائن آرٽس جو محل)، جتي مُرال، فن پارا ۽ وڏو پرفارمنس هال موجود آهي.]] [[ميسوامريڪي تهذيب|ميسوامريڪي تھذيبن]] جي تعميرياتي انداز سادي کان پيچيده ڏانهن وڌيو. [[تيوتيھواڪان]]، جنهن کي 1987ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثي واري ماڳ طور نامزد ڪيو ويو، قديم پيرامڊ تعمير جا اهم مثالن مان هڪ آهي. مايا شهر جديد معمارن لاءِ وڏن شهري مرڪزن (وڏي پيماني واري پٿرن جي تعمير سان) ۽ گھاٽي جهنگ جي گڏيل ترتيب جا مثال آهن، عام طور هڪ پيچيده روڊ نيٽورڪ سان. قبل از ڪولمبس ميسوامريڪا ۾ [[اولميڪ]]، [[پوعڪ]] ۽ [[اوئسيس آمريڪا]] جي ماڻهن جا نمايان تعميراتي اثر پڻ ڏسڻ ۾ اچن ٿا.<ref name="MacLachlan" /> اسپينين جي اچڻ سان [[ڪلاسيڪي آرڊر|ڪلاسيڪي]] [[Greco-Latin order|يوناني-رومي ترتيب]] جا نظريا [[عربي فن تعمير|عربي اثرن]] سان گڏ متعارف ٿيا. براعظم ۾ اسپيني موجودگيءَ جي شروعاتي ڏهاڪن ۾—خاص ڪري ڊومينيڪن ۽ فرينسيسڪن جهڙن فقيرانه حڪمن جي وڏي تبليغي سرگرمي سبب—ڪيترين ئي [[ميڪسيڪو جون مينڊيڪيٽ خانقاھون |خانقاهن]] جي تعمير ٿي، جن ۾ رومانسڪ، گوٿڪ يا موڊيخار عنصر شامل هئا. اسپينين ۽ اصلواڪن جي باهمي ميل جول مان ''[[ٽيڪئٽڪي]]'' (tequitqui) جهڙا فني انداز پيدا ٿيا، جيڪو ناهواتل ٻوليءَ ۾ مزدور يا اڏيندڙ لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ مان نڪتل آهي.<ref name="mexorg" /> ان کان پوءِ وڏن گرجائن ۽ سرڪاري عمارتن ۾ [[باروڪ]] ۽ [[مينيرسٽ]] (Mannerism) انداز غالب آيا. ڳوٺاڻن علائقن ۾ [[موزارابڪ فن تعمير|موزارابڪ]] لاڙا رکندڙ ''هاسيندا'' (جاگيرن/محلاتي جاين) جي تعمير به ٿي.<ref name="mexorg" /> 19هين صديءَ ۾، ملڪ آزادي حاصل ڪري جمهوريه طور پاڻ کي قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، ته نيو ڪلاسيڪي تحريڪ اُڀري. هڪ مشهور مثال [[هوسپيسيو ڪابانياس]] آهي، جيڪو يتيم خانو ۽ اسپتالن جو مجموعو آهي ۽ 1829ع ۾ مڪمل ٿيو. ''آرٽ نووو'' ۽ ''آرٽ ڊيڪو'' جا انداز [[پالاسيو دي بياس آرٽس]] جي ڊيزائن ۾ متعارف ڪرايا ويا ته جيئن يوناني-رومي ۽ قبل از ڪولمبس نشانين ذريعي ميڪسيڪي قوم جي سڃاڻپ کي نمايان ڪيو وڃي.<ref name="lonely">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/mexico/mexico-city/sights/376019 |title=Palacio de Bellas Artes |publisher=Lonely Planet Guides |access-date=February 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313200055/http://www.lonelyplanet.com/mexico/mexico-city/sights/376019 |archive-date=March 13, 2014 }}</ref> [[File:Ciudad_de_Mexico_-_1194_-_Auditorio_Nacional.jpg|thumb|[[قومي آڊيٽوريم (ميڪسيڪو)]]]] 20هين صديءَ ۾ قوم پرستيءَ جو نئون احساس وڌيو ته مضبوط مرڪزي حڪومت تعميريات وسيلي ميڪسيڪو جي جديديت ۽ ٻين قومن کان فرق ڏيکارڻ لاءِ رسمي پاليسيون جاري ڪيون. ميڪسيڪي جديديت واري تعميريات جو وڏو اظهار 1950ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري [[سيوداد يونيورسٽي, ميڪسيڪو سٽي|سيوداد يونيورسيتاريا]] جي تعمير ۾ ٿيو، جيڪو [[ميڪسيڪو جي قومي خودمختيار يونيورسٽي]] جو مکيه ڪيمپس آهي. ان دور جي نامور معمارن—جن ۾ [[ماريو پاني]]، [[يوجينيو پيسشارڊ]] ۽ [[اينريڪي ديل مورال]] شامل آهن—هن منصوبي کي ڊزائن ڪيو، ۽ عمارتن ۾ فنڪارن [[ڊيئگو ريويرا]]، [[ڊيوڊ الفارو سيڪيئروس]] ۽ [[خوسيه چاويث مورادو]] جا مُرال پڻ آهن. هن ماڳ کي بعد ۾ يونيسڪو عالمي ورثي واري فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web|author=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/news/364 |title=UNESCO |publisher=Whc.unesco.org |date=29 June 2007 |access-date=17 August 2013}}</ref> [[خوان او’گورمان]] جديد ميڪسيڪو جي پهرين ماحولياتي معمارن مان هو، جنهن “نامياتي” نظريو تيار ڪيو، يعني عمارتن کي ساڳين طريقن سان قدرتي منظرنامي ۾ ضم ڪرڻ جي ڪوشش جيئن [[Frank Lloyd Wright|فرينڪ لائڊ رائيٽ]] ڪندو هو.<ref>{{cite web|url=http://www.arqhys.com/arquitectura-mexicana.html|title=Arquitectura mexicana|website=www.arqhys.com|date=21 July 2016 |access-date=15 January 2018|archive-date=15 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015150356/http://www.arqhys.com/arquitectura-mexicana.html}}</ref> اهڙي نئين تعميريات جي ڳولا ۾، جيڪا ماضي جي اندازن سان مشابهت نه رکي، مُرال مصوري ۽ [[landscaping|منظر سازي]] سان گڏيل اظهار پيدا ٿيو. [[Luis Barragán|لوئيس باراگان]] جڳهه جي شڪل کي ميڪسيڪو ۽ ميڊيٽرينين علائقن (اسپين-موروڪو) جي ڳوٺاڻين مقامي تعميرياتي صورتن سان ملائي، اهڙو رنگ استعمال ڪيو جيڪو روشني ۽ ڇانوَ کي مختلف لهجن ۾ سنڀالي ۽ بين الاقوامي [[منيملزم]] ڏانهن نگاهه کوليندو هو. هن کي 1980ع جو [[پرٽزڪر انعام]] مليو، جيڪو تعميريات جو سڀ کان وڏو اعزاز آهي.<ref name=eighty>{{Cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/10/14/HOG51LMROS1.DTL|title=The Mexican garden revisited|access-date=26 June 2009|date=14 October 2006|first=Katherine|last=Endicott|work=San Francisco Chronicle|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919002659/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F10%2F14%2FHOG51LMROS1.DTL|archive-date=19 September 2011}}</ref> === ادب === {{Main|ميڪسيڪو جو ادب}} [[File:Octavio_Paz_-_1988_Malmö.jpg|thumb|upright|[[اوڪٽاويو پاث]]، واحد ميڪسيڪي جنهن کي [[ادب جو نوبل انعام]] مليو.]] ميڪسيڪي ادب جون پاڙون ميسوامريڪا جي اصلواڪن بستين جي ادب ۾ ملن ٿيون. قبل از ڪولمبس ميڪسيڪو ۾ شاعريءَ جي امير روايت هئي، جيڪا ٻن وڏين قسمن ۾ ورهايل هئي—سيڪيولر ۽ مذهبي. ازٽيڪ شاعري ڳائي، چئي يا پڙهي ويندي هئي، گهڻو ڪري ڍول يا هارپ جي سنگت سان. جڏهن ته [[تينوچٽٽلان]] سياسي گادي هئي، [[ٽيڪسوڪو]] ثقافتي مرڪز هو؛ ٽيڪسوڪن ٻولي کي سڀ کان سُريلي ۽ نفيس سمجهيو ويندو هو. سڀ کان مشهور قبل از ڪولمبس شاعر [[Nezahualcoyotl (tlatoani)|نيثاهوالڪويوتل]] آهي.<ref>{{cite web|website=Aztecs at Mexicolore|first=John|last=Curl|access-date=14 July 2019|date=20 August 2009 |title=Aztec Poetry (1): Introduction |url=https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/home/aztec-poetry-1-intro}}</ref> ازٽيڪ سلطنت جي فتح بابت شرڪت ڪندڙن جون تاريخي تاريخ نويسيون (ڪرانيڪلون) موجود آهن، ۽ پوءِ مورخن پڻ لکيون. [[برنال دياث دل ڪاسٽيلو]] جو ''[[نئين اسپين جي فتح جي سچي تاريخ]]'' اڄ به وڏي پيماني تي پڙهيو وڃي ٿو. اسپين ۾ ڄاول شاعر [[برنارڊو دي بالبوئينا]] ''گرانديثا ميڪسيڪانا'' (ميڪسيڪي عظمت) (1604) ۾ ميڪسيڪو جون خوبيون بيان ڪيون. 17هين صديءَ ۾ [[باروڪ ادب]] ڦليو ڦتو؛ هن دور جا سڀ کان نمايان ليکڪ [[خوان روئيث دي الارڪون]] ۽ [[خوانا اِنيس دي لا ڪروث]] هئا. سور خوانا پنهنجي زماني ۾ تمام مشهور هئي ۽ کيس “ڏهين ميوز” چيو ويندو هو.<ref name="Britannica">{{citation|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|title=Latin American literature|last1=González Echevarría|first1=Roberto|first2=Ruth |last2=Hill|url=https://www.britannica.com/art/Latin-American-literature|access-date=14 July 2019}}</ref> 19هين صديءَ ۾ ناهوا اصل جو لبرل [[اگناسيو مانوئل التاميرانو]] هن دور جو اهم ليکڪ آهي، گڏوگڏ [[ويسينتي ريووا پالاسيو]] (آزاديءَ جي هيرو [[ويسينتي گويريرو]] جو پوٽو) جنهن تاريخي ناولن جو سلسلو ۽ شاعري لکي. نوآبادي دور جي پڇاڙيءَ جو ناول [[خوسيه خواڪين فرنانديث دي ليثاردي]] جو ''[[دي مانجي پيرٽ]]'' ("El Periquillo Sarniento") کي لاطيني آمريڪا جو پهريون ناول چيو ويندو آهي.<ref name="Britannica"/> جديد دور ۾، [[ميڪسيڪي انقلاب]] بابت [[ماريانو اثويلا]] جو ناول (''Los de abajo''، جيڪو انگريزي ۾ ''[[دي انڊرڊاگز (ناول)]]'' طور ترجمو ٿيو) نمايان آهي. شاعر ۽ نوبل انعام يافته [[اوڪٽاويو پاث]]، ناول نگار [[ڪارلوس فوئنتيس]]، [[الفونسو رئيئس]]، [[ريناتو ليدُڪ]]، مضمون نگار [[ڪارلوس مونسيوائيز]]، صحافي ۽ عوامي فڪر وارو [[ايلينا پونياتووسڪا]]، [[خوان رولفو]] (''[[پيڊرو پارامو]]''), [[مارٽن لوئيس گُثمان]] ۽ [[نيلي ڪامپوبيئو]] (''[[ڪارتوچو]]'') به اهم ميڪسيڪي ليکڪ آهن. === سينيما === {{Main|ميڪسيڪو جي سينيما}} [[File:Alfonso_Cuarón,_President_jury_Venezia_72_(25805089406)_(cropped).jpg|thumb|right|upright|[[الفونسو ڪوارون]]، پهريون ميڪسيڪي فلم ساز جنهن [[بهترين هدايتڪار جو اڪيڊمي انعام]] کٽيو.]] ''[[ميڪسيڪو جي سينيما|ميڪسيڪي فلمن]]'' جو 1940ع ۽ 1950ع وارو '' سونهري دور'' لاطيني آمريڪي سينيما جا وڏا مثال سمجهيا وڃن ٿا، ۽ اُن وقت صنعت ايتري وڏي هئي جو هالي ووڊ جي هم پلہ ٿي وئي. ميڪسيڪي فلمون لاطيني آمريڪا ۽ يورپ ۾ برآمد ۽ نمائش ٿينديون هيون. [[ايميليو فرنانديث]] جي فلم ''[[ماريا ڪانڊيلاريا]]'' (1943) انهن پهرين فلمن مان هئي جن کي 1946ع ۾ [[ڪئنز فلم فيسٽيول]] ۾ {{lang|fr|[[Palme d'Or]]|italic=no}} انعام مليو، ۽ اهو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ پهريون ڀيرو ٿيو جڏهن هي ميلو منعقد ڪيو ويو. اسپين ۾ ڄاول مشهور هدايتڪار [[لوئيس بونيئل]] 1947ع کان 1965ع تائين ميڪسيڪو ۾ پنهنجي ڪجهه شاهڪار فلمن تي ڪم ڪيو، جيئن ''[[لوس اولوي دادوس]]'' (1949) ۽ ''[[ويريديانا]]'' (1961). هن دور جا مشهور اداڪار ۽ اداڪارائون [[ماريا فيليڪس]]، [[پيڊرو اِنفانتي]]، [[ڊولوريس ديل ريو]]، [[خورخي نيگريتي]] ۽ مزاحيه فنڪار [[ڪانٽِنفلاس]] شامل آهن. جديد دور ۾ ''[[لائيڪ واٽر فار چاڪليٽ (فلم)|ڪومو آگوئا پئرا چوكولاٽي]]'' (1992)، ''[[سيڪسو، پودور ئي لاگريمَس]]'' (1999)، ''[[ئي تو ماما تامبين]]'' (2001)، ۽ ''[[ايل ڪريمين ديل پادري امارو]]'' (2002) جهڙيون فلمون همعصر موضوعن بابت اهڙيون آفاقي ڪهاڻيون ٺاهڻ ۾ ڪامياب رهيون، جيڪي عالمي سطح تي سڃاتيون ويون. ميڪسيڪي هدايتڪار [[اليخاندرو گونثالث اِن يارِتو]] (''[[بابيل (فلم)]]''، ''[[برڊمين (فلم)]]''، ''[[دي ريوننٽ (فلم)]]''، ''[[باردو، فالس ڪرانيڪل آف اَ هينڊفل آف ٽروٿس]]'')، [[الفونسو ڪوارون]] (''[[اَ لِٽل پرنسس (فلم)]]''، ''[[هيري پوٽر اينڊ دي پرزنر آف اَزڪابان (فلم)]]''، ''[[گريوِٽي (فلم)]]''، ''[[روما (فلم)]]'')، [[گيليرمو ديل ٽورو]] (''[[پينز ليبيرنٿ]]''، ''[[ڪرمسن پيڪ]]''، ''[[دي شيپ آف واٽر]]''، ''[[نائيٽميئر ايلِي (فلم)]]'')، اسڪرپٽ نويس [[گيليرمو اَرّياگا]] ۽ فوٽوگرافر [[ايمانوئل لُبيزڪي]] جديد دور جا سڀ کان گهڻو سڃاتل فلم سازن مان ڪجهه آهن. ===موسيقي ۽ ناچ=== {{Main|ميڪسيڪو جي موسيقي|ميڪسيڪو جو لوڪ ناچ}} [[File:Pedro Infante in Habana, Cuba, c.1950s.jpg|thumb|alt=A black and white portrait of a middle aged man wearing a dark suit, glasses and looking down.|upright|[[پيڊرو اِنفانتي]] بهترين [[رانچيرا]] ڳائڻ وارن مان هڪ هو.]] ميڪسيڪو ۾ قبل از هسپانوي دور کان اڄ تائين موسيقيءَ جي ڊگهي روايت موجود آهي. نوآبادي دور جي گهڻي موسيقي مذهبي مقصدن لاءِ ترتيب ڏنل هئي.<ref>Stevenson, Robert M. ''Music in Mexico: A Historical Survey''. New York: Thomas Y. Crowell 1952</ref><ref>Russell, Craig. "Music: Mesoamerica through Seventeenth Century", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 976–980</ref> يورپي اوپيرا—خاص طور [[اطالوي اوپيرا]]—شروعات ۾ ميڪسيڪي موسيقيءَ جي ڪنسرويٽرين تي غالب رهي ۽ مقامي اوپيرا ترتيب ڏيندڙن تي (انداز ۽ موضوع ٻنهي ۾) گهرو اثر وڌو، پر 19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين ميڪسيڪي قوم پرستيءَ جا عنصر اوپيرائن ۾ ظاهر ٿيڻ لڳا، جيئن [[انيسيتو اورٽيگا ديل ويار]] جي 1871ع جي اوپيرا ''[[گواٽيموٽزين]]''، جيڪا ميڪسيڪو جي دفاع بابت هڪ رومانوي بيان آهي، ۽ جنهن جو مرڪز آخري [[ازٽيڪ]] حڪمران [[ڪواوٽيموڪ]] آهي. ويهين صديءَ جو سڀ کان مشهور ميڪسيڪي موسيقار [[ڪارلوس چاويث]] (1899–1978) آهي، جنهن اصلواڪي موضوعن سان ڇهه سمفنيون ترتيب ڏنيون، ۽ قومي موسيقي کي نئون ساهه ڏنو، [[اورڪيسٽرا سينفونِيڪا ناسيونال]] جو بنياد وڌو.<ref>Hess, Carol A. "Carlos Antonio de Padua Chávez y Ramírez", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 242–43</ref> روايتي ميڪسيڪي موسيقيءَ ۾ [[مارياچي]]، [[باندا (موسيقي)]]، [[نورتيئنو (موسيقي)]]، [[رانچيرا]] ۽ [[ڪوريدو]] شامل آهن. ڪوريدو خاص ڪري [[ميڪسيڪي انقلاب]] (1910–20) دوران تمام مقبول رهيا، ۽ جديد دور ۾ [[نارڪوڪوريدو]] پڻ شامل آهن. 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ نوجوانن پاران راڪ اينڊ رول کي اختيار ڪرڻ سان ميڪسيڪو اُن دور جي بين الاقوامي ڪائونٽر ڪلچر تحريڪ ۾ شامل ٿيو. ميڪسيڪو ۾ مقامي راڪ ثقافت 1960ع جي پڇاڙيءَ واري وڏي ڪائونٽر ڪلچرل ۽ سياسي تحريڪ سان گڏجي وئي، جنهن جي اوج 1968ع جي احتجاجن ۾ ٿي، ۽ پوءِ اها ڪائونٽر ڪلچر بغاوت ''[[لا اوندا]]'' (لهر) ڏانهن رخ ڪري وئي.<ref>Zolov, Eric. "Counterculture", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 363–368</ref><ref>Zolov, Eric. ''Refried Elvis: The Rise of Mexican Counterculture''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 1999.</ref> روزمرهه ۾ گهڻا ميڪسيڪي جديد موسيقي ٻڌن ٿا، جيئن [[ميڪسيڪن پاپ موسيقي |پاپ]]، [[ميڪسيڪن راڪ موسيقي|راڪ]] ۽ ٻيا، جيڪي اسپيني ۽ انگريزي ٻولين ۾ هوندا آهن. [[ميڪسيڪو جو لوڪ ناچ]] پنهنجي موسيقيءَ سان گڏ گهڻو علائقائي ۽ روايتي آهي. 1952ع ۾ قائم ٿيل [[باليت فولڪلوريڪو دي ميڪسيڪو]]، [[پالاسيو دي بياس آرٽس]] ۾ علائقائي پوشاڪ سان گڏ قبل از هسپانوي دور کان ميڪسيڪي انقلاب تائين جي موسيقي ۽ ناچ پيش ڪري ٿو.<ref>"An Introduction to the Ballet Folklórico de México" ([https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/an-introduction-to-the-ballet-folklorico-de-mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002071831/https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/an-introduction-to-the-ballet-folklorico-de-mexico/|date=2 October 2021}}). Accessed 15 May 2022.</ref> ميڪسيڪو مان عالمي سطح تي ڪاميابي جا ڪجهه مثال [[لوس لوبوس]]، [[مانا]] ۽ [[ڪارلوس سانتانا]] آهن؛ ان حوالي سان [[راڪ اينڊ رول هال آف فيم]] بابت ذڪر پڻ ڪيو وڃي ٿو. ===ميڊيا=== {{Further|ميڪسيڪو جي ٽيليويزن|ميڪسيڪو جي اخبارن جي فهرست|ميڪسيڪو جي رسالن جي فهرست}} [[File:TELEVISA_CHAPULTEPEC.jpg|thumb|[[ٽيليويزا]] جو هيڊڪوارٽر، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾]] ''[[ٽيلي نوويلا]]''، يعني [[صابڻ ڊراما]]، ميڪسيڪو ۾ تمام روايتي آهن؛ اهي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيندا آهن ۽ سڄي دنيا ۾ ڏٺا ويندا آهن. ميڪسيڪو [[تعليمي تفريح]] ۾ اڳواڻ رهيو، جتي ٽي وي پروڊيوسر [[ميگوئل سابيدو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ “سماجي تبديلي لاءِ صابڻ ڊراما” ٺاهيا. “سابيدو طريقو” بعد ۾ ڪيترن ٻين ملڪن ۾ اختيار ڪيو ويو، جن ۾ ڀارت، پيرو، ڪينيا ۽ چين شامل آهن.<ref>Hanna Rosin, "Life Lessons: How Soap Operas Can Change the World", ''The New Yorker'', 5 June 2006, pp. 40–45.</ref> 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ميڪسيڪي حڪومت ڄمڻ جي بلند شرح کي گهٽائڻ لاءِ گهرو منصوبه بنديءَ جي فروغ ۾ هڪ ٽيلي نوويلا کي ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو.<ref>[[Gabriela Soto Laveaga|Soto Laveaga, Gabriela]], "'Let's become fewer': Soap operas, contraception, and nationalizing the Mexican family in an overpopulated world." ''Sexuality Research and Social Policy''. September 2007, vol. 4, no. 3 pp. 19–33.</ref> حڪومتي ٻٽي ٻولين وارا ريڊيو اسٽيشن—جيڪي اسپيني ۽ اصلواڪي ٻولين ۾ نشر ڪندا هئا—اصلواڪن جي تعليم لاءِ (1958–65) هڪ اوزار رهيا، ۽ 1979ع کان [[اِنسٽيٽوٽو ناسيونال اِنڊيخينِستا]] ٻٽي ٻولين وارن ريڊيو اسٽيشنن جو قومي نيٽورڪ قائم ڪيو آهي.<ref>Dillingham, A.S. ''Oaxaca Resurgent: Indigeneity, Development, and Inequality in Twentieth-Century Mexico''. Stanford: Stanford University Press 2021, 47–49, 69–70. {{ISBN|978-1-5036-2784-0}}</ref> 2013ع ۾ ٽيليڪميونيڪيشن صنعت ۾ وڏي سڌاري آئي، جنهن سان نوان براڊڪاسٽ ٽيليويزن چينل ٺهيا. ڊگهي عرصي تائين نيٽورڪن جو تعداد محدود رهيو، جتي [[ٽيليويزا]] وٽ عملي طور هڪ اجاره داري هئي؛ [[ٽي وي اَزٽيڪا]] ۽ [[اِيماخين ٽيليويژن]] پڻ اهم هئا. نئين ٽيڪنالاجيءَ سبب پرڏيهي سيٽلائيٽ ۽ ڪيبل ڪمپنين جي داخلا ممڪن ٿي. ميڪسيڪو لاطيني آمريڪا جو پهريون ملڪ بڻيو، جنهن اينالاگ کان مڪمل ڊجيٽل نشرياتي نظام ڏانهن منتقلي ڪئي.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. accessed 4 May 2022</ref> ===کاڌ خوراڪ=== {{Main|ميڪسيڪو جي کاڌ خوراڪ}} {{See also|ميڪسيڪو جي شراب|ميڪسيڪو جي ريسٽورنٽن جي فهرست}} [[File:Comida en la Feria del Mole 2014 12.JPG|thumb|''[[Mole sauce|مولي ساس]]''، جنهن جون جمهوريه ڀر ۾ درجنين قسمن واريون شڪليون آهن، ''ميڪسيڪاني داد'' جي علامت طور ڏٺي وڃي ٿي<ref name="Mole">{{cite web|title=El mole símbolo de la mexicanidad|url=http://www.cultura.gob.mx/turismocultural/cuadernos/pdf12/articulo4.pdf|publisher=CONACULTA|access-date=27 September 2016}}</ref> ۽ ان کي ميڪسيڪو جو قومي کاڌو پڻ سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mole"/>]] هاڻوڪي ميڪسيڪي کاڌ خوراڪ جي شروعات اسپيني نوآبادي دور ۾ ٺهي، جنهن ۾ [[اسپين]] جي کاڌن ۽ مقامي اصلواڪي جزن جو ميلاپ شامل هو.<ref>{{cite web| url = http://projects.ups.edu/jlago/spring2003/250a/jlkeller/ | title = History and influences of Mexican food. | author = University of Puget Sound | archive-url = https://web.archive.org/web/20111208232651/http://projects.ups.edu/jlago/spring2003/250a/jlkeller/ | archive-date = 8 December 2011}}</ref> ميڪسيڪو جا مقامي کاڌا [[corn|مڪئي]]، [[مرچ|مرچ واريون ڀاڄيون]]، [[ڪلَباثا]]، [[ايوڪاڊو]]، [[مٺا آلو]]، [[ٽرڪي (کاڌو)|ٽرڪي]]، ڪيترين قسمن جا [[لوبيا]]، ۽ ٻيا ميوا ۽ مصالحا شامل آهن. اهڙيءَ ريت، اڄ استعمال ٿيندڙ ڪجهه پکائڻ جا طريقا به قبل از ڪولمبس ماڻهن کان ورثي ۾ مليا، جيئن مڪئي جي [[نڪسٽامالائيزيشن]]، زمين جي سطح تي اوونن ۾ کاڌو پچائڻ، ۽ [[مولڪاخيتي]] ۽ [[ميٽاتي]] تي پيسڻ. اسپينين سان گڏ سور، ڳئون ۽ مرغيءَ جو گوشت آيو؛ [[مرچ داڻا (ٻوٽو)|مرچ داڻا]]، کنڊ، کير ۽ ان جون سموريون شيون، ڪڻڪ ۽ چانور، ترش ميوا، ۽ ٻين ڪيترن جزن جو اهو مجموعو به آيو جيڪو ميڪسيڪين جي روزاني خوراڪ جو حصو بڻيو. انهن ٻن هزارين سالن پراڻين کاڌي جي روايتن جي ملاقات مان [[پوثولي]]، [[مولي ساس]]، [[بارباڪوئا]] ۽ [[تامالي]] پنهنجي هاڻوڪن صورتن ۾ پيدا ٿيا؛ [[چاڪليٽ]]، ڪيترين قسمن جي [[ميڪسيڪن مانيون]]، [[ٽيڪو]] ۽ [[ميڪسيڪي اسٽريٽ فوڊ]] جو وسيع ذخيرو به وجود ۾ آيو. [[اٽو لي]]، [[چامپورادو]]، کيري چاڪليٽ ۽ [[اَگواس فريسڪاس]] جهڙا مشروب ٺهيا؛ [[اَسِترون]] ۽ قلميس ٿيل مٺاين جي پوري قطار، [[رومپوپي]]، [[ڪاخيتا]]، [[خيريڪايا]] ۽ اهڙين سواد ڀرين شين جو اهو وڏو ذخيرو پڻ ٺهيو، جيڪي سڄي ملڪ ۾ راهبن جي ڪنوَنٽن ۾ تيار ٿينديون هيون. 2005ع ۾ ميڪسيڪو يونيسڪو جي [[عالمي ورثي وارا ماڳ]|عالمي ورثي] لاءِ پنهنجي کاڌي جي روايت جي اميدواري پيش ڪئي؛ اهو پهريون ڀيرو هو جو ڪنهن ملڪ اهڙي مقصد لاءِ پنهنجي کاڌي جي روايت پيش ڪئي.<ref>{{cite web|author=La Crónica de Hoy|date=20 September 2005|title=Presentan en París candidatura de gastronomía mexicana|url=http://www.cronica.com.mx/nota.php?id_nota=203109|access-date=19 January 2018|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023074402/http://www.cronica.com.mx/nota.php?id_nota=203109}}</ref> نتيجو منفي نڪتو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪميٽي ميڪسيڪي کاڌي ۾ [[corn|مڪئي]] جي اهميت تي مناسب زور نه ڏنو.<ref>{{cite web|author=esmas.com|date=25 November 2005|title=Cocina mexicana, fuera de la UNESCO|url=http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/492975.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023074402/http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/492975.html|archive-date=23 October 2012}}</ref> نومبر 2010ع ۾، يونيسڪو [[غير مادي ثقافتي ورثو|غير مادي ثقافتي ورثي]] طور ميڪسيڪي کاڌ خوراڪ کي تسليم ڪيو.<ref name="GastronomiaPatrimonio">{{citation|title=Cocina, fiesta y cantos mexicanos reconocidos por UNESCO|date=16 November 2010|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/723787.html|publisher=[[El Universal (Mexico City)|ايل يونيورسال]] (اخبار)|access-date=19 January 2018|archive-date=24 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024140247/http://www.eluniversal.com.mx/notas/723787.html}}</ref> اپريل 2019ع ۾، [[ڊانيئيلا سوٽو اِنيس]] کي ''دي ورلڊز بيسٽ 50 ريسٽورنٽس'' پاران دنيا جي بهترين عورت شيف قرار ڏنو ويو، ۽ 2023ع ۾ [[ايلينا ريگاداس]] بابت پڻ اهڙو ذڪر ٿيو.<ref>{{citation|title=Latina chef Daniela Soto-Innes is youngest to be named 'World's Best Female Chef'|date=26 April 2019|url=https://www.nbcnews.com/news/latino/latina-chef-daniela-soto-innes-youngest-be-named-world-s-n998946|website=NBC News|access-date=12 July 2019}}</ref> ===راندين=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ راندين}} [[File:Sobrevuelos_CDMX_IMG_5971_(25513748117).jpg|thumb|[[اَزٽيڪا اسٽيڊيم]]، [[ميڪسيڪو سٽي]]]] ميڪسيڪو ۾ منظم راندين جي شروعات گهڻو ڪري 19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان ڳڻبي آهي، جڏهن⁠تہ [[سانن جي لڙائي]] (بل فائيٽنگ) جي ڊگهي تاريخ شروعاتي نوآبادي دور تائين وڃي ٿي. شروعاتي جمهوري دور جي سياسي افراتفريءَ جي جاءِ جڏهن [[پورفيرياتو]] جي استحڪام ورتي، تڏهن منظم رانديون عوامي وندر بڻيون، ۽ ضابطن ۽ اختيارين جي نگرانيءَ هيٺ منظم راند جوڙجڪ پيدا ٿي. 1880ع واري ڏهاڪي ۾ بيس بال گڏيل رياستن مان ۽ ڪيوبا جي وسيلي پڻ آيو، ۽ منظم ٽيمون ٺهيون. ميڪسيڪي انقلاب کان پوءِ حڪومت راندين کي سرپرستي ڏني ته جيئن سياسي افراتفري ۽ تشدد بابت بين الاقوامي تصور جو مقابلو ڪري سگهجي.<ref name="Baker"/> ميڪسيڪو جي سڀ کان مقبول راند ايسوسيئيشن فٽبال آهي. [[سمر اولمپڪس 1968ع]] جي ميزبانيءَ جي بولي جو مقصد عالمي سطح تي ميڪسيڪو جي مرتبي کي اُڀارڻ هو. حڪومت راندين جي سهولتن ۽ ٻين ڍانچن تي تمام گهڻو خرچ ڪيو ته جيئن رانديون ڪامياب ٿين، پر انهن خرچن سبب سماجي پروگرامن تي گهٽ خرچ ڪرڻ بابت عوامي ناراضگي به وڌي.<ref name="Baker">Baker, Shannon L. and William H. Beezley, "Sports", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 1370-1372</ref> 1968ع ۾ [[ميڪسيڪو سٽي]] [[ سمر اولمپڪس 1968ع]] جي ميزبان ٿي، ۽ اهڙيءَ طرح اها پهرين لاطيني آمريڪي شهر بڻجي وئي جنهن اولمپڪس ميزبان ڪيا.<ref>{{cite web|title=2016 Binational Olympics|date=December 2003|publisher=San Diego Metropolitan|url=http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043448/http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html |archive-date=30 September 2007}}</ref> ميڪسيڪو [[ فيفا ورلڊ ڪپ 1970ع]] ۽ [[فيفا ورلڊ ڪپ 1986ع]] جي ميزباني ڪئي،<ref>{{cite web|title=About CONCACAF|publisher=The Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football (CONCACAF)|url=http://www.concacaf.com/about.asp|access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006070253/http://www.concacaf.com/about.asp |archive-date=6 October 2007}}</ref> ۽ [[فيفا ورلڊ ڪپ 1926ع ]] ۾ ڪيناڊا ۽ گڏيل رياستن سان گڏ گڏيل ميزبان هوندو. 1970ع ۽ 1986ع جي ميزبانيءَ جي پسمنظر سان، ميڪسيڪو مردن جي ورلڊ ڪپ کي ٽن ڀيرا ميزبان يا گڏيل ميزبان بڻجڻ وارو پهريون ملڪ بڻجندو.<ref>{{cite news |last=Wamsley |first=Laurel |date=June 16, 2022 |title=The U.S. cities hosting the 2026 World Cup are announced |url=https://www.npr.org/2022/06/16/1105562734/us-cities-hosting-2026-world-cup-announcement |publisher=[[NPR]] |access-date=April 16, 2023}}</ref> [[Image:100_años_del_natalicio_del_Santo_-i---i-_(36184746106).jpg|thumb|[[ايل سانتو]]، سڀ کان علامتي ميڪسيڪي ''[[Lucha libre|لوچا ليبري]]'' پهلوانن مان هڪ]] ميڪسيڪو [[پيشه ور باڪسنگ]] ۾ بين الاقوامي طاقت آهي.<ref name="sports">{{citation|website=Marca Claro |url=https://www.marca.com/claro-mx/otros-deportes/2018/10/12/5bc012eb46163f49598b45b1.html|title=Los mejores deportistas mexicanos de la historia|date=12 October 2018|access-date=11 July 2019|language=es|trans-title=The best Mexican athletes in history}}</ref> [[اولمپڪس ميڪسيڪو ۾]] چودهن اولمپڪ باڪسنگ تمغا ماڻي چڪو آهي.<ref>{{citation|website=Caliente.mx|url=https://mexico.as.com/mexico/2016/08/16/album/1471303609_523251.html|title=Los medallistas que ha tenido el Box Olímpico mexicano|language=es|trans-title=The Mexican Olympic boxing medal winners|access-date=11 July 2019|date=15 August 2016}}</ref> ميڪسيڪي پيشه ور بيس بال ليگ جو نالو [[Liga Mexicana de Beisbol|ليگا ميڪسيڪانا دي بيسبول]] آهي. جيتوڻيڪ اها عام طور گڏيل رياستن، ڪيريبين ملڪن ۽ جاپان جيتري مضبوط نه هوندي، پر [[ميڪسيڪو نيشنل بيس بال ٽيم|ميڪسيڪو]] ڪيترائي بين الاقوامي بيس بال لقب حاصل ڪري چڪو آهي.<ref>{{citation|website=Medio Tiempo|url=https://www.mediotiempo.com/beisbol/mexico-historia-exito-serie-mundial-ligas-menores|title=México, una historia de éxito en la Serie Mundial de Ligas Menores|language=es|trans-title=Mexico, a history of success in the Minor League World Series|date=25 August 2010|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{citation|website=Medio Tiempo|url=https://www.mediotiempo.com/beisbol/mexico-es-campeon-en-el-mundial-sub-23-de-beisbol|title=México es Campeón en el Mundial Sub-23 de beisbol|language=es|trans-title=Mexico is the World Baseball Champion in the Under-23 bracket|date=29 October 2018|access-date=12 July 2019}}</ref> ''[[لوچا ليبري]]'' (فري اسٽائيل پيشه ور ڪُشتي) پڻ وڏو هجوم ڇڪيندڙ راند آهي، جنهن جون قومي پروموشنز [[اي اي اي]]، [[سي ايم ايل ايل]] ۽ ٻيون آهن.<ref name="sports"/> جانورن جي حقن وارن ڪارڪنن جي پابنديءَ وارين ڪوششن باوجود، سانڍن جي لڙائي ملڪ ۾ مقبول رهي ٿي، ۽ تقريباً سڀ وڏن شهرن ۾ سانڍن جا اَريانا موجود آهن. [[پلازا ميڪسيڪو]]، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾، جنهن ۾ 45,000 ماڻهو ويهي سگهن ٿا، دنيا جو سڀ کان وڏو سانڍن جو اَريانا آهي.<ref>{{citation|website=Don Quijote|title=LOS TOROS EN MÉXICO|language=es|trans-title=Bullfighting in Mexico|access-date=11 July 2019|url=https://www.donquijote.org/es/cultura-mexicana/tradiciones/toros/}}</ref> ==گيلري== <gallery mode="packed-hover" caption="ميڪسيڪو جا ميداني منظر"> File:20091211 - Puerto Penasco -63.jpg File:Cualloenelpicoenero2010.JPG File:Tulum-Seaside-2010.jpg File:Barranca del cobre 2.jpg File:Xel-ha-inlet.jpg File:Los maravillosos Prismas Basálticos..jpg </gallery> ==وڌيڪ ڏسو== {{Refbegin|30em}} * اَنا، ٽيموٿي. ''فورجنگ ميڪسيڪو، 1821-1835''. لنڪن: يونيورسٽي آف نيبرسڪا پريس 1998. * اَيڊمز، رچرڊ اي. ڊبليو. ''پريهسپانڪ ميسواميريڪا''. ٽيون ايڊيشن. نارمن: يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس 2005. * بيزلي، وليم ايچ.، ايڊيٽر. ''اَ ڪمپينين ٽو ميڪسيڪن هسٽري اينڊ ڪلچر''. بليڪويل 2011. {{ISBN|978-1-4051-9057-2}} * بلمر-ٿامس، وِڪٽر، [[John H. Coatsworth|جان ايچ. ڪوٽسورٿ]]، ۽ روبرٽو ڪورٽيس ڪوندي، ايڊيٽر. ''دي ڪيمبرج اِيکونامڪ هسٽري آف لاطيني آميريڪا. وول. 1، دي ڪولونيئل ايرا اينڊ دي شارٽ نائينٽيٿ سينچري''. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 2006. * [[Roderic Ai Camp|ڪيمپ، روڊيرڪ اي آئي]]. ''پوليٽڪس اِن ميڪسيڪو: ڊيموڪريٽڪ ڪانسوليڊيشن اور ڊيڪلائن؟'' (آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2014) * ڪوئروَر، ڊان ايم.، سوزان بي. پاسٽر، ۽ روبرٽ ايم. بفنگٽن. ''ميڪسيڪو: اَين اِنسائيڪلوپيڊيا آف ڪنٽيمپرري ڪلچر اينڊ هسٽري''. سانتا باربرا: اي بي سي ڪليئو 2004. {{ISBN|1-57607-132-4}} * ڊيواس، ڊائِن. ''اربن ليوايٿن: ميڪسيڪو سٽي اِن دي ٽوئنٽيٿ سينچري'' (ٽيمپل يونيورسٽي پريس، 2010) * [[Charles A. Hale|هيل، چارلس اي.]] ''دي ٽرانسفارميشن آف ميڪسيڪن لبرلزم اِن ليٽ نائينٽيٿ-سينچري ميڪسيڪو''. پرنسٽن: پرنسٽن يونيورسٽي پريس 1989. * هيمنٽ، برائن آر. ''روٽس آف اِنسرجنسي: ميڪسيڪن ريجنز 1750-1824''. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 1985. * ڪرڪ ووڊ، برٽن. ''دي هسٽري آف ميڪسيڪو'' (گرين ووڊ، 2000) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224124206/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 |date=24 December 2009 }} * [[Alan Knight (historian)|نائيٽ، ايلن]]. ''دي ميڪسيڪن ريووليشن''. 2 ووليومز. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 1986. * {{cite book|first=Enrique|last=Krauze|author-link=Enrique Krauze|title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996|publisher=Harper Perennial|location=New York|year=1998|isbn=978-0-06-092917-6|page=896|url=https://books.google.com/books?id=ZuuPAAZcKtYC}} * ليِوي، سانتيائگو. ''گُڊ اِنٽينشنز، بيڊ آئوٽڪمز: سوشل پاليسي، اِنفارميليٽي، اينڊ اِيکونامڪ گروٿ اِن ميڪسيڪو'' (بروڪنگز اِنسٽيٽيوشن پريس، 2010). * مِريل، ٽِم ۽ رامون ميرو. ''ميڪسيڪو: اَ ڪنٽري اسٽڊي'' (لائبريري آف ڪانگريس. فيڊرل ريسرچ ڊويزن، 1996) يو ايس سرڪاري دستاويز؛ ڪاپي رائيٽ ناهي [https://archive.org/details/mexicocountrystu00merr_0 آن لائين فري] * {{cite book|editor1-first=Michael C.|editor1-last=Meyer|editor2-first=William H.|editor2-last=Beezley|title=The Oxford History of Mexico|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-511228-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9780195112283/page/n149 736]|url=https://archive.org/details/isbn_9780195112283|url-access=registration}} * ميئر، مائيڪل سي.، وليم ايل. شرمين، ۽ سوزن ايم. ڊيڊز. ''دي ڪورس آف ميڪسيڪن هسٽري'' (ستون ايڊيشن.) (آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2002) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202103530/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 |date=2 February 2011 }} * رُگلي، ٽيري. ''ايپڪ ميڪسيڪو: اَ هسٽري فرام ارليئسٽ ٽائيمز''. نارمن: يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس 2020. {{ISBN|978-0-8061-6707-7}} *[[Eric Van Young|وين يَنگ، ايريڪ]]. ''اسٽورمي پاسيج: ميڪسيڪو فرام ڪالوني ٽو ريپبلڪ، 1750-1850''. لينهام ايم ڊي: روومين اينڊ لٽل فيلڊ 2022. {{ISBN|978-1-4422-0901-5}} * وِنسن، بين، ٽيون. ''بيفور مِسٽيظاخي: دي فرنٽيئرز آف ريس اينڊ ڪاسٽ اِن ڪولونيئل ميڪسيڪو''. نيو يارڪ: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 2018. * ورنر، مائيڪل ايس. ايڊيٽر. ''اِنسائيڪلوپيڊيا آف ميڪسيڪو: هسٽري، سوسائٽي اينڊ ڪلچر'' (2 ووليوم 1997) 1440 صفحا [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124111608/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 |date=24 January 2010 }} * {{cite book |last=Werner |first=Michael S. |title=Concise Encyclopedia of Mexico |url=https://books.google.com/books?id=Qxp-GWiDPioC&pg=PA386 |date=January 2001 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-57958-337-8 }} {{Refend}} ==حوالا== {{حوالا}} smqvwiyr1t9b7ntbtdz998sz5mrxhju 380801 380800 2026-05-26T10:52:40Z Memon2025 21315 380801 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = يونائيٽيڊ ميڪسيڪن اسٽيٽس | common_name = Mexico | native_name = ايستادوس يونيدوس ميڪسيڪنوس | image_flag = Animated-Flag-Mexico.gif | image_coat = Coat of arms of Mexico.svg | alt_coat = فائل:Seal of the Government of Mexico (linear).svg | symbol_type = Coat of arms | national_motto = | national_anthem = "ميڪسيڪو جو قومي ترانو"<br/>{{small|({{lang-en|"Mexican National Anthem"}})}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[فائل:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</div> | image_map = MEX orthographic.svg | map_width = 200px | capital = [[ميڪسيڪو شهر]] | largest_city = ميڪسيڪو شهر | official_languages = {{unbulleted list|وفاقي سطح تي{{ref label|engoffbox|b|}} [[اسپيني ٻولي]] (''de facto'')}} | languages_type = [[قومي ٻولي]] | languages = [[اسپيني ٻولي]] | demonym = ميڪسيڪن | government_type = {{nowrap|وفاقي ۽ صدارتي<br/>{{raise|0.13em|آئيني وفاقي ريپبلڪ<ref>{{cite web |format=PDF |location=MX Q|url=http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments /PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511194922/http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archivedate=May 11, 2011 |title=Political Constitution of the United Mexican States, title 2, article 40 |publisher=SCJN |accessdate=August 14, 2010}}</ref><!--end nowrap:-->}}<!--end raise:-->}} | leader_title1 = [[صدر]] | leader_name1 = اينريقي پينا نيئتو کورکي ڪارلوس راميري مارين | legislature = ڪانگريس | upper_house = سينيٽ | lower_house = چيمبر آف ڊپٽيز | sovereignty_type = ميڪسيڪو جي جنگ آزادي | sovereignty_note = [[اسپين]] جي خلاف وڙھي وئي | established_event1 = گريٽو ڊي ڊولورس پڌرنامو | established_date1 = 16 ستمبر، 1810ع <ref name="Castro2000" /> | established_event2 = آزادي جي اعلان تي عمل ٿي ويو | established_date2 = 27 ستمبر، 1821ع | established_event3 = اسپين ۽ آمريڪي آزاديء جون جنگون | established_date3 = 28 ڊسمبر، 1836ع | established_event4 = [[ميڪسيڪو]] جو پھريون آئين | established_date4 = 4 آڪٽوبر، 1824ع | established_event5 = ٻيون آئين | established_date5 = 5 فيبروري، 1857ع | established_event6 = موجودہ آئين | established_date6 = 5 فيبروري، 1917ع | area_km2 = 19,72,550 | area_footnote = | area_rank = 13th | area_sq_mi = 7,61,606 | percent_water = 2.5 | population_estimate = 123,675,325<ref name="Cuado Resume 2017" /> | population_estimate_year = 2017 | population_estimate_rank = 11th | population_density_km2 = 61 | population_density_sq_mi = 157 | population_density_rank = 142nd | GDP_PPP = {{nowrap|$2.498 trillion<ref name="imf-mx" /><!--end nowrap:-->}} | GDP_PPP_year = 2018 | GDP_PPP_rank = 11th | GDP_PPP_per_capita = $20,028<ref name="imf-mx"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 64th | GDP_nominal = {{nowrap|$1.250 trillion<ref name="imf-mx"/>}} | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_rank = 16th | GDP_nominal_per_capita = $10,021<ref name="imf-mx"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 69th | Gini = 48.2 <!--number only--> | Gini_year = 2014 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini" /> | Gini_rank = | HDI = 0.762 <!--number only--> | HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI" /> | HDI_rank = 77th | currency = [[پيسو]] | currency_code = MXN | time_zone = ''See'' [[Time in Mexico]] | utc_offset = −8 to −5 | utc_offset_DST = −7 to −5 | DST_note = | time_zone_DST = varies | antipodes = | date_format = | drives_on = right | calling_code = [[+52]] | iso3166code = | cctld = [[.mx]] | footnote_a = Article 4.° of the General Law of Linguistic Rights of the Indigenous Peoples.<ref>{{cite web |url=http://www.inali.gob.mx/pdf/LGDLPI.pdf |title=General Law of Linguistic Rights of the Indigenous Peoples |author=INALI |date=March 13, 2003 |accessdate=November 7, 2010}}</ref> | footnote_b = {{note|engfactobox}} Spanish is the ''[[de facto]]'' official language of the Mexican federal government. | recognized_regional_languages = {{hlist |[[اسپيني ٻولي|اسپيني ]]<br>68 [[ميڪسيڪو جون مقامي ٻوليون|مقامي ٻوليون]] <ref>{{cite web|url=http://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Inali.gob.mx |accessdate=July 18, 2014}}</ref>}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |83% [[رومن ڪيٿولڪ]]|%10 ٻيا عيسائي |0.2% ٻيا مذھب|%5 لامذھب |3% جي خبر ناهي}} | area_magnitude = 1 E12 | area = }} '''ميڪسيڪو''' (Mexico) [[اتر آمريڪا]] ۾ واقع هڪ ملڪ آھي. ھي ھڪ وفاقي آئيني جمهوريا آھي. ھنجي اترين سرحدون [[آمريڪا]] جي ڏاکڻين سرحد سان لڳن ٿيون. هن جي اولهه ۾ [[پئسفڪ سمنڊ]]، ڏکڻ ۾ [[گواتيمالا]]، [[بيليز]] ۽ ڪيريبين سمنڊ ۽ اتر ۾ [[ميڪسيڪو جي نار]] آھي. ميڪسيڪو تقريباً 20 لک چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل آھي، ميڪسيڪو ٻن آمريڪا ۾ پنجون ۽ دنيا ۾ 14 سڀ کان وڏو آزاد ملڪ آھي. 11 ڪروڙ جي متوقع آبادي سان، ھي 11ھون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آھي. ميڪسيڪو ۾ اڪٽيھه رياستون ۽ ھڪ وفاقي ضلعو شھر شامل آھن. پري-ڪولمبيئن ميڪسيڪو ۾ انساني موجودگي 8,000 ق.م. کان آهي ۽ هي تهذيب جي ڇهن پاڙن مان هڪ آهي. اها ڇهه ميسوامريڪي تهذيبن جي ميزباني ڪئي جنهن ۾ اولمڪ، مايا، زاپوٽيڪ، ٽيوتيهاڪان ۽ پوروپيچا شامل آهن. علائقي تي ايزٽيڪ تسلط اسپين جي فتح، جنهن نيو اسپين جي ڪالوني قائم ڪئي، کان اڳ ايز ٽيڪ سلطنت، جنهن جو مرڪز اڳوڻي راڄڌاني، ٽينوچٽيٽلان (هاڻي ميڪسيڪو سٽي) ۾ هو، جي صورت ۾ موجود هو. 19 صدي جي شروعات ۾ ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي جنگ سياسي ۽ سماجي معاشي اٿل پٿل جي پٺيان هئي. ميڪسيڪو-آمريڪي جنگ جي نتيجي ۾ 1848ع ۾ اهم علائقائي نقصان ٿيو. سال 1857ع جي آئين ۾ لبرل سڌارا متعارف ڪرايا ويا. گهريلو تڪرار ۽ فرانسيسي مداخلت هڪ سلطنت جي قيام کي تيز ڪيو ۽ بينيٽو جواريز جي اڳواڻي ۾ ريپبلڪن مزاحمت جو مقابلو ڪيو. 19هين صدي ۾ پورفيريو ڊياز جي آمريت جو عروج 1910ع ۾ ميڪسيڪو جي انقلاب کي جنم ڏنو، جنهن ۾ وڏيون تبديليون، جيئن ته سال 1917ع جو آئين، آيون. 20 صدي عيسوي ۾، ميڪسيڪو اهم معاشي ترقي ۽ انهي سان گڏ جبر ۽ فراڊ چونڊ جي مسئلن جو تجربو ڪيو. 20 صدي جي آخر ۾ نيو لبرل پاليسين ڏانهن هڪ تبديلي، مثال طور 1994ع ۾، چيپاس ۾ بدامني جي وچ ۾ اتر آمريڪي آزاد واپاري معاهدي (NAFTA) تي دستخط ڪندي ڏٺو. ميڪسيڪو جي ڊي پي جي لحاظ کان دنيا جي 12هين وڏي معيشت سان ۽ في ماڻهو پيداوار طرفان 12هين وڏي معيشت سان، هڪ نئون صنعتي ۽ ترقي پذير ملڪ آهي. يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ جي تعداد جي لحاظ کان ميڪسيڪو آمريڪا ۾ پهرين ۽ دنيا ۾ ستين نمبر تي آهي. اهو پڻ دنيا جي 17 ميگا تنوع (megadiverse) ملڪن مان هڪ ۽ قدرتي حياتياتي تنوع ۾ پنجين نمبر تي آهي. اهو هڪ اهم سياحتي مقام آهي، سال 2022ع تائين، 4 ڪروڙ 22 لک بين الاقوامي سياحن جي آمد سان، اهو دنيا ۾ ڇهين سڀ کان وڌيڪ گهميل ملڪ آهي. ميڪسيڪو جي وڏي معيشت ۽ آبادي، عالمي ثقافتي اثر ۽ مستحڪم جمهوريت ان کي علائقائي ۽ وچولي طاقت بڻائي ٿي ۽ وڌندڙ طاقت جي طور تي سڃاڻپ ڏني آهي. ميڪسيڪو تازن ڏهاڪن ۾ اهم سياسي، سماجي ۽ معاشي ڪاميابيون حاصل ڪيو آهي. جڏهن ته، لاطيني آمريڪا جي ٻئي ملڪن وانگر، ميڪسيڪو غربت، انتظامي بد عنواني ۽ ڏوهه (جرائم) جي ڪثرت سان جدوجهد جاري رکي ٿو. سال 2006ع کان وٺي، منشيات جي اسمگلنگ جي سنڊيڪيٽن جي وچ ۾ جاري تڪرار 1,27,000 کان وڌيڪ موت جو سبب بڻيل آهي. ميڪسيڪو گڏيل قومن، G20، اقتصادي تعاون ۽ ترقي جي تنظيم (OECD)، ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن (WTO)، ايشيا-پئسفڪ اقتصادي تعاون فورم، آمريڪي رياستن جي تنظيم، لاطيني آمريڪا جي برادري، ڪيريبين رياستن ۽ آرگنائيزيشن آف ايبرو-آمريڪن اسٽيٽس جو ميمبر آهي. == نالي جو پسمنظر== {{Main|ميڪسيڪو جو نالو}} {{lang|nah|[[ميڪسيڪو جو نالو|ميڪسِهڪو]]}} [[ناهواٽل ٻولي]] ۾ [[ايزٽيڪ سلطنت]] جي مرڪزي علائقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح هو، يعني [[ميڪسيڪو جي وادي]] ۽ ان جي ڀرپاسي وارا علائقا، جن جي ماڻهن کي [[ميڪسيڪا]] سڏيو ويندو هو. عام طور اهو خيال ڪيو وڃي ٿو ته واديءَ جو هي [[جغرافيائي نالو]] ئي بعد ۾ [[ايزٽيڪ ٽرپل اتحاد]] لاءِ بنيادي [[قومياتي نالو]] بڻيو، پر امڪان اهو به آهي ته معاملو ان جي ابتڙ هجي.<ref name="Bright2004">{{cite book|author=وليم برائيٽ|title=آمريڪا جي گڏيل رياستن جا اصلي آمريڪي جغرافيائي نالا|url=https://books.google.com/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA281|year=2004|publisher=يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس|isbn=978-0-8061-3598-4|page=281}}</ref> نوآبادي دور (1521–1821) ۾، جڏهن ميڪسيڪو کي [[نئون اسپين]] سڏيو ويندو هو، هي مرڪزي علائقو ’’انٽينڊنسي آف ميڪسيڪو‘‘ جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. 1821ع ۾ جڏهن نئون اسپين [[اسپيني سلطنت]] کان آزادي حاصل ڪري هڪ خودمختيار رياست بڻيو، ته اها انٽينڊنسي [[ميڪسيڪو رياست]] جي نالي سان سڃاتي ويئي، ۽ نئين ملڪ جو نالو ان جي گاديءَ واري شهر [[ميڪسيڪو سٽي]] جي نالي تي رکيو ويو. ملڪ جو سرڪاري نالو حڪومت جي [[حڪومتي شڪل]] بدلجڻ سان گڏ تبديل ٿيندو رهيو آهي. 6 نومبر 1813ع تي [[ڪانگريس آف اناهوآڪ]] جي نمائندن پاران صحيح ڪيل آزاديءَ جي اعلان ۾ هن علائقي کي {{lang|es|[[اتر آمريڪا جي آزاديءَ جو باضابطه اعلان|اميريڪا سيپٽنٽريونال]]}} (اتر آمريڪا) چيو ويو. 1821ع جي [[ايگوالا جو منصوبو]] پڻ {{lang|es|اميريڪا سيپٽنٽريونال}} جو اصطلاح استعمال ڪيو. ٻن موقعن تي (1821–1823 ۽ 1863–1867) ملڪ کي {{lang|es|ايمپيريو ميڪسيڪانو}} ([[ميڪسيڪي سلطنت]]) چيو ويو. ٽنهي وفاقي آئينن (1824، 1857، ۽ 1917ع ـ موجوده آئين) ۾ ملڪ جو نالو {{lang|es|ايسٽاڊوس اونيدوس ميڪسيڪانوس}}<ref>{{cite web|url=http://ierd.prd.org.mx/coy128/hlb.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081101110558/http://ierd.prd.org.mx/coy128/hlb.htm|archive-date=1 نومبر 2008 |title=آئين ۾ ”ايسٽاڊوس اونيدوس ميڪسيڪانوس“ مان ”ميڪسيڪو“ ڏانهن نالي جي تبديلي |language=es|publisher=ierd.prd.org.mx |access-date=4 نومبر 2009}}</ref> — يا ان جو روپ {{lang|es|ايسٽاڊوس-اونيدوس ميڪسيڪانوس}} — استعمال ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=http://www.tlahui.com/politic/politi99/politi8/con1857.htm |title=1857ع جو ميڪسيڪي آئين |language=es |publisher=www.tlahui.com |access-date=30 مئي 2010 |archive-date=5 آڪٽوبر 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005022104/http://www.tlahui.com/politic/politi99/politi8/con1857.htm |url-status=live }}</ref> جيڪي سڀ ’’متحده ميڪسيڪي رياستون‘‘ جي معنيٰ ۾ ترجمو ڪيا ويندا آهن. اصطلاح {{lang|es|ريپوبليڪا ميڪسيڪانا}} (ميڪسيڪي جمهوريه) 1836ع جي [[ست قانون|آئيني قانونن]] ۾ استعمال ٿيو.<ref>{{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823173543/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-date=23 آگسٽ 2013 |title=1836ع جا آئيني قانون |language=es |publisher=Cervantesvirtual.com |date=29 نومبر 2010 |access-date=17 جولاءِ 2013 }}</ref> موجوده آئين جي ناهواٽل ترجمي ۾<ref>{{cite web|access-date=2022-11-29 |language=nah |title=TLANEJNEUILYOTL TLEN SENTIKMASEUALMEJ {{!}} Pan motlajtol ni Ueyi Mexko Amatlanauatili |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/CPEUM_nahuatl_huasteca_potosina.pdf |website=inali.gob.mx}}</ref> سرڪاري نالو ’’ميڪسيڪا سينٽڪ ويڪسٽيئوالوڪو‘‘ آهي،<ref>{{cite web|title=ناهواٽل (هواستيڪا پوٽوسينا) ۾ ميڪسيڪي آئين جي ترجمي ۾ استعمال ٿيل قانوني اصطلاحن جو گلاسري |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/GLOSARIO_nahuatl_huasteca_potosina.pdf}}</ref> جڏهن⁠تہ [[يوڪيٽيڪ مايا ٻولي]] واري نسخي ۾ اهو ’’او مووچ پيٽلوئميلوئوب ميڪسيڪو‘‘ آهي.<ref>{{cite web|access-date=2022-11-29 |title=U ALMEJEN NOJ AꞋALMAJTꞋAANIL U MÚUCHꞋ PÉETLUꞋUMILOꞋOB MÉXICO {{!}} U Noj Aꞌalmajtꞌaanil México ichil a tꞌaan |url=https://www.inali.gob.mx/bicen/pdf/CPEUM_maya.pdf |website=inali.gob.mx}}</ref> حقيقت ۾، ملڪ جي 68 مقامي ٻولين سان گڏ اسپيني ٻولي جي قانوني برابريءَ سبب، سڀني ٻولين ۾ سرڪاري نالي جا پنهنجا ترجما موجود آهن. == تاريخ == {{Main|ميڪسيڪو جي تاريخ}} {{See also|ميڪسيڪو ۾ ڪيٿولڪ چرچ جي تاريخ|ميڪسيڪو جي اقتصادي تاريخ|ميڪسيڪو جي فوجي تاريخ}} === يورپين رابطي کان اڳ مقامي تهذيبون (1519ع کان اڳ) === {{main|ڪولمبس کان اڳ وارو ميڪسيڪو|ميسوامريڪي تاريخي ترتيب}} [[File:Off-center_view_of_Pyramid_of_the_Sun_from_Pyramid_of_the_Moon,_Teotihuacan.jpg|thumb|[[تيئوتيئواڪان]] پنهنجي عروج (1ع کان 500ع) دوران دنيا جو ڇهون وڏو شهر هو]] [[File:Chichen Itza 3.jpg|thumb|[[چيچن اِٽزا]] جي [[مايا شهر]] ۾ [[ڪڪولقان جو مندر (ايل ڪاسٽيلو)]]]] [[File:Painting_of_Tenochtitlan-Tlatelolco_on_Lake_Texcoco_(9755215791).jpg|thumb|[[ٽينوچٽٽلان]] (ميڪسيڪو-ٽينوچٽٽلان) جي فني تصوير، جيڪا [[ايزٽيڪ]] سلطنت جي گادي ۽ ان وقت [[آمريڪا جا وڏا شهر|آمريڪا جو سڀ کان وڏو شهر]] هو. شهر 1521ع ۾ [[ٽينوچٽٽلان جي گهيرو|ٽينوچٽٽلان جي گهيري]] دوران مڪمل طور تباهه ٿيو ۽ پوءِ [[ميڪسيڪو سٽي]] طور ٻيهر تعمير ڪيو ويو.]] ميڪسيڪو ۾ انسانن جا سڀ کان پراڻا آثار [[پٿر جا اوزار]] آهن، جيڪي ميڪسيڪو جي وادي مان مليا آهن ۽ لڳ ڀڳ 10,000 سال پراڻا آهن.{{sfn|Werner|2001|pp=386–}} ميڪسيڪو مڪئي، ٽماٽي ۽ [[فيزيولس|ڦريون]] پوکڻ جو مرڪز رهيو آهي، جنهن زرعي اضافي پيداوار پيدا ڪئي. ان سان [[قديم هندستاني|قديم هند-آمريڪي]] شڪارين کان مستقل زرعي ڳوٺن ڏانهن منتقلي لڳ ڀڳ 5000 ق م کان شروع ٿي.<ref name="EvansWebster2013">{{cite book|author1=Susan Toby Evans|author2=David L. Webster|title=Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia|year=2013|publisher=Routledge|page=54}}</ref> ميسوامريڪا جو تشڪيلاتي دور دنيا جي ڇهن آزاد [[تهذيبن جا ڳهوار]] مان هڪ هو. هن دور ۾ مذهبي ۽ علامتي روايتون، مکئي جي پوک، فني ۽ تعميري مرڪز، ۽ [[ويجيسمل]] (بنياد 20) عددي نظام پيدا ٿيو، جيڪو ميڪسيڪو مان سڄي ميسوامريڪا ۾ پکڙيو.<ref>{{cite book |last=Diehl |first=Richard A. |title=The Olmecs: America's First Civilization |year=2004 |pages=9–25 }}</ref> ڳوٺ وڌيڪ آباديءَ وارا ٿيا، سماجي درجا بندي ٿي، ڪاريگر طبقي وجود ورتو، ۽ اهي [[سردارياڻي رياستن]] ۾ تبديل ٿيا. طاقتور حڪمران مذهبي ۽ سياسي اختيار رکندا هئا ۽ رسوماتي مرڪزن جي تعمير ڪرائيندا هئا.<ref>{{cite book |last=Carmack |first=Robert M. |title=The Legacy of Mesoamerica |year=2016 }}</ref> سڀ کان قديم پيچيده تهذيب [[اولميڪ]] هئي، جيڪا لڳ ڀڳ 1500 ق م کان خليج واري سامونڊي ڪناري تي ڦلي ڦٽي. اولميڪ ثقافتي خاصيتون چياپاس، اوآخاڪا ۽ ميڪسيڪو جي وادي تائين پکڙيون.<ref name="MacLachlan">{{cite book|author=Colin M. MacLachlan|title=Imperialism and the Origins of Mexican Culture|year=2015|page=38}}</ref> اڳ-ڪلاسيڪي دور ۾ [[مايا تهذيب|مايا]] ۽ [[زاپوٽيڪ تهذيب]] ترقي يافته مرڪز قائم ڪيا. پهريان حقيقي [[ميسوامريڪي لکت نظام]] [[ايپي-اولميڪ]] ۽ زاپوٽيڪ ثقافتن ۾ پيدا ٿيا. هي روايت پنهنجي عروج تي ڪلاسيڪي [[مايا هيروگليفڪ لکت]] ۾ پهتي. 1521ع ۾ اسپيني فتح کان پوءِ به مقامي ليکڪ الفابيٽ استعمال ڪندي پنهنجي ٻولين ۾ لکندا رهيا ۽ تصويري متن به ٺاهيندا رهيا.<ref>Restall, Matthew, "A History of the New Philology", 2003</ref> مرڪزي ميڪسيڪو ۾ ڪلاسيڪي دور دوران [[تيئوتيئواڪان]] هڪ فوجي ۽ واپاري سلطنت بڻجي اڀريو. ان جي آبادي 150,000 کان وڌيڪ هئي ۽ هتي ڪولمبس کان اڳ واري آمريڪا جا وڏا [[ميسوامريڪي پيرامڊ]] موجود هئا.<ref>{{cite journal |last=Cowgill |first=George L. |title=State and Society at Teotihuacan, Mexico |year=1997 }}</ref> لڳ ڀڳ 600ع ۾ تيئوتيئواڪان جي زوال کان پوءِ [[سوچيڪالڪو]] ۽ [[چولولا]] جهڙن مرڪزن ۾ مقابلو شروع ٿيو. ايپي-ڪلاسيڪي دور ۾ [[ناهوئا قوم]]ون ڏکڻ ڏانهن وڌيون ۽ مرڪزي ميڪسيڪو ۾ غالب ٿي ويون. 1000–1519ع دوران مرڪزي ميڪسيڪو تي [[ٽولٽيڪ]]، اوآخاڪا تي [[مڪسٽيڪ تهذيب]]، ۽ هيٺاهين مايا علائقن تي [[چيچن اِٽزا]] ۽ [[ماياپان]] مرڪز رهيا. پوسٽ-ڪلاسيڪي دور جي آخر ۾ [[ايزٽيڪ]] سلطنت [[ٽينوچٽٽلان]] مان سياسي ۽ اقتصادي بالادستي قائم ڪئي، جيڪا مرڪزي ميڪسيڪو کان گوئٽي مالا تائين پکڙيل هئي.<ref>{{cite web |title=Ancient Civilizations of Mexico |date=12 January 2017 }}</ref> === اسپيني فتح ۽ نوآبادي دور (1519–1821) === {{Main|ميڪسيڪو تي اسپيني فتح|نئون اسپين}} 1493ع کان ڪيريبين ۾ ڪالونيون قائم ڪرڻ کان پوءِ، [[اسپيني سلطنت]] ميڪسيڪو بابت پهريون ڀيرو 1518ع ۾ [[خوان ڊي گريهالوا]] جي مهم دوران ڄاتو. 1519ع ۾ [[هرنان ڪورٽيس]] [[ويراڪروز]] جو بنياد رکيو ۽ [[ايزٽيڪ سلطنت]] تي اسپيني فتح شروع ٿي. 1521ع ۾ [[ٽينوچٽٽلان جي گرفتاري]] ۽ ان جي کنڊرن تي [[ميڪسيڪو سٽي]] جي تعمير سان 300 ساله نوآبادي دور شروع ٿيو، جنهن ۾ ملڪ کي {{lang|es|نويوا ايسپانيا}} (نئون اسپين) چيو ويو. ميڪسيڪو جي اهميت جا ٻه وڏا سبب هئا: وڏي منظم مقامي آبادي ۽ اتر ميڪسيڪو ۾ چانديءَ جا وڏا ذخيرو.<ref>Lockhart, James & Schwartz, Stuart B., 1983</ref> [[File:Guanajuato_Skyline.jpg|thumb|[[گواناخواتو]] نئين اسپين جي سڀ کان امير شهرن مان هڪ هو]] نئون اسپين ايزٽيڪ سلطنت جي باقيات مان قائم ٿيو. اسپيني حڪمراني جا ٻه ستون رياست ۽ چرچ هئا، ٻئي اسپيني تاج جي اختيار هيٺ. 1493ع ۾ پوپ اسپيني بادشاهت کي مذهبي اختيار ڏنا. 1535ع ۾ [[نئين اسپين جي وائيس رياست]] قائم ٿي. ڪاسٽيلين اسپيني حڪمرانن جي ٻولي هئي ۽ رڳو ڪيٿولڪ مذهب جي اجازت هئي؛ [[ميڪسيڪي انڪوئيزيشن]] غير روايتي عقيدن خلاف ڪارروائي ڪندي هئي.<ref>Chuchiak, John F. IV, 1997</ref> اسپيني فوجون، ڪڏهن مقامي ساٿين سان گڏ، بغاوتون دٻائينديون رهيون. اهم بغاوتن ۾ [[چيچيميڪا جنگ]] (1576–1606)، [[ٽيپيهوآن بغاوت]] (1616–20)، ۽ [[پيئبلو بغاوت]] (1680) شامل آهن. گهڻيون بغاوتون ننڍي پيماني جون هيون.<ref>{{cite book |last=Taylor |first=William B. |title=Drinking, Homicide, and Rebellion in Colonial Mexican Villages |year=1979 }}</ref> === آزاديءَ جو دور (1808–1855) === {{Main|ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي جنگ|پهريون ميڪسيڪي سلطنت|پهريون ميڪسيڪي جمهوريه}} [[File:Plaza de Dolores.JPG|thumb|16 سيپٽمبر 1810ع تي [[ميگيل هيڊالگو ي ڪوسٽيلا]] جو [[دولورس جو نعرو]]، جيڪو ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي شروعات بڻيو]] 1810ع ۾ پادري [[ميگيل هيڊالگو ي ڪوسٽيلا]] ’’خراب حڪومت‘‘ خلاف بغاوت جو اعلان ڪيو، جيڪو [[دولورس جو نعرو]] جي نالي سان مشهور ٿيو. اهو هر سال 16 سيپٽمبر تي ميڪسيڪو جي آزاديءَ جي ڏينهن طور ملهايو ويندو آهي.<ref>{{cite encyclopedia |title=Grito de Dolores |encyclopedia=Encyclopædia Britannica }}</ref> هي بغاوت اسپين تي [[نيپولين]] جي حملي (1808) کان پوءِ پيدا ٿيل سياسي افراتفريءَ سان جڙيل هئي. هيڊالگو 1811ع ۾ قتل ڪيو ويو. آزاديءَ کان پوءِ پهرين 35 سالن تائين ملڪ سياسي بيچينيءَ جو شڪار رهيو.<ref>Van Young, Stormy Passage</ref> 1821ع ۾ [[ٽِن ضمانتن جي فوج]] ميڪسيڪو سٽي ۾ داخل ٿي ۽ آزاديءَ کي حتمي شڪل ملي. [[آگسٽين ڊي اِتربيدي]] پاڻ کي شهنشاهه قرار ڏنو، پر 1823ع ۾ هٽايو ويو. 1824ع ۾ [[پهريون ميڪسيڪي جمهوريه]] قائم ٿيو. صدر [[ويسينتي گويريرو]] 1829ع ۾ غلامي ختم ڪئي، پر کيس قتل ڪيو ويو. بعد ۾ [[انٽونيو لوپيز ڊي سانتا اينا]] سياست تي حاوي رهيو. 1846–48ع جي [[ميڪسيڪو-آمريڪا جنگ]] ۾ ملڪ پنهنجو وڏو اترين علائقو وڃائي ويٺو. آخرڪار 1855ع ۾ [[ايوٽلا جي انقلاب]] سان سانتا اينا جو دور ختم ٿيو. === لبرل دور (1855ع–1911ع) === {{Main|ٻيو ميڪسيڪي جمهوريه|لا ريفورما|ٻيو ميڪسيڪي سلطنت|بحال ٿيل جمهوريه (ميڪسيڪو)|پورفيرياتو}} [[File:Photograph_of_Benito_Juarez.jpg|thumb|upright=.8|left|لبرل صدر [[بينيتو خواريز]]. ميڪسيڪو کي جديد بڻائڻ، خودمختياري بچائڻ ۽ لبرل سڌارن کي اڳتي وڌائڻ جي ڪوششن سبب مشهور، خاص طور 19هين صدي جي وچ واري دور ۾.]] سانتا اينا جي معزولي ۽ لبرلن طرفان شهري حڪومت قائم ڪرڻ کان پوءِ، انهن اهڙا قانون نافذ ڪيا، جن کي هو ترقي لاءِ لازمي سمجهندا هئا. [[لا ريفورما]] لبرل اصولن تحت معيشت ۽ ادارن کي جديد بڻائڻ جي ڪوشش هئي. هنن 1857ع جو نئون [[آئين]] جاري ڪيو، چرچ ۽ رياست کي الڳ ڪيو، چرچ ۽ فوج کان امتيازي حق ({{lang|es|[[فويروس]]}}) ختم ڪيا؛ چرچ جي ملڪيت ۽ مقامي برادرين جي زمينن جي وڪري کي لازمي قرار ڏنو؛ ۽ تعليم کي غير مذهبي (سيڪيولر) بڻايو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Britton |first=John A. |chapter=Liberalism |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |page=739 }}</ref> قدامت پسندن بغاوت ڪئي، جنهن سان 1858ع–61ع ۾ لبرلن ۽ قدامت پسندن جي حڪومتن وچ ۾ [[رفارم جنگ]] شروع ٿي. لبرلن ميدانِ جنگ ۾ قدامت پسند فوج کي شڪست ڏني، پر قدامت پسندن فرانس جي مداخلت وسيلي اقتدار حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. هنن شهنشاهه [[نيپولين ٽيون]] کان درخواست ڪئي ته ميڪسيڪو ۾ يورپي بادشاهه کي رياست جو سربراهه بڻايو وڃي. فرانسيسي فوج ميڪسيڪن کي شڪست ڏئي [[ميڪسيڪو جو ٻيو شهنشاهه|نئين تخت]] تي [[ميڪسيڪو جو ماڪسي ميليئن پهريون|ماڪسي ميليئن ھابسبرگ]] کي ويهاريو، جنهن کي ميڪسيڪي قدامت پسندن جي حمايت حاصل هئي.<ref name="Hamnett 719–20">{{cite encyclopedia |last=Hamnett |first=Brian |chapter=Benito Juárez |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=719–20 }}</ref> [[بينيتو خواريز]] جي اڳواڻي هيٺ لبرل جمهوريه اندروني جلاوطنيءَ ۾ حڪومت ڪندي رهي، پر 1865ع ۾ آمريڪي گهرو جنگ ختم ٿيڻ کان پوءِ آمريڪي حڪومت ميڪسيڪي جمهوريه جي مدد ڪرڻ لڳي. فرانسيسي فوج پنهنجي حمايت واپس ورتي، پر ماڪسي ميليئن ميڪسيڪو ۾ ئي رهيو؛ جمهوري فوجن هن کي ڦاسي/گوليءَ وسيلي قتل ڪيو. “بحال ٿيل جمهوريه” ۾ خواريز ٻيهر صدر بڻيو، جنهن کي “مشڪل ۾ پيل جمهوريه جي مجسمي” طور پيش ڪيو ويو.<ref name="Hamnett 719–20"/> قدامت پسند فوجي طور شڪست خورده ۽ سياسي طور بدنام ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هنن فرانس سان گڏجي ڪم ڪيو، ۽ لبرل ازم حب الوطنيءَ سان مترادف بڻجي ويو.<ref>Britton, "Liberalism" p. 740.</ref> ميڪسيڪي فوج، جيڪا نوآبادي دور جي شاهي فوج ۽ پوءِ شروعاتي جمهوريه جي فوج مان نڪتل هئي، ٽٽي پئي، ۽ رفارم جنگ ۽ فرانس سان ٽڪراءَ مان نوان فوجي اڳواڻ اُڀريا. انهن مان نمايان [[پورفيريو دياث]] هو، جيڪو {{lang|es|[[پويبلا جي جنگ|سينڪو ڊي مايو]]}} جو هيرو هو. هن شهري اقتدار چاهيو ۽ 1867ع ۾ خواريز جي ٻيهر چونڊ کي چئلينج ڪيو.<ref name="Sullivan 736–38">{{cite encyclopedia |last=Sullivan |first=Paul |chapter=Sebastián Lerdo de Tejada |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=736–38 }}</ref> دياث بغاوت ڪئي پر خواريز کيس شڪست ڏني. خواريز 1872ع ۾ عهدي تي ئي فوت ٿي ويو. لبرل [[سيباسٽيان ليردو دي تيخادا]] صدر بڻيو ۽ قانون جي حڪمراني، امن ۽ نظم لاءِ “رياستي مذهب” جهڙي سوچ پيش ڪئي. جڏهن ليردو ٻيهر چونڊ لاءِ بيٺو ته دياث شهري صدر خلاف [[ٽڪسٽيپيڪ جو منصوبو]] جاري ڪري بغاوت ڪئي. دياث کي وڌيڪ حمايت ملي ۽ هن گوريلا جنگ وڙهي. جڏهن دياث جي فتح ويجهو هئي ته ليردو جلاوطنيءَ ۾ هليو ويو.<ref name="Sullivan 736–38"/> [[File:Edouard Manet 022.jpg|thumb|''[[شهنشاهه ماڪسي ميليئن جي سزايابي]]''، جون 1867ع. جنرل [[توماس ميخيا]] (کاٻي)، ماڪسي ميليئن (وچ)، جنرل [[ميگيل ميرامون]] (ساڄي). پينٽنگ: [[ايدوار مانيه]]، 1868ع]] 1810ع کان 1876ع تائين جي افراتفري کان پوءِ، لبرل جنرل [[پورفيريو دياث]] جي 35 ساله حڪمراني (1876ع–1911ع) دوران ميڪسيڪو جديد ٿيو؛ هي دور “نظم ۽ ترقي” مان هڪ طور بيان ڪيو ويندو آهي. [[پورفيرياتو]] ۾ اقتصادي استحڪام ۽ واڌ، پرڏيهي سيڙپ ۽ اثر، [[ميڪسيڪو ۾ ريل آمد و رفت|ريلوي نيٽورڪ]] ۽ ٽيليڪميونيڪيشنز جي توسيع، ۽ هنر ۽ سائنس ۾ سيڙپ شامل هئي.<ref>{{cite web |website=Inside Mexico.com |url=https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/ |title=El Porfiriato en Mexico |date=2 February 2018 |access-date=18 July 2019 |author=Adela M. Olvera |language=es |trans-title=The Porfirio Era in Mexico |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326165321/https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/ |url-status=live }}</ref> دياث مشيرن جي هڪ گروهه سان حڪمراني ڪئي، جيڪي {{lang|es|[[سيئينتيفيڪوس]]}} (‘سائنسدان’) جي نالي سان سڃاتا ويا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Buchenau |first=Jürgen |chapter=Científicos |title=[[Encyclopedia of Mexico]] |pages=260–265 }}</ref> حڪومت [[پازيٽووزم]] کان متاثر هئي.<ref name="cientifico">{{cite encyclopedia |chapter=cientifico |chapter-url=https://www.britannica.com/topic/cientifico |title=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=7 February 2017 |language=en |archive-date=7 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113443/https://www.britannica.com/topic/cientifico |url-status=live }}</ref> هنن الٰهيات ۽ [[آئيڊيئلزم]] کي رد ڪري ترقي لاءِ سائنسي طريقن کي ترجيح ڏني. سيڪيولر تعليم هن نظام جو اهم حصو هئي. دياث جي حڪومت [[ياڪي جنگيون|ياڪي]] خلاف ڊگهي تڪرار ۾ ڦاسي رهي، جنهن جو انجام [[ياڪي]] ماڻهن کي زور زبردستي [[يوڪاتان]] ۽ [[اوآخاڪا]] ڏانهن منتقل ڪرڻ تي ٿيو. دياث [[جيمس ڪريلمين]] کي انٽرويو ۾ چيو ته هو 1910ع جي چونڊن ۾ نه بيهندو، جڏهن هو 80 ورهين جو ٿيندو. مخالفت دٻايل هئي ۽ نون اڳواڻن لاءِ رستا گهٽ هئا. هن اعلان سان سياسي سرگرميءَ ۾ تيزي آئي، جنهن ۾ امير زميندار گهراڻي جي پٽ [[فرانسسڪو آءِ ماديرو]] جي غير متوقع اميدواري به شامل هئي. جڏهن دياث فيصلو بدلائي پاڻ چونڊن ۾ بيٺو ۽ ماديرو کي قيد ڪيو، تڏهن ماديرو کي حيران ڪندڙ عوامي حمايت ملي. === ميڪسيڪي انقلاب (1910ع–20ع) === {{Main|ميڪسيڪي انقلاب}} [[File:Francisco_I_Madero.jpg|thumb|upright=.8|left|[[فرانسسڪو آءِ ماديرو]]، جنهن 1910ع جي ڌانڌليءَ واري چونڊ ۾ دياث کي چئلينج ڪيو ۽ جڏهن دياث مئي 1911ع ۾ استعيفا ڏيڻ تي مجبور ٿيو، تڏهن ماديرو صدر چونڊيو ويو]] ميڪسيڪي انقلاب ڏهه ساله وڏو تبديلي آڻيندڙ تڪرار هو،<ref>Benjamin, Thomas. ''La Revolución: Mexico's Great Revolution as Memory, Myth, and History''. 2000</ref> جنهن کي “اهو واءُ، جيڪو ميڪسيڪو کي وھي ويو” به سڏيو ويو.<ref>{{cite book |last1=Brenner |first1=Anita |title=The Wind that Swept Mexico |date=1 January 1984 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-79024-7 |edition=New }}</ref> هن جو آغاز 1910ع جي ڌانڌليءَ واري چونڊ کان پوءِ دياث خلاف بغاوتن سان ٿيو: مئي 1911ع ۾ دياث استعيفا ڏني، باغي فوجون هٿيار رکي ويون، عبوري صدارت قائم ٿي ۽ خزاں 1911ع ۾ ماديرو چونڊجي آيو. [[ڏهه ڏکوئيندڙ ڏينهن|فيبروري 1913ع]] ۾ آمريڪا جي حمايت سان فوجي بغاوت ماديرو جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪري ڇڏيو، ۽ [[وفاقي فوج]] جي جنرل [[وڪٽوريانو اوئرتا]] جي ايجنٽن ماديرو کي قتل ڪيو. [[وليم هوورڊ ٽافٽ]] جي آمريڪي انتظاميا اوئرتا جي بغاوت جي حمايت ڪئي، پر مارچ 1913ع ۾ جڏهن ڊيموڪريٽ [[ووڊرو ولسن]] صدر ٿيو ته هن اوئرتا جي حڪومت کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ آئين پسندن کي هٿيارن جي وڪري جي اجازت ڏني. ولسن 1914ع ۾ [[ويراڪروز تي آمريڪي قبضي]] لاءِ فوجون موڪليون.<ref>{{cite web|website=Library of Congress|title=The Mexican Revolution and the United States...|url=http://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|access-date=18 July 2019|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051634/http://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|url-status=live}}</ref> اتر ۾ اوئرتا مخالف اتحاد ( [[آئين پسند فوج]] )، [[ڪوآهويلا جو گورنر]] [[وينوستيانو ڪاررانسا]] جي اڳواڻي ۾، ۽ ڏکڻ ۾ [[اميليانو ساپاتا]] جي هارين واري فوج 1914ع ۾ وفاقي فوج کي شڪست ڏني، ۽ ملڪ ۾ رڳو انقلابي قوتون رهجي ويون.<ref name="Matute"/> اوئرتا خلاف ڪاميابي کان پوءِ سياسي حل ڪڍڻ جي ڪوشش ٿي، پر اتحاد ٽٽي پيو ۽ ميڪسيڪو ٻيهر گهرو جنگ ۾ داخل ٿيو. آئين پسند جنرل [[پانچو وِيلا]] ڪاررانسا کان ڌار ٿي ساپاتا سان گڏ ٿيو. ڪاررانسا جي بهترين جنرل [[آلوارو اوبريگون]] 1915ع ۾ [[سيلايا جي جنگ]] ۾ وِيلا کي شڪست ڏني، ۽ وِيلا جون فوجون ٽٽي ويون. ڪاررانسا صدر بڻيو ۽ آمريڪا هن جي حڪومت کي تسليم ڪيو.<ref name="Matute"/> ساپاتا جي ڏاکڻي فوجن گوريلا جنگ جاري رکي. 1915ع ۾ شڪست کان پوءِ وِيلا [[ڪولمبس، نيو ميڪسيڪو]] تي ڇاپو هنيو، جنهن کان پوءِ آمريڪا [[پانچو وِيلا مهم|10,000 فوجي]] موڪليا، پر وِيلا کي پڪڙي نه سگهيا. ڪاررانسا اتر ميڪسيڪو ۾ آمريڪي فوجن جي موجودگيءَ جي مخالفت ڪئي؛ آمريڪي فوجون پوءِ واپس هليون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ آمريڪا پهرين عالمي جنگ ۾ داخل ٿي ويو.<ref>{{cite web|website=U.S. Department of State archive|date=20 January 2009|access-date=18 July 2019|title=Punitive Expedition in Mexico, 1916–1917|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm|archive-date=15 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615184624/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm|url-status=live}}</ref> انقلاب کي اڪثر اندروني سمجھيو ويندو آهي، پر ان ۾ بين الاقوامي پهلو به هئا:<ref>Katz, Friedrich. ''The Secret War in Mexico''.</ref> 1917ع ۾ جرمني [[زِمرمان ٽيليگرام]] ذريعي ميڪسيڪو کي پاڻ سان ملائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته جيئن آمريڪا ۽ ميڪسيڪو ۾ جنگ ڀڙڪي ۽ ميڪسيڪو کي 1846–48ع واري جنگ ۾ وڃايل علائقو واپس ملي، پر ميڪسيڪو غير جانبدار رهيو.<ref>{{cite web|website=The National WWI Museum and Memorial|title=ZIMMERMANN TELEGRAM|date=2 March 2017|access-date=18 July 2019|url=https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051644/https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|url-status=live}}</ref> [[File:Urbina,_Villa_y_Zapata_en_Palacio,_Museo_de_la_Ciudad_de_México,_México_D.F.,_México,_2013-10-16,_DD_138.JPG|thumb|[[توماس اوربينا]]، [[پانچو وِيلا]] ۽ [[اميليانو ساپاتا]] 1914ع ۾ [[ميڪسيڪو جو قومي محل]] اندر، ميڪسيڪي انقلاب دوران]] 1916ع ۾ انقلاب جا فاتح آئين ساز گڏجاڻيءَ ۾ گڏ ٿيا ته [[1917ع جو آئين]] تيار ڪن، جيڪو فيبروري 1917ع ۾ منظور ٿيو. آئين حڪومت کي زمين سميت وسيلا ضبط ڪرڻ جا اختيار ڏنا، مزدورن کي حق ڏنا، ۽ چرچ مخالف شقن کي مضبوط ڪيو.<ref name="Matute">Matute, Alvaro. "Mexican Revolution: May 1917 – December 1920" in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 862–864.</ref> هي آئين اڄ تائين ميڪسيڪو جو حڪومتي دستاويز آهي. انقلابي جنگ ۾ ميڪسيڪو جي 15 ملين آبادي مان 900,000 ماڻهو مارجي ويا.<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/opb/historydetectives/feature/mexican-revolution/ |title=The Mexican Revolution |publisher=Public Broadcasting Service |date=20 November 1910 |access-date=17 July 2013 |archive-date=14 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205614/http://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |title=Missing millions: the human cost of the Mexican Revolution |author=Robert McCaa |publisher=University of Minnesota Population Center |access-date=17 July 2013 |archive-date=2 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402165542/http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |url-status=live }}</ref> اقتدار مضبوط ڪرڻ لاءِ ڪاررانسا 1919ع ۾ ساپاتا کي قتل ڪرايو. ڪاررانسا جڏهن اقتدار ۾ آيو ته زرعي سڌارا محدود رهيا؛ ڪي ضبط ڪيل زمينون وري پراڻن مالڪن کي واپس ڪيون ويون. ڪاررانسا جو بهترين جنرل اوبريگون 1920ع جي چونڊ لاءِ پاڻ کي مضبوط ڪرڻ لڳو. ڪاررانسا ٻيهر چونڊ نٿو وڙهي سگهي، تنهنڪري هن هڪ شهري جانشين چونڊيو ته جيئن صدر پٺيان پاڻ اثر قائم رکي. اوبريگون ۽ سونورا جي ٻين ٻن انقلابي جنرلن [[اگوا پريئتا جو منصوبو]] جوڙي ڪاررانسا کي هٽايو. جنرل [[اڊولفو ڊي لا اوئرتا]] عبوري صدر ٿيو، پوءِ جنرل [[آلوارو اوبريگون]] چونڊجي آيو. === سياسي استحڪام ۽ هڪ پارٽيءَ جي حڪمراني (1920ع–2000ع) === {{Further|مڪسيماتو|اداري انقلابي پارٽي}} [[File:General_PE_Calles_(cropped).jpg|thumb|upright=.8|[[پلوتارڪو ايلياس ڪاليئس]]، [[مڪسيماتو]] جو حڪمران ۽ [[اداري انقلابي پارٽي]] جو باني، جيڪا 1929ع کان 2000ع تائين بنا وقفي اقتدار ۾ رهي]] انقلاب کان پوءِ جو دور (1920ع–46ع) انقلابي جنرلن جي صدارتن سان سڃاتو وڃي ٿو، جن ۾ [[آلوارو اوبريگون]] (1920ع–24ع)، [[پلوتارڪو ايلياس ڪاليئس]] (1924ع–28ع)، [[لازارو ڪارڊيناس]] (1934ع–40ع)، ۽ [[مانوئيل آويلا ڪاماچو]] (1940ع–46ع) شامل آهن. حڪومت نظم قائم ڪرڻ، فوجي مداخلت ختم ڪرڻ، ۽ مفادن واري گروهن لاءِ ادارا ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي. مزدور، هاري، آفيس ڪارڪن، ۽ ڪجهه عرصي لاءِ فوج به اُن واحد پارٽي جي “سيڪٽرن” ۾ شامل ڪيا ويا، جيڪا 1929ع ۾ قائم ٿي ۽ سياست تي غالب رهي. اوبريگون زميني سڌارا شروع ڪيا ۽ منظم مزدور تحريڪ مضبوط ڪئي. هن آمريڪا کان سڃاڻپ حاصل ڪئي ۽ [[آمريڪا-ميڪسيڪو دعوائن جي ڪميشن]] وسيلي انقلاب دوران ملڪيت وڃائڻ وارن ڪمپنين ۽ ماڻهن جا دعوا طئي ڪيا. هن پنهنجي ساٿي جنرل ڪاليئس کي جانشين بڻايو. ڪاليئس آئين جي چرچ مخالف شقن تي سختي سان عمل ڪرائڻ سبب [[ڪريسٽيرو جنگ]] جهڙي وڏي تڪرار جو سبب بڻيو، جيڪو پوءِ هڪ معاهدي سان ختم ٿيو. جيتوڻيڪ آئين صدر جي ٻيهر چونڊ کي روڪيندو هو، اوبريگون ٻيهر اميدوار ٿيڻ چاهيو؛ آئين ۾ ترميم ڪري غير مسلسل ٻيهر چونڊ جي اجازت ڏني وئي. هو 1928ع جي چونڊ کٽي ويو پر هڪ ڪيٿولڪ ڪارڪن هٿان قتل ٿي ويو، جنهن سان جانشينيءَ جو بحران پيدا ٿيو. ڪاليئس ٻيهر صدر نه ٿي سگهيو، تنهنڪري هن جانشيني سنڀالڻ لاءِ ڍانچو ٺاهيو ۽ [[اداري انقلابي پارٽي]] قائم ڪئي، جيڪا 20هين صديءَ جي باقي عرصي تائين غالب رهي.<ref>{{cite web |website=Instituto Nacional de Estudios Historicos de las Revoluciones de Mexico |url=https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR |title=85º Aniversario de la Fundación del Partido Nacional Revolucionario (PNR) |access-date=18 July 2019 |language=es |trans-title=85th anniversary of the founding of the National Revolutionary Party (PRN) |author=Rafael Hernández Ángeles |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051635/https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR }}</ref> صدر نه هئڻ باوجود ڪاليئس [[مڪسيماتو]] (1929ع–34ع) دوران اهم ترين سياستدان رهيو، جيڪو [[لازارو ڪارڊيناس]] جي صدارت ۾ ختم ٿيو؛ ڪارڊيناس ڪاليئس کي جلاوطن ڪيو ۽ اقتصادي ۽ سماجي سڌارا ڪيا. 1938ع ۾ [[ميڪسيڪو جي تيل جي ضبطگي]] تحت آمريڪي ۽ اينگلو-ڊچ تيل ڪمپنيون قومي ملڪيت بڻايون ويون، ۽ ان سان رياستي اداري [[پيميڪس]] جو قيام ٿيو.<ref name="auto">{{cite web |title=The Mexican Miracle: 1940–1968 |work=World History from 1500 |publisher=Emayzine |url=http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403000322/http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html |archive-date=3 April 2007 |access-date=30 September 2007}}</ref> ڪارڊيناس جو جانشين [[مانوئيل آويلا ڪاماچو]] (1940ع–46ع) معتدل هو، ۽ ٻي عالمي جنگ دوران آمريڪا ۽ ميڪسيڪو جا لاڳاپا بهتر ٿيا. 1946ع ۾ [[ميگيل اليمان والديس]] جي چونڊ سان—جيڪو انقلاب کان پوءِ جو پهريون شهري صدر هو—ميڪسيڪو “[[ميڪسيڪي معجزو]]” نالي ترقياتي دور ۾ داخل ٿيو: صنعتيڪاري، شهري آباديءَ ۾ واڌ، ۽ شهري-ڳوٺاڻين وچ ۾ عدم مساوات وڌڻ.{{refn|name="auto"|group=""}} 20هين صديءَ جي وچ ۾ [[سائو انقلاب]] جي شروعات [[ياڪي وادي]] مان ٿي، جنهن سان سڄي دنيا ۾ فصلن جي پيداوار وڌي.<ref>{{cite web |last1=Staff |first1=M. N. D. |title=He left India for Mexico to solve global hunger: Meet Ravi Singh |url=https://mexiconewsdaily.com/india/he-left-india-for-mexico-to-solve-global-hunger-meet-ravi-singh/ |website=Mexico News Daily |access-date=14 March 2024 |date=13 March 2024 |quote=...specifically the Yaqui Valley in Sonora... is considered the birthplace of the Green Revolution. |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314062320/https://mexiconewsdaily.com/india/he-left-india-for-mexico-to-solve-global-hunger-meet-ravi-singh/ |url-status=live }}</ref> [[File:Exèrcit al Zócalo-28 d'agost.jpg|thumb|[[ٽلاتيلولڪو قتل عام|1968ع جي احتجاجن]] دوران [[زوڪالو]] ۾ بکتر بند گاڏيون]] مضبوط اقتصادي واڌ سان ميڪسيڪو 1968ع جي [[1968ع سمر اولمپڪس]] جي ميزباني ڪري پاڻ کي دنيا آڏو نمايان ڪرڻ چاهيو. حڪومت نون ڍانچن تي وڏا وسيلا خرچ ڪيا، جنهن سان شاگردن ۽ ٻين حلقن ۾ بيچيني وڌي. ميڪسيڪو سٽي ۾ احتجاج راندين جي افتتاح کان اڳ هفتن تائين جاري رهيا، ۽ صدر [[گوستاوو دياث اورداث]] جي حڪومت سخت ڪارروائي ڪئي. انجام [[ٽلاتيلولڪو قتل عام]] هو،<ref name=MMex>{{Cite book |title=Massacre in Mexico |author=Elena Poniatowska |publisher=Viking, New York |year=1975 |isbn=978-0-8262-0817-0 |url=https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC |author-link=Elena Poniatowska|access-date=23 July 2018 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185551/https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC |url-status=live }}</ref> جنهن ۾ 300 کان 800 تائين مظاهرين جي موت جون رپورٽون آهن.<ref>{{cite news |last=Kennedy |first=Duncan |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |title=Mexico's long forgotten dirty war |work=BBC News |date=19 July 2008 |access-date=17 July 2013 |archive-date=29 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629110724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ معيشت ڪجهه عرصو ڦلي ڦٽي، پر [[دولت جي ورڇ|عدم مساوات]] ناراضگيءَ جو سبب رهي. PRI جي حڪمراني [[ميڪسيڪو جي گندي جنگ]] دوران وڌيڪ آمرانه ۽ جابر بڻجي وئي.<ref>{{cite magazine |last=Krauze |first=Enrique |title=Furthering Democracy in Mexico |date=January–February 2006 |magazine=[[Foreign Affairs]] |url=http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html? |archive-url=https://web.archive.org/web/20060110074536/http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html |archive-date=10 January 2006 |access-date=7 October 2007 }}</ref> 1980ع واري ڏهاڪي ۾ PRI جي سياسي بالادستيءَ ۾ پهريون ڀيرو چٽا پٽا ڏار ظاهر ٿيا. [[باخا ڪيليفورنيا]] ۾ [[ارنيستو روفو آپيل|PAN اميدوار]] گورنر چونڊيو ويو. جڏهن دي لا مدريد [[ڪارلوس ساليناس دي گورتاري]] کي PRI جو اميدوار چونڊيو—۽ اهڙي طرح صدر ٿيڻ لاءِ اڳواٽ ئي “پڪ” فتح يافته—تڏهن اڳوڻي صدر [[لازارو ڪارڊيناس]] جي پٽ [[ڪواوھتيموڪ ڪارڊيناس]] PRI کان ڌار ٿي 1988ع جي چونڊن ۾ ساليناس کي چئلينج ڪيو. 1988ع ۾ [[چونڊ ڌانڌلي]] ٿي، ۽ نتيجن موجب ساليناس انتهائي گهٽ فرق سان کٽيو—جيڪو تاريخ ۾ سڀ کان تنگ فرق طور ڄاتو ويو. “چوري ٿيل چونڊ” خلاف ميڪسيڪو سٽي ۾ احتجاج ٿيا. ساليناس ڊسمبر 1988ع ۾ عهدو سنڀالڻ جو قسم کنيو.<ref>{{cite web |url=http://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html |title="Mexico The 1988 Elections" (Sources: The Library of the Congress Country Studies, CIA World Factbook) |publisher=Photius Coutsoukis |access-date=30 May 2010 |archive-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915102322/https://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html |url-status=live }}</ref> 1990ع ۾ [[ماريو وارگاس يوسا]] PRI کي “ڀرپور آمريت” قرار ڏنو، پر PRI جي هيجمونيءَ کي اڳ ئي وڏا چئلينج ملي چڪا هئا.<ref>{{cite web |url=http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |last=Gomez Romero |first=Luis |title=Massacres, disappearances and 1968: Mexicans remember the victims of a 'perfect dictatorship' |date=5 October 2018 |website=The Conversation |access-date=12 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512234050/http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://elpais.com/diario/1990/09/01/cultura/652140001_850215.html |title=Vargas Llosa: "México es la dictadura perfecta" |date=1 September 1990 |newspaper=El País |access-date=12 May 2019 |archive-date=24 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024235439/http://www.elpais.com/articulo/cultura/AZUA/_FELIX_DE/TRIAS/_EUGENIO/VARGAS_LLOSA/_MARIO/MARSE/_JUAN_/ESCRITOR/PAZ/_OCTAVIO/SARAMAGO/elpepicul/19900901elpepicul_1/Tes |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Reding |first=Andrew |year=1991 |title=Mexico: The Crumbling of the "Perfect Dictatorship" |jstor=40209208 |journal=World Policy Journal |volume=8 |issue=2 |pages=255–284}}</ref> ساليناس [[نيو لبرل ازم|نيو لبرل]] سڌارن جو پروگرام شروع ڪيو: مٽاسٽا جي شرح کي مقرر ڪيو، مهانگائي ڪنٽرول ڪئي، ميڪسيڪو کي پرڏيهي سيڙپڪاري لاءِ کوليو، ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا سان ڳالهين جي شروعات ڪئي ته جيئن هو سندن [[آزاد واپار وارو معاھدو|آزاد واپار واري معاھدي]] ۾ شامل ٿي سگهن. ان جو نتيجو 1 جنوري 1994ع تي [[اتر آمريڪي آزاد واپار وارو معاھدو]] (NAFTA) جي صورت ۾ نڪتو؛ ساڳئي ڏينهن [[زاپاتستا قومي آزاديءَ جي فوج]] (EZLN) چيئاپاس ۾ وفاقي حڪومت خلاف هٿياربند بغاوت شروع ڪئي، شهرن تي قبضو ڪيو ۽ دنيا جو ڌيان ڇڪرايو. هٿياربند تڪرار ٿورو وقت هليو، ۽ پوءِ اهو نيو لبرل ازم ۽ [[عالميت]] خلاف غير پرتشدد مخالفت واري تحريڪ طور جاري رهيو. 1994ع ۾، PRI جي صدارتي اميدوار [[لئوس دونالدو ڪولوسيو]] جي قتل کان پوءِ، ساليناس کان پوءِ کٽيندڙ PRI اميدوار [[ارنيستو زيدييو]] صدر بڻيو. ساليناس زيدييو جي حڪومت کي [[ميڪسيڪي پيسو بحران]] سنڀالڻ لاءِ ڇڏي ويو، جنهن لاءِ 50 ارب ڊالر جو [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ|IMF]] بيلي آئوٽ وٺڻو پيو. زيدييو ميڪرو اقتصادي سڌارا شروع ڪيا؛ معيشت بحال ٿي ۽ 1999ع تائين واڌ 7٪ تي پهتي.<ref>{{cite web |last=Cruz Vasconcelos |first=Gerardo |title=Desempeño Histórico 1914–2004 |url=http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |access-date=17 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060703181721/http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |archive-date=3 July 2006 |language=es }}</ref> === جديد ميڪسيڪو === [[File:Vicente Fox flag (cropped).jpg|thumb|upright|[[ويسينتي فوڪس]] [[2000ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2000ع جي عام چونڊ]] کٽي ۽ 1929ع کان پوءِ پهريون صدر ٿيو، جيڪو [[اداري انقلابي پارٽي|PRI]] مان نه هو؛ ۽ 1911ع ۾ [[فرانسسڪو آءِ ماديرو]] کان پوءِ مخالف ڌر مان چونڊجي ايندڙ پهريون صدر پڻ هو.]] 71 سال حڪمراني کان پوءِ، حڪمران PRI [[2000ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2000ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ مخالف قدامت پسند [[قومي عمل پارٽي (ميڪسيڪو)|قومي عمل پارٽي]] (PAN) جي [[ويسينتي فوڪس]] هٿان هارائي وئي. [[2006ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2006ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ PAN جي [[فيليپي ڪالدرون]] کي کٽيندڙ قرار ڏنو ويو، جيڪو کاٻي ڌر جي سياستدان [[اندريس مانوئيل لوپيث اوبرادور]] (PRD) تي انتهائي گهٽ فرق (0.6٪) سان اڳتي هو.<ref>{{cite journal |last1=Valles Ruiz |first1=Rosa María |title=Elecciones presidenciales 2006 en México. La perspectiva de la prensa escrita |trans-title=2006 presidential Elections in Mexico. The Perspective of the Press |language=es |journal=Revista mexicana de opinión pública |date=June 2016 |issue=20 |pages=31–51 |url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2448-49112016000100031 |access-date=12 July 2019 |archive-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321091207/http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2448-49112016000100031 |url-status=live }}</ref> پر لوپيث اوبرادور [[2006ع ميڪسيڪي عام چونڊ جا تڪرار|چونڊ کي چئلينج]] ڪيو ۽ “متبادل حڪومت” قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو.<ref>{{cite journal|last=Reséndiz|first=Francisco|title=Rinde AMLO protesta como "presidente legítimo"|journal=El Universal|year=2006|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|language=es|access-date=1 October 2007|archive-date=18 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118162332/http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html}}</ref> [[2012ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2012ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ PRI ٻيهر صدراتي عهدو کٽي [[اينريڪي پينيا نيئتو]] کي چونڊيو. پر هن لڳ ڀڳ 38٪ ووٽن جي پليوريلٽي سان کٽيو ۽ سندس پارٽي کي پارليامينٽ ۾ اڪثريت حاصل نه هئي.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Enrique Pena Nieto wins Mexican presidential election|date=2 July 2012|work=The Telegraph|access-date=25 August 2015}}{{cbignore}}</ref> 21هين صديءَ دوران ميڪسيڪو [[ميڪسيڪو ۾ ڏوھ|وڏي ڏوهن جي شرح]]، [[ميڪسيڪو ۾ ڪرپشن|سرڪاري بيوروڪريسي جي ڪرپشن]]، [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|نارڪو ٽريفڪنگ]] ۽ بيٺل معيشت سان جهيڙو ڪندو رهيو. نيو لبرل سڌارن سان 1990ع واري ڏهاڪي کان ڪيترائي سرڪاري ادارا خانگي ڪيا ويا. رياستي تيل ڪمپني [[پيميڪس]] کي پڻ خانگي ڪرڻ جو عمل هلي رهيو آهي، ۽ تيل-گيس ڳولا لاءِ لائسنس جاري ڪيا پيا وڃن.<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Gaurav |title=Mexico's Oil And Gas Industry Privatization Efforts Nearing Critical Phase |url=https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |access-date=4 June 2020 |work=Forbes |date=10 May 2018 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081840/https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |url-status=live }}</ref> ڪرپشن خلاف مهم ۾ پيميڪس جو اڳوڻو سي اي او [[ايميليو لوزويا آوسٽن]] 2020ع ۾ گرفتار ڪيو ويو.<ref>{{cite news |last1=Barrera Diaz |first1=Cyntia |last2=Villamil |first2=Justin |last3=Still |first3=Amy |title=Pemex Ex-CEO Arrest Puts AMLO in Delicate Situation |url=https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |access-date=4 June 2020 |work=Rigzone |agency=Bloomberg |date=14 February 2020 |archive-date=27 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527071038/https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |url-status=live }}</ref> نئين سياسي پارٽي [[قومي نون سر اُڀار تحريڪ|MORENA]] قائم ڪرڻ کان پوءِ، [[اندريس مانوئيل لوپيث اوبرادور]] (AMLO) 2018ع جي چونڊ ۾ 50٪ کان وڌيڪ ووٽن سان کٽيو. سندس اتحاد—جيڪو 2012ع کان پوءِ قائم ڪيل سندس کاٻي ڌر واري پارٽي جي اڳواڻي ۾ هو—مختلف سياسي ڌرين کي گڏ ڪندو هو، ۽ اتحاد مٿين ۽ هيٺين ٻنهي ڪانگريس چيمبرن ۾ اڪثريت کٽي. سندس ڪاميابيءَ جا سبب مخالف سياسي قوتن جو ٿڪجي پوڻ، ۽ AMLO جو مفاهمت تي ٻڌل معتدل بيانيي اختيار ڪرڻ پڻ بيان ڪيا وڃن ٿا.<ref>{{cite news |last=Sieff |first=Kevin |title=López Obrador, winner of Mexican election, given broad mandate |url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702170755/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |newspaper=Washington Post}}</ref> [[ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19 وبا|ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19]] جو پهريون تصديق ٿيل ڪيس فيبروري 2020ع ۾ آيو، ۽ [[ميڪسيڪو ۾ ڪووڊ-19 ويڪسين لڳائڻ]] ڊسمبر ۾ شروع ٿيو. AMLO جي جانشين [[ڪلاڊيا شائينباوم]] [[2024ع ميڪسيڪي عام چونڊ|2024ع جي صدارتي چونڊ]] ۾ وڏي اڪثريت سان کٽي ميڪسيڪو جي پهرين عورت اڳواڻ بڻجي.<ref name="france24.com">{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president |title=Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president |date=3 June 2024 |access-date=3 June 2024 |archive-date=3 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603063457/https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president |url-status=live }}</ref> هن 1 آڪٽوبر 2024ع تي حلف کنيو.<ref>{{cite news |title=Claudia Sheinbaum sworn in as 1st female president of Mexico |url=https://apnews.com/article/mexico-president-claudia-sheinbaum-7d3599b39a7298df46e7eda34d80afee |work=AP News |date=1 October 2024 |language=en}}</ref> ==جاگرافي== {{Main|ميڪسيڪو جي جاگرافي}} [[File:Mexico topo.jpg|thumb|ميڪسيڪو جو [[ٽوپوگرافڪ نقشو]]]] [[File:Mexico map.svg|thumb|[[ميڪسيڪو جون رياستون|رياستن]] ۽ گادين سميت ميڪسيڪو جو نقشو]] [[File:Pico de Orizaba desde Hidalgo, Puebla.jpg|thumb|[[پيڪو ڊي اوريزابا]]، ميڪسيڪو جو سڀ کان اوچو جبل]] ميڪسيڪو اتر آمريڪا جي ڏکڻ واري حصي ۾، ويڪرائن [[14هون متوازي اتر|14°]] ۽ [[33هون متوازي اتر|33° اتر]] جي وچ ۾، ۽ ڊگھائن [[86هون ميرڊين اولهه|86°]] ۽ [[119هون ميرڊين اولهه|119° اولهه]] جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جو ڪل ايراضو {{convert|1972550|km2|sqmi|0|abbr=on}} آهي، ۽ ڪُل ايراضيءَ جي لحاظ کان اهو [[ڪل ايراضيءَ مطابق ملڪ ۽ پري پيل علائقا|دنيا جو 13هون وڏو ملڪ]] آهي. ان جون ساحلي حدون [[پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[خليج ڪيليفورنيا]] تي به آهن، ۽ [[خليج ميڪسيڪو]] ۽ [[ڪريبيئن سمنڊ]] تي به—جن مان پڇاڙي وارا ٻئي [[ائٽلانٽڪ سمنڊ]] جو حصو بڻجن ٿا.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&pg=PA405 |page=405 |last=Vargas |first=Jorge A. |title=Mexico and the Law of the Sea: Contributions and Compromises |year=2011 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-90-04-20620-5 |access-date=25 September 2020 |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185531/https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&pg=PA405#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> انهن سمنڊن اندر لڳ ڀڳ {{convert|6000|km2|sqmi|0|abbr=on}} ٻيٽ به شامل آهن. ميڪسيڪو جو لڳ ڀڳ سمورو علائقو [[اتر آمريڪي پليٽ]] تي واقع آهي، جڏهن ته [[باخا ڪيليفورنيا ٻيٽ نما]] جا ننڍا حصا [[پئسفڪ پليٽ|پئسفڪ]] ۽ [[ڪوڪوس پليٽ]]ن تي آهن. [[جيوفزڪس|جيوفزيڪي لحاظ کان]] ڪجه جاگرافر [[تهوانتيپيڪ جي برزخ]] جي اوڀر واري علائقي کي (ڪل جو لڳ ڀڳ 12٪) وچ آمريڪا ۾ شامل ڪن ٿا.<ref>{{cite web|url=http://www.grec.cat/ |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515192216/http://www.grec.cat/ |archive-date=15 May 2016 |title=Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana |publisher=Grec.cat |access-date=17 July 2013 }}</ref> [[جيوپوليٽڪس|جيوپوليٽڪي لحاظ کان]]، ميڪسيڪو کي مڪمل طور اتر آمريڪا جو حصو سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Parsons |first=Alan |author2=Jonathan Schaffer |title=Geopolitics of oil and natural gas |publisher=U.S. Department of State |series=Economic Perspectives |date=May 2004}}</ref> ميڪسيڪو جي وچولي ۽ اتر علائقن جو وڏو حصو اوچين سطحن تي واقع آهي؛ تنهنڪري سڀ کان وڏيون اوچايون [[ٽرانس-ميڪسيڪن آتش فشاني پٽو]] ۾ ملن ٿيون، جيڪو اوڀر کان اولهه طرف ميڪسيڪو کي پار ڪري ٿو: [[پيڪو ڊي اوريزابا]] ({{convert|5700|m|ft|0|disp=or|abbr=on}})، [[پوپوڪاٽيپيٽل]] ({{convert|5462|m|ft|0|disp=or|abbr=on}}) ۽ [[اِزٽاڪسيهواتل]] ({{convert|5286|m|ft|0|disp=or|abbr=on}})، ۽ [[نيواڊو ڊي ٽولوڪا]] ({{convert|4577|m|ft|0|disp=or|abbr=on}}). ٻه جبلن جا سلسلا [[سيرا مادره اورينٽال]] ۽ [[سيرا مادره آڪسيڊينٽال]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، جيڪي اتر آمريڪا جي [[راڪي جبل]]ن جي توسيع آهن؛ اهي ملڪ کي اتر کان ڏکڻ طرف پار ڪن ٿا. چوٿون سلسلو [[سيرا مادره ڊيل سور]] آهي، جيڪو [[مچواڪان]] کان [[اواخاڪا]] تائين هلي ٿو. ميڪسيڪو جو علائقو [[آتشفشاني سرگرمي]] لاءِ حساس آهي.<ref name="ciageo"/> ميڪسيڪو ۾ نَو الڳ علائقا بيان ڪيا وڃن ٿا: [[باخا ڪيليفورنيا]]، پئسفڪ ساحلي هيٺاهون، [[ميڪسيڪي پليٽو]]، [[سيرا مادره اورينٽال]]، [[سيرا مادره آڪسيڊينٽال]]، [[ڪورڊيليئرا نيوولڪانيڪا]]، خليج واري ساحلي ميداني پٽي، ڏکڻ واريون اوچايون، ۽ [[يوڪاتان ٻيٽ نما]].<ref>[https://www.britannica.com/place/Mexico Fact Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013082328/https://www.britannica.com/place/Mexico |date=13 October 2023 }} Mexico. Accessed 4 May 2022</ref> يوڪاتان ٻيٽ نما جي هڪ اهم ارضياتي خصوصيت [[چڪسولوب کڏ]] آهي؛ سائنسي اتفاقِ راءِ موجب [[چڪسولوب ٽڪراءُ ڪندڙ پٿر]] ئي [[ڪريٽيشيئس–پيلوجين وڏي خاتمي واري واقعي]] جو ذميوار هو. جيتوڻيڪ ميڪسيڪو وڏو ملڪ آهي (ان جي سڀ کان پري زميني نقطن جي وچ ۾ ڊيگهه {{convert|2000|mi|km|0|abbr=on}} کان ٿوري وڌيڪ آهي)، پر ان جي زميني ماس جو وڏو حصو خشڪي، مٽيءَ يا زميني بناوت سبب زراعت لاءِ مناسب ناهي.<ref name="ciageo"/> 2018ع ۾ اندازي موجب زمين جو 54.9٪ زرعي هو؛ 11.8٪ پوک لائق؛ 1.4٪ مستقل فصلن لاءِ؛ 41.7٪ مستقل چراگاهه؛ ۽ 33.3٪ ٻيلا هئا.<ref name="ciageo">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico#geography |date=2021-01-26 }} Mexico Fact Book. accessed 6 May 2022</ref> ميڪسيڪو ڪيترن دريائن سان سيراب ٿئي ٿو، جن مان سڀ کان ڊگهو [[ريو گرانڊي]] آهي، جيڪو آمريڪا سان قدرتي اوڀر سرحد بڻجي ٿو.<ref name="NATIVENAMES">{{cite web |last1=Monforti |first1=Jessica Lavariega |last2=Graham |first2=Margaret A. |title=The Rio Grande |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199913701/obo-9780199913701-0134.xml |website=obo |access-date=5 June 2024 |language=en}}</ref> [[اوسوماسنتا درياهه]] ميڪسيڪو ۽ گوئٽي مالا جي وچ ۾ قدرتي ڏاکڻي سرحد بڻجي ٿو.<ref name="Usumacinta">[https://www.britannica.com/place/Usumacinta-River "Usumacinta River | Yucatan, Guatemala, Belize, & Map"] "Brittanica", retrieved on October 16, 2024.</ref> ===آبهوا=== {{Main|ميڪسيڪو جي آبهوا|ميڪسيڪو ۾ موسمي تبديلي}} ميڪسيڪو جي آبهوا ملڪ جي وڏي جسامت ۽ زميني اوچ نيچ سبب گهڻ رخي آهي. [[ڪينسر جو مدار]] عملي طور ملڪ کي معتدل ۽ اڀرندي آبهوا وارن حصن ۾ ورهائي ٿو. ڪينسر جي مدار کان اتر واري زمين سياري ۾ ٿڌيون گرميون ڏسي ٿي. مدار کان ڏکڻ طرف گرميون سڄو سال لڳ ڀڳ هڪجهڙيون رهن ٿيون ۽ رڳو اوچائيءَ مطابق تبديلي ايندي آهي. هي ڳالهه ميڪسيڪو کي دنيا جي سڀ کان گهڻ رخي موسماتي نظامن مان هڪ بڻائي ٿي.<ref name="Climate"/> سمنڊن مان ايندڙ هوائي ڌارا مئي کان آگسٽ تائين موسمي برسات آڻين ٿا. ميڪسيڪو جا ڪيترائي حصا—خاص طور اتر—خشڪ آبهوا رکن ٿا جتي برسات ڪڏهن ڪڏهن ٿيندي آهي، جڏهن ته ڏکڻ جي اڀرندي هيٺاهين علائقن جا ڪجهه حصا سالياني طور {{convert|2000|mm|in|1|abbr=on}} کان وڌيڪ برسات حاصل ڪن ٿا. مثال طور اتر جا ڪيترائي شهر، جهڙوڪ [[مونٽيري]]، [[ھيرموسيو]] ۽ [[ميڪسيڪالي]]، اونهاري ۾ {{convert|40|C|F}} يا وڌيڪ گرميون ڏسن ٿا. [[سونوران ريگستان]] ۾ گرميون {{convert|50|C|F}} يا وڌيڪ تائين به پهچي سگهن ٿيون.<ref name="Climate"/> ميڪسيڪو ۾ 7 وڏا آبهوا جا قسم بيان ڪيا وڃن ٿا<ref name="Clima">[https://gisviewer.semarnat.gob.mx/aplicaciones/Atlas2015/atm_climas.html "ATLAS / ATMOSFERA"] "SEMARNAT", retrieved on October 10, 2024.</ref> جن ۾ گرم نيم-نمي وارو آبهوا (ساحلي پٽي تي 900 ميٽر تائين) گهڻو ڪري ڏکڻ ۾ ملندو آهي؛ خشڪ ۽ ريگستاني آبهوا ملڪ جي اتر اڌ ۾؛ معتدل نمي وارو ۽ معتدل نيم-نمي وارو آبهوا گهڻو ڪري وچ ميڪسيڪو ۾ 1,800 ميٽر يا وڌيڪ اوچائيءَ تي چراگاهن ۾؛ ۽ ٿڌو آبهوا عام طور 3,500 ميٽر ۽ ان کان مٿي اوچائين تي. ملڪ جو وڏو حصو معتدل کان خشڪ آبهوا رکي ٿو.<ref name="Clima" /> ڪينسر جي مدار کان ڏکڻ طرف، {{convert|1000|m|ft|0|abbr=on}} تائين اوچائين وارا علائقا—ٻنهي ساحلي ميدانن جا ڏکڻ حصا ۽ [[يوڪاتان ٻيٽ نما]]—سالياني وچولي گرمي {{convert|24|and|28|C|F|1}} جي وچ ۾ رکن ٿا. هتي سڄو سال گرميون بلند رهن ٿيون ۽ سياري ۽ اونهاري جي وچولي گرميءَ ۾ فرق رڳو لڳ ڀڳ {{convert|5|C-change|0}} هوندو آهي. پئسفڪ واري ساحلي پٽي قدرتي خطرن جهڙوڪ سوناميءَ کان متاثر ٿي سگهي ٿي، ۽ ميڪسيڪو جا ٻئي ساحل—سواءِ [[خليج ڪيمپيچي]] جي ڏکڻ ساحل ۽ اتر [[باخا ڪيليفورنيا]] جي—اونهاري ۽ خزاني ۾ شديد [[اڀرندي طوفان|طوفانن]] جي خطري ۾ رهندا آهن. ڪينسر جي مدار کان اتر طرف جي هيٺاهين علائقن ۾ اونهاري ۾ گرمي ۽ نمي وڌيڪ هوندي آهي، پر سياري ۾ نسبتاً معتدل حالتن سبب سالياني اوسط گرميون عام طور گهٽ رهنديون آهن ({{convert|20|to|24|C|F|1|disp=or}} جي حد ۾).<ref name="Climate">{{cite encyclopedia |chapter-url=https://www.britannica.com/place/Mexico/drainage |chapter=Drainage |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701220713/https://www.britannica.com/place/Mexico/Drainage |archive-date=1 July 2022 |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] Mexico |access-date=6 May 2022 |title=Mexico &#124; History, Map, Flag, Population, & Facts &#124; Britannica }}</ref> [[File:Flooding in Mexico (837).jpg|thumb|ميڪسيڪو ۾ اوچتي ٻوڏ]] [[ميڪسيڪو ۾ موسمي تبديلي]] جا وسيع اثر ڏٺا پيا وڃن، جن ۾ وڌندڙ گرميون، برسات جي نمونن ۾ تبديلي، وڌيڪ طاقتور طوفان، ۽ ساحلي علائقن ۾ سمنڊ جي سطح ۾ واڌ شامل آهن.<ref>{{Cite web |last=UNDP |date=2024-12-16 |title=Mexico {{!}} UNDP Climate Change Adaptation |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/latin-america-and-caribbean/mexico |access-date=2025-03-05 |website=www.adaptation-undp.org |language=en}}</ref> اهي تبديليون پاڻيءَ جي وسيلن ۽ زراعت لاءِ خطرا پيدا ڪن ٿيون (خاص طور ڳوٺاڻن ۽ ننڍن هارين لاءِ)،<ref name=":02">{{Cite web |last=Godoy |first=Emilio |date=14 Dec 2017 |title=Climate Change Threatens Mexican Agriculture - Mexico |url=https://reliefweb.int/report/mexico/climate-change-threatens-mexican-agriculture |access-date=2019-09-28 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref><ref name="link.springer.com">{{Cite journal |last1=Estrada |first1=Francisco |last2=Mendoza-Ponce |first2=Alma |last3=Calderón-Bustamante |first3=Oscar |last4=Botzen |first4=Wouter |date=2022-10-18 |title=Impacts and economic costs of climate change on Mexican agriculture |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10113-022-01986-0 |journal=Regional Environmental Change |language=en |volume=22 |issue=4 |page=126 |doi=10.1007/s10113-022-01986-0 |bibcode=2022REnvC..22..126E |issn=1436-378X}}</ref> ۽ مڪئي ۽ ڪافي جهڙن فصلن کي به متاثر ڪن ٿيون، جنهن سان معاشي غير يقيني وڌي ٿي.<ref>{{Cite journal |last1=Torres Castillo |first1=Nora E. |last2=Melchor-Martínez |first2=Elda M. |last3=Ochoa Sierra |first3=Jhosseph S. |last4=Ramirez-Mendoza |first4=Ricardo A. |last5=Parra-Saldívar |first5=Roberto |last6=Iqbal |first6=Hafiz M. N. |date=2020-10-10 |title=Impact of climate change and early development of coffee rust - An overview of control strategies to preserve organic cultivars in Mexico |journal=The Science of the Total Environment |volume=738 |article-number=140225 |doi=10.1016/j.scitotenv.2020.140225 |issn=1879-1026 |pmid=32806380}}</ref><ref name="link.springer.com"/> [[موسمي تبديلي]] ميڪسيڪن ماڻهن جي صحت تي به اثر وجهي ٿي،<ref>{{Cite journal |last1=Riojas-Rodríguez |first1=Horacio |last2=Quezada-Jiménez |first2=María Laura |last3=Zúñiga-Bello |first3=Pamela |last4=Hurtado-Díaz |first4=Magali |date=2018 |title=Climate Change and Potential Health Effects in Mexican Children |journal=Annals of Global Health |language=en |volume=84 |issue=2 |pages=281–284 |doi=10.29024/aogh.915 |pmid=30873791 |pmc=6748264 |issn=2214-9996 }}</ref> لڏپلاڻ کي تيز ڪري ٿي،<ref>{{Cite web |date=2013-02-15 |title=Climate Change and Migration in Mexico: A Report Launch |url=https://www.wilsoncenter.org/event/climate-change-and-migration-mexico-report-launch |access-date=2019-09-28 |website=Wilson Center |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wirtz |first=Nic |date=2017-10-16 |title=Climate change and migration in Mexico: Fifth in our series |url=https://theglobalamericans.org/2017/10/climate-change-migration-mexico-fifth-series/ |access-date=2019-09-28 |website=Global Americans |language=en-US |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427203702/https://theglobalamericans.org/2017/10/climate-change-migration-mexico-fifth-series/ }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhu |first1=Julia Li |last2=Chau |first2=Nancy |last3=Rodewald |first3=Amanda D. |last4=Garip |first4=Filiz |date=2024-11-12 |title=Weather deviations linked to undocumented migration and return between Mexico and the United States |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=121 |issue=46 |article-number=e2400524121 |doi=10.1073/pnas.2400524121|pmid=39495908 |pmc=11572974 |bibcode=2024PNAS..12100524Z }}</ref> ۽ ميڪسيڪو جي [[حياتياتي تنوع]] ۾ [[خاتمو|ختمي ٿيڻ]] جي خطري کي وڌائي ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ محفوظ علائقا وڌيڪ گرمي ۽ گهٽ برسات جو سامنا ڪرڻ جا امڪان رکن ٿا.<ref>{{cite journal|last1=Esperon-Rodriguez|first1=Manuel|last2=Beaumont|first2=Linda J.|last3=Lenoir|first3=Jonathan|last4=Baumgartner|first4=John B.|last5=McGowan|first5=Jennifer|last6=Correa-Metrio|first6=Alexander|last7=Camac|first7=James S.|date=December 2019|title=Climate change threatens the most biodiverse regions of Mexico|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02357035/file/Esper%C3%B3n-Rodr%C3%ADguez_al_Accepted_BiolC.pdf|journal=Biological Conservation|language=en|volume=240|article-number=108215|doi=10.1016/j.biocon.2019.108215|bibcode=2019BCons.24008215E |s2cid=209561310 }}</ref> ===حياتياتي تنوع=== {{See also|ميڪسيڪو جي جهنگلي حياتي}} [[File:Mexican wolf lounging.jpg|thumb|هڪ [[ميڪسيڪي ٻگھڙ]]]] ميڪسيڪو حياتياتي تنوع جي لحاظ کان دنيا ۾ چوٿين نمبر تي اچي ٿو<ref>{{cite web|title=Ocupa México cuarto lugar mundial de biodiversidad|url=http://eleconomista.com.mx/sociedad/2011/11/05/ocupa-mexico-cuarto-lugar-mundial-biodiversidad|website=El Economista|access-date=5 February 2017|language=es|archive-date=6 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206104728/http://eleconomista.com.mx/sociedad/2011/11/05/ocupa-mexico-cuarto-lugar-mundial-biodiversidad|url-status=live |author1=Notimex }}</ref> ۽ اهو 17 [[گهڻو حياتياتي تنوع وارا ملڪ|ميگا ڊائيوَرس ملڪن]] مان هڪ آهي. 200,000 کان وڌيڪ نسلن سان، ميڪسيڪو دنيا جي 10–12٪ حياتياتي تنوع جو گهر آهي.<ref name="SEMARNAT">{{cite web|title=Biodiversidad de México |publisher=SEMARNAT |url=http://cruzadabosquesagua.semarnat.gob.mx/iii.html |access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007045210/http://cruzadabosquesagua.semarnat.gob.mx/iii.html |archive-date=7 October 2007}}</ref> ميڪسيڪو [[ريپٽائل|سريپندڙن]] ۾ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان پهريون نمبر رکي ٿو (707 معلوم نسل)، [[ميڪسيڪو جا ٿڻ وارا جانور|ٿڻ وارن جانورن]] ۾ ٻيون نمبر (438 نسل)، [[ايمفبيئن|ٻٽي حياتي وارن]] ۾ چوٿون نمبر (290 نسل)، ۽ ٻوٽن ۾ چوٿون نمبر (26,000 نسل).<ref>{{cite web|title=Biodiversidad en México|publisher=CONEVYT|url=http://oregon.conevyt.org.mx/actividades/diversidad/lectura_biodiversidad.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071007013648/http://oregon.conevyt.org.mx/actividades/diversidad/lectura_biodiversidad.htm|archive-date=7 October 2007|access-date=7 October 2007}}</ref> ميڪسيڪو کي [[ايڪو سسٽم|ايڪو سسٽمن]] جي لحاظ کان به دنيا جو ٻيون ملڪ ۽ مجموعي نسلن جي لحاظ کان چوٿون ملڪ چيو ويندو آهي.<ref name="SNIB"/> ميڪسيڪو جي قانون سازيءَ هيٺ لڳ ڀڳ 2,500 نسل محفوظ ڪيا ويا آهن.<ref name="SNIB">{{cite web|title=Sistema Nacional sobre la Biodiversidad en México|publisher=CONABIO|url=http://www.conabio.gob.mx/institucion/snib/doctos/acerca.html|access-date=7 October 2007|archive-date=12 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012020717/http://www.conabio.gob.mx/institucion/snib/doctos/acerca.html|url-status=live}}</ref> 2002ع ۾ ميڪسيڪو ۾ ٻيلا ڪٽجڻ جي رفتار دنيا ۾ ٻي نمبر تي هئي—برازيل کان پوءِ.<ref name="autogenerated2002">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1854188.stm |title=Mexico's 'devastating' forest loss |work=BBC News |date=4 March 2002 |access-date=8 August 2011 |archive-date=16 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116232007/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1854188.stm |url-status=live }}</ref> 2019ع ۾ ان جو [[فاريست لينڊ اسڪيپ انٽيگريٽي انڊيڪس]] جو اوسط اسڪور 6.82/10 هو، ۽ عالمي طور 172 ملڪن مان 63هون نمبر هو.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal |last1=Grantham |first1=H. S. |last2=Duncan |first2=A. |last3=Evans |first3=T. D. |last4=Jones |first4=K. R. |last5=Beyer |first5=H. L. |last6=Schuster |first6=R. |last7=Walston |first7=J. |last8=Ray |first8=J. C. |last9=Robinson |first9=J. G. |last10=Callow |first10=M. |last11=Clements |first11=T. |last12=Costa |first12=H. M. |last13=DeGemmis |first13=A. |last14=Elsen |first14=P. R. |last15=Ervin |first15=J. |last16=Franco |first16=P. |last17=Goldman |first17=E. |last18=Goetz |first18=S. |last19=Hansen |first19=A. |last20=Hofsvang |first20=E. |last21=Jantz |first21=P. |last22=Jupiter |first22=S. |last23=Kang |first23=A. |last24=Langhammer |first24=P. |last25=Laurance |first25=W. F. |last26=Lieberman |first26=S. |last27=Linkie |first27=M. |last28=Malhi |first28=Y. |last29=Maxwell |first29=S. |last30=Mendez |first30=M. |last31=Mittermeier |first31=R. |last32=Murray |first32=N. J. |last33=Possingham |first33=H. |last34=Radachowsky |first34=J. |last35=Saatchi |first35=S. |last36=Samper |first36=C. |last37=Silverman |first37=J. |last38=Shapiro |first38=A. |last39=Strassburg |first39=B. |last40=Stevens |first40=T. |last41=Stokes |first41=E. |last42=Taylor |first42=R. |last43=Tear |first43=T. |last44=Tizard |first44=R. |last45=Venter |first45=O. |last46=Visconti |first46=P. |last47=Wang |first47=S. |last48=Watson |first48=J. E. M. |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity |journal=Nature Communications |date=8 December 2020 |volume=11 |issue=1 |page=5978 |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |pmid=33293507 |pmc=7723057 |bibcode=2020NatCo..11.5978G }}</ref> SGI موجب ميڪسيڪو ۾ [[ٻيلا ڪٽجڻ]] ۽ [[مٽيءَ جو ڪٽاءُ]] خاص طور ڳوٺاڻن علائقن ۾ موجود آهن. 2022ع جي رپورٽ ۾ چيو ويو ته وڏن شهرن ۾ ماحولياتي تحفظ بابت قانون بهتر ٿيا آهن، پر ڳوٺاڻن علائقن ۾ اهي اڻ لاڳو يا اڻ منظم رهجي وڃن ٿا.<ref>{{cite web | url=https://www.sgi-network.org/2022/Mexico/Environmental_Policies#:~:text=Mexico%20faces%20a%20number%20of,of%20the%20most%20pressing%20problems. | title=SGI 2022 &#124; Mexico &#124; Environmental Policies | access-date=18 April 2024 | archive-date=18 April 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240418114421/https://www.sgi-network.org/2022/Mexico/Environmental_Policies#:~:text=Mexico%20faces%20a%20number%20of,of%20the%20most%20pressing%20problems. | url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ {{convert|170000|km2|sqmi|0|sp=us}} کي “محفوظ قدرتي علائقا” سمجهيو ويندو آهي. انهن ۾ 34 حياتياتي ذخيرو، 67 [[ميڪسيڪو جا قومي پارڪ|قومي پارڪ]]، 4 قدرتي يادگار، 26 محفوظ فلورا ۽ فونا جا علائقا، 4 قدرتي وسيلن جي تحفظ جا علائقا، ۽ 17 مقدس پناهه گاهون شامل آهن (اهي علائقا جيڪي گهڻن ۽ متنوع نسلن سان مالا مال آهن).<ref name="SEMARNAT"/> ميڪسيڪو جي مقامي [[کاڌي جو فن|کاڌ خوراڪ]] جا ڪجهه بنيادي جزا مڪئي، ٽماٽو، سيمي، ڪدو، چاڪليٽ، [[وينلا]]، [[ايواڪاڊو]]، [[گواوا]]، [[چايوٽي]]، [[Dysphania ambrosioides|ايپازوٽي]]، [[شڪر قند|ڪيموٽي]]، [[جِيڪاما]]، [[نوپل]]، [[زُڪيني]]، [[Crataegus mexicana|تيخوڪوٽي]]، [[Corn smut|هُئيٽلاڪوچي]]، [[ساپوٽي]]، [[مامي ساپوٽي]]، ۽ [[مرچ|مرچن]] جون گهڻيون قسمن جهڙوڪ [[هابانيرو]] ۽ [[جلاپينو]] شامل آهن. پوکيل [[ايگيوي]] ڪيڪٽس مان تيار ڪيل آسودو شراب [[ٽيڪيلا]] هڪ اهم صنعت آهي. بلند حياتياتي تنوع سبب ميڪسيڪو بين الاقوامي تحقيقي ادارن پاران [[حياتي وسيلن مان نون دوائن/مادن جي ڳولا|بايوپراس پيڪٽنگ]] لاءِ به گهڻو استعمال ٿيندڙ هنڌ رهيو آهي.<ref>Hayden, Cori. 2003. ''When Nature Goes Public: The Making and Unmaking of Bioproscpecting in Mexico''. Princeton University Press.</ref> {{Clear}} ==حڪومت ۽ سياست== {{Main|ميڪسيڪو جي سياست|ميڪسيڪو جي وفاقي حڪومت}} {{Multiple image | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 330 | image1 = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg | caption1 = [[ڪلاوديا شينبائوم]]<br /><small>[[ميڪسيڪو جو صدر|صدر]] </small> | image2 = Rosa Icela en la conferencia mañanera del 25 de marzo 2025 (cropped).jpg | caption2 = [[روزا ايسلا رودريگيز]]<br /><small>[[اندروني معاملن جو سيڪريٽيريٽ|اندروني معاملن جي سيڪريٽري]] </small> }} [[File:Bandera Mexicana - panoramio - cz354x (3).jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جو قومي محل|قومي محل]] [[پلازا دي لا ڪونسٽيٽوسيون]] يا ''[[زوڪالو]]'' جي اوڀر پاسي تي واقع آهي؛ هي ميڪسيڪو سٽي جو مکيه چوڪ آهي. اهو اڳ [[نيو اسپين جا وائسراءِ|وائسرائن]] ۽ [[ميڪسيڪو جا صدر|ميڪسيڪو جي صدرن]] جي رهائشگاهه هو، ۽ هاڻي ميڪسيڪي حڪومت جو مرڪز آهي.]] [[File:Mexico Chamber of Deputies_backdrop.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جي چيمبر آف ڊپيوٽيز|چيمبر آف ڊپيوٽيز]]، [[ميڪسيڪو جي ڪانگريس|ميڪسيڪو جي ڪانگريس]] جو هيٺيون ايوان]] متحده ميڪسيڪي رياستون هڪ [[وفاق]] آهي، جنهن جي حڪومت [[نمائندا جمهوريت|نمائندا]]، جمهوري، ۽ [[جمھوريت پسندانه نظام|جمھوري]] نوعيت جي آهي، ۽ صدارتي نظام تحت [[ميڪسيڪو جو آئين|1917ع جي آئين]] مطابق هلي ٿي. آئين حڪومت جا ٽي سطح قائم ڪري ٿو: وفاقي اتحاد، رياستي حڪومتون، ۽ مڪاني حڪومتون. وفاقي [[قانون ساز اداري|قانون ساز]] ادارو [[ٻن ايواني نظام|ٻن ايواني]] [[يونين جي ڪانگريس]] آهي، جيڪا [[ميڪسيڪو جي سينيٽ|جمھوريه جي سينيٽ]] ۽ [[ميڪسيڪو جي چيمبر آف ڊپيوٽيز|چيمبر آف ڊپيوٽيز]] تي مشتمل آهي. ڪانگريس [[وفاقي قانون]] ٺاهي ٿي، جنگ جو اعلان ڪري ٿي، ٽيڪس لاڳو ڪري ٿي، قومي بجيٽ ۽ بين الاقوامي معاهدن جي منظوري ڏئي ٿي، ۽ سفارتي مقررين جي توثيق ڪري ٿي.<ref name="congress">{{cite web|title=Articles 50 to 79|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}</ref> وفاقي ڪانگريس ۽ رياستي قانون ساز اسيمبليون ٻئي [[پيرالل ووٽنگ]] واري نظام سان چونڊيون وڃن ٿيون، جنهن ۾ اڪثريتي ۽ [[تناسب نمائندگي]] ٻئي شامل آهن.<ref name="COFIPE_congreso"/> چيمبر آف ڊپيوٽيز ۾ 500 ڊپيوٽي آهن؛ انهن مان 300 [[اڪثريتي ووٽنگ نظام|اڪثريتي ووٽ]] سان [[يڪ-رُڪني حلقو|يڪ-رُڪني حلقن]] (يعني [[ميڪسيڪو جا وفاقي چونڊ حلقا|وفاقي چونڊ حلقا]]) مان چونڊيا وڃن ٿا، ۽ 200 ڊپيوٽي تناسب نمائندگيءَ تحت [[بند فهرست|بند پارٽي فهرستن]] وسيلي چونڊيا وڃن ٿا<ref name="COFIPE_congreso">{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems, Article 11–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}</ref> جنهن لاءِ ملڪ کي پنج چونڊ تڪون/حلقن ۾ ورهايو ويو آهي.<ref name="COFIPE_congreso"/> سينيٽ ۾ 128 سينيٽر آهن: 64 (هر رياست لاءِ ٻه ۽ ميڪسيڪو سٽي لاءِ ٻه) جوڙيءَ جي صورت ۾ اڪثريتي ووٽ سان چونڊيا وڃن ٿا؛ 32 پهرئين اقليت/پهرئين رنر اپ طور (هر رياست لاءِ هڪ ۽ ميڪسيڪو سٽي لاءِ هڪ)؛ ۽ 32 قومي بند پارٽي فهرستن مان تناسب نمائندگيءَ تحت چونڊيا وڃن ٿا.<ref name="COFIPE_congreso"/> [[انتظاميا|انتظامي]] شاخ جو سربراهه [[متحده ميڪسيڪي رياستن جو صدر|متحده ميڪسيڪي رياستن جو صدر]] آهي، جيڪو [[رياست جو سربراهه]] ۽ [[حڪومت جو سربراهه]] پڻ آهي، ۽ ميڪسيڪي فوجي طاقتن جو [[سپاهه سالار]] پڻ آهي. صدر [[ميڪسيڪو جي انتظامي ڪابينا|ڪابينا]] ۽ ٻين عملدارن جي مقرري به ڪري ٿو. صدر قانونن جي عملدرآمد ۽ نفاذ جو ذميوار آهي، ۽ کيس بلن کي [[ويٽو]] ڪرڻ جو اختيار به حاصل آهي.<ref name="congress"/> حڪومت جي [[عدليه|عدالتي شاخ]] جو سڀ کان مٿاهون ادارو [[قومي اعليٰ عدالتِ انصاف|سپريم ڪورٽ آف جسٽس]] آهي، جيڪا قومي [[اعليٰ عدالت]] آهي. جج، جيڪي ڪانگريس طرفان اڳواٽ چونڊ لاءِ مقرر ڪيا وڃن ٿا، عوامي ووٽ ذريعي چونڊيا وڃن ٿا. سپريم ڪورٽ جا نو ميمبر هڪ ڀيرو لاءِ ٻارهن سالن جي مُدت لاءِ چونڊيا وڃن ٿا. پهريون عدالتي چونڊ عمل [[2025ع جا ميڪسيڪي عدالتي چونڊون|2025ع]] ۾ ٿيو. سپريم ڪورٽ قانونن جي تشريح ڪري ٿي ۽ وفاقي اختيار جي ڪيسن جو فيصلو ڪري ٿي. عدليه جا ٻيا ادارا [[وفاقي انتخابي ٽربيونل]]، ڪاليجيئٽ، يونيٽري ۽ ضلعي ٽربيونل، ۽ عدالتي تاديبي ٽربيونل آهن.<ref name="congress"/><ref>{{Cite web |title=Mexico president signs contested law to elect all judges – DW – 09/16/2024 |url=https://www.dw.com/en/mexico-president-signs-contested-law-to-elect-all-judges/a-70223638 |access-date=2024-10-13 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mexico ushers in a new era for its justice system with a judiciary elected by popular vote – EL PAIS – 09/2/2025 |url=https://english.elpais.com/international/2025-09-02/mexico-ushers-in-a-new-era-for-its-justice-system-with-a-judiciary-elected-by-popular-vote.html |access-date=2025-10-13 |website=english.elpais.com |date=2 September 2025 |language=en}}</ref> ميڪسيڪو جي سياست ۾ تاريخي طور ٽي پارٽيون غالب رهيون آهن: [[انسٽيٽييوشنل ريووليوشنري پارٽي]] (PRI)، جيڪا هڪ [[سڀني کي گڏ رکڻ واري پارٽي|ڪيچ-آل پارٽي]] آهي<ref>{{cite book |editor=Niko Vorobyov |title=Dopeworld: Adventures in Drug Lands |url=https://books.google.com/books?id=lHUKBAAAQBAJ&q=taiwan+far-right+NP&pg=PA44 |quote=... Mexico spent most of the twentieth century governed by the Institutional Revolutionary Party or PRI, a bigtent, catch-all alliance that included everyone ... |date=2019 |publisher=[[Hachette UK]] |isbn=978-1-317-75509-8 |access-date=19 January 2021 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401070104/https://books.google.com/books?id=lHUKBAAAQBAJ&q=taiwan+far-right+NP&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> ۽ [[سوشلسٽ انٽرنيشنل]] جي رڪن آهي<ref>{{cite web|url=http://www.pri.org.mx/PriistasTrabajando/saladeprensa/comunicados/noticia.aspx?x=1485|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217142341/http://www.pri.org.mx/PriistasTrabajando/saladeprensa/comunicados/noticia.aspx?x=1485|archive-date=17 December 2008 |title=Entrevista a la Lic. Beatriz Paredes Rangel, Presidenta dle Comité Ejecutivo Nacional del PRI |date=17 December 2008 |access-date=17 July 2013}}</ref>؛ اها 1929ع ۾ [[ميڪسيڪي انقلاب]] جي سڀني ڌڙن کي گڏ ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي وئي ۽ ان کان پوءِ ميڪسيڪو جي سياست ۾ لڳ ڀڳ اڻ ٽٽ طاقت رکي. ٻي [[ميڪسيڪو جي نيشنل ايڪشن پارٽي|نيشنل ايڪشن پارٽي]] (PAN) آهي، جيڪا 1939ع ۾ قائم ٿيل قدامت پسند پارٽي آهي ۽ [[ڪرسچن ڊيموڪريٽ آرگنائيزيشن آف آمريڪا]] سان لاڳاپيل آهي؛<ref>{{cite web |url=http://www.odca.org.mx/miembros.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714033103/http://www.odca.org.mx/miembros.html|archive-date=14 July 2008 |title=Miembros Titulares |publisher=ODCA |date=14 July 2008 |access-date=17 July 2013}}</ref> ۽ ٽين [[پارٽي آف دي ڊيموڪريٽڪ ريووليوشن]] (PRD) آهي، جيڪا هڪ کاٻي ڌر جي پارٽي آهي<ref>{{cite web|url=http://www.prd.org.mx/portal/documentos/estatuto_xi.pdf |title=Estatuto del Partido de la Revolución Democrática |access-date=17 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116235928/http://www.prd.org.mx/portal/documentos/estatuto_xi.pdf |archive-date=16 January 2013}}</ref> جيڪا 1989ع ۾ سوشلسٽن ۽ لبرل پارٽين جي اتحاد جي جانشين طور ٺهي. [[نيشنل ريجنيريشن موومينٽ]] (مورينا)، جيڪا [[کاٻي ڌر جو پاپولزم|کاٻي ڌر جي پاپولسٽ]] پارٽي آهي، [[2018ع جا ميڪسيڪي عام چونڊون|2018ع]] کان حڪمران پارٽي رهي آهي، ۽ [[2024ع جا ميڪسيڪي عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊ]] ۾ ٻي مُدت به کٽي ورتي.<ref>{{cite web | url=https://www.ine.mx/actores-politicos/partidos-politicos-nacionales/padron-afiliados/ | title=Padrón de afiliados }}</ref> ===انتظامي ورهاستون=== {{Main|ميڪسيڪو جون انتظامي ورهاستون}} {{Further|ميڪسيڪو جون رياستون|ميڪسيڪو جون ميونسپلٽيون}} {{See also|ميڪسيڪو جي رياستي قانون ساز اسيمبلين جي فهرست}} ميڪسيڪو جون حدون ۽ ان جا جزوي يونٽ نوآبادياتي دور واري اصل مان وڌندا ۽ ڦرندا رهيا. 1821ع ۾ آزاديءَ کان پوءِ وچ آمريڪا امن سان ميڪسيڪو کان الڳ ٿي ويو. [[يوڪاتان]] ٿوري مدت لاءِ هڪ خودمختيار جمهوريه رهيو. ٽيڪساس [[ٽيڪساس انقلاب]] ۾ الڳ ٿيو، ۽ جڏهن اهو 1845ع ۾ آمريڪا ۾ شامل ڪيو ويو ته ان سان [[ميڪسيڪو–آمريڪا جنگ]] ۽ آمريڪا ڏانهن وڏو علائقائي نقصان ٿيڻ جو پسمنظر تيار ٿيو. اتر واري علائقي جي وڪرو، جيڪو آمريڪا ۾ [[گيڊسڊن پرچيز]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ميڪسيڪو جي علائقي جو آخري نقصان هو. متحدہ ميڪسيڪي رياستون 31 آزاد ۽ خودمختيار رياستن جو وفاق آهن، جيڪي هڪ اهڙو اتحاد ٺاهين ٿيون جيڪو [[ميڪسيڪو سٽي]] تي به هڪ حد تائين اختيار استعمال ڪري ٿو.<ref name="thought">{{cite web|publisher=Thought.Co.|title=Mexico's 31 States and One Federal District|url=https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|author=Amanda Briney|date=8 October 2018|access-date=15 July 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715171654/https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|url-status=live}}</ref> هر رياست وٽ پنهنجو آئين، [[ڪانگريس]]، ۽ عدليه آهي، ۽ ان جا شهري [[سڌي ووٽ|سڌي ووٽنگ]] ذريعي ڇهن سالن جي مُدت لاءِ [[ميڪسيڪو جي رياستي گورنرن جي فهرست|گورنر]] چونڊين ٿا، ۽ پنهنجي هڪ ايواني رياستي ڪانگريس لاءِ ٽن سالن جي مُدت لاءِ نمائندا چونڊين ٿا.<ref name="congress"/> ميڪسيڪو سٽي هڪ خاص سياسي ورهاست آهي، جيڪا ڪنهن مخصوص رياست سان نه پر مجموعي وفاق سان لاڳاپيل آهي.<ref name="thought" /> اڳ اهو وفاقي ضلعي جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، ۽ ان جي خودمختياري رياستن جي ڀيٽ ۾ محدود هئي.<ref name="congress"/> 2016ع ۾ هن نالي کي ختم ڪيو ويو، ۽ هاڻي اهو هڪ وفاقي اِڪائي بڻجي وڌيڪ سياسي خودمختياري حاصل ڪرڻ جي عمل ۾ آهي—پنهنجي [[ميڪسيڪو سٽي جي آئيني اسيمبلي|آئين]] ۽ ڪانگريس سميت.<ref>{{cite web |title=Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital |date=30 January 2016 |work=Mexico News Daily |url=http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city/ |access-date=5 January 2018 |archive-date=21 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721155716/http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city }}</ref> رياستون [[ميڪسيڪو جون ميونسپلٽيون|ميونسپلٽين]] ۾ ورهايل آهن، جيڪي ملڪ جي سڀ کان ننڍي انتظامي-سياسي اِڪائي آهن، ۽ انهن کي [[ميئر|ميئر يا ميونسپل صدر]] ({{lang|es|presidente municipal}}) هلائي ٿو، جيڪو اڪثريتي نظام تحت رهواسين جي ووٽ سان چونڊيو وڃي ٿو.<ref name="congress"/> {{Mexico labeled map|width=700|float=center}} ===پرڏيهي لاڳاپا=== {{Main|ميڪسيڪو جا پرڏيهي لاڳاپا}} [[File:Edificio_Tlatelolco_(S.R.E).JPG|thumb|[[ميڪسيڪو جي پرڏيهي معاملن جو سيڪريٽيريٽ|پرڏيهي معاملن جي سيڪريٽيريٽ]] جو صدر دفتر]] ميڪسيڪو جا پرڏيهي لاڳاپا [[ميڪسيڪو جو صدر]] هدايت ڪري ٿو<ref name="CPEUM89"/> ۽ انهن جو انتظام [[ميڪسيڪو جي پرڏيهي معاملن واري وزارت|پرڏيهي معاملن واري وزارت]] وسيلي ڪيو وڃي ٿو.<ref name="SRE">{{cite web|author=Internal Rules of the Ministry of Foreign Affairs |title=Article 2, Section 1 |date=10 August 2001 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |url=http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |access-date=28 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611012801/http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |archive-date=11 June 2008|language=es}}</ref> [[پرڏيهي پاليسي]] جا اصول آئين ۾ آرٽيڪل 89، سيڪشن 10 تحت تسليم ٿيل آهن؛ انهن ۾ شامل آهن: [[بين الاقوامي قانون]] جو احترام ۽ [[خودمختيار رياست|رياستن جي قانوني برابري]]، انهن جي [[خودمختياري]] ۽ [[آزادي]]، ٻين ملڪن جي گهريلو معاملن ۾ [[عدم مداخلت]] جي رجحان، تڪرارن جو [[تڪرارن جو پرامن حل|پرامن حل]]، ۽ [[بين الاقوامي سلامتي|اجتماعي سلامتي]] جي واڌاري لاءِ [[بين الاقوامي تنظيمون|بين الاقوامي تنظيمن]] ۾ سرگرم شرڪت.<ref name="CPEUM89">{{cite web|author=Political Constitution of the United Mexican States |title=Article 89, Section 10 |date=5 February 1917 |publisher=Chamber of Deputies |url=http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf |access-date=28 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825041639/http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf |archive-date=25 August 2007|language=es}}</ref> 1930ع واري ڏهاڪي کان [[ايسٽراڊا ڊاڪٽرين]] انهن اصولن جي هڪ اهم تڪميل طور ڪم ڪندي رهي آهي.<ref name=estradadoctrine>{{cite web|last=Palacios Treviño |first=Jorge |title=La Doctrina Estrada y el Principio de la No-Intervención |url=http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |access-date=4 April 2009 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206085102/http://diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |archive-date=6 February 2009 }}</ref> ميڪسيڪو ڪيترين بين الاقوامي تنظيمن جو باني رڪن آهي، خاص طور [[گڏيل قومن جي تنظيم]]،<ref>{{cite web|author=UN |title=United Nations Member States |date=7 November 1945 |publisher=UN official website |url=https://www.un.org/members/list.shtml#m |access-date=6 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417145758/http://www.un.org/members/list.shtml |archive-date=17 April 2009 }}</ref> [[آمريڪي رياستن جي تنظيم]]،<ref name="Velázquez Flores 2007, p. 145">Velázquez Flores (2007), p. 145.</ref> [[آئيبيرو-آمريڪي رياستن جي تنظيم]]،<ref>{{cite web |author=Organization of Ibero-American States |title=Members |publisher=OEI official website |url=http://www.oei.es/acercaoei.htm |access-date=6 April 2009 |language=es |archive-date=16 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216083900/https://www.oei.es/acercaoei.htm |url-status=live }}</ref> [[اوپانال]]<ref>{{cite web|author=OPANAL |title=Members |publisher=OPANAL official website |url=http://www.opanal.org/opanal/about/about-i.htm |access-date=6 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814205200/http://opanal.org/opanal/about/about-i.htm |archive-date=14 August 2009 }}</ref> ۽ [[لاطيني آمريڪا ۽ ڪريبيئن رياستن جي برادري|سيلاڪ]].<ref>{{cite web|author=Ministry of Foreign Affairs |title=El Presidente Felipe Calderón Hinojosa en la Ceremonia de Entrega de la Secretaría Pro Témpore del Grupo de Río |date=7 March 2007 |publisher=Gobierno Federal |url=http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823035712/http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 |archive-date=23 August 2009 |access-date=6 April 2009|language=es}}</ref> 2008ع ۾ ميڪسيڪو گڏيل قومن جي باقاعده بجيٽ ۾ 40 ملين کان وڌيڪ [[آمريڪي ڊالر|ڊالر]] حصو ڏنو.<ref name="unbudget">{{cite web |author=United Nations |title=Regular Budget Payments of Largest Payers |year=2008 |publisher=Global Policy |url=http://www.globalpolicy.org/finance/tables/reg-budget/large08.htm |access-date=4 April 2009 |archive-date=16 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216083915/https://www.globalpolicy.org/finance/tables/reg-budget/large08.htm |url-status=live }}</ref> ان کانسواءِ، ميڪسيڪو 1994ع ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ [[اقتصادي تعاون ۽ ترقي جي تنظيم]] جو لاطيني آمريڪا مان واحد رڪن رهيو، جيستائين [[چلي]] 2010ع ۾ مڪمل رڪنيت حاصل ڪئي.<ref>{{cite web |author=Organisation for Economic Co-operation and Development |title=Members |date=18 May 1994 |publisher=OECD official website |url=http://www.oecd.org/document/58/0,3343,en_2649_201185_1889402_1_1_1_1,00.html |access-date=6 April 2009 |archive-date=5 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205075153/http://www.oecd.org/document/58/0,3343,en_2649_201185_1889402_1_1_1_1,00.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Chile joins the OECD's Economic Club |date=12 January 2010 |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/business/2010/01/100112_chile_oecd_biz.shtml |access-date=23 April 2010 |archive-date=9 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209231717/http://www.bbc.co.uk/worldservice/business/2010/01/100112_chile_oecd_biz.shtml }}</ref> ميڪسيڪو کي هڪ [[علائقائي طاقت]] سمجهيو وڃي ٿو<ref name="regionalpower">{{cite web|title=Japan's Regional Diplomacy, Latin America and the Caribbean|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf|access-date=4 April 2009|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316232649/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="regionalpower2">{{cite web|title=Latin America: Region is losing ground to competitors|publisher=Oxford Analytica|url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |access-date=4 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024190633/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24 October 2007}}</ref> تنهنڪري اهو [[جي اٺ گڏ پنج|جي 8+5]] ۽ [[ويهن وڏين معيشتن جو گروپ|جي-20]] جهڙن وڏن معاشي گروهن ۾ به موجود رهي ٿو. 1990ع واري ڏهاڪي کان ميڪسيڪو [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي سڌارن|سلامتي ڪائونسل ۽ ان جي ڪم ڪندڙ طريقن ۾ سڌارا]] آڻڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي<ref name="Foreign Affairs 2005 p. 215">Ministry of Foreign Affairs (2005), p. 215.</ref> ڪئناڊا، اٽلي، پاڪستان ۽ ٻين نَو ملڪن جي حمايت سان؛ اهي ملڪ گڏجي هڪ غير رسمي گروهه بڻجن ٿا جنهن کي [[ڪافي ڪلب]] چيو وڃي ٿو.<ref name="coffeeclub">{{cite news |author=Maggie Farley |title=Mexico, Canada Introduce Third Plan to Expand Security Council |date=22 July 2005 |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-jul-22-fg-unreform22-story.html |access-date=4 April 2009 |archive-date=6 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206141851/http://articles.latimes.com/2005/jul/22/world/fg-unreform22 |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو وٽ [[يورپ جي ڪائونسل]] ۾ آبزرور حيثيت آهي<ref name="gob.mx"/> ===فوج=== {{Main|ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون|ميڪسيڪو جي فوجي تاريخ}} [[File:From the front, ARM USUMACINTA, ARM BENITO JUAREZ, and JS IZUMO during the Japan-Mexico goodwill exercise.jpg|left|thumb|اڳئين پاسي کان پٺئين پاسي تائين: [[نيوپورٽ-ڪلاس ٽينڪ لينڊنگ شپ|پاپالواپان-ڪلاس]] يوسوماسينتا، ميڪسيڪو-ڊچ ٺهيل ريفورماڊور-ڪلاس [[ARM Benito Juárez (POLA-101)|بينيتو خوآريس]] ۽ جاپاني [[ايزومو-ڪلاس ڊسٽروئر|ايزومو-ڪلاس]] ڪيريئر، 2022ع]] [[File:S-45 BAALAM.png|left|thumb|ميڪسيڪو ۾ ٺهيل S-45 باعلام [[بغير پائلٽ جهاز|يو اي وي]]، [[هايدرا ٽيڪنالاجيز]] پاران، 2022ع]] ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون [[قومي دفاع جو سيڪريٽيريٽ]] ({{lang|es|Secretaria de Defensa Nacional}}, SEDENA) جي انتظام هيٺ آهن. انهن جون ٻه شاخون آهن: [[ميڪسيڪو جي فوج]] (جنهن ۾ [[ميڪسيڪو جي هوايي فوج]] شامل آهي) ۽ [[ميڪسيڪو جي بحري فوج]]. [[ميڪسيڪو جي قومي گارڊ|قومي گارڊ]]، جيڪو 2019ع ۾ ختم ڪيل وفاقي پوليس ۽ فوج/بحري فوج جي فوجي پوليس مان قائم ڪيو ويو، هڪ [[جينڊارمري]] طور ڪم ڪري ٿو؛ قانون لاڳو ڪرڻ جي ذميواري رکڻ باوجود، ان کي فوجي ڪمانڊ هيٺ رکيو ويو آهي.<ref>{{Cite web |date=2024-09-25 |title=Mexico's Congress puts National Guard under military command despite criticism. Why does it matter? |url=https://apnews.com/article/mexico-congress-national-guard-military-b31ab1b6aa165f87012fb93845922b9a |access-date=2024-12-24 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-14 |title=The Structural Redesign of Security in Mexico |url=https://www.wilsoncenter.org/article/structural-redesign-security-mexico |access-date=2024-12-24 |website=www.wilsoncenter.org |language=en}}</ref> انگ اکرن ۾ فرق ملي ٿو، پر 2024ع تائين لڳ ڀڳ 220,000 هٿياربند اهلڪار آهن: 160,000 فوج؛ 10,000 هوايي فوج؛ ۽ 50,000 بحري فوج، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 20,000 ميرينز شامل آهن. قومي گارڊ وٽ لڳ ڀڳ 110,000 اهلڪار آهن. فوجي خرچ جي ڊي پي جو هڪ ننڍڙو حصو آهن، ۽ 2023ع تائين لڳ ڀڳ 0.6% جي لڳ ڀڳ هئا.<ref name="ciamil">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#military-and-security] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico#military-and-security |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. accessed 4 May 2022</ref> ميڪسيڪو جون هٿياربند فوجون اهم ڍانچو رکن ٿيون، جنهن ۾ هٿيارن، گاڏين، جهازن، بحري جهازن، دفاعي نظامن ۽ اليڪٽرانڪس جي ڊزائن، تحقيق ۽ جاچ لاءِ سهولتون؛ اهڙن نظامن جي تياري لاءِ فوجي صنعتي پيداوار مرڪز؛ ۽ اڳڀرا بحري ڊاڪ يارڊ شامل آهن، جيڪي ڳرا فوجي جهاز ۽ جديد ميزائل ٽيڪنالاجيون تيار ڪن ٿا. 1990ع واري ڏهاڪي کان، جڏهن فوج [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|منشيات خلاف جنگ]] ۾ پنهنجو ڪردار وڌايو، تڏهن هوائي نگراني پليٽفارمن، جهازن، [[هيليڪاپٽر]]ن، ڊجيٽل جنگي ٽيڪنالاجين،<ref name="impreso.milenio.com">{{cite web|author=Loke |url=http://impreso.milenio.com/node/8696274 |title=Capacitarán a militares en combates con rifles láser &#124; Ediciones Impresas Milenio |publisher=Impreso.milenio.com |access-date=30 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514075604/http://impreso.milenio.com/node/8696274 |archive-date=14 May 2010}}</ref> شهري جنگي سامان ۽ تيز فوجي منتقلي تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي.<ref>{{cite web |url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub638.pdf |title=Strategy on recent equipment purchases: The Mexican Armed Forces in Transition |access-date=17 July 2013 |archive-date=25 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125104336/https://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub638.pdf }}</ref> ميڪسيڪو وٽ ايٽمي هٿيار ٺاهڻ جي صلاحيت هئي، پر 1968ع ۾ [[ٽلاٽيلولڪو جو معاھدو]] اختيار ڪرڻ سان هن امڪان کي ڇڏي ڏنو ۽ واعدو ڪيو ته ايٽمي ٽيڪنالاجي رڳو پرامن مقصدن لاءِ استعمال ڪندو.<ref>{{cite web|url=http://www.opanal.org/opanal/Tlatelolco/Tlatelolco-i.htm |title=Text of the Treaty of Tlatelolco |publisher=Opanal.org |date=27 November 1963 |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430200457/http://www.opanal.org/opanal/Tlatelolco/Tlatelolco-i.htm |archive-date=30 April 2011}}</ref> ميڪسيڪو گڏيل قومن جي [[ايٽمي هٿيارن جي ممانعت جو معاھدو]] تي پڻ صحيحون ڪيون.<ref>{{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017 |access-date=9 August 2019 |archive-date=6 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |url-status=live }}</ref> تاريخي طور ميڪسيڪو بين الاقوامي تڪرارن ۾ غيرجانبدار رهيو آهي،<ref>{{cite web |language=es |author=Gustavo Iruegas |title=Adiós a la neutralidad |date=27 April 2007 |work=[[La Jornada]] |url=http://www.jornada.unam.mx/2007/04/27/index.php?section=opinion&article=023a2pol |access-date=4 April 2009 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227154140/http://www.jornada.unam.mx/2007/04/27/index.php?section=opinion&article=023a2pol |url-status=live }}</ref> سواءِ [[ٻي عالمي جنگ ۾ ميڪسيڪو|ٻي عالمي جنگ]] جي. بهرحال، تازن سالن ۾ ڪجهه سياسي پارٽين [[ميڪسيڪو جو آئين|آئين]] ۾ ترميم جي تجويز ڏني آهي ته جيئن ميڪسيڪو جي فوج، هوايي فوج يا بحري فوج گڏيل قومن سان [[امن فوجون|امن قائم رکڻ واري مشنن]] ۾ سهڪار ڪري سگهي، يا انهن ملڪن کي فوجي مدد ڏئي سگهي جيڪي سرڪاري طور ان جي درخواست ڪن.<ref name="neutral">{{cite web |author1=Ricardo Gómez |author2=Andrea Merlos |name-list-style=amp |title=Diputados, en Favor de Derogar Neutralidad en Guerras |date=20 April 2007 |work=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]] |url=http://www.eluniversal.com.mx/nacion/150273.html |access-date=4 April 2009 |language=es |archive-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015201504/http://www.eluniversal.com.mx/nacion/150273.html }}</ref> ===قانون لاڳو ڪرڻ ۽ انساني حق=== {{main|ميڪسيڪو ۾ قانون لاڳو ڪرڻ|ميڪسيڪو ۾ ڏوهن}} {{Further|ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|ميڪسيڪو ۾ انساني اسمگلنگ|ميڪسيڪو ۾ عورتن جو قتل}} [[File:Día_del_Policía_Federal.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو جي وفاقي پوليس]] جي تقريب]] [[File:Ayotz1napa ohs202.jpg|thumb|26 سيپٽمبر 2015ع تي مظاهرو، ميڪسيڪو جي شهر [[ايگوالا]] ۾ [[2014ع ايگوالا وڏي اغوا واقعي|43 شاگردن جي گمشدگي]] جي پهرين سالگرهه تي]] [[ميڪسيڪو جي وفاقي پوليس]] کي 2019ع ۾ صدر لوپيز اوبرادور جي دور ۾ آئيني ترميم سان ختم ڪيو ويو، ۽ ان جي جاءِ تي [[ميڪسيڪو جي قومي گارڊ|قومي گارڊ]] آندو ويو—هڪ قومي [[جينڊارمري]] جيڪا وفاقي پوليس، فوجي پوليس ۽ بحري پوليس جي يونٽن ۽ وسيلن مان ٺاهي وئي.<ref>{{cite news |title=A Look At Mexico's New National Guard |url=https://www.npr.org/2019/07/13/741391138/a-look-at-mexicos-new-national-guard |access-date=14 May 2022 |work=NPR |date=13 July 2019 |language=en |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628134718/https://www.npr.org/2019/07/13/741391138/a-look-at-mexicos-new-national-guard |url-status=live }}</ref> 2022ع تائين قومي گارڊ ۾ 110,000 اهلڪار هئا. لوپيز اوبرادور گهريلو قانون لاڳو ڪرڻ لاءِ فوجي قوتن جو استعمال وڌائيندو رهيو، خاص طور منشيات ڪارٽيلن خلاف.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} [[World Fact Book]] accessed 14 May 2022.</ref> ملڪ جي ڏکڻ حصن ۽ مڪاني/اصلوڪن برادرين ۽ غريب شهري پاڙن ۾ سيڪيورٽي ڪارروائين دوران اختيار جي سنگين ناجائز استعمال جون رپورٽون مليون آهن. قومي انساني حقن واري ڪميشن هن رجحان کي روڪڻ ۾ گهٽ اثرائتي رهي آهي؛ اها گهڻو ڪري دستاويزي ڪم تائين محدود رهي، ۽ پنهنجي اختيارن کي استعمال ڪندي انهن عملدارن خلاف عوامي مذمتون جاري ڪرڻ ۾ ناڪام رهي جيڪي ان جي سفارشون نظرانداز ڪن ٿا.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10696136 |title=Big, expensive and weirdly spineless |publisher=The Economist |date=14 February 2008 |access-date=17 July 2013 |archive-date=21 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421203502/http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10696136 |url-status=live }}</ref> گهڻن ميڪسيڪن جو پوليس يا عدالتي نظام تي اعتماد گهٽ آهي، تنهن ڪري شهري حقيقت ۾ گهڻا ڏوھ رپورٽ نٿا ڪن.<ref name=brit-mex>{{cite web |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico |title=Mexico |publisher=Britannica Online Encyclopedia |access-date=6 March 2011 |archive-date=17 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317221559/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico |url-status=live }}</ref> جنهن کي [[بي سزا هجڻ]] جي ثقافت سمجھيو وڃي ٿو، ان خلاف عوامي سطح تي شديد ڪاوڙ جا مظاهرا به ٿيا آهن.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/04/27/world/americas/debanhi-escobar-mexico.html "A Woman's Haunting Disappearance Sparks Outrage in Mexico Over Gender Violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517172820/https://www.nytimes.com/2022/04/27/world/americas/debanhi-escobar-mexico.html |date=17 May 2022 }} [[New York Times]] accessed 17 May 2022.</ref> ميڪسيڪو 2022ع کان [[ميڪسيڪو ۾ ساڳي جنس جي شادي|ساڳي جنس جي شادي]] کي مڪمل طور تسليم ڪري ٿو،<ref>{{cite web |title=Same-Sex Marriage Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |website=[[Pew Research Center]] |access-date=11 September 2023 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116174657/https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |url-status=live }}</ref> ۽ جنسي رجحان بابت امتيازي سلوڪ خلاف قانون 2003ع کان موجود آهن.<ref name="Federal Law">{{cite web | author=International Gay and Lesbian Human Rights Commission | title=Mexico protects its gay and lesbian citizens with new law | date=23 April 2003 | url=http://www.thefreelibrary.com/Mexico+protects+its+gay+and+lesbian+citizens+with+new+law.-a0108149079 | access-date=27 November 2009 | archive-date=21 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221202108/http://www.thefreelibrary.com/403.htm | url-status=live }}</ref> تنهن هوندي به، [[ميڪسيڪو ۾ ايل جي بي ٽي حق|ايل جي بي ٽي برادري]] خلاف نفرتي ڏوھ ميڪسيڪو ۾ اڃا به هڪ مسئلو آهن.<ref>{{cite web |title=STONEWALL GLOBAL WORKPLACE BRIEFINGS 2018 MEXICO |url=https://www.stonewall.org.uk/system/files/mexico_global_workplace_briefing_2018.pdf |website=[[Stonewall (charity)|Stonewall]] |access-date=11 September 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004145321/https://www.stonewall.org.uk/system/files/mexico_global_workplace_briefing_2018.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Lopez |first1=Oscar |title=Mexico sees deadliest year for LGBT+ people in five years |url=https://www.reuters.com/article/us-mexico-lgbt-murders-trfn-idUSKBN22R37Y |website=Reuters |date=15 May 2020 |access-date=11 September 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004145319/https://www.reuters.com/article/us-mexico-lgbt-murders-trfn-idUSKBN22R37Y |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ ٻين ڏوهن ۽ انساني حقن جي ڀڃڪڙين تي پڻ تنقيد ڪئي وئي آهي، جن ۾ جبري گمشدگيون (اغوا)، مهاجرن خلاف زيادتيون، عدالت کان سواءِ قتل، صنفي تشدد—خاص طور [[ميڪسيڪو ۾ عورتن جو قتل|عورتن جو قتل]]—۽ صحافين ۽ انساني حقن جي ڪارڪنن تي حملا شامل آهن.<ref>{{cite book|title=World Report, Mexico 2022|chapter=Mexico: Events of 2021|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/mexico?gclid=Cj0KCQjwpv2TBhDoARIsALBnVnlVHMbJ-Wc9gl98yizh3SmWhLJqcpoBeBZvdQkK92NKBgsbfpf8YAYaAhY-EALw_wcB|via=Human Rights Watch.org|date=10 December 2021|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date=14 May 2022|archive-date=12 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812221207/https://www.hrw.org/world-report/2022/country-chapters/mexico?gclid=Cj0KCQjwpv2TBhDoARIsALBnVnlVHMbJ-Wc9gl98yizh3SmWhLJqcpoBeBZvdQkK92NKBgsbfpf8YAYaAhY-EALw_wcB|url-status=live}}</ref> 2020ع ۾ [[برٽش براڊڪاسٽنگ ڪارپوريشن|بي بي سي]] جي هڪ رپورٽ ميڪسيڪو ۾ ڏوهن بابت انگ اکر ڏنا، جن موجب 10.7 ملين گهرن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ ڀيرو ڏوهن جو شڪار ماڻهو موجود هو.<ref>[https://www.bbc.com/news/av/world-latin-america-30053745 "Mexico crime and violence in numbers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220508184955/https://www.bbc.com/news/av/world-latin-america-30053745 |date=8 May 2022 }} [[BBC News]], accessed 8 May 2022</ref> مئي 2022ع تائين 100,000 ماڻهو سرڪاري طور گمشدہ/لاپتا طور درج هئا، ۽ انهن مان گهڻا 2007ع کان پوءِ جا آهن، جڏهن صدر ڪالدرون منشيات ڪارٽيلن کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-61477704 "Mexico disappearances reach record high of 100,000 amid impunity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108211845/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-61477704 |date=8 January 2024 }} [[BBC News]] accessed 17 May 2022.</ref> منشيات ڪارٽيل ميڪسيڪو ۾ اڃا به وڏو مسئلو آهن؛ وڏن ڪارٽيلن جي ٽٽڻ سان ننڍن ڪارٽيلن جي واڌ، ۽ وڌيڪ نفيس فوجي سامان ۽ حڪمت عمليون استعمال ڪرڻ جو رجحان وڌيو آهي.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/05/04/world/americas/mexico-cartels-michoacan.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814102457/https://www.nytimes.com/2022/05/04/world/americas/mexico-cartels-michoacan.html|date=14 August 2022}} "In Mexico, One Cartel Is Cleared, but Others Storm In" [[New York Times]], accessed 8 May 2022</ref><ref>[https://www.insightcrime.org/news/how-mexicos-cartel-have-learned-military-tactics/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527114615/https://insightcrime.org/news/how-mexicos-cartel-have-learned-military-tactics/|date=27 May 2022}} "How Mexico's Cartels Have Learned Military Tactics", accessed 8 May 2022</ref> [[ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ|ميڪسيڪو جي منشيات واري جنگ]]، جيڪا 2006ع کان جاري آهي، 120,000 کان وڌيڪ موت ۽ شايد 37,000 وڌيڪ گمشدگيون ڇڏي وئي آهي.<ref name=cfrdeaths>{{cite news|url=https://www.cfr.org/backgrounder/mexicos-drug-war|title=Mexico's Drug War|work=Council on Foreign Relations|date=24 January 2019|access-date=19 July 2019|author1=Brianna Lee|author2=Danielle Renwick|author3=Rocio Cara Labrador|archive-date=16 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716001309/https://www.cfr.org/backgrounder/mexicos-drug-war|url-status=live}}</ref> ميڪسيڪو جي [[ميڪسيڪو جو قومي شماريات ۽ جاگرافي جو ادارو|قومي شماريات ۽ جاگرافي جو ادارو]] اندازو لڳايو ته 2014ع ۾ هر پنج مان هڪ ميڪسيڪو واسي ڪنهن نه ڪنهن قسم جي ڏوھ جو شڪار ٿيو.<ref>{{cite news |last1=Franco |first1=Yanira |title=Uno de cada cinco, víctima de algún delito: Inegi |trans-title=One in five, victim of a crime: Inegi |url=https://www.milenio.com/policia/uno-de-cada-cinco-victima-de-algun-delito-inegi |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=1 October 2015 |location=Mexico City |language=es |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081837/https://www.milenio.com/policia/uno-de-cada-cinco-victima-de-algun-delito-inegi |url-status=live }}</ref> [[2014ع ايگوالا وڏي اغوا واقعي|26 سيپٽمبر 2014ع تي ايگوالا ۾ 43 شاگردن جي وڏي اغوا واقعي]] ملڪ گير احتجاجن کي جنم ڏنو—انهن احتجاجن جو سبب حڪومت جو ڪمزور ردعمل ۽ اها وسيع بدعنواني هئي جنهن ڏوهي تنظيمَن کي کليل ڇوٽ ڏئي ٿي.<ref>{{cite news |last1=Tuckman |first1=Jo |title=Mexicans in biggest protest yet over missing students |url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/21/mexicans-protesting-about-missing-students-scuffle-with-police |access-date=4 June 2020 |work=The Guardian |date=21 November 2014 |location=Mexico City |archive-date=8 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062121/https://www.theguardian.com/world/2014/nov/21/mexicans-protesting-about-missing-students-scuffle-with-police |url-status=live }}</ref> 2000ع کان وٺي 100 کان وڌيڪ صحافي ۽ [[ميڪسيڪو ۾ قتل يا گم ٿيل صحافين ۽ ميڊيا ڪارڪنن جي فهرست|ميڊيا ڪارڪن]] قتل يا گم ڪيا ويا آهن، ۽ انهن مان گهڻا ڏوھ اڻ حل رهيا، صحيح نموني جاچ نه ٿيا، ۽ ٿورا ئي ڏوهاري گرفتار يا سزايا ويا.<ref>{{cite web|title=Freedom of Expression in Mexico|url=http://www.pen.org/campaign/freedom-expression-mexico|publisher=[[PEN American Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723210845/http://www.pen.org/campaign/freedom-expression-mexico|archive-date=23 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last1=Alcázar|first1=Jesús|title=Más de 100 periodistas asesinados en México desde el año 2000|url=http://www.elmundo.es/internacional/2014/06/17/53a089ccca47415c528b45a4.html|agency=[[EFE]]|publisher=[[El Mundo (Spain)]]|date=17 July 2014|language=es|access-date=3 March 2018|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924171324/http://www.elmundo.es/internacional/2014/06/17/53a089ccca47415c528b45a4.html|url-status=live}}</ref> آگسٽ 2025ع ۾ ميڪسيڪو جي مختلف علائقن ۾ مظاهرا ٿيا، 130,000 ماڻهن جي گمشدگي خلاف—جيڪي 2007ع کان وٺي لاپتا ۽ گمشدہ سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite web |date=2025-08-31 |title=Mexico disappearances: Thousands march for the 130,000 missing |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckg4rnr720yo |access-date=2025-08-31 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==معيشت== {{Main|ميڪسيڪو جي معيشت}} {{See also|ميڪسيڪو جي اقتصادي تاريخ}} [[File:Mexico_City_(2018)_-_508.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو اسٽاڪ ايڪسچينج]] جي عمارت، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾]] [[File:Plaza_Carso_Mexico.jpg|thumb|[[اميريڪا موويل]] جو هيڊڪوارٽر، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾، [[موبائل نيٽ ورڪ آپريٽرن جي فهرست|ايشيا کان ٻاهر سڀ کان وڏو موبائل نيٽ ورڪ آپريٽر]]]] [[File:Paronama_de_San_Pedro_Garza_García.jpg|thumb|[[اسڪاءِ اسڪريپر]]، [[سان پيڊرو گارزا گارسيا]]، [[نيووو ليئون]] ۾]] اپريل 2025ع تائين، ميڪسيڪو وٽ [[خريداري قوت برابري]] (PPP) موجب [[ملڪن جي جي ڊي پي (پي پي پي) موجب فهرست|13هين وڏي]] معيشت آهي (US$3.4 ٽريلين)، ۽ في فرد جي ڊي پي US$26,000 آهي.<ref name="IMFWEO.MX"/> ورلڊ بئنڪ 2023ع ۾ ٻڌايو ته ملڪ جو [[مجموعي قومي آمدني]] لاطيني آمريڪا ۾ [[برازيل]] کان پوءِ ٻيو نمبر وڏو هو، US$1.7 ٽريلين.<ref>{{cite web |title=GNI (current US$) |publisher=World Bank |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.MKTP.CD |access-date=2024-10-08}}</ref> ميڪسيڪو وٽ چين، آمريڪا، جاپان، [[ڏکڻ ڪوريا]] ۽ [[تائيوان]] کان پوءِ دنيا جي ڇهين وڏي اليڪٽرانڪس صنعت آهي. ميڪسيڪو آمريڪا ڏانهن اليڪٽرانڪس جو ٻيو نمبر وڏو برآمد ڪندڙ آهي؛ 2011ع ۾ هن آمريڪا ڏانهن $71 ارب ماليت جي اليڪٽرانڪس برآمد ڪئي. 2002ع کان 2012ع جي وچ ۾ اليڪٽرانڪس جي برآمدات 73% وڌيون. تيار ڪيل شين جي ويليو ايڊيڊ وارو شعبو—جنهن جو حصو اليڪٽرانڪس به آهي—جي ڊي پي جو 18% هو.<ref name="Entrada">[https://www.entradagroup.com/wp-content/uploads/2018/09/Whitepaper_Electronics-Whitepaper_pdf.pdf "Mexico, A New Hub For Electronic Manufacturing."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215234343/https://www.entradagroup.com/wp-content/uploads/2018/09/Whitepaper_Electronics-Whitepaper_pdf.pdf |date=15 December 2024 }}, page 2, retrieved on November 08, 2024.</ref> ميڪسيڪو اتر آمريڪا جي ڪنهن به ملڪ کان وڌيڪ گاڏيون تيار ڪري ٿو.<ref>{{cite web |url=http://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |title=Mexico tops U.S., Canadian car makers |publisher=Upi.com |date=11 December 2008 |access-date=30 May 2010 |archive-date=31 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831183233/https://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |url-status=live }}</ref> هي صنعت ٽيڪنالاجي طور پيچيده حصا تيار ڪري ٿي ۽ تحقيق ۽ ترقي ۾ پڻ شريڪ آهي.<ref name="Gereffi">{{Cite book |last1=Gereffi |first1=G |last2=Martínez |first2=M |chapter=Mexico's Economic Transformation under NAFTA |editor-last=Crandall |editor-first=R |editor2-last=Paz |editor2-first=G |editor3-last=Roett |editor3-first=R |title=Mexico's Democracy at Work: Political and Economic Dynamics |publisher=Lynne Reiner Publishers |publication-date=30 September 2004 |isbn=978-1-58826-300-1 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KlPiswEACAAJ |year=2005 |url=https://archive.org/details/mexicosdemocracy0000unse }}</ref> “وڏي ٽي” ([[جنرل موٽرز]]، [[فورڊ موٽر ڪمپني|فورڊ]] ۽ [[ڪرسلر]]) 1930ع واري ڏهاڪي کان ميڪسيڪو ۾ ڪم ڪري رهيا آهن، جڏهن ته [[وولڪس ويگن]] ۽ [[نسان]] 1960ع واري ڏهاڪي ۾ پنهنجا ڪارخانا قائم ڪيا.<ref name="Hufbauer Auto">{{Cite book |last1=Hufbauer |first1=G.C. |last2=Schott |first2=J.J. |contribution=Chapter 6, The Automotive Sector |contribution-url=http://www.iie.com/publications/chapters_preview/332/06iie3349.pdf |title=NAFTA Revisited: Achievements and Challenges |place=Washington, D.C. |publisher=Institute for International Economics |publication-date=October 2005 |pages=[https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 1–78] |isbn=978-0-88132-334-4 |url=https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 |date=1 January 2005 }}</ref> صرف [[پوئبلا، پوئبلا|پوئبلا]] ۾ ئي 70 صنعتي پارٽس ٺاهيندڙ ادارا وولڪس ويگن جي چوڌاري گڏيل صورت ۾ موجود آهن.<ref name="Gereffi"/> 2016ع ۾ [[ڪيا]] [[نيووو ليئون]] ۾ $1 ارب جو ڪارخانو کوليو،<ref>{{cite news |last1=García |first1=Daniela |title=Inauguran Kia Motors en Pesquería |trans-title=Kia Motors launched in Pesquería |url=https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=7 September 2016 |location=Pesquería |language=es |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604081837/https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |url-status=live }}</ref> ۽ ساڳئي سال [[آڊي]] به پوئبلا ۾ اسمبلي پلانٽ کوليو.<ref>{{cite news |title=Audi inaugura planta automotriz en Puebla |trans-title=Audi opens automotive plant in Puebla |url=http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |access-date=4 June 2020 |work=Autoexplora |date=30 September 2016 |language=es |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |accessdate=7 February 2026 |archivedate=27 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ }}</ref> [[بي ايم ڊبليو]]، [[مرسڊيز-بينز]] ۽ [[نسان]] وٽ هن وقت تعمير هيٺ پلانٽ موجود آهن.<ref name="KiaMexico">{{cite news|title=Automaker Kia plans $1 bn assembly plant in Mexico|url=http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|date=28 August 2014|access-date=28 August 2014|publisher=Mexico News.Net|archive-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|url-status=live|accessdate=7 February 2026|archivedate=3 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337}}</ref> گهريلو ڪار صنعت جي نمائندگي [[DINA S.A.]] ڪري ٿي، جيڪا 1962ع کان بسون ۽ ٽرڪون ٺاهي رهي آهي،<ref>{{cite web |url=http://www.dina.com.mx/history.html |title=History |author=DINA Camiones Company |access-date=15 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513110559/http://www.dina.com.mx/history.html |archive-date=13 May 2011}}</ref> ۽ نئين [[ماسٽريٽا]] ڪمپني جيڪا تيز ڪارڪردگي واري [[Mastretta MXT]] اسپورٽس ڪار ٺاهي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|title=London 2008: Mastretta MXT will be Mexico's first homegrown car|author=Jeremy Korzeniewski|date=25 July 2008 |access-date=30 July 2008|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220122614/https://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|url-status=live}}</ref> 2006ع ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا سان واپار ميڪسيڪو جي برآمدات جو لڳ ڀڳ 50% ۽ درآمدات جو 45% هو.<ref name="cia.gov"/> 2010ع جي پهرين ٽن چوٿين ۾، آمريڪا وٽ ميڪسيڪو سان $46 ارب جو [[واپاري خسارو]] هو.<ref>{{cite web |url=http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |title=Korea's Balance of Payments |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501111207/http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |archive-date=1 May 2011 }}</ref> آمريڪا ۾ ڪم ڪندڙ ميڪسيڪو شهرين جون ترسيلون (رميٽينس) تمام اهم آهن؛ 2008ع واري [[عظيم مندائي]] ۽ 2021ع ۾ [[ڪووڊ-19 وبا]] دوران گهٽتائي کان پوءِ، اهي پرڏيهي آمدنيءَ جي ٻين ذريعن کان به اڳتي نڪري ويون آهن.<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511185705/https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX|date=11 May 2022}} "Personal Remittances Received, Mexico", [[World Bank]] accessed 11 May 2022</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511185113/https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638|date=11 May 2022}} "Latino Remittances from Mexico Soar". [[NBC News]] accessed 11 May 2022</ref> ترسيلون آمريڪا جي حڪومت جي هڪ بئنڪنگ پروگرام جي سڌين لنڪن وسيلي به ميڪسيڪو ڏانهن موڪليون وڃن ٿيون.<ref>[https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518171346/https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/|date=18 May 2022}} "Most of the $33 Billion in Remittances to Mexico Flow Via U.S. Govt. Banking Program", [[Judicial Watch]], accessed 12 May 2022</ref> جيتوڻيڪ ڪيترائي بين الاقوامي ادارا متفق آهن ۽ ميڪسيڪو کي مٿي-وچولي آمدنيءَ وارو ملڪ يا وچولي طبقي وارو ملڪ قرار ڏين ٿا،<ref>{{cite news|newspaper=The Mazatlan Post|date=11 April 2019|access-date=15 July 2019|title=How much should you earn in Mexico to belong to the middle or upper class?|url=https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715181153/https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/|url-status=live}}</ref><ref name=BloombergEcon>{{cite news |last1=Smith |first1=Noah |title=Mexico Is Solidly Middle Class (No Matter What Trump Says) |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-08-26/mexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status |work=Bloomberg |date=26 August 2019 |access-date=27 September 2019 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108212012/https://ad.doubleclick.net/ddm/adi/N1395.273558.BLOOMBERG/B6753675.346299363;dc_ver=99.292;dc_eid=40004000;sz=970x250;u_sd=1;gdpr=0;dc_adk=4266363305;ord=dv8zb7;click=https%3A%2F%2Fadclick.g.doubleclick.net%2Fpcs%2Fclick%3Fxai%3DAKAOjsvOwLbc3X0f5-M_Rg6ujiM1V3fon_a4FrpB3nmGk76dwL2PhUj3LdDd44KnL2QzTd7-VQX4U3f8Fk1AKAU-xLGePQhPVk4VcXqFTpMldaMoC0nxcJyYVG5dp9K23ItSU1OQjhmjOZ7TqAC_2gcGTizlAABgCRzqdWGX90bNUWfkM013c6uKGfvwMyeglNa6el7tsGk1789Jagk3dUQRic8z-RCogjfsdQxIeX6MiateHjK6RWLMcEQib0kRO_y0dSd0DupeBM_8dGuLjTJ81noNf10XtvpE6OA8BbIEUK6hKAI1nSDuo0isKsihz7Kd8a7Yz5tbv9llCiezNtOLvWVc75gsD14-36LrZGY8WI3_rYS8G4h640XeF78Pjg%26sai%3DAMfl-YR5c4kVVCtILCebOcX745E_3v6caGOo7I0-wrSYNL3tfMALASqA_56hmnB-wyOCNiDJfNiCS6NU0Ot-fkgfGhCNl8eiKFHFzVRwdXbB6vJzNCxaMMrFSD5fPawqtRI%26sig%3DCg0ArKJSzGs1rAg5i3MeEAE%26fbs_aeid%3D%255Bgw_fbsaeid%255D%26urlfix%3D1%26adurl%3D;dc_rfl=1,https%3A%2F%2Fwww.bloomberg.com%2Fview%2Farticles%2F2019-08-26%2Fmexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status$0;xdt=0;crlt=Pg9O1pn3Gi;cmpl=8;gcsr=m;stc=1;sttr=114;prcl=s |url-status=live }}</ref> تڏهن به ميڪسيڪو جو [[قومي ڪائونسل براءِ سماجي ترقيءَ جي پاليسي جي جائزي (ڪوني والو)|قومي ڪائونسل براءِ سماجي ترقيءَ جي پاليسي جي جائزي]] (CONEVAL) ٻڌائي ٿو ته ميڪسيڪو جي آباديءَ جو وڏو حصو غربت ۾ رهي ٿو. 2006ع کان 2010ع تائين غربت ۾ رهندڙن جو حصو 19%<ref>{{cite web |title=Human Development Report 2009 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |website=United Nations Development Programme |publisher=United Nations |access-date=4 June 2020 |page=118 |archive-date=8 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608105942/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |url-status=live }}</ref> کان وڌي 46% (52 ملين ماڻهو) ٿيو.<ref name="CONEVAL">{{cite web |url=http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |title=CONEVAL Informe 2011 |access-date=31 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021025820/http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |archive-date=21 October 2013 }}</ref> ان جي باوجود، ڪوني والو 2023ع ۾ ٻڌايو ته 2018ع کان 2022ع جي وچ ۾ غربت جي شرح گهٽ ٿي—6% گهٽتائي سان 42% کان 36% تائين (52 ملين کان 47 ملين تائين)، پر [[انتہائی غربت]] 0.1% (410 هزار ماڻهو) وڌي 7% (9 ملين ماڻهو) ٿي وئي، ۽ صحت جي سهولتن تائين رسائي کان محروم ماڻهن جو انگ وڏي حد تائين وڌيو—16% کان 39% (50 ملين) تائين—<ref>{{cite news|first=Carolina|last=Gómez Mena|title=Reducción de casi 9 millones de personas en pobreza entre 2020-2022: Coneval|trans-title=Decrease of nearly 9 million people in poverty between 2020-2022: Coneval|work=[[La Jornada]]|date=10 August 2023|language=es|url=https://www.jornada.com.mx/notas/2023/08/10/sociedad/entre-2020-y-2022-se-redujo-en-casi-9-millones-cifra-de-personas-en-pobreza-coneval/|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://www.jornada.com.mx/notas/2023/08/10/sociedad/entre-2020-y-2022-se-redujo-en-casi-9-millones-cifra-de-personas-en-pobreza-coneval/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|first=Valeria|last=Moy|title=Buenas y malas en la reducción de la pobreza|trans-title=Good and bad news regarding the decrease in poverty|journal=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]|date=15 August 2023|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/opinion/valeria-moy/buenas-y-malas-en-la-reduccion-de-la-pobreza/|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://www.eluniversal.com.mx/opinion/valeria-moy/buenas-y-malas-en-la-reduccion-de-la-pobreza/|url-status=live}}</ref> جيتوڻيڪ ڪجهه ماهرن انهن شرحن جي درستگي بابت شڪ ظاهر ڪيو.<ref>{{cite news|first=Dulce|last=Soto|title=Expertos y ONG dudan que pobreza en México haya disminuido como reportó Coneval|trans-title=Experts and NGO doubt that poverty in Mexico has decreased as Coneval reported|work=Expansión Política|date=25 September 2023|language=es|url=https://politica.expansion.mx/mexico/2023/09/25/expertos-y-ong-dudan-que-pobreza-en-mexico-haya-disminuido-como-reporto-coneval|access-date=11 December 2023|archive-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212072125/https://politica.expansion.mx/mexico/2023/09/25/expertos-y-ong-dudan-que-pobreza-en-mexico-haya-disminuido-como-reporto-coneval|url-status=live}}</ref> [[اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم|او اي سي ڊي]] جي غربت واري لائين موجب (جنهن کي آباديءَ جو اهو حصو سمجهيو وڃي ٿو جيڪو قومي وچولي آمدني جي 60%<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/8177864.stm |title=Just what is poor? |access-date=27 August 2019 |author=Michael Blastland |work=BBC News |date=31 July 2009}} The "economic distance" concept, and a level of income set at 60% of the median household income</ref> يا ان کان گهٽ ڪمائي)، 2019ع ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 20% غربت ۾ رهندو هو.<ref>{{cite web |title=Under Pressure: The Squeezed Middle Class |url=https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |publisher=OECD Publishing |access-date=4 June 2020 |location=Paris |date=2019 |archive-date=1 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701060002/https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |url-status=live }}</ref> او اي سي ڊي ملڪن ۾، ميڪسيڪو ۾ انتهائي غريب ۽ امير جي وچ ۾ عدم برابري جو درجو ٻيو نمبر سڀ کان وڌيڪ آهي، [[چلي]] کان پوءِ—جيتوڻيڪ اهو انهن ٿورن ملڪن مان آهي جتي هي عدم برابري گهٽ ٿي رهي آهي.<ref>{{cite book |chapter-url=http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |chapter=Income inequality |title=Society at a Glance 2011: Social Indicators |publisher=OECD |isbn=978-92-64-09852-7 |date=12 April 2011 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&containerItemId=/content/serial/19991290&accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&mimeType=text/html |date=10 October 2017 }}</ref> آمدنيءَ جي درجي بندي ۾ هيٺين ڏهن سيڪڙو وٽ ملڪ جي وسيلن جو 1.4% آهي، جڏهن ته مٿين ڏهن سيڪڙو وٽ 36% آهي. او اي سي ڊي نوٽ ڪري ٿو ته ميڪسيڪو جي غربت گهٽائڻ ۽ سماجي ترقي لاءِ بجيٽ ۾ رکيل خرچ او اي سي ڊي جي اوسط جو رڳو لڳ ڀڳ ٽيون حصو آهن.<ref name="OECDREFORMA">{{cite web |url=http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |title=Perspectivas OCDE: México; Reformas para el Cambio |pages=35–36 |publisher=OECD |date=January 2012 |access-date=17 July 2013 |archive-date=22 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522205932/http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |url-status=live }}</ref> اهو ئي سبب آهي جو ميڪسيڪو ۾ ٻارڙن جي فوتگي (انفنٽ مورتاليٽي) او اي سي ڊي جي اوسط کان ٽي ڀيرا وڌيڪ آهي، جڏهن ته خواندگي وچولي حد ۾ اچي ٿي. 2008ع جي هڪ رپورٽ موجب شهري علائقن ۾ سراسري آمدني $27,000 هئي، جڏهن ته ڳوٺاڻن علائقن ۾ رڳو ڪجهه ميلن جي فاصلي تي اها فقط $8,000 هئي.<ref>{{Cite journal|title=Sobresale Nuevo León por su alto nivel de vida|journal=El Norte|year=2006|url=http://busquedas.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&file=mty/norte01/00393/00393608.htm&palabra=|language=es|access-date=22 January 2007|archive-date=8 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211851/https://www.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&file=mty/norte01/00393/00393608.htm&palabra=|url-status=live}}</ref> روزاني گهٽ ۾ گهٽ اجرت هر سال مقرر ڪئي وڃي ٿي؛ 2024ع ۾ اها 248.93 [[ميڪسيڪو پيسو]] (US$13.24) مقرر ڪئي وئي (ملڪ جي اتر سرحدي علائقي ۾ $375)، جنهن سبب اها [[يوراگوائي]]، [[چلي]] ۽ [[ايڪواڊور]] جي برابر سمجهي وڃي ٿي. هن اجرت ۾ تيزي سان واڌ ٿي، ڇو ته 2018ع ۾ اها 88 پيسو مقرر هئي.<ref>{{cite news|first=Karina|last=Suárez|title=El salario mínimo en México aumentará un 20% en 2024|trans-title=The Mexican minimum wage will increase by 20% in 2024|work=[[El País]]|date=1 December 2023|language=es|url=https://elpais.com/mexico/2023-12-01/el-salario-minimo-en-mexico-aumentara-un-20-en-2024.html|access-date=11 December 2023|archive-date=8 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211902/https://elpais.com/mexico/2023-12-01/el-salario-minimo-en-mexico-aumentara-un-20-en-2024.html|url-status=live}}</ref> ===ڪميونيڪيشن=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ عوامي ميڊيا}} [[File:Mexico_City_2015_081.jpg|thumb|upright|[[ٽيليمڪس]] ٽاور، ميڪسيڪو سٽي ۾]] ٽيليڪميونيڪيشن واري صنعت تي گهڻو ڪري [[ٽيليمڪس]] ({{lang|es|Teléfonos de México}}) جو غلبو رهيو آهي، جيڪا اڳ ۾ سرڪاري اجاره داري هئي ۽ 1990ع ۾ نجي شعبي ڏانهن منتقل ڪئي وئي. 2006ع تائين، ٽيليمڪس پنهنجي ڪارروائين کي ڪولمبيا، پيرو، چلي، ارجنٽينا، برازيل، يوراگوائي ۽ آمريڪا تائين وڌايو. ٻيا اهم ادارا [[ايڪسل]]، ميڪسڪوم، السٽرا، مارڪاٽيل، اي ٽي اينڊ ٽي ميڪسيڪو آهن.<ref name="budde">{{cite web|website=Budde.com|title=Mexico – Telecoms Infrastructure, Operators, Regulations – Statistics and Analyses|url=https://www.budde.com.au/Research/Mexico-Telecoms-Infrastructure-Operators-Regulations-Statistics-and-Analyses|year=2019|access-date=15 July 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715182621/https://www.budde.com.au/Research/Mexico-Telecoms-Infrastructure-Operators-Regulations-Statistics-and-Analyses|url-status=live}}</ref> ميڪسيڪو جي [[ارضياتي جوڙجڪ]] سبب، ڏورانهن جبلستاني علائقن ۾ زميني ٽيليفون سروس مهيا ڪرڻ مهانگو پوي ٿو، ۽ لاائن فونن جي في فرد دستيابي لاطيني آمريڪا جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ گهٽ آهي—52%؛ تنهن هوندي به ميڪسيڪو جي 81% گهرن وٽ انٽرنيٽ ڪنيڪشن آهي ۽ 6 سالن کان مٿي عمر وارن مان 81% وٽ موبائل فون آهي.<ref name=endutih>[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2024/ENDUTIH/ENDUTIH_23.pdf "Encuesta Nacional sobre Disponibilidad y Uso de Tecnologías de la Información en los Hogares"] page 1 & 15, retrieved on October 3, 2024.</ref> موبائل ٽيليفوني جو فائدو اهو آهي ته اها گهٽ خرچ سان سڀني علائقن تائين پهچي سگهي ٿي، ۽ موبائل لائينن جو ڪل انگ زميني لائينن جي لڳ ڀڳ ٻه ڀيرا آهي، اندازي موجب 97 ملين لائينون.<ref name=endutih /> ٽيليڪميونيڪيشن واري صنعت کي حڪومت [[ڪوفيٽيل]] ({{lang|es|Comisión Federal de Telecomunicaciones}}) وسيلي ضابطي ۾ آڻي ٿي. سيٽلائيٽ نظام گهريلو آهي ۽ 120 زميني اسٽيشنون هلائي ٿو. مائيڪروويو ريڊيو رلي نيٽ ورڪ وسيع آهي ۽ فائبر آپٽڪ ۽ ڪوئڪسيل ڪيبل جو به نمايان استعمال ٿئي ٿو.<ref name=ciacom>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ |title=Communications |publisher=CIA Factbook |access-date=17 July 2013 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو جا سيٽلائيٽ {{lang|es|Satélites Mexicanos}} ([[سيٽمڪس]]) هلائي ٿي، جيڪا هڪ خانگي ڪمپني آهي، لاطيني آمريڪا ۾ اڳواڻ سمجهي وڃي ٿي ۽ اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا کي خدمتون ڏئي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.satmex.com.mx/english/?opcion=0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915211310/http://www.satmex.com.mx/english/?opcion=0|archive-date=15 September 2009 |title=Satmex. Linking the Americas |date=15 September 2009 |access-date=17 July 2013}}</ref> اها ڪينيڊا کان [[ارجنٽينا]] تائين آمريڪا جي 37 ملڪن کي براڊڪاسٽ، ٽيليفون ۽ ٽيليڪميونيڪيشن جون خدمتون مهيا ڪري ٿي. ڪاروباري ڀائيوارين وسيلي سيٽمڪس آءِ ايس پيز ۽ ڊجيٽل براڊڪاسٽ سروسز کي تيز رفتار ڪنيڪٽيوٽي فراهم ڪري ٿي.<ref>{{cite web |author=Source: Arianespace |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7420 |title=Mexican Operator Satmex Has Chosen Arianespace to Launch Its New Satmex 6 Satellite |publisher=Spaceref.com |date=14 February 2002 |access-date=8 August 2011 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311130432/https://spaceref.com/press-release/mexican-operator-satmex-has-chosen-arianespace-to-launch-its-new-satmex-6-satellite/ }}</ref> سيٽمڪس پنهنجو سيٽلائيٽ بيڙو سنڀالي ٿي، ۽ بيڙي جو وڏو حصو ميڪسيڪو ۾ ڊزائين ۽ تعمير ٿيل آهي. براڊڪاسٽنگ ۾ وڏا ادارا [[ٽيليويزا]] آهن، جيڪا اسپيني ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان وڏي ميڪسيڪي ميڊيا ڪمپني آهي،<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.snellwilcox.com/news_events/press_releases/203|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214054201/http://www.snellwilcox.com/news_events/press_releases/203|archive-date=14 December 2007 |title=Televisa Brings 2006 FIFA World Cup to Mexico in HD With Snell & Wilcox Kahuna SD/HD Production Switcher |publisher=Snellwilcox.com |access-date=30 May 2010}}</ref> ۽ ان سان گڏ [[ٽي وي اَزٽيڪا]] ۽ [[ايميخن ٽيليويزيون]]. ===توانائي=== {{See also|ميڪسيڪو ۾ بجليءَ جو شعبو}} [[File:Inauguración de Central Eólica Sureste I, Fase II.jpg|thumb|left|اوئاهاڪا ۾ سينٽرل ايوليڪا سوريستي I، فيز II]] توانائي جي پيداوار سرڪاري ملڪيت واري ڪمپنين [[Comisión Federal de Electricidad|وفاقي ڪميشن آف اليڪٽرسٽي]] ۽ [[پيمڪس]] وسيلي هلائي وڃي ٿي. پيمڪس اها عوامي ڪمپني آهي جيڪا خام تيل ۽ قدرتي گئس جي ڳولا، ڪڍڻ، نقل و حمل ۽ مارڪيٽنگ جي ذميوار آهي، ۽ گڏوگڏ پيٽروليم شين ۽ پيٽروڪيميڪلن جي ريفائننگ ۽ ورڇ به ڪري ٿي؛ اها آمدني موجب دنيا جي وڏين ڪمپنين مان هڪ آهي، ۽ سالياني وڪرو US$86 ارب آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.americaeconomia.com/PLT_WRITE-PAGE.asp?SessionId=&Language=0&Modality=0&DateView=&NamePage=SearchResultArti&Section=1&Content=28380&Style=15624|title=Top 500 Companies in Latin America |access-date=16 February 2007 |author=América Economia |format=Requires subscription}} {{dead link|date=July 2019|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref name=fortune>{{cite news |url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6385.html |title=Fortune Global 500 2010: 64. Pemex |work=Fortune |access-date=26 July 2010 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410072733/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/snapshots/6385.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211181250/https://www.ft.com/content/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340|archive-date=11 December 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=FT Non-Public 150&nbsp;– the full list|newspaper=Financial Times|date=14 December 2006|access-date=26 July 2010}}</ref> ميڪسيڪو تيل پيدا ڪندڙ ملڪن ۾ ڇهين نمبر تي آهي، روزانو 3.7 ملين بيرل سان.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/topworldtables1_2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216112638/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/topworldtables1_2.html|archive-date=16 February 2007 |title=Top World Oil Net Exporters and Producers |access-date=16 February 2007 |author=Energy Information Administration}}</ref> 1980ع ۾ تيل جي برآمدات ڪل برآمدات جو 62% هيون؛ 2000ع تائين اهو رڳو 7% رهيو.<ref name="Gereffi"/> ميڪسيڪو وٽ پنهنجي علائقي اندر 7 [[تيل ريفائنري|تيل ريفائنريون]] آهن، جن مان جديد ترين 2022ع ۾ تعمير ڪئي وئي.<ref name="economista">{{cite news |access-date=31 May 2021 |author=Karol García |date=18 October 2020 |location=México |periodical=El Economista |title=Refinería de Dos Bocas se inaugurará el 1 de julio de 2022, asegura AMLO |url=https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701232101/https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html |accessdate=7 February 2026 |archivedate=1 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701232101/https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Refineria-de-Dos-Bocas-se-inauguro-el-1-de-julio-de-2022-asegura-AMLO-20201018-0094.html }}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ۽ آمريڪا اندر به [[پيمڪس ڊئير پارڪ|هڪ ٻئي ريفائنري]] جي ملڪيت موجود آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.shell.com/media/news-and-media-releases/2022/shell-completes-sale-of-interest-in-deer-park-refinery-to-partner-pemex.html |title=Shell completes sale of interest in Deer Park refinery to partner Pemex |date=January 20, 2022 |access-date=January 28, 2022 |website=www.shell.com |language=en}}</ref> ميڪسيڪو وٽ 60 پن بجلي جا پلانٽ آهن، جيڪي ملڪ جي بجليءَ جو 12% پيدا ڪن ٿا،<ref name="cfe">[https://app.cfe.mx/Aplicaciones/OTROS/Boletines/boletin%3Fi%3D2482 "hidroeléctricas, energía limpia y confiable para la población"], retrieved on September 28, 2024.</ref> جن مان سڀ کان وڏو 2,400 ميگاواٽ [[چيڪواسئين ڊيم|مانويل مورينو توريس ڊيم]] آهي، جيڪو [[گريخالوا درياهه]] تي واقع آهي ۽ دنيا جو چوٿون سڀ کان وڌيڪ پيداوار ڏيندڙ پن بجلي پلانٽ آهي.<ref name="EIA">{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Mexico/Background.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060309021853/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Mexico/Background.html|archive-date=9 March 2006 |title=EIA |publisher=Eia.doe.gov |access-date=30 October 2010}}</ref> ميڪسيڪو وٽ دنيا جو ٽيون سڀ کان وڏو [[ميڪسيڪو ۾ شمسي توانائي|شمسي توانائيءَ جو امڪان]] آهي,<ref name="S&G">Sener & GTZ 2006</ref> جنهن جو اندازو روزانو 5kWh/m² آهي، جيڪو قومي بجلي پيداوار جي 50 ڀيرا برابر آهي.<ref name="ER">{{cite web |url=http://cec.org/files/PDF/ECONOMY/Pres-Elvira-RenEnergyMeeting_es.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081003033523/http://cec.org/files/PDF/ECONOMY/Pres-Elvira-RenEnergyMeeting_es.pdf |archive-date=3 October 2008 |title=Perspectiva Del Mercado De La Energía Renovable En México |access-date=30 October 2010 }}</ref> 1 ملين اسڪوائر ميٽر کان وڌيڪ [[شمسي حرارتي]] پينل<ref name="SENER 2009b">SENER 2009b</ref> لڳايا ويا آهن، جڏهن ته 2005ع ۾ رڳو 115,000 اسڪوائر ميٽر [[شمسي پي وي]] (فوٽو-وولٽائيڪ) پينل موجود هئا.<ref name="SENER 2009b" /> اتر اولهه ميڪسيڪو جي سونورا رياست ۾ پوئرتو ليبرتاڊ ۾ واقع منصوبي [[SEGH-CFE 1]] کي 2018ع ۾ مڪمل ڪيو ويو؛ ان جي گنجائش 46.8 ميگاواٽ آهي ۽ 187,200 شمسي پينلن جي ايري مان بجلي پيدا ٿئي ٿي،<ref>{{Cite web|url=https://www.acciona.com/pressroom/news/2019/january/acciona-completes-assembly-405-mwp-photovoltaic-plant-mexico-installing-one-million-panels-two-months/|title=ACCIONA completes the assembly of a 405 MWp photovoltaic plant in Mexico, installing over one million panels in two months|website=acciona.com|language=en|access-date=2019-01-11}}</ref> ۽ ان مان پيدا ٿيل سڄي بجلي سڌي طرح سي ايف اي کي وڪرو ٿئي ٿي ۽ يوٽيلٽي جي ٽرانسميشن نظام ۾ شامل ٿي وڃي ٿي.<ref name="Sonora Energy Group Hermosillo">[[سونورا انرجي گروپ ھرموسيلو]]</ref> ڪوئاھويلا ۾ وِلانُوئوا شمسي پارڪ، جيڪو 2019ع ۾ کوليو ويو، آمريڪا جي براعظمن ۾ سڀ کان وڏو شمسي بجلي پلانٽ آهي، جنهن جي گنجائش 828 ميگاواٽ آهي.<ref>{{cite web|access-date=22 January 2019 |first=Secretaría de |language=es |last=Energía |title=Se inaugura la Planta Solar Villanueva en Coahuila |url=http://www.gob.mx/sener/articulos/se-inaugura-la-planta-solar-villanueva-en-coahuila |website=gob.mx}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ميڪسيڪو وٽ هڪ [[ايٽمي توانائي|ايٽمي بجلي پلانٽ]] آهي، [[لاگونا وردي ايٽمي بجلي اسٽيشن]]، جيڪا ويراڪروز رياست ۾ واقع آهي<ref name="world-nuclear">[http://www.world-nuclear.org/info/Country-Profiles/Countries-G-N/Mexico/ "Nuclear Power in Mexico"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407223454/http://www.world-nuclear.org/info/Country-Profiles/Countries-G-N/Mexico/ |date=7 April 2015 }}, retrieved on September 28, 2024.</ref> ۽ ڪيترائي هوائي پن جا فارم به آهن,<ref name="ineel">[https://transicionenergetica.ineel.mx/Revista.mvc/R1n2v3 "Energía eólica"], retrieved on September 30, 2024.</ref> جن مان لاطيني آمريڪا جو [[يورُس ونڊ فارم|سڀ کان وڏو هوائي پن فارم]] اوئاهاڪا ۾ آهي.<ref>[http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=347873&CategoryId=12394 Acciona Completes Assembly of LatAm's Largest Wind Farm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302175705/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=347873&CategoryId=12394 |date=2012-03-02 }} ''Latin American Herald Tribune''.</ref> جيتوڻيڪ ميڪسيڪو هوائي پن ۽ شمسي ذريعن مان قابلِ تجديد بجلي پيداوار وڌائي آهي، پر اڃا به پنهنجي گهڻي توانائي لاءِ [[فوسل ٻارڻ]]ن تي دارومدار رکي ٿو.<ref>{{Cite web |title=Mexico - Countries & Regions |url=https://www.iea.org/countries/mexico |access-date=2025-03-05 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> 2023ع ۾ ميڪسيڪو [[گرين هائوس گئس]]ن جي اخراج ڪندڙ مٿين 15 ملڪن ۾ شامل هو، 5 ملين ٽن کان وڌيڪ حصو ڏيندي، يعني عالمي ڪُل جو 1.4%.<ref>{{Citation |last1=Jones |first1=Matthew W. |title=National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane and nitrous oxide |date=2024-11-13 |url=https://zenodo.org/records/14054503 |access-date=2025-03-05 |doi=10.5281/zenodo.14054503 |last2=Peters |first2=Glen P. |last3=Gasser |first3=Thomas |last4=Andrew |first4=Robbie M. |last5=Schwingshackl |first5=Clemens |last6=Gütschow |first6=Johannes |last7=Houghton |first7=Richard A. |last8=Friedlingstein |first8=Pierre |last9=Pongratz |first9=Julia }}</ref> ميڪسيڪو 2030ع تائين [[گرين هائوس گئسن جي اخراج]] ۾ 35% گهٽتائي جو واعدو ڪيو آهي، جڏهن ته پرڏيهي سهڪار ملڻ جي شرط تي هدف 40% تائين وڌايل آهي. ملڪ جو مقصد 2030ع تائين [[ڪاري ڪاربن]] جي اخراج ۾ 51% بنا شرط ۽ وڌيڪ سهڪار سان 70% گهٽتائي آهي، ۽ 2050ع تائين [[نيٽ-زيرو اخراج|نيٽ زيرو]] جو عزم به ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=Mexico Climate Change Data {{!}} Emissions and Policies |url=https://www.climatewatchdata.org/countries/MEX?end_year=2021&start_year=1990 |access-date=2025-03-05 |website=www.climatewatchdata.org}}</ref> ===سائنس ۽ ٽيڪنالاجي=== {{Further|ميڪسيڪو ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي تاريخ}} [[File:GTM imagen.JPG|thumb|[[لارج مليميٽر ٽيليسڪوپ]]، [[پوئبلا]] ۾]] [[ميڪسيڪو جي قومي خودمختيار يونيورسٽي]] کي باضابطه طور 1910ع ۾ قائم ڪيو ويو،<ref>{{cite book |first1=Don M. |last1=Coerver |first2=Suzanne B. |last2=Pasztor |first3=Robert |last3=Buffington |title=Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History |url=https://books.google.com/books?id=YSred4NyOKoC&pg=PA161 |year=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-132-8 |page=161 |access-date=20 December 2020 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211844/https://books.google.com/books?id=YSred4NyOKoC&pg=PA161 |url-status=live }}</ref> ۽ يونيورسٽي ميڪسيڪو ۾ اعليٰ تعليم جي سڀ کان اهم ادارن مان هڪ بڻجي وئي.<ref>Summerfield, Devine & Levi (1998), p. 285{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> يو اين اي ايم سائنس، طب ۽ انجنيئرنگ ۾ عالمي معيار جي تعليم فراهم ڪري ٿي.<ref>Summerfield, Devine & Levi (1998), p. 286{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> ڪيترائي سائنسي ادارا ۽ اعليٰ تعليم جا نوان ادارا، جيئن [[قومي پولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ]]،<ref>Forest & Altbach (2006), p. 882{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> ويهين صديءَ جي پهرين اڌ ۾ قائم ٿيا. نون تحقيقي ادارن مان گهڻا يو اين اي ايم اندر ٺهيا. 1929ع کان 1973ع تائين ٻارهن ادارا يو اين اي ايم ۾ ضم ڪيا ويا.<ref>Fortes & Lomnitz (1990), p. 18{{full citation needed|date=December 2020}}</ref> 1959ع ۾ [[ميڪسيڪو اڪيڊمي آف سائنسز]] قائم ڪئي وئي ته جيئن علمي حلقن جي وچ ۾ سائنسي ڪوششن کي هم آهنگ ڪيو وڃي. 1995ع ۾ ميڪسيڪي ڪيمسٽ [[ماريو جے. مولينا]] [[نوبل انعام براءِ ڪيميا]] [[پال جے. ڪرٽزن]] ۽ [[ايف. شيرووڊ رولينڊ]] سان گڏ ورهايو، سندن فضائي ڪيميا بابت ڪم—خاص ڪري اوزون جي ٺهڻ ۽ ٽٽڻ—جي حوالي سان.<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 1995 |access-date=2 January 2009 |work=Nobelprize.org |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226095935/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1995/summary/ |url-status=live }}</ref> مولينا، جيڪو يو اين اي ايم جو اڳوڻو شاگرد هو، سائنس ۾ نوبل انعام ماڻيندڙ پهريون ميڪسيڪي شهري بڻيو.<ref>{{cite web |url=http://web.mit.edu/newsoffice/1995/molina-1018.html |title=Molina wins Nobel Prize for ozone work |access-date=2 January 2009 |author=Thomson, Elizabeth A. |date=18 October 1995 |publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]] |archive-date=9 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109160659/http://web.mit.edu/newsoffice/1995/molina-1018.html |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو ۾ تيار ٿيندڙ سڀ کان وڏو سائنسي منصوبو [[لارج مليميٽر ٽيليسڪوپ]] (Gran Telescopio Milimétrico، GMT) جي تعمير هو، جيڪو پنهنجي فريڪوئنسي حد ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو ۽ سڀ کان وڌيڪ حساس سنگل-ايپرچر ٽيليسڪوپ آهي.<ref>{{cite book |doi=10.1007/978-1-4020-6118-9_79 |chapter=Unravelling unidentified γ-ray sources with the large millimeter telescope |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_U9jCFy5hTUC&pg=PA527 |title=The Multi-Messenger Approach to High-Energy Gamma-Ray Sources |year=2007 |last1=Carramiñana |first1=Alberto |pages=527–530 |isbn=978-1-4020-6117-2 |access-date=20 December 2020 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108211849/https://books.google.com/books?id=_U9jCFy5hTUC&pg=PA527#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> اهو ستارن جي مٽيءَ سبب لڪل خلائي علائقن جو مشاهدو ڪرڻ لاءِ ٺهرايو ويو. 2025ع ۾ ميڪسيڪو کي [[گلوبل انوويشن انڊيڪس]] ۾ 58هين درجو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/mexico |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=2025-10-17}}</ref> ===سياحت=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ سياحت}} [[File:Cancun_aerial_photo_by_safa.jpg|thumb|left|تفريحي شھر [[ڪنڪون]]، مئي 2008]] 2017ع تائين، ميڪسيڪو دنيا جو 6هون سڀ کان وڌيڪ گهميو ويندڙ ملڪ هو. سياحت مان آمدنيءَ جي لحاظ کان اهو 15هين نمبر تي هو ۽ لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ سياحتي آمدني رکندو هو.<ref name="WTO Tourism Highlights 2018 Edition">{{cite book |title=UNWTO Tourism Highlights |year=2017 |publisher=World Tourism Organization (UNWTO) |isbn=978-92-844-1902-9 |doi=10.18111/9789284419029 |last1=Magalhães |first1=Bianca dos Santos |url=https://tede.ufrrj.br/jspui/handle/jspui/5202 |access-date=4 March 2023 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404213946/https://tede.ufrrj.br/jspui/handle/jspui/5202 |url-status=live }}{{page needed|date=December 2020}}</ref> سياحن جي وڏي اڪثريت آمريڪا ۽ ڪينيڊا مان اچي ٿي، ان کان پوءِ يورپ ۽ ايشيا مان. ٻين لاطيني آمريڪي ملڪن مان به ٿورو انگ اچي ٿو.<ref>{{cite web| url=http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector| title=Turismo de internación 2001–2005, Visitantes internacionales hacia México |publisher=Secretaría de Turismo (SECTUR) |access-date=26 July 2008|year=2006|language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610233248/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector |archive-date=10 June 2008}} pp. 5</ref> 2017ع جي [[Travel and Tourism Competitiveness Report]] ۾ ميڪسيڪو کي دنيا ۾ 22هين ۽ آمريڪا جي براعظمن ۾ 3هين درجو ڏنو ويو.<ref>{{cite web |title=The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017 |publisher=World Economic Forum |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |date=April 2017 |access-date=16 October 2017 |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525161433/http://www3.weforum.org/docs/WEF_TTCR_2017_web_0401.pdf |url-status=live }}</ref> سامونڊي ڪنارا سج ڀريل ساحلن سان مالامال آهن. [[ميڪسيڪو جو آئين#آرٽيڪل 27|ميڪسيڪو جي آئين جي آرٽيڪل 27]] موجب، سڄو سامونڊي ڪنارو وفاقي ملڪيت هيٺ آهي. يوكاتان ٻيٽ نما ۾، سڀ کان مشهور سامونڊي گهمڻ وارن هنڌن مان هڪ [[تفريحي شھر]] [[ڪنڪون]] آهي، خاص طور تي [[يونيورسٽي]] جي شاگردن ۾ [[اسپرنگ بريڪ]] دوران. ڪنڪون جي ڏکڻ ۾ ساحلي پٽي [[ريويئرا مايا]] سڏجي ٿي، جنهن ۾ ساحلي شھر [[پلايا ڊيل ڪارمين]] ۽ ماحولياتي پارڪ [[اڪسڪاريت]] ۽ [[زيل-ها]] شامل آهن. ڪنڪون کان وڌيڪ ڏکڻ طرف [[تولوم]] جو شھر آهي، جيڪو [[مايا تهذيب]] جي کنڊرن سبب مشهور آهي. ٻيا سياحتي هنڌ [[اڪاپولڪو]] آهن، جتي ڀريل ساحل ۽ ڪنارن تي گهڻ ماڙ هوٽلون آهن. [[باجا ڪيليفورنيا]] ٻيٽ نما جي ڏاکڻي ڇيڙي تي تفريحي شھر [[ڪابو سان لُوڪاس]] آهي، جيڪو [[مارلن]] [[مڇيگيري]] لاءِ مشهور آهي.<ref>{{cite web|url=http://icabo.com/what-to-do/cabo-fishing.aspx |title=Cabo Fishing Information - Sport Fishing in Los Cabos |publisher=icabo.com |access-date=23 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502144017/http://icabo.com/what-to-do/cabo-fishing.aspx |archive-date=2 May 2013}}</ref> آمريڪا جي سرحد ويجهو، هفتي جي آخر ۾ گهمڻ لاءِ [[سان فليپي، باجا ڪيليفورنيا]] به مشهور آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.offroadxtreme.com/event-coverage/off-road-events/2022-score-san-felipe-250-everything-you-need-to-know/|title=2022 SCORE San Felipe 250: Everything You Need To Know|first=Micah|last=Anderson|date=30 March 2022|website=Off Road Xtreme}}</ref> [[ميڪسيڪو–آمريڪا سرحد]] واري ميڪسيڪي شهرن ۾، سڀ کان وڌيڪ منافعي وارو [[مهمان نوازي وارو شعبو]] هاڻي [[طبي سياحت]] آهي، ۽ ان سان گڏ اهي روايتي سبب به ڪجهه حد تائين موجود آهن، جن لڳ ڀڳ هڪ صديءَ تائين سياحن کي ميڪسيڪو جي اترين سرحدي علائقن ڏانهن ڇڪيو. طبي سياحت جي مکيه سببن ۾ [[دوائون]] خريد ڪرڻ، [[دندان سازي]]، [[اختياري سرجري]]، [[آپٽو ميٽري]] ۽ [[ڪائروپريڪٽڪ]] شامل آهن.<ref>{{Cite book|title= Handbook of Globalisation and Tourism | editor1=Dallen J. Timothy |publisher= Edward Elgar Publishing |year=2019 |isbn=978-1-78643-129-5 | page=327}}</ref> ===آمد و رفت=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ آمد و رفت}} [[File:Puente Baluarte 03.jpg|thumb|[[بالوآرتي پل]]، آمريڪا جي براعظمن ۾ سڀ کان اوچو پل.]] مشڪل جاگرافيائي بناوت جي باوجود، ميڪسيڪو جو روڊ نيٽ ورڪ وسيع آهي ۽ گهڻا علائقا ڍڪيل آهن. روڊن جو نيٽ ورڪ {{convert|366,095|km|mi|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي،<ref name=sctroad>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/|title=CIA World Factbook|publisher=CIA|access-date=20 December 2010|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|url-status=live}}</ref> جنهن مان {{convert|116,802|km|mi|abbr=on}} پڪا (پڪايل) آهن،<ref name=sctroad-2>{{cite web|url=http://dgaf.sct.gob.mx/fileadmin/EST_BASICA/EST_BASICA_2005/EST2005_12INFRA.pdf |title=Infraestructura Carretera |work=dgaf.sct.gob.mx |publisher=Secretaría de Comunicaciones y Transportes |place=México |access-date=13 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716114353/http://dgaf.sct.gob.mx/fileadmin/EST_BASICA/EST_BASICA_2005/EST2005_12INFRA.pdf |archive-date=16 July 2007}}</ref> ۽ اهڙيءَ طرح هيءَ دنيا جي ملڪن مان روڊ نيٽ ورڪ جي سائيز موجب [[List of countries by road network size|9هين نمبر]] تي آهي.<ref>{{Cite web |last=Transporte |first=Instituto Mexicano del |title=Red Nacional de Caminos |url=http://www.gob.mx/imt/acciones-y-programas/red-nacional-de-caminos |access-date=6 July 2023 |website=gob.mx |language=es |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503030240/https://www.gob.mx/imt/acciones-y-programas/red-nacional-de-caminos |url-status=live }}</ref> انهن مان {{convert|10,474|km|mi|abbr=on}} گهڻ لائين [[Controlled-access highway|ايڪسپريس ويز]] آهن: {{convert|9,544|km|mi|abbr=on}} چار-لين شاهراهون آهن ۽ باقي 6 يا وڌيڪ لينن واريون آهن.<ref name=sctroad-2/> ميڪسيڪو لاطيني آمريڪا جي انهن پهرين ملڪن مان هڪ هو جن ريلوي ترقي کي فروغ ڏنو،<ref name=brit-mex/> ۽ ريلوي نيٽ ورڪ {{convert|30,952|km|mi|abbr=on}} تائين پکڙيل آهي. ميڪسيڪو جي [[Secretariat of Communications and Transportation (Mexico)|سيڪريٽري آف ڪميونيڪيشنز اينڊ ٽرانسپورٽ]] هڪ هاءِ اسپيڊ ريل لنڪ تجويز ڪيو، جيڪو مسافرن کي [[ميڪسيڪو سٽي]] کان [[گواڊالاخارا]]، [[خالسڪو]] تائين کڻي ويندو.<ref name="azcentral.com">{{cite web |url=https://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/0106mextrain06.html |title=Mexico reviving travel by train |publisher=Azcentral.com |date=6 January 2006 |access-date=30 October 2010 |archive-date=16 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416153240/http://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/0106mextrain06.html }}</ref><ref>{{cite web|url=http://guadalajarareporter.com/news-mainmenu-82/regional-mainmenu-85/3249-bullet-train-to-mexico-city-looks-to-be-back-on-track-.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430022112/http://guadalajarareporter.com/news-mainmenu-82/regional-mainmenu-85/3249-bullet-train-to-mexico-city-looks-to-be-back-on-track-.html|archive-date=30 April 2011 |title=Bullet Train To Mexico City Looks To Be Back On Track ? |work=Guadalajara Reporter |date=17 October 2003 |url-status=usurped|access-date=30 October 2010}}</ref> هي ريل، جيڪا {{convert|300|km/h|abbr=off|sp=us}} جي رفتار سان هلندي،<ref name="systra.com">{{cite web|url=http://www.systra.com/Project-for-a-Mexico-City-Guadalajara-High-Speed-Line?lang=fr |title=Project for a Mexico City&nbsp;– Guadalajara High Speed Line. Rail transport engineering, public transport engineering |publisher=Systra |access-date=30 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501154553/http://www.systra.com/Project-for-a-Mexico-City-Guadalajara-High-Speed-Line?lang=fr |archive-date=1 May 2011}}</ref> مسافرن کي ميڪسيڪو سٽي کان گواڊالاخارا تائين رڳو 2 ڪلاڪن ۾ پهچائيندي.<ref name="systra.com"/> پوري منصوبي جي لاڳت 240 ارب [[MXN|پيسو]]، يعني لڳ ڀڳ 25 ارب آمريڪي ڊالر اندازي ڪئي وئي هئي<ref name="azcentral.com"/> ۽ ان جي ادائيگي گڏيل طور ميڪسيڪي حڪومت ۽ مقامي خانگي شعبي وسيلي ٿيڻي هئي، جنهن ۾ دنيا جي امير ترين ماڻهن مان هڪ، ميڪسيڪو جو ارب پتي واپاري [[ڪارلوس سليم]] پڻ شامل آهي.<ref>{{cite news|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-127506564/slim-invest-santa-cruz.html |work=The America's Intelligence Wire |title=Slim to invest in Santa Cruz |date=21 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118011900/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-127506564/slim-invest-santa-cruz.html |archive-date=18 January 2012}}</ref> وفاقي حڪومت [[Tren Maya|هڪ بين-شهري ريلوي لائين]] جي تعمير جي به مالي مدد ڪري رهي آهي، جيڪا [[ڪوزوميل]]، [[ميريدا، يوڪاتان|ميريدا]]، [[چيچن اِٽزا]]، ڪنڪون ۽ [[پالينڪي، چياپاس|پالينڪي]] جهڙن شهرن کي ڳنڍي ٿي;<ref name="BBCM">{{cite news |last=Fuentes |first=Yngrid |date=November 15, 2018 |title=Tren Maya: así es el ambicioso proyecto que propone AMLO y tiene un costo de miles de millones de dólares para México |language=es |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-45254080 |publisher=[[BBC Mundo]] |access-date=February 23, 2019}}</ref> [[El Insurgente|هڪ ٻي بين-شهري ريل]] جيڪا ٽولوڪا شھر کي ميڪسيڪو سٽي سان ڳنڍي ٿي<ref>{{Cite web|url=https://www.eleconomista.com.mx/empresas/Tren-Mexico-Toluca-funcionaria-a-finales-del-2022-20190716-0040.html|title=Tren México-Toluca funcionaría a finales del 2022|last=Rosa|first=Alejandro de la|website=El Economista|date=16 July 2019 |access-date=2019-07-23}}</ref> ۽ [[Tren Interoceánico|انٽر اوشيانيڪ ريل ڪوريڊور]] کي به بحال ڪيو ويو آهي، جيڪو پيسفڪ ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊن کي ڳنڍي ٿو.<ref>{{cite web |title=De 70 a 100 kilómetros por hora tiene el tren del Istmo de Tehuantepec |url=https://www.presencia.mx/nota.aspx?id=199793&s=4 |website=Presencia.MX |access-date=5 January 2024 |language=es-es |date=19 September 2023}}</ref> ميڪسيڪو وٽ پڪا رن ويز وارا 233 هوائي اڏا آهن؛ انهن مان 10 هوائي اڏا قومي ڪارگو جو 72% ۽ بين الاقوامي ڪارگو جو 97% سنڀالين ٿا.<ref name=Transporteaereo>[https://imt.mx/resumen-boletines.html%3FIdArticulo%3D157%26IdBoletin%3D52 "El transporte aéreo de carga en México"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250212101635/https://imt.mx/resumen-boletines.html%3FIdArticulo%3D157%26IdBoletin%3D52 |date=2025-02-12 }} retrieved on September 22, 2024.</ref> [[ميڪسيڪو سٽي بين الاقوامي هوائي اڏو]] لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان مصروف ۽ دنيا ۾ 36هون سڀ کان مصروف هوائي اڏو رهي ٿو<ref>{{cite web|url=http://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/Estadisticas/index.php?Publicacion=169|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531064833/http://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/Estadisticas/index.php?Publicacion=169|archive-date=31 May 2008 |title=Acerca del AICM. Posicionamiento del Aeropuerto Internacional de la Ciudad de México (AICM) con los 50 aeropuertos más importantes del mundo |publisher=AICM |access-date=30 May 2010}}</ref> ۽ ساليانو 45 ملين مسافرن کي منتقل ڪري ٿو.<ref name="aicmstats">{{cite web|url=https://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/archivos/files/Estadisticas/Estadisticas2017_En.pdf|title=Statistics Mexico City airport|publisher=Mexico City International Airport|access-date=12 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114021902/https://www.aicm.com.mx/acercadelaicm/archivos/files/Estadisticas/Estadisticas2017_En.pdf|archive-date=14 January 2018}}</ref> ميڪسيڪو سٽي بين الاقوامي هوائي اڏي جي ڀيڙ کي گهٽ ڪرڻ لاءِ ٻه اضافي هوائي اڏا به ساڳئي وقت ڪم ڪن ٿا: [[ٽولوڪا بين الاقوامي هوائي اڏو]] ۽ [[فليپي آنخيليس بين الاقوامي هوائي اڏو]].<ref>{{cite news|url=https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/|title=On March 21, the three runways at the AMLO's General Felipe Ángeles Airport will begin to operate|work=Mexico City Post|date=20 February 2022|access-date=7 February 2026|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413231302/https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/|dead-url=yes|accessdate=7 February 2026|archivedate=13 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220413231302/https://themexicocitypost.com/2022/02/20/the-three-runways-at-the-amlos-general-felipe-angeles-airport-will-begin-to-operate/}}</ref> ==آبادي ۽ انگ اکر== {{Main|ميڪسيڪو جي آبادي}} [[File:Mexico Population Density, 2000 (5457623058).jpg|thumb|ميڪسيڪو جي آباديءَ جي گھاٽائي جو نقشو]] 2022ع ۾، [[قومي جاگرافي ۽ شماريات ادارو (ميڪسيڪو)]] موجب ميڪسيڪو جي اندازي موجب آبادي 129,150,971 ماڻهو هئي.<ref>[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/aproposito/2023/EAP_DMPO23.pdf Estadísticas a propósito del día mundial de la población] "INEGI", July 2023. Retrieved on September 20, 2024.</ref> 2025ع ۾ گڏيل قومن موجب ميڪسيڪو جي آبادي وڌي 131,946,900 ماڻهو ٿي وئي.<ref name="Total population by sex: Mexico"/> گهٽ ۾ گهٽ 1970ع واري ڏهاڪي کان، ميڪسيڪو دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو اسپيني ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ رهيو آهي.<ref name="Spanishhistory">{{cite web|title=Spanish Language History|publisher=Today Translations|url=http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-url=https://web.archive.org/web/20050417234656/http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-date=17 April 2005|access-date=1 October 2007}}</ref> 19هين صدي دوران ميڪسيڪو جي آبادي بمشڪل ٻيڻي ٿي. هي رجحان 20هين صدي جي پهرين ٻن ڏهاڪن تائين جاري رهيو. 1900ع ۾ ميڪسيڪو جي آبادي ٿوري وڌيڪ 13 ملين هئي.<ref name="POBLACIÓN">[https://apps1.semarnat.gob.mx:8443/dgeia/informe_resumen/01_poblacion/cap1.html "POBLACIÓN"] "SEMARNAT", retrieved on October 4, 2024.</ref> ميڪسيڪي انقلاب ({{circa}} 1910–1920) آباديءَ جي واڌ تي گهڻو اثر وڌو، ۽ 1921ع جي مردم شماريءَ ۾ لڳ ڀڳ 1 ملين رهواسين جي گهٽتائي رپورٽ ٿي.<ref name="POBLACIÓN"/> 1930ع واري ڏهاڪي کان 1980ع واري ڏهاڪي تائين واڌ جي شرح تمام گهڻي وڌي وئي. 1950ع کان 1980ع تائين ميڪسيڪو ۾ آباديءَ جي واڌ 3% کان وڌيڪ رهي. ميڪسيڪي آبادي ويهن سالن ۾ ٻيڻي ٿي وئي، ۽ انهيءَ رفتار سان اندازو هو ته 2000ع تائين ميڪسيڪو ۾ 120 ملين ماڻهو رهندا. ميڪسيڪو جي آبادي 1982ع ۾ 70 ملين<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=MX&name_desc=true&start=1982|title=Population, total {{!}} Data|website=data.worldbank.org|date=2022|access-date=6 June 2023|archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606130811/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=MX&name_desc=true&start=1982|url-status=live}}</ref> کان وڌي 2017ع ۾ 123.5 ملين رهواسين تائين پهتي.<ref>{{cite news |title=México cuenta con 123.5 millones de habitantes |trans-title=Mexico has 123.5 million inhabitants |url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/Mexico-cuenta-con-123.5-millones-de-habitantes-20170710-0116.html |access-date=4 June 2020 |work=El Economista |agency=Notimex |date=10 July 2017 |language=es |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919231325/http://eleconomista.com.mx/sociedad/2017/07/10/mexico-cuenta-1235-millones-habitantes |url-status=live }}</ref> اوسط عمر (زندگيءَ جي اميد) 1895ع ۾ 36 سالن کان وڌي 2020ع ۾ 75 سالن تائين پهتي.<ref name="2020 Census"/> ===شهري علائقا=== {{Main|ميڪسيڪو جا ميٽروپوليٽن علائقا}} {{See also|ميڪسيڪو جي شهرن جي فهرست}} 2020ع ۾ ميڪسيڪو ۾ 48 ميٽروپوليٽن علائقا هئا، جن ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 53% رهندو آهي.<ref name=metro>[https://www.gob.mx/sedatu/documentos/metropolis-de-mexico-2020%3Fstate%3Dpublished "Metropolis de México 2020"] Retrieved September 7, 2024.</ref> ميڪسيڪو جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ميٽروپوليٽن علائقو ''ميڪسيڪو جي وادي جو ميٽروپوليٽن علائقو''، يا [[گريٽر ميڪسيڪو سٽي]] آهي، جنهن جي آبادي 2020ع ۾ 21.8&nbsp;ملين هئي، يعني ملڪ جي ڪل آباديءَ جو لڳ ڀڳ 18%. ان کان پوءِ چار وڏا ميٽروپوليٽن علائقا [[مونيتري ميٽروپوليٽن علائقو|گريٽر مونتيري]] (5.3&nbsp;ملين)، [[گواڊالاھارا ميٽروپوليٽن علائقو|گريٽر گواڊالاھارا]] (Guadalajara) (5.2&nbsp;ملين)، [[گريٽر پويبلا]] (3.2&nbsp;ملين) ۽ [[گريٽر ٽولوڪا]] (2.3&nbsp;ملين) آهن.<ref name="census2020" /> شهري علائقن ۾ ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 76.81% رهندو آهي.<ref name=programa>[https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/643102/PNOTDU_VERSION_FINAL_28.05.2021-comprimido.pdf "Programa Nacional de Ordenamiento Territorial y Urbano"] page 27, retrieved on August 28, 2024.</ref> {{Largest metropolitan areas of Mexico|class=info}} ===نسليت ۽ نسل=== {{Main|ميڪسيڪين}} ميڪسيڪو جي آبادي گهڻ رخي آهي، ۽ نسلي تحقيق تاريخي طور سڃاڻپ بابت قوم پرستانه بيانيي جي اثر هيٺ رهي آهي.<ref name="Knight, Alan 1990. pp. 78">Knight, Alan. 1990. "Racism, Revolution and ''indigenismo'': Mexico 1910–1940". Chapter 4 in ''The Idea of Race in Latin America, 1870–1940''. Richard Graham (ed.) pp. 78–85</ref><ref name="autogenerated115">Wimmer, Andreas, 2002. ''Nationalist Exclusion and Ethnic Conflict: Shadows of Modernity'', Cambridge University Press page 115</ref> سماجي درجا بندي ۽ [[ميڪسيڪو ۾ نسل پرستي]] موجوده دور ۾ به قائم رهي آهي. جيتوڻيڪ ظاهري صورت (فينوٽائپ) ايتري اهم نه آهي جيتري ثقافت، پر وچولي ۽ مٿين طبقي ۾ يورپي خاصيتن ۽ هلڪي چمڙيءَ کي ترجيح ڏني وڃي ٿي.<ref name="Ayala"/>{{rp|75}} 1503ع جي شاهي فرمان ۽ 1512ع جي [[بورگوس جا قانون|بورگوس جي قانونن]] کان پوءِ، [[سلامانڪا اسڪول]] جي اثر هيٺ اسپيني تاج [[آمريڪا جا اصلوڪا ماڻهو|آمريڪا جي اصلوڪن ماڻهن]] جي آزادي کي تسليم ڪيو، ۽ ساڳئي وقت آفريقي غلام به درآمد ڪيا. {{ill|Indian republics in New Spain|lt= انڊين جون جمهوريائون|es|República de indios (Derecho indiano)}} کي ڪجهه حد تائين خودمختياري ڏني وئي،<ref>{{Cite web |last=RAE |title=Definición de república de indios - Diccionario panhispánico del español jurídico - RAE |url=https://dpej.rae.es/lema/rep%C3%BAblica-de-indios |access-date=2025-08-10 |website=Diccionario panhispánico del español jurídico - Real Academia Española |language=es}}</ref> ۽ اسپينين ۽ انڊين جي مڪمل ضم ٿيڻ جو حڪم پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite journal |last=Domingo |first=Rafael Sanchez |date=2012 |title=Las Leyes de Burgos de 1512 y la Doctrina Juridica de la Conquista |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/rvjcasle31&id=205&div=&collection= |journal=Revista Juridica de Castilla y Leon |volume=28 |pages=1/55}}</ref><ref>{{Cite web |title="Cásense españoles con indias, e indios con española" – Diario Digital de Zamora |date=24 September 2024 |url=https://www.zamoradigital24horas.com/casense-espanoles-con-indias-e-indios-con-espanola/ |access-date=2025-08-10 |language=es}}</ref> عملي طور، اسپينين گهڻو ڪري انتظامي عهدن تي قابض رهيا، ۽ هڪ وهندڙ ۽ پيچيده [[ذات پات وارو نظام]] برقرار رکيو، جيڪو يورپين کي ٻين گروهن تي ترجيح ڏيندو هو. هن سماجي درجا بنديءَ سان ڪجهه حد تائين سماجي چڙهائي لهائي ممڪن ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[افرو-ميڪسيڪين]] ۽ اصلوڪا ماڻهو ''[[ميستيزو]]'' mestizo (مخلوط) ذات ۾ [[ثقافتي انضمام|ضم]] ٿيندا رهيا، ۽ ايستائين جو خالص اسپيني به معاشي ڏاڪي تان هيٺ لهي سگهن ٿا. غلامي کي 1810ع ۾ [[مِيگِل هِيڊالْگُوَ اِي ڪسْتِيَهْ]] (Miguel Hidalgo y Costilla) ۽ [[خوسَي مارِيا مورَيلس]] (José María Morelos) جي بغاوتي تحريڪن وسيلي ٻه ڀيرا ختم ڪيو ويو،<ref>{{Cite book |title=Historia general de México: versión 2000 |date=2017 |publisher=El Colegio de México, A.C |isbn=978-968-12-0969-8 |editor-last=Bernal |editor-first=Ignacio |edition=Primera edición electrónica |location=Ciudad de México, México |editor-last2=Colegio de México}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Herrejón Peredo |first1=Carlos |title=Morelos |last2=Zerón-Medina |first2=Fausto |date=1996 |publisher=Clío |isbn=978-968-6932-43-0 |edition=1a |series=La antorcha encendida |location=México}}</ref> ۽ وري 1829ع ۾ آزاد حڪومت جي دور ۾ [[ويسينتي گويريرو]] طرفان، جيڪو پاڻ افرو-ميڪسيڪين هو.<ref>{{Cite book |last=Green |first=Stanley C. |title=The Mexican Republic: the first decade, 1823-1832 |date=1987 |publisher=University of Pittsburgh Press |others=University of Pittsburgh |isbn=978-0-8229-8567-9 |series=Pitt Latin American series |location=Pittsburgh, Pa}}</ref> ميڪسيڪو جڏهن 1821ع ۾ [[ميڪسيڪو جي آزادي واري جنگ|اسپين کان آزادي]] ماڻي، ته نوآبادي دور واري ذات پات نظام جا باقي نشان ختم ڪيا ويا، ۽ سرڪاري دستاويزن مان نسل کي به ختم ڪيو ويو.<ref name="Ayala">{{cite book |last1=Ayala |first1=María Isabel |chapter=The Demography of Race and Ethnicity of Mexico |title=The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity |series=International Handbooks of Population |date=2015 |volume=4 |pages=73–90 |doi=10.1007/978-90-481-8891-8_4 |isbn=978-90-481-8890-1 }}</ref>{{rp|74–75}} 1800ع واري صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾، [[پورفيريو دياز]] جي اڳواڻيءَ هيٺ حڪومت يورپ مان چونڊيل لڏپلاڻ جي پاليسين اختيار ڪيون ۽ ڪجهه اصلوڪن گروهن کي ستايو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو سمجهيو پئي ويو ته ان سان ملڪ جديد بڻجندو.<ref name="Ayala"/>{{rp|75}} [[ميڪسيڪي انقلاب]] کان پوءِ ۽ 1930ع واري ڏهاڪي دوران، ملڪ کي هڪ قومي سڃاڻپ هيٺ گڏ ڪرڻ لاءِ حڪومت [[خوسيه واسڪونسيلوس]] (José Vasconcelos) جهڙن علمي ماڻهن جي نظرين کي هٿي ڏني، جن چيو ته سڀ ميڪسيڪين مخلوط نسل جا آهن، ۽ فرق رڳو ثقافتي آهي: يعني ماڻهو [[ميڪسيڪو جا اصل رھاڪو|اصلواڪن برادري]] اندر يا ٻاهر ڪٿي رهندو آهي، اصلواڪن ٻوليءَ ۾ ڪيتري رواني رکي ٿو، ۽ اصلواڪن ريتن رسمن سان ڪيتري وابستگي ڏيکاري ٿو.<ref name="EL MESTIZAJE Y LAS CULTURAS REGIONALES">{{Cite web|url=http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823015618/http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html|title=en el censo de 1930 el gobierno mexicano dejó de clasificar a la población del país en tres categorías raciales, blanco, mestizo e indígena, y adoptó una nueva clasificación étnica que distinguía a los hablantes de lenguas indígenas del resto de la población, es decir de los hablantes de español.|archive-date=23 August 2013}}</ref><ref name=redalyc>{{cite web|url=http://www.redalyc.org/pdf/105/10503808.pdf |title=Al respecto no debe olvidarse que en estos países buena parte de las personas consideradas biológicamente blancas son mestizas en el aspecto cultural, el que aquí nos interesa (p. 196) |publisher=Redalyc.org |date=16 March 2005 |access-date=27 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022220348/http://www.redalyc.org/pdf/105/10503808.pdf |archive-date=22 October 2013 }}</ref> اڄڪلهه ميڪسيڪو ۾ مخلوط نسل وارا ماڻهو سڀ کان نمايان نسلي گروهه آهن، پر هن درجي جي ذهني ۽ وقت سان بدلجندڙ تعريف سبب صحيح انگ اکر ڪڍڻ ممڪن ناهي.<ref>{{Cite journal |doi=10.1007/s12394-010-0074-7|title = "The Map of the Mexican's Genome": Overlapping national identity, and population genomics|journal = Identity in the Information Society|volume = 3|issue = 3|pages = 489–514|year = 2010|last1 = Schwartz-Marín|first1 = Ernesto|last2 = Silva-Zolezzi|first2 = Irma|hdl = 10871/33766|doi-access = free|hdl-access = free}}</ref><ref name=mestizajeenmexico>{{cite web |title=El mestizaje en Mexico |language=es |trans-title=The miscegenation in Mexico |first=Federico |last=Navarrete Linares |url=http://enp4.unam.mx/amc/libro_munioz_cota/libro/cap4/lec10_federiconavarreteelmestizaje.pdf |access-date=31 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801102632/http://enp4.unam.mx/amc/libro_munioz_cota/libro/cap4/lec10_federiconavarreteelmestizaje.pdf |archive-date=1 August 2017}}</ref> ميڪسيڪي انقلاب دوران، ۽ وري [[لازارو ڪارڊيناس]] جي صدارت ۾، اصلواڪن ميڪسيڪين ۾ سماجي ۽ معاشي اڻ برابري گهٽائڻ لاءِ حڪومتي ڪوششون ڪيون ويون.<ref name="Ayala"/>{{rp|76–77}} 1992ع ۾ ميڪسيڪو جي آئين جي آرٽيڪل 2 ۾ ترميم ڪئي وئي ته جيئن ميڪسيڪو کي گهڻ ثقافتي ملڪ طور بيان ڪيو وڃي ۽ خاص طور اصلواڪن ميڪسيڪين جي ڪردار تي زور ڏنو وڃي. هي نئون قانوني ڍانچو [[زاپاتستا آرمي آف نيشنل لبريشن]] جي ان زور اڳيان اچي ويو، جيڪو ميستيزاخي (mestizaje) واري نظريي خلاف هو؛ ان مان 1996ع جا [[سان اندريس معاھدا]] وجود ۾ آيا، جن اصلواڪن آباديءَ کي خودمختياري، سڃاڻپ ۽ حق ڏنا.<ref name="Ayala"/>{{rp|78}} ميڪسيڪو جي 2020ع جي مردم شماريءَ ۾ 19.4% آبادي پاڻ کي اصلواڪ سڃاڻيندي هئي ۽ 6.1% آبادي اصلواڪن ٻولي ڳالهائيندي هئي.<ref name="2020 Census"/> 1960ع واري ڏهاڪي کان، ميڪسيڪو ۾ [[افرو-ميڪسيڪينن]] جي ڪردار بابت ثقافتي ۽ علمي نئين سر جائزو ورتو ويو، جنهن ان غلط فهمي کي ختم ڪيو ته اهي مڪمل طور ميستيزو سڃاڻپ ۾ ضم ٿي ويا هئا.<ref name="Ayala"/>{{rp|77}} 2020ع جي مردم شماريءَ ۾ افرو-ميڪسيڪين ميڪسيڪو جي آباديءَ جو 2.04% هئا.<ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=Laura A. |title=Blacks, Black Indians, Afromexicans: The Dynamics of Race, Nation, and Identity in a Mexican "moreno" Community (Guerrero) |journal=American Ethnologist |date=2000 |volume=27 |issue=4 |pages=898–926 |doi=10.1525/ae.2000.27.4.898 |jstor=647400 |issn=0094-0496}}</ref><ref name="2020 Census"/> 2020ع ۾، ايشيائي ۽ وچ اوڀر وارا ماڻهو به هر هڪ لڳ ڀڳ 1% آبادي جي آس پاس هئا.<ref name="2020 Census"/> ===لڏپلاڻ ۽ پرڏيهي آمد=== {{main|ميڪسيڪو مان لڏپلاڻ|ميڪسيڪو ڏانهن لڏپلاڻ}} [[File:Border USA Mexico.jpg|thumb|[[ميڪسيڪو–آمريڪا رڪاوٽ]]: [[سين ڊيئگو]] جي سرحدي نگراني آفيسون [[ڪيليفورنيا]]، آمريڪا (کاٻي پاسي) ۽ [[تيخوانا]]، ميڪسيڪو (ساڄي پاسي)]] 2019ع ۾، اندازي موجب 11.7 ملين ميڪسيڪين ميڪسيڪو کان ٻاهر رهندا هئا، ان کان علاوه 13.5 ملين پرڏيهي جنم ۽ ٻيا 12 ملين سندن اولاد پڻ شامل هئا. هن گڏيل آباديءَ جو وڏو حصو (98–99%) آمريڪا ۾ آهي.<ref>{{Cite web |title=Seminar: "Statistical Information of the Mexican Population Abroad" |url=https://en.www.inegi.org.mx/eventos/2023/innametra/ |access-date=2024-06-04 |website=en.www.inegi.org.mx |archive-date=22 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322092937/https://en.www.inegi.org.mx/eventos/2023/innametra/ |url-status=live }}</ref> ميڪسيڪو کان ٻاهر سڀ کان وڏيون ميڪسيڪي برادرين [[لاس اينجلس ميٽروپوليٽن علائقو|لاس اينجلس]]، [[شڪاگو ميٽروپوليٽن علائقو|شڪاگو]]، [[گريٽر ھيوسٽن|هيوسٽن]] ۽ [[ڊيلاس–فورٽ ورٿ ميٽرو پليڪس|ڊيلاس–فورٽ ورٿ]] جي ميٽروپوليٽن علائقن ۾ آهن.<ref>{{cite web | url=https://www.migrationpolicy.org/article/mexican-immigrants-united-states | title=Mexican Migrants in the United States | publisher=Migration Policy Institute | date=17 March 2016 | access-date=9 September 2018 | archive-date=3 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200703035905/https://www.migrationpolicy.org/article/mexican-immigrants-united-states/ | url-status=live }}</ref> 1965ع کان 2015ع تائين، صرف آمريڪا ڏانهن 16 ملين کان وڌيڪ ميڪسيڪين لڏي ويا—عارضي ۽ مستقل لڏپلاڻ لاءِ سڀ کان وڏو گهمڻ/لڏپلاڻ جو هنڌ—۽ هي جديد تاريخ جي سڀ کان وڏين عوامي لڏپلاڻن مان هڪ آهي.<ref name=":3">{{Cite web |last=Gonzalez-Barrera |first=Ana |date=2021-07-09 |title=Before COVID-19, more Mexicans came to the U.S. than left for Mexico for the first time in years |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/07/09/before-covid-19-more-mexicans-came-to-the-u-s-than-left-for-mexico-for-the-first-time-in-years/ |access-date=2024-06-04 |website=Pew Research Center |language=en-US |archive-date=5 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405004839/https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/07/09/before-covid-19-more-mexicans-came-to-the-u-s-than-left-for-mexico-for-the-first-time-in-years/ |url-status=live }}</ref> نتيجي ۾، اندازي موجب آمريڪا جي 37.2 ملين رهواسين (يعني آمريڪا جي آباديءَ جو 11.2%) پاڻ کي مڪمل يا جزوي ميڪسيڪي نسل جو سڃاڻايو.<ref>{{cite web |date=2016 |title=Hispanic or Latino Origin by Specific Origin |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_B03001&prodType=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819090429/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_1YR_B03001&prodType=table |archive-date=19 August 2018 |access-date=9 September 2018 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref><ref>[https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/us-hispanics-facts-on-mexican-origin-latinos/#:~:text=Mexicans%20are%20the%20largest%20population,20.9%20million%20to%2037.2%20million. Facts on Hispanics of Mexican origin in the United States, 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240604173813/https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/us-hispanics-facts-on-mexican-origin-latinos/#:~:text=Mexicans%20are%20the%20largest%20population,20.9%20million%20to%2037.2%20million. |date=4 June 2024 }} | Pew Research Center</ref> 2018ع ۾، آمريڪا کان ٻاهر رهندڙ ميڪسيڪي پرڏيهي آباديءَ جي باقي 2% ۾، سڀ کان مشهور منزل [[ڪيناڊا]] (86,780) آهي، خاص طور [[Ontario|اونٽاريو]] ۽ [[Quebec|ڪيبڪ]] صوبا،<ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Ap-eng.cfm?LANG=E&APATH=5&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=0&GK=1&GRP=0&PID=105411&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= | title=2011 National Household Survey | publisher=Statistics Canada | date=8 May 2013 | access-date=9 September 2018 | archive-date=15 July 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170715072024/http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Ap-eng.cfm?LANG=E&APATH=5&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=01&GID=0&GK=1&GRP=0&PID=105411&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= | url-status=live }}</ref> ان کان پوءِ [[اسپين]] ۽ [[جرمني]]. يورپ ۾ رهندڙ ميڪسيڪينن جو ٻه ٽين حصو انهن ٻنهي ملڪن ۾ آهي.<ref name="Migration Yearbook">{{cite web | url=https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2018/09/1809_AnuarioMigracionRemesas_2018.pdf | title=Yearbook of Migration and Remittances: Mexico 2018 | publisher=[[BBVA Bancomer|BBVA Research]] | date=2018 | access-date=9 September 2018 | archive-date=10 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180910061234/https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2018/09/1809_AnuarioMigracionRemesas_2018.pdf | url-status=live }}</ref> 2018ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته لاطيني آمريڪا ۾ 69,000 ميڪسيڪين رهندا هئا، جن ۾ سڀ کان اڳ [[گوئٽي مالا]] (18,870) ۽ ان کان پوءِ [[بوليويا]] (10,610)، [[چيلي]] (10,560) ۽ [[پاناما]] (5,000) شامل آهن.<ref name="Migration Yearbook" /> ==ثقافت== {{Main|ميڪسيڪو جي ثقافت}} [[File:211-ANIVERSARIO-DEL-GRITO-DE-INDEPENDENCIA_(3).jpg|thumb|right|[[ڊولوريس جو نعرو]]. آزاديءَ جي ڏينهن کان اڳ واري شام، ميڪسيڪو جو صدر هر سال [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾ قومي محل جي بالڪنيءَ تان اهو نعرو ٻيهر دهرائيندو آهي.]] ميڪسيڪي ثقافت [[ميڪسيڪو جي تاريخ|ڊگهي ۽ پيچيده تاريخ]] جو عڪس آهي، جنهن ۾ لڏپلاڻ، فتح ۽ واپار ذريعي مختلف قومن جي وچ ۾ [[ثقافتي انضمام|لاڳاپا]] ۽ [[ثقافتي انضمام|ملاپ]] ٿيندا رهيا. اسپين جي ٽن صدين جي حڪمراني سبب [[اسپين جي ثقافت|اسپيني ثقافت]] ۽ مختلف اصلواڪن گروهن جي ثقافتن جو ڳانڍاپو ٿيو. نوآبادي دور ۾ اصلواڪ آباديءَ کي عيسائي يورپي ثقافت ۾ [[ثقافتي انضمام|ضم]] ڪرڻ جون ڪوششون رڳو جزوي طور ڪامياب ٿيون، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪيترائي قبل از ڪولمبس رسمون، روايتون ۽ سماجي ضابطا علائقائي طور (خاص ڪري ڳوٺاڻن علائقن ۾) جاري رهيا يا [[سنڪريٽزم|ميل جول واري شڪل]] (Syncretism) اختيار ڪري ويا؛ ٻئي پاسي ڪيترائي اسپيني آبادگار [[ثقافتي رچاءُ]] (acculturation) يا شاديءَ جي ذريعي مقامي برادرين ۾ ضم ٿي ويا. تنهن هوندي به طبقي، نسليت ۽ نسل جي بنيادن تي موجود مضبوط سماجي درجا بندي الڳ الڳ ذيلي ثقافتن کي قائم رکندي رهي.<ref>{{Cite web |title=Mexico - Health, Welfare, Poverty {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Mexico/Health-and-welfare |access-date=2024-06-04 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> پورفيريو دور (''[[Porfiriato|ال پورفيرياتو]]'') (1876–1911)، جيڪو چاليهن سالن جي گهرو بيچيني ۽ جنگ کان پوءِ نسبتي امن کڻي آيو، اُن زماني ۾ فلسفي ۽ فنن جي ترقي ڏٺي وئي، اڪثر حڪومتي سرپرستي سان. ان وقت کان وٺي—۽ [[ميڪسيڪي انقلاب]] دوران وڌيڪ زور سان—حڪومت هڪ گڏيل ميڪسيڪي سڃاڻپ ٺاهڻ لاءِ ''ميستيزو'' نظريو اختيار ڪيو ۽ هٿي ڏني، جنهن جي سڃاڻپ مختلف نسلن ۽ ثقافتن جي ملاپ سان بيان ڪئي وئي.<ref name="fnavarrete">{{cite web |url= http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20130823015618/http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Izquierdo/BANCO/Mxmulticultural/Elmestizajeylasculturas-elmestizaje.html |archive-date= 2013-08-23 |title=El mestizaje y las culturas |first=Federico |last=Navarrete |work=México Multicultural |publisher=[[UNAM]] |location=Mexico |language=es |trans-title=Mixed race and cultures |access-date=July 19, 2011 }}</ref> ميڪسيڪي قوم جي جوڙجڪ ۾ شامل نسليتن کي نظر ۾ رکندي، [[خوسيه واسڪونسيلوس]] پنهنجي ڪتاب ''[[لا رازا ڪوسميڪا]]'' (دي ڪاسميڪ ريس) (1925) ۾ ميڪسيڪو ۽ لاطيني آمريڪا کي سڀني نسلن جي گڏجڻ واري ڪُڇ (melting pot) طور بيان ڪيو, يعني ''ميستيزو'' جي معنيٰ رڳو حياتياتي نه، پر ثقافتي طور به وسيع ڪئي وئي.<ref name="vasconcelos160">{{Cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (translator)|title=La Raza Cósmica (The Cosmic Race)|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160|url-access=registration}}</ref> ٻين ميڪسيڪي فڪر وارن ''لو ميڪسيڪانو'' جي خيال سان جُهجهو ڪيو، جيڪو "ميڪسيڪي ثقافت جي قومي اخلاق (ethos) کي ڳولهڻ" جي ڪوشش ڪري ٿو.<ref>{{cite journal |last1=Phelan |first1=John Leddy |title=México y lo Mexicano |journal=Hispanic American Historical Review |date=1 August 1956 |volume=36 |issue=3 |pages=309–318 |doi=10.1215/00182168-36.3.309 |jstor=2509215 |doi-access=free }}</ref> [[نوبل انعام يافته]] [[اوڪٽاويو پاز]] پنهنجي ڪتاب ''[[ليبيرنٿ آف سليٽيود]]'' ۾ ميڪسيڪي قومي ڪردار جي تصور جو جائزو وٺي ٿو. === فن === {{Main|ميڪسيڪو جو فن}} [[File:Diego_Rivera_and_Frida_Kahlo.jpg|thumb|upright|[[Diego Rivera|ڊيئگو ريويرا]] ۽ [[Frida Kahlo|فريدا ڪاهلو]]، ميڪسيڪو جي سڀ کان مشهور فنڪارن مان ٻه]] [[مصوري]] ميڪسيڪو ۾ قديم ترين فنن مان هڪ آهي. ميڪسيڪي علائقي ۾ غارن جي مصوري لڳ ڀڳ 7,500 سال پراڻي آهي ۽ اها [[باخا ڪيليفورنيا جي ٻيٽ نما]] جي غارن ۾ ملي آهي.<ref>[http://www.elmundo.es/2002/12/12/ciencia/1292233.html Descubierta en una cueva de México la pintura rupestre más Antigua de América / EL MUNDO] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090213061450/http://www.elmundo.es/2002/12/12/ciencia/1292233.html |date=February 13, 2009 }}</ref> قبل از ڪولمبس ميڪسيڪي فن عمارتن ۽ غارن ۾، [[ازٽيڪ ڪوڊڪس]] ۾، [[سيرامڪ]] ۾، پوشاڪ ۾ وغيره ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿو؛ مثال طور [[مايا تھذيب|مايا]] دور جون [[بونامپڪ]] واريون ديواريون يا [[تيوتيھواڪان]]، [[ڪاڪاڪسٽلا]] ۽ [[مونٽي آلبان]] ۾ ملندڙ ديواريون.<ref name="MacLachlan" /> 16هين صديءَ جي شروعاتي نوآبادي دور ۾، نون ٺهيل گرجائن ۽ خانقاهن ۾ عيسائي مذهبي موضوعن واري ديواري مصوري وڏي ڦهلاءُ سان اُڀري. اهڙا مثال [[اڪولمان]]، [[اڪتوپان]]، [[هويخوٽزينگو]]، [[ٽيڪاماشالڪو]] ۽ [[زينڪانتيپيڪ]] ۾ ملي سگهن ٿا.<ref name="mexorg">{{cite web |url=http://www.mexicanarchitecture.org/glossary/index.php?detail=121 |last=Ekland |first=Charlotte |title=Mexican Colonial Architecture |publisher=Mexican Architecture |access-date=November 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526112024/http://www.mexicanarchitecture.org/glossary/index.php?detail=121 |archive-date=May 26, 2012 }}</ref> اولهه ۾ شروعاتي جديد دور جي گهڻن فنن وانگر، 16هين ۽ 17هين صديءَ جي نوآبادي دور جي ميڪسيڪي فن ۾ مذهبي رنگ غالب رهيو. 17هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان—۽ خاص طور 18هين صديءَ ۾—سيڪيولر پورٽريٽ ۽ نسلي قسمن جون تصويرون، جن کي [[''ڪاستا'' مصوري]] چيو ويندو آهي، ظاهر ٿيون.<ref>Katzew, Ilona. ''Casta Painting: Images of Race in Eighteenth-Century Mexico''. New Haven: Yale University Press 2005</ref> نوآبادي دور جي پڇاڙيءَ ۾ اهم مصورن ۾ [[خوان ڪوريئا]]، [[ڪرسٽوبال دي ويالپاندو]] ۽ [[ميگوئل ڪابريرا (مصور)]] شامل آهن. آزاديءَ کان پوءِ شروعاتي دور ۾، 19هين صديءَ جي ميڪسيڪي مصوري تي رومانويت جو واضح اثر رهيو؛ هن دور ۾ منظرنگاري ۽ پورٽريٽ سڀ کان وڏيون صورتون هيون. [[هيرمينېگيلدو بُستوس]] کي ميڪسيڪي فن جي [[تاريخ نويسي]] ۾ تمام گهڻو ساراهيو وڃي ٿو. ٻين مصورن ۾ {{ill|Santiago Rebull|es}}، [[فيليڪس پاره]]، [[Eugenio Landesio|يوجينيو لانديسيو]] ۽ سندس مشهور شاگرد، منظرنگار [[خوسيه ماريا ويلاثڪو]] شامل آهن.<ref>Widdiefield, Stacie G. ''The Embodiment of the National in Late Nineteenth-Century Mexican Painting''. Tucson: University of Arizona Press 1996</ref> [[File:Murales Rivera - Markt in Tlatelolco 3.jpg|thumb|[[ڊيئگو ريويرا]] جو هڪ مُرال، جنهن ۾ قبل از ڪولمبس [[Aztec|ازٽيڪ]] شهر [[تينوچٽٽلان]] ڏيکاريل آهي. [[قومي محل (ميڪسيڪو)|پالاسيو ناسيونال]]، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾.]] 20هين صديءَ ۾ [[ڊيئگو ريويرا]]، [[ڊيوڊ الفارو سيڪيئروس]] ۽ [[خوسيه ڪليمنٽي اوروثڪو]] جهڙن فنڪارن—جن کي [[ميڪسيڪي مُرالزم]] جا “وڏا ٽي” چيو ويندو آهي—دنيا ڀر ۾ سڃاڻپ حاصل ڪئي. ميڪسيڪي حڪومت کين عوامي عمارتن جي ڀتين تي وڏي پيماني وارا تاريخي مُرال ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو، جنهن ميڪسيڪي انقلاب ۽ ميڪسيڪي ثقافتي سڃاڻپ بابت عوامي تصور کي گهڻو متاثر ڪيو.<ref>Anreus, Robin Adèle Greeley, and Leonard Folgarait, eds. ''Mexican Muralism: A Critical History''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 2012.</ref> [[Frida Kahlo|فريدا ڪاهلو]] جي گهڻو ذاتي نوعيت واري پورٽريٽ مصوري کي ڪيترن جي نظر ۾ عورت فنڪار جي اهم ترين تاريخي ڪم طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref>Lozano, Luis-Martin, ed. ''Frida Kahlo: The Complete Paintings''. Taschen 2021.{{ISBN|978-3-8365-7420-4}}</ref> 21هين صديءَ ۾ [[ميڪسيڪو سٽي]] دنيا ۾ فن ميوزمن جي سڀ کان وڏي گھاٽائيءَ وارو شهر بڻيو. [[Museo Jumex|ميوزيو جوميكس]] جهڙن ادارن—جيڪو پنهنجي نوعيت جو سڀ کان وڏو مجموعو آهي ۽ ڪليڪٽر [[يوجينيو لوپيث الونسو]] قائم ڪيو، ۽ فن صلاحڪار [[ايسٿيلا پروواس]] جي مدد سان مضبوط ٿيو—لاطيني آمريڪا ۾ جديد فن بابت تصور کي تبديل ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Amadour |first=Ricky |date=28 April 2022 |title=Urs Fischer Spotlights Pluralistic Notions of Love |language=en |work=Frieze |issue=228 |url=https://www.frieze.com/article/urs-fischer-lovers-2022-review |access-date=1 January 2024 |issn=0962-0672}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Greet |first1=Michele |url=https://books.google.com/books?id=DQpQDwAAQBAJ&dq=esthella+provas+and+eugenio+lopez&pg=PT220 |title=Art Museums of Latin America: Structuring Representation |last2=Tarver |first2=Gina McDaniel |date=8 March 2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-77790-2 |language=en}}</ref> [[Museo Tamayo Arte Contemporaneo|ميوزيو تامايو آرٽي ڪنٽيمپورانيو]] پڻ [[روفينو تامايو]] پاران قائم ڪيو ويو ۽ ان کي هڪ اهم ترين ادارو سمجهيو وڃي ٿو، جنهن پرڏيهي فنڪارن کي وسيع آباديءَ تائين متعارف ڪرايو.<ref>{{Cite web |date=11 June 2023 |title=Museo Tamayo celebrates contemporary art in Mexico City - The Yucatan Times |work=The Yucatan Times |url=https://www.theyucatantimes.com/2023/06/museo-tamayo-celebrates-contemporary-art-in-mexico-city/ |access-date=1 January 2024 |language=en-US}}</ref> ملڪ بين الاقوامي فن گيلرين لاءِ به هڪ مرڪز آهي، جن ۾ [[ڪوريمنزٽو]] ۽ [[ايف ايف پروجيڪٽ]] شامل آهن،<ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Eileen |date=3 May 2018 |title=Mexico City's kurimanzutto Gallery Opens a New York Outpost With a Scrappy Ode to the Big Apple |url=https://news.artnet.com/market/mexico-city-manhattan-kurimanzutto-gallery-opens-new-york-1277855 |access-date=1 January 2024 |website=Artnet News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Eileen |date=23 November 2020 |title=Latin American Galleries Missing Out on Miami Beach Have Banded Together to Form Their Own Version of Art Basel in Mexico City |url=https://news.artnet.com/market/art-basel-miami-beach-in-mexico-city-1925437 |access-date=1 January 2024 |website=Artnet News |language=en-US}}</ref> ۽ اهم فنڪارن ۾ [[گابريل اوروثڪو]]، [[بوسڪو سوڊي]]، [[اسٽيڦن بروگيمان]] ۽ [[ماريو گارسيا توريس]] شامل آهن.<ref>{{Cite web |last=Davison |first=Tamara |date=1 August 2018 |title=Gabriel Orozco: The pioneer of Mexico's modern art movement |url=https://ec2-18-118-37-10.us-east-2.compute.amazonaws.com/gabriel-orozco/1147/ |access-date=1 January 2024 |website=Aztec Reports |language=en |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101011820/https://ec2-18-118-37-10.us-east-2.compute.amazonaws.com/gabriel-orozco/1147/ }}</ref> === تعميريات === {{Main|ميڪسيڪو جي تعميريات}} [[File:Palacio de Bellas Artes, Mexico City, MX.jpg|thumb|[[پالاسيو دي بياس آرٽس]] (فائن آرٽس جو محل)، جتي مُرال، فن پارا ۽ وڏو پرفارمنس هال موجود آهي.]] [[ميسوامريڪي تهذيب|ميسوامريڪي تھذيبن]] جي تعميرياتي انداز سادي کان پيچيده ڏانهن وڌيو. [[تيوتيھواڪان]]، جنهن کي 1987ع ۾ يونيسڪو عالمي ورثي واري ماڳ طور نامزد ڪيو ويو، قديم پيرامڊ تعمير جا اهم مثالن مان هڪ آهي. مايا شهر جديد معمارن لاءِ وڏن شهري مرڪزن (وڏي پيماني واري پٿرن جي تعمير سان) ۽ گھاٽي جهنگ جي گڏيل ترتيب جا مثال آهن، عام طور هڪ پيچيده روڊ نيٽورڪ سان. قبل از ڪولمبس ميسوامريڪا ۾ [[اولميڪ]]، [[پوعڪ]] ۽ [[اوئسيس آمريڪا]] جي ماڻهن جا نمايان تعميراتي اثر پڻ ڏسڻ ۾ اچن ٿا.<ref name="MacLachlan" /> اسپينين جي اچڻ سان [[ڪلاسيڪي آرڊر|ڪلاسيڪي]] [[Greco-Latin order|يوناني-رومي ترتيب]] جا نظريا [[عربي فن تعمير|عربي اثرن]] سان گڏ متعارف ٿيا. براعظم ۾ اسپيني موجودگيءَ جي شروعاتي ڏهاڪن ۾—خاص ڪري ڊومينيڪن ۽ فرينسيسڪن جهڙن فقيرانه حڪمن جي وڏي تبليغي سرگرمي سبب—ڪيترين ئي [[ميڪسيڪو جون مينڊيڪيٽ خانقاھون |خانقاهن]] جي تعمير ٿي، جن ۾ رومانسڪ، گوٿڪ يا موڊيخار عنصر شامل هئا. اسپينين ۽ اصلواڪن جي باهمي ميل جول مان ''[[ٽيڪئٽڪي]]'' (tequitqui) جهڙا فني انداز پيدا ٿيا، جيڪو ناهواتل ٻوليءَ ۾ مزدور يا اڏيندڙ لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ مان نڪتل آهي.<ref name="mexorg" /> ان کان پوءِ وڏن گرجائن ۽ سرڪاري عمارتن ۾ [[باروڪ]] ۽ [[مينيرسٽ]] (Mannerism) انداز غالب آيا. ڳوٺاڻن علائقن ۾ [[موزارابڪ فن تعمير|موزارابڪ]] لاڙا رکندڙ ''هاسيندا'' (جاگيرن/محلاتي جاين) جي تعمير به ٿي.<ref name="mexorg" /> 19هين صديءَ ۾، ملڪ آزادي حاصل ڪري جمهوريه طور پاڻ کي قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، ته نيو ڪلاسيڪي تحريڪ اُڀري. هڪ مشهور مثال [[هوسپيسيو ڪابانياس]] آهي، جيڪو يتيم خانو ۽ اسپتالن جو مجموعو آهي ۽ 1829ع ۾ مڪمل ٿيو. ''آرٽ نووو'' ۽ ''آرٽ ڊيڪو'' جا انداز [[پالاسيو دي بياس آرٽس]] جي ڊيزائن ۾ متعارف ڪرايا ويا ته جيئن يوناني-رومي ۽ قبل از ڪولمبس نشانين ذريعي ميڪسيڪي قوم جي سڃاڻپ کي نمايان ڪيو وڃي.<ref name="lonely">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/mexico/mexico-city/sights/376019 |title=Palacio de Bellas Artes |publisher=Lonely Planet Guides |access-date=February 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313200055/http://www.lonelyplanet.com/mexico/mexico-city/sights/376019 |archive-date=March 13, 2014 }}</ref> [[File:Ciudad_de_Mexico_-_1194_-_Auditorio_Nacional.jpg|thumb|[[قومي آڊيٽوريم (ميڪسيڪو)]]]] 20هين صديءَ ۾ قوم پرستيءَ جو نئون احساس وڌيو ته مضبوط مرڪزي حڪومت تعميريات وسيلي ميڪسيڪو جي جديديت ۽ ٻين قومن کان فرق ڏيکارڻ لاءِ رسمي پاليسيون جاري ڪيون. ميڪسيڪي جديديت واري تعميريات جو وڏو اظهار 1950ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري [[سيوداد يونيورسٽي, ميڪسيڪو سٽي|سيوداد يونيورسيتاريا]] جي تعمير ۾ ٿيو، جيڪو [[ميڪسيڪو جي قومي خودمختيار يونيورسٽي]] جو مکيه ڪيمپس آهي. ان دور جي نامور معمارن—جن ۾ [[ماريو پاني]]، [[يوجينيو پيسشارڊ]] ۽ [[اينريڪي ديل مورال]] شامل آهن—هن منصوبي کي ڊزائن ڪيو، ۽ عمارتن ۾ فنڪارن [[ڊيئگو ريويرا]]، [[ڊيوڊ الفارو سيڪيئروس]] ۽ [[خوسيه چاويث مورادو]] جا مُرال پڻ آهن. هن ماڳ کي بعد ۾ يونيسڪو عالمي ورثي واري فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{cite web|author=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/news/364 |title=UNESCO |publisher=Whc.unesco.org |date=29 June 2007 |access-date=17 August 2013}}</ref> [[خوان او’گورمان]] جديد ميڪسيڪو جي پهرين ماحولياتي معمارن مان هو، جنهن “نامياتي” نظريو تيار ڪيو، يعني عمارتن کي ساڳين طريقن سان قدرتي منظرنامي ۾ ضم ڪرڻ جي ڪوشش جيئن [[Frank Lloyd Wright|فرينڪ لائڊ رائيٽ]] ڪندو هو.<ref>{{cite web|url=http://www.arqhys.com/arquitectura-mexicana.html|title=Arquitectura mexicana|website=www.arqhys.com|date=21 July 2016 |access-date=15 January 2018|archive-date=15 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015150356/http://www.arqhys.com/arquitectura-mexicana.html}}</ref> اهڙي نئين تعميريات جي ڳولا ۾، جيڪا ماضي جي اندازن سان مشابهت نه رکي، مُرال مصوري ۽ [[landscaping|منظر سازي]] سان گڏيل اظهار پيدا ٿيو. [[Luis Barragán|لوئيس باراگان]] جڳهه جي شڪل کي ميڪسيڪو ۽ ميڊيٽرينين علائقن (اسپين-موروڪو) جي ڳوٺاڻين مقامي تعميرياتي صورتن سان ملائي، اهڙو رنگ استعمال ڪيو جيڪو روشني ۽ ڇانوَ کي مختلف لهجن ۾ سنڀالي ۽ بين الاقوامي [[منيملزم]] ڏانهن نگاهه کوليندو هو. هن کي 1980ع جو [[پرٽزڪر انعام]] مليو، جيڪو تعميريات جو سڀ کان وڏو اعزاز آهي.<ref name=eighty>{{Cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/10/14/HOG51LMROS1.DTL|title=The Mexican garden revisited|access-date=26 June 2009|date=14 October 2006|first=Katherine|last=Endicott|work=San Francisco Chronicle|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919002659/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F10%2F14%2FHOG51LMROS1.DTL|archive-date=19 September 2011}}</ref> === ادب === {{Main|ميڪسيڪو جو ادب}} [[File:Octavio_Paz_-_1988_Malmö.jpg|thumb|upright|[[اوڪٽاويو پاث]]، واحد ميڪسيڪي جنهن کي [[ادب جو نوبل انعام]] مليو.]] ميڪسيڪي ادب جون پاڙون ميسوامريڪا جي اصلواڪن بستين جي ادب ۾ ملن ٿيون. قبل از ڪولمبس ميڪسيڪو ۾ شاعريءَ جي امير روايت هئي، جيڪا ٻن وڏين قسمن ۾ ورهايل هئي—سيڪيولر ۽ مذهبي. ازٽيڪ شاعري ڳائي، چئي يا پڙهي ويندي هئي، گهڻو ڪري ڍول يا هارپ جي سنگت سان. جڏهن ته [[تينوچٽٽلان]] سياسي گادي هئي، [[ٽيڪسوڪو]] ثقافتي مرڪز هو؛ ٽيڪسوڪن ٻولي کي سڀ کان سُريلي ۽ نفيس سمجهيو ويندو هو. سڀ کان مشهور قبل از ڪولمبس شاعر [[Nezahualcoyotl (tlatoani)|نيثاهوالڪويوتل]] آهي.<ref>{{cite web|website=Aztecs at Mexicolore|first=John|last=Curl|access-date=14 July 2019|date=20 August 2009 |title=Aztec Poetry (1): Introduction |url=https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/home/aztec-poetry-1-intro}}</ref> ازٽيڪ سلطنت جي فتح بابت شرڪت ڪندڙن جون تاريخي تاريخ نويسيون (ڪرانيڪلون) موجود آهن، ۽ پوءِ مورخن پڻ لکيون. [[برنال دياث دل ڪاسٽيلو]] جو ''[[نئين اسپين جي فتح جي سچي تاريخ]]'' اڄ به وڏي پيماني تي پڙهيو وڃي ٿو. اسپين ۾ ڄاول شاعر [[برنارڊو دي بالبوئينا]] ''گرانديثا ميڪسيڪانا'' (ميڪسيڪي عظمت) (1604) ۾ ميڪسيڪو جون خوبيون بيان ڪيون. 17هين صديءَ ۾ [[باروڪ ادب]] ڦليو ڦتو؛ هن دور جا سڀ کان نمايان ليکڪ [[خوان روئيث دي الارڪون]] ۽ [[خوانا اِنيس دي لا ڪروث]] هئا. سور خوانا پنهنجي زماني ۾ تمام مشهور هئي ۽ کيس “ڏهين ميوز” چيو ويندو هو.<ref name="Britannica">{{citation|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|title=Latin American literature|last1=González Echevarría|first1=Roberto|first2=Ruth |last2=Hill|url=https://www.britannica.com/art/Latin-American-literature|access-date=14 July 2019}}</ref> 19هين صديءَ ۾ ناهوا اصل جو لبرل [[اگناسيو مانوئل التاميرانو]] هن دور جو اهم ليکڪ آهي، گڏوگڏ [[ويسينتي ريووا پالاسيو]] (آزاديءَ جي هيرو [[ويسينتي گويريرو]] جو پوٽو) جنهن تاريخي ناولن جو سلسلو ۽ شاعري لکي. نوآبادي دور جي پڇاڙيءَ جو ناول [[خوسيه خواڪين فرنانديث دي ليثاردي]] جو ''[[دي مانجي پيرٽ]]'' ("El Periquillo Sarniento") کي لاطيني آمريڪا جو پهريون ناول چيو ويندو آهي.<ref name="Britannica"/> جديد دور ۾، [[ميڪسيڪي انقلاب]] بابت [[ماريانو اثويلا]] جو ناول (''Los de abajo''، جيڪو انگريزي ۾ ''[[دي انڊرڊاگز (ناول)]]'' طور ترجمو ٿيو) نمايان آهي. شاعر ۽ نوبل انعام يافته [[اوڪٽاويو پاث]]، ناول نگار [[ڪارلوس فوئنتيس]]، [[الفونسو رئيئس]]، [[ريناتو ليدُڪ]]، مضمون نگار [[ڪارلوس مونسيوائيز]]، صحافي ۽ عوامي فڪر وارو [[ايلينا پونياتووسڪا]]، [[خوان رولفو]] (''[[پيڊرو پارامو]]''), [[مارٽن لوئيس گُثمان]] ۽ [[نيلي ڪامپوبيئو]] (''[[ڪارتوچو]]'') به اهم ميڪسيڪي ليکڪ آهن. === سينيما === {{Main|ميڪسيڪو جي سينيما}} [[File:Alfonso_Cuarón,_President_jury_Venezia_72_(25805089406)_(cropped).jpg|thumb|right|upright|[[الفونسو ڪوارون]]، پهريون ميڪسيڪي فلم ساز جنهن [[بهترين هدايتڪار جو اڪيڊمي انعام]] کٽيو.]] ''[[ميڪسيڪو جي سينيما|ميڪسيڪي فلمن]]'' جو 1940ع ۽ 1950ع وارو '' سونهري دور'' لاطيني آمريڪي سينيما جا وڏا مثال سمجهيا وڃن ٿا، ۽ اُن وقت صنعت ايتري وڏي هئي جو هالي ووڊ جي هم پلہ ٿي وئي. ميڪسيڪي فلمون لاطيني آمريڪا ۽ يورپ ۾ برآمد ۽ نمائش ٿينديون هيون. [[ايميليو فرنانديث]] جي فلم ''[[ماريا ڪانڊيلاريا]]'' (1943) انهن پهرين فلمن مان هئي جن کي 1946ع ۾ [[ڪئنز فلم فيسٽيول]] ۾ {{lang|fr|[[Palme d'Or]]|italic=no}} انعام مليو، ۽ اهو ٻي عالمي جنگ کان پوءِ پهريون ڀيرو ٿيو جڏهن هي ميلو منعقد ڪيو ويو. اسپين ۾ ڄاول مشهور هدايتڪار [[لوئيس بونيئل]] 1947ع کان 1965ع تائين ميڪسيڪو ۾ پنهنجي ڪجهه شاهڪار فلمن تي ڪم ڪيو، جيئن ''[[لوس اولوي دادوس]]'' (1949) ۽ ''[[ويريديانا]]'' (1961). هن دور جا مشهور اداڪار ۽ اداڪارائون [[ماريا فيليڪس]]، [[پيڊرو اِنفانتي]]، [[ڊولوريس ديل ريو]]، [[خورخي نيگريتي]] ۽ مزاحيه فنڪار [[ڪانٽِنفلاس]] شامل آهن. جديد دور ۾ ''[[لائيڪ واٽر فار چاڪليٽ (فلم)|ڪومو آگوئا پئرا چوكولاٽي]]'' (1992)، ''[[سيڪسو، پودور ئي لاگريمَس]]'' (1999)، ''[[ئي تو ماما تامبين]]'' (2001)، ۽ ''[[ايل ڪريمين ديل پادري امارو]]'' (2002) جهڙيون فلمون همعصر موضوعن بابت اهڙيون آفاقي ڪهاڻيون ٺاهڻ ۾ ڪامياب رهيون، جيڪي عالمي سطح تي سڃاتيون ويون. ميڪسيڪي هدايتڪار [[اليخاندرو گونثالث اِن يارِتو]] (''[[بابيل (فلم)]]''، ''[[برڊمين (فلم)]]''، ''[[دي ريوننٽ (فلم)]]''، ''[[باردو، فالس ڪرانيڪل آف اَ هينڊفل آف ٽروٿس]]'')، [[الفونسو ڪوارون]] (''[[اَ لِٽل پرنسس (فلم)]]''، ''[[هيري پوٽر اينڊ دي پرزنر آف اَزڪابان (فلم)]]''، ''[[گريوِٽي (فلم)]]''، ''[[روما (فلم)]]'')، [[گيليرمو ديل ٽورو]] (''[[پينز ليبيرنٿ]]''، ''[[ڪرمسن پيڪ]]''، ''[[دي شيپ آف واٽر]]''، ''[[نائيٽميئر ايلِي (فلم)]]'')، اسڪرپٽ نويس [[گيليرمو اَرّياگا]] ۽ فوٽوگرافر [[ايمانوئل لُبيزڪي]] جديد دور جا سڀ کان گهڻو سڃاتل فلم سازن مان ڪجهه آهن. ===موسيقي ۽ ناچ=== {{Main|ميڪسيڪو جي موسيقي|ميڪسيڪو جو لوڪ ناچ}} [[File:Pedro Infante in Habana, Cuba, c.1950s.jpg|thumb|alt=A black and white portrait of a middle aged man wearing a dark suit, glasses and looking down.|upright|[[پيڊرو اِنفانتي]] بهترين [[رانچيرا]] ڳائڻ وارن مان هڪ هو.]] ميڪسيڪو ۾ قبل از هسپانوي دور کان اڄ تائين موسيقيءَ جي ڊگهي روايت موجود آهي. نوآبادي دور جي گهڻي موسيقي مذهبي مقصدن لاءِ ترتيب ڏنل هئي.<ref>Stevenson, Robert M. ''Music in Mexico: A Historical Survey''. New York: Thomas Y. Crowell 1952</ref><ref>Russell, Craig. "Music: Mesoamerica through Seventeenth Century", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 976–980</ref> يورپي اوپيرا—خاص طور [[اطالوي اوپيرا]]—شروعات ۾ ميڪسيڪي موسيقيءَ جي ڪنسرويٽرين تي غالب رهي ۽ مقامي اوپيرا ترتيب ڏيندڙن تي (انداز ۽ موضوع ٻنهي ۾) گهرو اثر وڌو، پر 19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين ميڪسيڪي قوم پرستيءَ جا عنصر اوپيرائن ۾ ظاهر ٿيڻ لڳا، جيئن [[انيسيتو اورٽيگا ديل ويار]] جي 1871ع جي اوپيرا ''[[گواٽيموٽزين]]''، جيڪا ميڪسيڪو جي دفاع بابت هڪ رومانوي بيان آهي، ۽ جنهن جو مرڪز آخري [[ازٽيڪ]] حڪمران [[ڪواوٽيموڪ]] آهي. ويهين صديءَ جو سڀ کان مشهور ميڪسيڪي موسيقار [[ڪارلوس چاويث]] (1899–1978) آهي، جنهن اصلواڪي موضوعن سان ڇهه سمفنيون ترتيب ڏنيون، ۽ قومي موسيقي کي نئون ساهه ڏنو، [[اورڪيسٽرا سينفونِيڪا ناسيونال]] جو بنياد وڌو.<ref>Hess, Carol A. "Carlos Antonio de Padua Chávez y Ramírez", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 242–43</ref> روايتي ميڪسيڪي موسيقيءَ ۾ [[مارياچي]]، [[باندا (موسيقي)]]، [[نورتيئنو (موسيقي)]]، [[رانچيرا]] ۽ [[ڪوريدو]] شامل آهن. ڪوريدو خاص ڪري [[ميڪسيڪي انقلاب]] (1910–20) دوران تمام مقبول رهيا، ۽ جديد دور ۾ [[نارڪوڪوريدو]] پڻ شامل آهن. 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ نوجوانن پاران راڪ اينڊ رول کي اختيار ڪرڻ سان ميڪسيڪو اُن دور جي بين الاقوامي ڪائونٽر ڪلچر تحريڪ ۾ شامل ٿيو. ميڪسيڪو ۾ مقامي راڪ ثقافت 1960ع جي پڇاڙيءَ واري وڏي ڪائونٽر ڪلچرل ۽ سياسي تحريڪ سان گڏجي وئي، جنهن جي اوج 1968ع جي احتجاجن ۾ ٿي، ۽ پوءِ اها ڪائونٽر ڪلچر بغاوت ''[[لا اوندا]]'' (لهر) ڏانهن رخ ڪري وئي.<ref>Zolov, Eric. "Counterculture", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 363–368</ref><ref>Zolov, Eric. ''Refried Elvis: The Rise of Mexican Counterculture''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 1999.</ref> روزمرهه ۾ گهڻا ميڪسيڪي جديد موسيقي ٻڌن ٿا، جيئن [[ميڪسيڪن پاپ موسيقي |پاپ]]، [[ميڪسيڪن راڪ موسيقي|راڪ]] ۽ ٻيا، جيڪي اسپيني ۽ انگريزي ٻولين ۾ هوندا آهن. [[ميڪسيڪو جو لوڪ ناچ]] پنهنجي موسيقيءَ سان گڏ گهڻو علائقائي ۽ روايتي آهي. 1952ع ۾ قائم ٿيل [[باليت فولڪلوريڪو دي ميڪسيڪو]]، [[پالاسيو دي بياس آرٽس]] ۾ علائقائي پوشاڪ سان گڏ قبل از هسپانوي دور کان ميڪسيڪي انقلاب تائين جي موسيقي ۽ ناچ پيش ڪري ٿو.<ref>"An Introduction to the Ballet Folklórico de México" ([https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/an-introduction-to-the-ballet-folklorico-de-mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002071831/https://theculturetrip.com/north-america/mexico/articles/an-introduction-to-the-ballet-folklorico-de-mexico/|date=2 October 2021}}). Accessed 15 May 2022.</ref> ميڪسيڪو مان عالمي سطح تي ڪاميابي جا ڪجهه مثال [[لوس لوبوس]]، [[مانا]] ۽ [[ڪارلوس سانتانا]] آهن؛ ان حوالي سان [[راڪ اينڊ رول هال آف فيم]] بابت ذڪر پڻ ڪيو وڃي ٿو. ===ميڊيا=== {{Further|ميڪسيڪو جي ٽيليويزن|ميڪسيڪو جي اخبارن جي فهرست|ميڪسيڪو جي رسالن جي فهرست}} [[File:TELEVISA_CHAPULTEPEC.jpg|thumb|[[ٽيليويزا]] جو هيڊڪوارٽر، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾]] ''[[ٽيلي نوويلا]]''، يعني [[صابڻ ڊراما]]، ميڪسيڪو ۾ تمام روايتي آهن؛ اهي ڪيترين ٻولين ۾ ترجمو ٿيندا آهن ۽ سڄي دنيا ۾ ڏٺا ويندا آهن. ميڪسيڪو [[تعليمي تفريح]] ۾ اڳواڻ رهيو، جتي ٽي وي پروڊيوسر [[ميگوئل سابيدو]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ “سماجي تبديلي لاءِ صابڻ ڊراما” ٺاهيا. “سابيدو طريقو” بعد ۾ ڪيترن ٻين ملڪن ۾ اختيار ڪيو ويو، جن ۾ ڀارت، پيرو، ڪينيا ۽ چين شامل آهن.<ref>Hanna Rosin, "Life Lessons: How Soap Operas Can Change the World", ''The New Yorker'', 5 June 2006, pp. 40–45.</ref> 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ميڪسيڪي حڪومت ڄمڻ جي بلند شرح کي گهٽائڻ لاءِ گهرو منصوبه بنديءَ جي فروغ ۾ هڪ ٽيلي نوويلا کي ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو.<ref>[[Gabriela Soto Laveaga|Soto Laveaga, Gabriela]], "'Let's become fewer': Soap operas, contraception, and nationalizing the Mexican family in an overpopulated world." ''Sexuality Research and Social Policy''. September 2007, vol. 4, no. 3 pp. 19–33.</ref> حڪومتي ٻٽي ٻولين وارا ريڊيو اسٽيشن—جيڪي اسپيني ۽ اصلواڪي ٻولين ۾ نشر ڪندا هئا—اصلواڪن جي تعليم لاءِ (1958–65) هڪ اوزار رهيا، ۽ 1979ع کان [[اِنسٽيٽوٽو ناسيونال اِنڊيخينِستا]] ٻٽي ٻولين وارن ريڊيو اسٽيشنن جو قومي نيٽورڪ قائم ڪيو آهي.<ref>Dillingham, A.S. ''Oaxaca Resurgent: Indigeneity, Development, and Inequality in Twentieth-Century Mexico''. Stanford: Stanford University Press 2021, 47–49, 69–70. {{ISBN|978-1-5036-2784-0}}</ref> 2013ع ۾ ٽيليڪميونيڪيشن صنعت ۾ وڏي سڌاري آئي، جنهن سان نوان براڊڪاسٽ ٽيليويزن چينل ٺهيا. ڊگهي عرصي تائين نيٽورڪن جو تعداد محدود رهيو، جتي [[ٽيليويزا]] وٽ عملي طور هڪ اجاره داري هئي؛ [[ٽي وي اَزٽيڪا]] ۽ [[اِيماخين ٽيليويژن]] پڻ اهم هئا. نئين ٽيڪنالاجيءَ سبب پرڏيهي سيٽلائيٽ ۽ ڪيبل ڪمپنين جي داخلا ممڪن ٿي. ميڪسيڪو لاطيني آمريڪا جو پهريون ملڪ بڻيو، جنهن اينالاگ کان مڪمل ڊجيٽل نشرياتي نظام ڏانهن منتقلي ڪئي.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. accessed 4 May 2022</ref> ===کاڌ خوراڪ=== {{Main|ميڪسيڪو جي کاڌ خوراڪ}} {{See also|ميڪسيڪو جي شراب|ميڪسيڪو جي ريسٽورنٽن جي فهرست}} [[File:Comida en la Feria del Mole 2014 12.JPG|thumb|''[[Mole sauce|مولي ساس]]''، جنهن جون جمهوريه ڀر ۾ درجنين قسمن واريون شڪليون آهن، ''ميڪسيڪاني داد'' جي علامت طور ڏٺي وڃي ٿي<ref name="Mole">{{cite web|title=El mole símbolo de la mexicanidad|url=http://www.cultura.gob.mx/turismocultural/cuadernos/pdf12/articulo4.pdf|publisher=CONACULTA|access-date=27 September 2016}}</ref> ۽ ان کي ميڪسيڪو جو قومي کاڌو پڻ سمجهيو وڃي ٿو.<ref name="Mole"/>]] هاڻوڪي ميڪسيڪي کاڌ خوراڪ جي شروعات اسپيني نوآبادي دور ۾ ٺهي، جنهن ۾ [[اسپين]] جي کاڌن ۽ مقامي اصلواڪي جزن جو ميلاپ شامل هو.<ref>{{cite web| url = http://projects.ups.edu/jlago/spring2003/250a/jlkeller/ | title = History and influences of Mexican food. | author = University of Puget Sound | archive-url = https://web.archive.org/web/20111208232651/http://projects.ups.edu/jlago/spring2003/250a/jlkeller/ | archive-date = 8 December 2011}}</ref> ميڪسيڪو جا مقامي کاڌا [[corn|مڪئي]]، [[مرچ|مرچ واريون ڀاڄيون]]، [[ڪلَباثا]]، [[ايوڪاڊو]]، [[مٺا آلو]]، [[ٽرڪي (کاڌو)|ٽرڪي]]، ڪيترين قسمن جا [[لوبيا]]، ۽ ٻيا ميوا ۽ مصالحا شامل آهن. اهڙيءَ ريت، اڄ استعمال ٿيندڙ ڪجهه پکائڻ جا طريقا به قبل از ڪولمبس ماڻهن کان ورثي ۾ مليا، جيئن مڪئي جي [[نڪسٽامالائيزيشن]]، زمين جي سطح تي اوونن ۾ کاڌو پچائڻ، ۽ [[مولڪاخيتي]] ۽ [[ميٽاتي]] تي پيسڻ. اسپينين سان گڏ سور، ڳئون ۽ مرغيءَ جو گوشت آيو؛ [[مرچ داڻا (ٻوٽو)|مرچ داڻا]]، کنڊ، کير ۽ ان جون سموريون شيون، ڪڻڪ ۽ چانور، ترش ميوا، ۽ ٻين ڪيترن جزن جو اهو مجموعو به آيو جيڪو ميڪسيڪين جي روزاني خوراڪ جو حصو بڻيو. انهن ٻن هزارين سالن پراڻين کاڌي جي روايتن جي ملاقات مان [[پوثولي]]، [[مولي ساس]]، [[بارباڪوئا]] ۽ [[تامالي]] پنهنجي هاڻوڪن صورتن ۾ پيدا ٿيا؛ [[چاڪليٽ]]، ڪيترين قسمن جي [[ميڪسيڪن مانيون]]، [[ٽيڪو]] ۽ [[ميڪسيڪي اسٽريٽ فوڊ]] جو وسيع ذخيرو به وجود ۾ آيو. [[اٽو لي]]، [[چامپورادو]]، کيري چاڪليٽ ۽ [[اَگواس فريسڪاس]] جهڙا مشروب ٺهيا؛ [[اَسِترون]] ۽ قلميس ٿيل مٺاين جي پوري قطار، [[رومپوپي]]، [[ڪاخيتا]]، [[خيريڪايا]] ۽ اهڙين سواد ڀرين شين جو اهو وڏو ذخيرو پڻ ٺهيو، جيڪي سڄي ملڪ ۾ راهبن جي ڪنوَنٽن ۾ تيار ٿينديون هيون. 2005ع ۾ ميڪسيڪو يونيسڪو جي [[عالمي ورثي وارا ماڳ]|عالمي ورثي] لاءِ پنهنجي کاڌي جي روايت جي اميدواري پيش ڪئي؛ اهو پهريون ڀيرو هو جو ڪنهن ملڪ اهڙي مقصد لاءِ پنهنجي کاڌي جي روايت پيش ڪئي.<ref>{{cite web|author=La Crónica de Hoy|date=20 September 2005|title=Presentan en París candidatura de gastronomía mexicana|url=http://www.cronica.com.mx/nota.php?id_nota=203109|access-date=19 January 2018|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023074402/http://www.cronica.com.mx/nota.php?id_nota=203109}}</ref> نتيجو منفي نڪتو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪميٽي ميڪسيڪي کاڌي ۾ [[corn|مڪئي]] جي اهميت تي مناسب زور نه ڏنو.<ref>{{cite web|author=esmas.com|date=25 November 2005|title=Cocina mexicana, fuera de la UNESCO|url=http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/492975.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023074402/http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/492975.html|archive-date=23 October 2012}}</ref> نومبر 2010ع ۾، يونيسڪو [[غير مادي ثقافتي ورثو|غير مادي ثقافتي ورثي]] طور ميڪسيڪي کاڌ خوراڪ کي تسليم ڪيو.<ref name="GastronomiaPatrimonio">{{citation|title=Cocina, fiesta y cantos mexicanos reconocidos por UNESCO|date=16 November 2010|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/723787.html|publisher=[[El Universal (Mexico City)|ايل يونيورسال]] (اخبار)|access-date=19 January 2018|archive-date=24 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024140247/http://www.eluniversal.com.mx/notas/723787.html}}</ref> اپريل 2019ع ۾، [[ڊانيئيلا سوٽو اِنيس]] کي ''دي ورلڊز بيسٽ 50 ريسٽورنٽس'' پاران دنيا جي بهترين عورت شيف قرار ڏنو ويو، ۽ 2023ع ۾ [[ايلينا ريگاداس]] بابت پڻ اهڙو ذڪر ٿيو.<ref>{{citation|title=Latina chef Daniela Soto-Innes is youngest to be named 'World's Best Female Chef'|date=26 April 2019|url=https://www.nbcnews.com/news/latino/latina-chef-daniela-soto-innes-youngest-be-named-world-s-n998946|website=NBC News|access-date=12 July 2019}}</ref> ===راندين=== {{Main|ميڪسيڪو ۾ راندين}} [[File:Sobrevuelos_CDMX_IMG_5971_(25513748117).jpg|thumb|[[اَزٽيڪا اسٽيڊيم]]، [[ميڪسيڪو سٽي]]]] ميڪسيڪو ۾ منظم راندين جي شروعات گهڻو ڪري 19هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان ڳڻبي آهي، جڏهن⁠تہ [[سانن جي لڙائي]] (بل فائيٽنگ) جي ڊگهي تاريخ شروعاتي نوآبادي دور تائين وڃي ٿي. شروعاتي جمهوري دور جي سياسي افراتفريءَ جي جاءِ جڏهن [[پورفيرياتو]] جي استحڪام ورتي، تڏهن منظم رانديون عوامي وندر بڻيون، ۽ ضابطن ۽ اختيارين جي نگرانيءَ هيٺ منظم راند جوڙجڪ پيدا ٿي. 1880ع واري ڏهاڪي ۾ بيس بال گڏيل رياستن مان ۽ ڪيوبا جي وسيلي پڻ آيو، ۽ منظم ٽيمون ٺهيون. ميڪسيڪي انقلاب کان پوءِ حڪومت راندين کي سرپرستي ڏني ته جيئن سياسي افراتفري ۽ تشدد بابت بين الاقوامي تصور جو مقابلو ڪري سگهجي.<ref name="Baker"/> ميڪسيڪو جي سڀ کان مقبول راند ايسوسيئيشن فٽبال آهي. [[سمر اولمپڪس 1968ع]] جي ميزبانيءَ جي بولي جو مقصد عالمي سطح تي ميڪسيڪو جي مرتبي کي اُڀارڻ هو. حڪومت راندين جي سهولتن ۽ ٻين ڍانچن تي تمام گهڻو خرچ ڪيو ته جيئن رانديون ڪامياب ٿين، پر انهن خرچن سبب سماجي پروگرامن تي گهٽ خرچ ڪرڻ بابت عوامي ناراضگي به وڌي.<ref name="Baker">Baker, Shannon L. and William H. Beezley, "Sports", ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 1370-1372</ref> 1968ع ۾ [[ميڪسيڪو سٽي]] [[ سمر اولمپڪس 1968ع]] جي ميزبان ٿي، ۽ اهڙيءَ طرح اها پهرين لاطيني آمريڪي شهر بڻجي وئي جنهن اولمپڪس ميزبان ڪيا.<ref>{{cite web|title=2016 Binational Olympics|date=December 2003|publisher=San Diego Metropolitan|url=http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043448/http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html |archive-date=30 September 2007}}</ref> ميڪسيڪو [[ فيفا ورلڊ ڪپ 1970ع]] ۽ [[فيفا ورلڊ ڪپ 1986ع]] جي ميزباني ڪئي،<ref>{{cite web|title=About CONCACAF|publisher=The Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football (CONCACAF)|url=http://www.concacaf.com/about.asp|access-date=7 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006070253/http://www.concacaf.com/about.asp |archive-date=6 October 2007}}</ref> ۽ [[فيفا ورلڊ ڪپ 1926ع ]] ۾ ڪيناڊا ۽ گڏيل رياستن سان گڏ گڏيل ميزبان هوندو. 1970ع ۽ 1986ع جي ميزبانيءَ جي پسمنظر سان، ميڪسيڪو مردن جي ورلڊ ڪپ کي ٽن ڀيرا ميزبان يا گڏيل ميزبان بڻجڻ وارو پهريون ملڪ بڻجندو.<ref>{{cite news |last=Wamsley |first=Laurel |date=June 16, 2022 |title=The U.S. cities hosting the 2026 World Cup are announced |url=https://www.npr.org/2022/06/16/1105562734/us-cities-hosting-2026-world-cup-announcement |publisher=[[NPR]] |access-date=April 16, 2023}}</ref> [[Image:100_años_del_natalicio_del_Santo_-i---i-_(36184746106).jpg|thumb|[[ايل سانتو]]، سڀ کان علامتي ميڪسيڪي ''[[Lucha libre|لوچا ليبري]]'' پهلوانن مان هڪ]] ميڪسيڪو [[پيشه ور باڪسنگ]] ۾ بين الاقوامي طاقت آهي.<ref name="sports">{{citation|website=Marca Claro |url=https://www.marca.com/claro-mx/otros-deportes/2018/10/12/5bc012eb46163f49598b45b1.html|title=Los mejores deportistas mexicanos de la historia|date=12 October 2018|access-date=11 July 2019|language=es|trans-title=The best Mexican athletes in history}}</ref> [[اولمپڪس ميڪسيڪو ۾]] چودهن اولمپڪ باڪسنگ تمغا ماڻي چڪو آهي.<ref>{{citation|website=Caliente.mx|url=https://mexico.as.com/mexico/2016/08/16/album/1471303609_523251.html|title=Los medallistas que ha tenido el Box Olímpico mexicano|language=es|trans-title=The Mexican Olympic boxing medal winners|access-date=11 July 2019|date=15 August 2016}}</ref> ميڪسيڪي پيشه ور بيس بال ليگ جو نالو [[Liga Mexicana de Beisbol|ليگا ميڪسيڪانا دي بيسبول]] آهي. جيتوڻيڪ اها عام طور گڏيل رياستن، ڪيريبين ملڪن ۽ جاپان جيتري مضبوط نه هوندي، پر [[ميڪسيڪو نيشنل بيس بال ٽيم|ميڪسيڪو]] ڪيترائي بين الاقوامي بيس بال لقب حاصل ڪري چڪو آهي.<ref>{{citation|website=Medio Tiempo|url=https://www.mediotiempo.com/beisbol/mexico-historia-exito-serie-mundial-ligas-menores|title=México, una historia de éxito en la Serie Mundial de Ligas Menores|language=es|trans-title=Mexico, a history of success in the Minor League World Series|date=25 August 2010|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{citation|website=Medio Tiempo|url=https://www.mediotiempo.com/beisbol/mexico-es-campeon-en-el-mundial-sub-23-de-beisbol|title=México es Campeón en el Mundial Sub-23 de beisbol|language=es|trans-title=Mexico is the World Baseball Champion in the Under-23 bracket|date=29 October 2018|access-date=12 July 2019}}</ref> ''[[لوچا ليبري]]'' (فري اسٽائيل پيشه ور ڪُشتي) پڻ وڏو هجوم ڇڪيندڙ راند آهي، جنهن جون قومي پروموشنز [[اي اي اي]]، [[سي ايم ايل ايل]] ۽ ٻيون آهن.<ref name="sports"/> جانورن جي حقن وارن ڪارڪنن جي پابنديءَ وارين ڪوششن باوجود، سانڍن جي لڙائي ملڪ ۾ مقبول رهي ٿي، ۽ تقريباً سڀ وڏن شهرن ۾ سانڍن جا اَريانا موجود آهن. [[پلازا ميڪسيڪو]]، [[ميڪسيڪو سٽي]] ۾، جنهن ۾ 45,000 ماڻهو ويهي سگهن ٿا، دنيا جو سڀ کان وڏو سانڍن جو اَريانا آهي.<ref>{{citation|website=Don Quijote|title=LOS TOROS EN MÉXICO|language=es|trans-title=Bullfighting in Mexico|access-date=11 July 2019|url=https://www.donquijote.org/es/cultura-mexicana/tradiciones/toros/}}</ref> ==گيلري== <gallery mode="packed-hover" caption="ميڪسيڪو جا ميداني منظر"> File:20091211 - Puerto Penasco -63.jpg File:Cualloenelpicoenero2010.JPG File:Tulum-Seaside-2010.jpg File:Barranca del cobre 2.jpg File:Xel-ha-inlet.jpg File:Los maravillosos Prismas Basálticos..jpg </gallery> ==وڌيڪ ڏسو== {{Refbegin|30em}} * اَنا، ٽيموٿي. ''فورجنگ ميڪسيڪو، 1821-1835''. لنڪن: يونيورسٽي آف نيبرسڪا پريس 1998. * اَيڊمز، رچرڊ اي. ڊبليو. ''پريهسپانڪ ميسواميريڪا''. ٽيون ايڊيشن. نارمن: يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس 2005. * بيزلي، وليم ايچ.، ايڊيٽر. ''اَ ڪمپينين ٽو ميڪسيڪن هسٽري اينڊ ڪلچر''. بليڪويل 2011. {{ISBN|978-1-4051-9057-2}} * بلمر-ٿامس، وِڪٽر، [[John H. Coatsworth|جان ايچ. ڪوٽسورٿ]]، ۽ روبرٽو ڪورٽيس ڪوندي، ايڊيٽر. ''دي ڪيمبرج اِيکونامڪ هسٽري آف لاطيني آميريڪا. وول. 1، دي ڪولونيئل ايرا اينڊ دي شارٽ نائينٽيٿ سينچري''. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 2006. * [[Roderic Ai Camp|ڪيمپ، روڊيرڪ اي آئي]]. ''پوليٽڪس اِن ميڪسيڪو: ڊيموڪريٽڪ ڪانسوليڊيشن اور ڊيڪلائن؟'' (آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2014) * ڪوئروَر، ڊان ايم.، سوزان بي. پاسٽر، ۽ روبرٽ ايم. بفنگٽن. ''ميڪسيڪو: اَين اِنسائيڪلوپيڊيا آف ڪنٽيمپرري ڪلچر اينڊ هسٽري''. سانتا باربرا: اي بي سي ڪليئو 2004. {{ISBN|1-57607-132-4}} * ڊيواس، ڊائِن. ''اربن ليوايٿن: ميڪسيڪو سٽي اِن دي ٽوئنٽيٿ سينچري'' (ٽيمپل يونيورسٽي پريس، 2010) * [[Charles A. Hale|هيل، چارلس اي.]] ''دي ٽرانسفارميشن آف ميڪسيڪن لبرلزم اِن ليٽ نائينٽيٿ-سينچري ميڪسيڪو''. پرنسٽن: پرنسٽن يونيورسٽي پريس 1989. * هيمنٽ، برائن آر. ''روٽس آف اِنسرجنسي: ميڪسيڪن ريجنز 1750-1824''. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 1985. * ڪرڪ ووڊ، برٽن. ''دي هسٽري آف ميڪسيڪو'' (گرين ووڊ، 2000) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224124206/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 |date=24 December 2009 }} * [[Alan Knight (historian)|نائيٽ، ايلن]]. ''دي ميڪسيڪن ريووليشن''. 2 ووليومز. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 1986. * {{cite book|first=Enrique|last=Krauze|author-link=Enrique Krauze|title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996|publisher=Harper Perennial|location=New York|year=1998|isbn=978-0-06-092917-6|page=896|url=https://books.google.com/books?id=ZuuPAAZcKtYC}} * ليِوي، سانتيائگو. ''گُڊ اِنٽينشنز، بيڊ آئوٽڪمز: سوشل پاليسي، اِنفارميليٽي، اينڊ اِيکونامڪ گروٿ اِن ميڪسيڪو'' (بروڪنگز اِنسٽيٽيوشن پريس، 2010). * مِريل، ٽِم ۽ رامون ميرو. ''ميڪسيڪو: اَ ڪنٽري اسٽڊي'' (لائبريري آف ڪانگريس. فيڊرل ريسرچ ڊويزن، 1996) يو ايس سرڪاري دستاويز؛ ڪاپي رائيٽ ناهي [https://archive.org/details/mexicocountrystu00merr_0 آن لائين فري] * {{cite book|editor1-first=Michael C.|editor1-last=Meyer|editor2-first=William H.|editor2-last=Beezley|title=The Oxford History of Mexico|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-511228-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9780195112283/page/n149 736]|url=https://archive.org/details/isbn_9780195112283|url-access=registration}} * ميئر، مائيڪل سي.، وليم ايل. شرمين، ۽ سوزن ايم. ڊيڊز. ''دي ڪورس آف ميڪسيڪن هسٽري'' (ستون ايڊيشن.) (آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2002) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202103530/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 |date=2 February 2011 }} * رُگلي، ٽيري. ''ايپڪ ميڪسيڪو: اَ هسٽري فرام ارليئسٽ ٽائيمز''. نارمن: يونيورسٽي آف اوڪلاهوما پريس 2020. {{ISBN|978-0-8061-6707-7}} *[[Eric Van Young|وين يَنگ، ايريڪ]]. ''اسٽورمي پاسيج: ميڪسيڪو فرام ڪالوني ٽو ريپبلڪ، 1750-1850''. لينهام ايم ڊي: روومين اينڊ لٽل فيلڊ 2022. {{ISBN|978-1-4422-0901-5}} * وِنسن، بين، ٽيون. ''بيفور مِسٽيظاخي: دي فرنٽيئرز آف ريس اينڊ ڪاسٽ اِن ڪولونيئل ميڪسيڪو''. نيو يارڪ: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس 2018. * ورنر، مائيڪل ايس. ايڊيٽر. ''اِنسائيڪلوپيڊيا آف ميڪسيڪو: هسٽري، سوسائٽي اينڊ ڪلچر'' (2 ووليوم 1997) 1440 صفحا [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 آن لائين ايڊيشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124111608/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 |date=24 January 2010 }} * {{cite book |last=Werner |first=Michael S. |title=Concise Encyclopedia of Mexico |url=https://books.google.com/books?id=Qxp-GWiDPioC&pg=PA386 |date=January 2001 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-57958-337-8 }} {{Refend}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|auto=yes}} '''حڪومت''' * {{Official website|https://www.gob.mx/|name=دي گورنمينٽ آف ميڪسيڪو}} * [https://visitmexico.com/en وزٽ ميڪسيڪو] – سرڪاري سياحت ويب سائيٽ '''عام ڄاڻ''' * ''[[The World Factbook|دي ورلڊ فيڪٽ بُڪ]]''. [[Central Intelligence Agency|سينٽرل اِنٽيليجنس ايجنسي]]. [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ ميڪسيڪو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}. * يو ايس-ميڪسيڪو پرڏيهي واپار توازن. [https://www.census.gov/foreign-trade/balance/c2010.html/ ميڪسيڪو]. * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1205074.stm ميڪسيڪو] [[BBC News|بي بي سي نيوز]] تان * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/379167/Mexico ميڪسيڪو] ''[[Encyclopædia Britannica|اِنسائيڪلوپيڊيا بريٽانيڪا]]'' تي * {{Wikiatlas|Mexico}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MX ڪي ڊويلپمينٽ فورڪاسٽس فار ميڪسيڪو] [[International Futures|اِنٽرنيشنل فيوچرز]] تان {{Mexico topics}} {{World Heritage Sites in Mexico}} {{Countries of North America}} {{Authority control}} {{Coord|23|N|102|W|display=title}} [[زمرو:ميڪسيڪو| ]]<!--مهرباني ڪري خالي جڳهه کي معياري طور تي ڇڏي ڏيو.--> [[زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ]] [[زمرو:وفاقي جمهوريا]] [[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]] [[زمرو:G-15 جا ميمبر ملڪ]] [[زمرو:G-20 جا ميمبر ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جون ميمبر رياستون]] [[زمرو:OECD ميمبر]] [[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي اسپيني هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] [[زمرو:1810ع ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:نئين اسپين ۾ 1810ع ادارا]] ofe0jcap3nikol3r7d5qtgr627igfw5 10 42311 380664 357906 2026-05-25T13:53:47Z Intisar Ali 8681 /* */ 380664 wikitext text/x-wiki {{ombox|type=content|text=سوانحي ڄاڻخانا (biographical infoboxes) جي جوڙجڪ ۽ مواد کي وڪيپيڊيا جي [[وڪيپيڊيا:قابلِ تصديق|قابلِ تصديق]] پاليسي، گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا:طرز جو مينيوئل/ڄاڻخانا|ڄاڻخانن]] ۽ [[وڪيپيڊيا:طرز جو مينيوئل/سوانحون|سوانحن لاء طرز جي مينيوئل]] تي سختي سان عمل ڪرڻ لازمي آهي۔ هن سانچي ۾ ڏيکاريل سمورو مواد، جيڪڏهن لاڳو ٿئي، ته '''[[وڪيپيڊيا:جيئرا ماڻهو بابت سوانح عمريون|جيئرن ماڻهن بابت سوانح عمريون]]''' پاليسي جي پابندي ۾ هئڻ گهرجن۔ [[وڪيپيڊيا:حوالا ڏيڻ|بغير حوالن يا ڪمزور حوالن وارو]] تڪراري مواد، خاص طور تي جيڪڏهن ممڪن طور تي [[وڪيپيڊيا:بدنامي|بدنام ڪندڙ]] هجي، ته '''فوري طور تي''' مضمون ۽ ان جي ڄاڻخاني مان هٽايو وڃي۔}} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ppij97kt0tc50u9c9b8rfxb5iiybgm2 380665 380664 2026-05-25T13:55:28Z Intisar Ali 8681 /* */ 380665 wikitext text/x-wiki {{ombox|type=content|text=سوانحي ڄاڻخانن (بايوگرافيڪل انفوباڪسز) جي جوڙجڪ ۽ مواد کي وڪيپيڊيا جي [[وڪيپيڊيا:قابلِ تصديق|قابلِ تصديق]] پاليسي، گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا:طرز جو مينيوئل/ڄاڻخانا|ڄاڻخانن]] ۽ [[وڪيپيڊيا:طرز جو مينيوئل/سوانحون|سوانحن لاء طرز جي مينيوئل]] تي سختي سان عمل ڪرڻ لازمي آهي۔ هن سانچي ۾ ڏيکاريل سمورو مواد، جيڪڏهن لاڳو ٿئي، ته '''[[وڪيپيڊيا:جيئرا ماڻهو بابت سوانح عمريون|جيئرن ماڻهن بابت سوانح عمريون]]''' پاليسي جي پابندي ۾ هئڻ گهرجن۔ [[وڪيپيڊيا:حوالا ڏيڻ|بغير حوالن يا ڪمزور حوالن وارو]] تڪراري مواد، خاص طور تي جيڪڏهن ممڪن طور تي [[وڪيپيڊيا:بدنامي|بدنام ڪندڙ]] هجي، ته '''فوري طور تي''' مضمون ۽ ان جي ڄاڻخاني مان هٽايو وڃي۔}} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> j14hh99nye70ece0os2jrjdph3wu1l2 0 44335 380804 254819 2026-05-26T10:58:42Z CommonsDelinker 103 Replacing Richard_Nixon_Greets_John_McCain.jpg with [[File:President_Richard_Nixon_Greets_Former_Vietnam_Prisoner_of_War_John_McCain,_Jr._at_a_Pre-POW_Dinner_Reception_-_DPLA_-_944bc6906cc1ce36bef49d8c9b09b8d2.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDe 380804 wikitext text/x-wiki {{بهترين مضمون}} {{Infobox officeholder |name = جان مڪين<br>John McCain |image = John McCain official portrait 2009.jpg{{!}}border |caption = |alt = جان مڪين جو 2009 ۾ ٺھيل سينيٽ جو سرڪاري پورٽريٽ |jr/sr = يونائيٽيڊ اسٽيٽس جو سينيٽر |state =[[ايرزونا]] |term_start = January 3, 1987 |term_end = August 25, 2018 |predecessor = [[بئري گولڊ واٽر]] (Barry Goldwater) |successor = ''Vacant'' |office1 = سينيٽ جي فوج جي ملازمتن واري ڪاميٽيءَ جو چيئرمين |term_start1 = January 3, 2015 |term_end1 = August 25, 2018 |predecessor1 = [[ڪارل ليون]] (Carl Levin) |successor1 = 26 آگسٽ 2018 تي خالي ٿي وئي |office2 = انڊيا جي معاملن واري ڪاميٽيءَ جو چيئرمين |term_start2 = January 3, 2005 |term_end2 = January 3, 2007 |predecessor2 = [[بين نائٽ ھارس ڪيمپبل]] |successor2 = [[بئرن ڊورگن]] |term_start3 = January 3, 1995 |term_end3 = January 3, 1997 |predecessor3 = [[ڊينيئل انؤوي]] (Daniel Inouye) |successor3 = بين نائٽ ھارس ڪيمپبل |office4 = سينيٽ جي ڪامرس ڪاميٽيءَ جو چيئرمين |term_start4 = January 3, 2003 |term_end4 = January 3, 2005 |predecessor4 = فرٽز ھالنگس (Fritz Hollings) |successor4 = [[ٽيڊ اسٽيونس]](Ted Stevens) |term_start5 = January 20, 2001 |term_end5 = June 3, 2001 |predecessor5 = فرٽز ھالنگس |successor5 = فرٽز ھالنگس |term_start6 = January 3, 1997 |term_end6 = January 3, 2001 |predecessor6 = [[لئري پريسلر]](Larry Pressler) |successor6 = فرٽز ھالنگس |state7 = [[ايرزونا]] |district7 = ايرزونا مان يو.ايس. ھائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر |term_start7 = January 3, 1983 |term_end7 = January 3, 1987 |predecessor7 = [[جان جيڪب رھوڊس]](John Jacob Rhodes) |successor7 = جان جيڪب رھوڊس |birth_name = جان سڊني مڪين III |birth_date = {{Birth date|1936|08|29}} |birth_place =[[ڪوڪو سولو]](Coco Solo), [[پاناما ڪئنال زون]]، [[يونائيٽيڊ اسٽيٽس]] |death_date = {{Death date and age|2018|08|25|1936|08|29}} |death_place = [[ڪارنول]](Cornville), ايرزونا، يونائيٽيڊ اسٽيٽس |restingplace = يونائيٽيڊ اسٽيٽس نيول اڪيڊمي واري قبرستان ۾ ، ايناپولس (Annapolis)، ميري لينڊ |party = [[ريپبلڪن پارٽي]] |spouse = {{unbulleted list| {{marriage|[[ڪيرول شيپ]](Carol Shepp) |July 3, 1965| April 1980| reason=طلاق ٿي وين}} | {{marriag [[سنڊي ھينسلي]] |<br> May 17, 1980 |<!--do not list end if it’s due to his death-->}}}} |children = 7, جن ۾ [[ميگن مڪين]] بہ شامل آهي |parents = جان ايس. مڪين جونيئر ۽ رابرٽا رائيٽ |relatives = جو مڪين ( ڀاء) |education = {{nowrap|[[يونائيٽيڊ اسٽيٽس نيول اڪيڊمي]]}}([[بيچلر آف سائنس|بي.ايس.]]) |website = {{URL|https://mccain.senate.gov|Senate website}} |allegiance = {{flagu|United States|1960}} |branch = [[يونائيٽيڊ اسٽيٽس نيوي]] |serviceyears = 1958–1981 |rank = [[ڪيپٽن]] |battles = [[ويٽنام واري جنگ]] * [[آپريشن رولنگ ٿنڊر]] |mawards = {{unbulleted list|[[سلور اسٽار]]|[[برونز اسٽار ميڊل]] [[ڪامبيٽ V]]سميت |[[پرپل ھٽ]]<br>(Purple Heart)| [[ليجيئن آف ميرٽ]]<br>(Legion of Merit) ڪامبيٽ V سميت|ڊسٽنگئشڊ فلائنگ ڪراس|نيوي اينڊ مئرين ڪور ڪمينڊينشن ميڊل، ڪامبيٽ V سميت وغيره}} }} {{سلسلو جان مڪين}} '''جان سڊني مڪين (ٽيون)''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''John Sidney McCain III'''}} (August 29, 1936&nbsp;– August 25, 2018) ھڪ آمريڪي سياستدان ۽ آمريڪي بحريہ جو آفيسر ھيو. آمريڪا جي رياست [[ايرزونا]] مان 1987 کان پنھنجي وفات تائين (25 آگسٽ 2018) تائين آمريڪي سينيٽر رھيو. ان کان اڳ ٻہ دفعا آمريڪي ھائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر پڻ رهيو. 2008 جي صدارتي اليڪشن ۾ آمريڪا جي ريپبلڪن پارٽي جو صدارتي اميدوار پڻ ھيو پر براڪ اوباما کان اليڪشن ھارائي ويو. ==ذاتي زندگي== جان مڪين 29 آگسٽ 1936 ۾ [[پاناما]] ۾ پاناما ڪئنال واري زون ۾ واقع آمريڪا جي نيول ايئر بيس [[ڪوڪو سولو]] ۾ پيدا ٿيو. ان وقت پاناما آمريڪا جي ڪنٽرول ۾ ھو<ref>{{Cite book|author-link=Samuel Eliot Morison|last=Morison|first=Samuel Eliot|title=The Two-Ocean War: A Short History of the United States Navy in the Second World War|publisher=[[Naval Institute Press]]|date=2007|page=119}}</ref>.ھن جي پيء جو نالو جان ايس مڪين جونيئر ۽ ماء جو نالو رابرٽا رائيٽ ھيو.ھن جي ننڍي ڀاءُ جو نالو جو مڪين(Joe McCain) ھيو ۽ سندس وڏي ڀيڻ جو نالو سئنڊي (Sandy) ھيو.<ref>{{Cite book| last=Timberg |first= Robert | chapter-url=https://www.nytimes.com/books/first/t/timberg-mccain.html|title=John McCain, An American Odyssey|chapter=The Punk|author-link=Robert Timberg|via=''The New York Times''|publisher=Simon and Schuster|date=1999|ISBN=0-684-86794-X|access-date= August 4, 2015}}</ref> ھن جا وڏا اسڪاٽ آئرش ۽ انگريزي نسل جا هئا<ref>{{cite web|last=Roberts|first=Gary|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915022255/http://www.newenglandancestors.org/research/services/56_ancestry_john_mccain.asp|url=http://www.newenglandancestors.org/research/services/56_ancestry_john_mccain.asp|archive-date=September 15, 2008|title=On the Ancestry, Royal Descent, and English and American Notable Kin of Senator John Sidney McCain IV|website=New England Historic Genealogical Society|date=April 1, 2008|access-date=May 19, 2008}}</ref>.ھي زندگيءَ ۾ 20 اسڪولن ۾ پڙھيو ھو. 1951 ۾ ھن جي خاندان اتر ورجينيا ۾ رھائش اختيار ڪئي، جتي مڪين اليگزنڊريہ جي ايپيسڪوپل ھاء اسڪول (Episcopal High School) ۾ داخل ٿيو ۽ خانگي بورڊنگ هائوس ۾ رھيو<ref>Alexander, ''Man of the People'', p. 22.</ref><ref>McCain was christened and raised Episcopalian. See Nichols, Hans. [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100312231023/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601070&sid=aHH18X6Vsqzk&refer=home "McCain Keeps His Faith to Himself, at Church and in Campaign"], Bloomberg (April 25, 2008). He then identified as a Baptist, although he had not been baptized as an adult, and was not an official member of the church he attended. See Warner, Greg. [https://web.archive.org/web/20090318030725/http://www.abpnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3229&Itemid=121 "McCain's faith: Pastor describes senator as devout, but low-key"], [[Associated Baptist Press]] (April 8, 2008). Retrieved September 6, 2008. Also see Hornick, Ed. [http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/16/warren.forum/index.html?iref=mpstoryview "McCain and Obama cite moral failures"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080818024018/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/16/warren.forum/index.html?iref=mpstoryview |date=August 18, 2008}}, [[CNN]] (August 16, 2008): "McCain, who was raised an Episcopalian and now identifies himself as Baptist, rarely discusses his faith." Retrieved August 16, 2008. Also see Reston, Maev</ref> ھن پيءُ ۽ ڏاڏي وانگر ميري لينڊ، ايناپولس (Annapolis) ، آمريڪي نيول اڪيڊمي ۾ داخل ٿيو جتي ھن گھڻا دوست ٺاھيا ۽ ليڊرن وانگر گذاريائين. اتي ھي ھلڪي وزن وارو (lightweight) باڪسر بہ ٿيو.<ref>{{Cite news|last=Bailey|first=Holly|url=http://www.newsweek.com/id/34694|title=John McCain: 'I Learned How to Take Hard Blows'|work=[[Newsweek]]|date=May 14, 2007|access-date=December 19, 2007}}</ref> تعليمي ميدان ۾ مڪين تاريخ ۽ ادب جي مضمونن ۾ ڀڙ ھيو ۽ ھن انھن مضمونن تي ڌيان گھڻو ڏنو جن کيس مشڪلات ٿيندي ھئي جن ۾ رياضي سرفهرست ھيو<ref>McCain, ''Faith of My Fathers'', p. 134.</ref>. ھن 1958 ۾ پنھنجي گريجوئيشن مڪمل ڪئي. تاريخ 3 جولاءِ 1965 ۾ 28 سالن جي عمر ۾ ھن جي شادي ڪيرول شيپ (Carol Shepp) سان ٿي جيڪا [[فلاڊليفيا]] م ھڪ ماڊل ھئي.<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20080625184356/http://www.desmoinesregister.com/apps/pbcs.dll/section?Category=caucus&template=detail&candidate=mccain "John McCain"], ''Iowa Caucuses '08'', ''[[The Des Moines Register]]''. Retrieved November 8, 2007.</ref>.ڪيرول کي شادي کان اڳ ٻہ ٻار ڊوگلس ۽ اينڊريو پڻ ھيا جيڪي مڪين ھن سان شادي ڪري ايڊاپٽ ڪيا.<ref>Alexander, ''Man of the People'', p. 92</ref>. شادي کان پوءِ ھنن کي ھڪ ڌيءُ ڄائي جنھن جو نالو سڊني ھيو.<ref>Alexander, ''Man of the Peopl , p. 33</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2007/12/27/us/politics/27mccainkids.html "Bridging 4 Decades, a Large, Close-Knit Brood"], ''[[The New York Times]]'' (December 27, 2007). Retrieved December 27, 2007.</ref>. ويٽنام جي جي قيد مان آزادي بعد جڏهن مڪين گھر موٽي آيو تہ خبر پيس تہ 1969 ۾ سندس زال جو بہ روڊ تي حادثو ٿي چڪو ھو. ھاڻي ماڻھن ۾ مڪين کي وڏي مشھوري ملي چڪي ھئي<ref>{{Cite book|last=Nowicki|first=Dan|last2=Muller|first2=Bill|chapter-url=http://www.azcentral.com/news/specials/mccain/articles/0301mccainbio-chapter4.html|title=John McCain Report|chapter=Back in the U.S.A.|publisher=The Arizona Republic| date=March 1, 2007|access-date=November 10, 2007}}</ref>. [[فائل:John McCain 19742.jpg|thumb|alt=White-haired man in thirties sitting in a chair, pack of cigarettes readily available|ليفٽيننٽ ڪمانڊر مڪين اپريل 1973 ۾ آمريڪا ۾ واپسي کانپوءِ انٽرويو ڏيندي]] [[فائل:President Richard Nixon Greets Former Vietnam Prisoner of War John McCain, Jr. at a Pre-POW Dinner Reception - DPLA - 944bc6906cc1ce36bef49d8c9b09b8d2.jpg|thumb|right|ليفٽيننٽ ڪمانڊر مڪين مئي 1973 ۾ آمريڪي صدر نڪسن سان ملندي]] اپريل 1979 ۾ ھن ملاقات سنڊي ھينسلي سان ٿي جيڪا ٽيچر ايروزينا جي شھر فونيڪس ۾ ھئي ۽ ان جي پيء جم ھينسلي کي بيئر جي ڊسٽربيوشن ڪمپني ھئي<ref>Nowicki, Dan and Muller, Bill. [http://www.azcentral.com/news/specials/mccain/articles/0301mccainbio-chapter5.html "John McCain Report: Arizona, the early years"], ''[[The Arizona Republic]]'' (March 1, 2007). Regarding his first marriage, McCain said that he "had not shown the same determination to rebuild (his) personal life" as he had shown in his military career, and that "marriages can be hard to recover after great time and distance have separated a husband and wife. We are different people when we reunite... But my marriage's collapse was attributable to my own selfishness and immaturity more than it was to Vietnam, and I cannot escape blame by pointing a finger at the war. The blame was entirely mine." Retrieved November 21, 2007.</ref> مڪين ۽ سنڊي پاڻ ۾ محبت جون ملاقاتون ڪرڻ شروع ڪيون جنھن بعد مڪين پنھنجي زال ڪيرول کي طلاق لاء زور ڀريو آخرڪار ڪيرول کيس فبروري 1980 ۾ طلاق ڏئي ڇڏي .طلاق جي عيوض ڪيرول ھن کان ڀہ گھر ۽ مالي مدد ورتي. طلاق بعد ڻہ سندن تعلق خوشگوار رھيو. جنھن بعد 17 مئي 1980 ۾ مڪين ھينسلي سان شادي ڪئي جنھن ۾ سينيٽر وليم ڪوھين ۽ سينيٽر گيري ھاٽ پڻ شرڪت ڪئي. ھن جي ٻارن شادي ۾ شرڪت نہ ڪئي پر بعد ۾ اھي ساڻس پرچي ويا.شادي کان پوءِ ھن نيوي کان رٽائرمينٽ ورتي == فوجي ڪيريئر == ھن پنھنجي پيء ۽ ڏاڏي وانگر آمريڪا جي نيول اڪيڊمي مان 1958 ۾ گريجوئيشن ڪئي. [[فائل:McCain at Annapolis.JPG|upright=1.35|thumb|McCain at the [[United States Naval Academy|Naval Academy]], 1954|alt=Formal portrait of young, dark-haired man in white naval uniform]] سندس پيء جان ايس مڪين جونيئر ۽ ڏاڏو کان ايس مڪين سينيئر آمريڪي بحريہ ۾ ايڊمرل رھي چڪا ھئا<ref> Nowicki, Dan and [[Bill Muller|Muller, Bill]]. [http://www.azcentral.com/news/specials/mccain/articles/0301mccainbio-chapter2.html "John McCain Report: At the Naval Academy"], ''[[The Arizona Republic]] '' (March 1, 2007); retrieved November 10, 2007; [http://www.azcentral.com/news/specials/mccain/articles/0301mccainbio-postscript.html "How the biography was put together"], ''The Arizona Republic'' (March 1, 2007). Retrieved June 18, 2008. ("McCain's grades [at the Naval Academy] were good in the subjects he enjoyed, such as literature and history. Gamboa said McCain would rather read a history book than do his math homework. He did just enough to pass the classes he didn't find stimulating. 'He stood low in his class,' Gamboa said. 'But that was by choice, not design.'") </ref>.فلوريڊا جي [[پينساڪولا]] (Pensacola) ۾ اڍائي سالن جي تربيت مڪمل ٿيڻ بعد 1960 ۾ فلائيٽ اسڪول مان فارغ ٿي ھي بحريہ جو ھواباز (naval aviator) ٿيو.<ref>Alexander, ''Man of the People'', p. 32.</ref> ۽ ويٽنام جنگ ۾ ھوائي جھازن واري ٻيڙي تان زميني حملي وارو جھاز اڏائيندو رھيو جو کيس اي-ون اسڪاء ريڊر اسڪواڊرن ۾ ذميواري سونپي وئي<ref>McCain, ''Faith of My Fathers'', p. 156.</ref>.جنگ ۾ حصي وٺڻ جي درخواست خود مڪين جي پنھنجي ھئي<ref>McCain, ''Faith of My Fathers'', pp. 167–68.</ref>.جنھن بعد ھن کي آپريشن رولنگ ٿنڊر۾ شريڪ ڪيو ويو<ref name="mccain-185">McCain, ''Faith of My Fathers'', pp. 185–86.</ref>. 29 جولاءِ 1967 ۾ جڏھن ھي ليفٽيننٽ ڪمانڊر ھو تہ يو ايس ايس ٻيلي جي باھ جي مرڪز ۾ باھ لڳل جيٽ جھاز مان ٻئي پائليٽ جي مدد لاءِ نڪتو جنھن جي جھاز کي بہ باھ لڳي ھئي ان وچ ۾ ھڪ بم ڦاٽو ۽ ان جا ٽڪرا ھن جي سيني ۽ ٽنگن ۾ لڳا<ref>Timberg, ''American Odyssey'', pp. 72–74.</ref> ۽ ذري گھٽ مري چڪو هو<ref>Weinraub, Bernard. [http://graphics8.nytimes.com/packages/flash/politics/20080203_MCCAIN_TIMELINE/content/pdf/19670731b.pdf "Start of Tragedy: Pilot Hears a Blast As He Checks Plane"], ''[[The New York Times]]'' (July 31, 1967). Retrieved March 28, 2008.</ref>. ويٽنام ۾ آمريڪي فوجي [[آپريشن رولنگ ٿنڊر]] دوران بمباري جي 23 مشن تي 26 آڪٽوبر 1967 ۾ [[ھنوئي]] مٿان بمباري دوران ھن جو A-4E اسڪاء ھاڪ جھاز کي ميزائيل سان ڪيرايو ويو. ھن جھاز مان سيٽ سميت ٽپو (ejected) ڏنو <ref>Dobbs, Michael. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/04/AR2008100402351.html?hpid=topnews "In Ordeal as Captive, Character Was Shaped",] ''[[The Washington Post]]'' (October 5, 2008)</ref> جنھن ۾ سخت زخمي ٿي پيو جو ڌماڪي وقت ھن جون ٻئي ٻانهون ۽ ٻئي ٽنگون ڀڄي پيون<ref>Nowicki, Dan & Muller, Bill. [http://www.azcentral.com/news/specials/mccain/articles/0301mccainbio-chapter3.html "John McCain Report: Prisoner of War"], ''[[The Arizona Republic]]'' (March 1, 2007). Retrieved November 10, 2007.</ref> ھي پيراشوٽ جي مدد سان ھڪ ڍنڍ ۾ لٿو جتان کيس ويٽ ڪانگ ٻاھر ڪڍي آيا ۽ سندس ڪلھن کي رائفل جي بٽن جي ڌڪن سان چٿي ڇڏيو ۽ کيس سنگين جو ڌڪ پڻ ھنيائون کيس گرفتار ڪري ھنوئي جي جيل ۾ بند ڪيائون. ھن جو شروع ۾ علاج ڪرڻ کان جواب ڏنو ھئائون ۽ ھن مٿان تشدد ڪري ھن کان تفتيش ڪرڻ لڳا . جڏهن کين معلوم ٿيو تہ ھي ھڪ آمريڪي ايڊمرل جو پٽ آھي تہ پوءِ کيس علاج مھيا ڪيو ويو ۽ کيس جنگي قيدي قرار ڏنو ويو ۽ کيس ڇھ ھفتا اسپتال۾رکيو ويو. ھن جو 50پائونڊ(,23ڪلوگرام) وزن گھٽجي چڪو ھو. اسپتال کان پوء ھن کي ھنوئي جي ارد گرد مختلف ڪئمپن ۾ رکيو ويو<ref>Timberg, ''American Odyssey'', p. 83</ref>. مارچ 1968 ۾ ھن کي قيد تنهائي ۾ رکيو ويو جتي ھن ٻہ سال گذاريا. ھن جو قيد دوران عام اقبالي بيان بہ ڪرايو ويو جنھن لاء سندس چوڻ ھو تہ اھو مسلسل تشدد ذريعي ورتو ويو. جتي 1973 تائين تقريبن ساڍا پنج سال جنگي قيدي ٿي رھيو آخرڪار 14 مارچ 1973 ۾ کيس آزاد ڪيو ويو.<ref>Sterba, James. [http://graphics8.nytimes.com/packages/flash/politics/20080203_MCCAIN_TIMELINE/content/pdf/19730315.pdf "P.O.W. Commander Among 108 Freed"], ''[[The New York Times]]'' (March 15, 1973). Retrieved March 28, 2008.</ref> زخمن ھن ۾ تاحيات جسماني معزوريون پيدا ڪري ڇڏيون.ھي پنھنجون ٻانھون مٿي کان مٿي نہ ڪري سگھندو ھو<ref>[[Todd S. Purdum|Purdum, Todd]]. [http://www.vanityfair.com/politics/features/2007/02/mccain200702 "Prisoner of Conscience"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120054149/http://www.vanityfair.com/politics/features/2007/02/mccain200702 |date=January 20, 2015}}, ''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]'', February 2007. Retrieved January 19, 2008</ref> آزادي کان پوءِ ھي گھر پنھنجي زال سنڊي ۽ ٻسرن سان گڏ رھيو .1981 ۾ ھن نيوي مان ڪيپٽن جي عھدي تي اچي رٽائرمينٽ ورتي ۽ [[ايرزونا]] لڏي آيو جتي سياست جو پيشو اختيار ڪيائين. ==سياسي ڪيريئر== 1982 ۾ مڪين آمريڪا جي ھائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ ان ايوان ۾ ھن ٻہ دفعا پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنيون. 1987 ۾ مڪين ايرزونا رياست مان سينيٽر چونڊيو ويو ۽ ٽوٽل پنج دفعا ان پوزيشن تي چونڊجندو رھيو ۽ آخري دفعو 2016 جي اليڪشن ۾ چونڊجي آيو ۽ پنھنجي 25 آگسٽ 2018 تي وفات تائين ان عھدي تي قائم رهيو.1990 جي ڏھاڪي ۾ ھن جي ئي ڪوششن سان آمريڪا ۽ ويٽنام جا سفارتي تعلقات بحال ٿيا. ھي عراقي جنگ کي آمريڪا جي مڪمل ڪاميابي تائين جاري رکڻ جو حامي هو. ھي سينيٽ جي ڪامرس واري ڪميٽيءَ جو 2003 کان 2005 تائين چيئرمين رھيو. 2000 ۾ ريپبلڪن پارٽيءَ اندر پنھجي صدارتي نامينيشن لاء مھم ھلائي پر ناڪام ٿيو، پارٽي ھن جي بدران ٽيڪساس رياست جي گورنر جارج ڊبليو بش جو نالو صدارتي چونڊ لاءِ منظور ڪيو. نيٺ 2008 ۾ ريپبلڪن پارٽي ھن کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو پر صدارتي اليڪشن ۾ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اميدوار براڪ اوباما کيس 365–173 جي فرق سان شڪست ڏئي. ھن خارجي پاليسي ۾ قدامت پسند رجحان رکندي اوباما جي سخت مخالفت ڪئي. 2015 ۾ سينيٽ جي فوجي ملازمتن واري ڪاميٽيءَ جو چيئرمين مقرر ٿيو.2017 ۾ڪينسر جي بيماري لڳڻ جي ڪري پنھنجي وفات تائين سينيٽ کي باقاعده وقت نہ ڏئي سگھيو ==وفات== 2017 ۾ مڪين دماغي ڪينسر ۾ مبتلا ٿي ويو ۽ ان بيماري جي ڪري 81 سالن جي عمر ۾ 25 آگسٽ 2018 تي وفات ڪري ويو. == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:1936ع جون پيدائشون]] [[زمرو:2018ع ۾ وفات]] e8wqx1zpn4m0bxflj7isee0o7v6vrm7 0 57575 380781 375273 2026-05-26T01:33:57Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380781 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | coordinates = {{Coord|6|55|N|158|11|E|type:city}} | languages_type =سرڪاري ٻولي | languages2_type = تسليم ڪيل مقامي ٻوليون | leader_name2 = [[Yosiwo George]] | conventional_long_name = مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس | image_flag = Flag of Federated States of Micronesia.svg | image_coat = Seal of the Federated States of Micronesia.svg | common_name = فيڊريٽيڊ اسٽيٽس آف مائڪرونيشيا | symbol_type = نسبتي نشان | national_motto = " امن ، ٻڌي ، آزادي" | national_anthem = "[[ مائڪرونيشيا جي فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جو قومي ترانو| مائڪرونيشيا جا محب وطن]]"<br /><div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Full performance of the Micronesian national anthem by the U.S. Navy Band.wav]]</div> | image_map = Micronesia on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg | capital = [[پالڪير ]] | largest_settlement = [[وينو ]]<ref>{{cite book |title=Summary Analysis of Key Indicators: from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher=Division of Statistics, Office of SBOC |location=Palikir |page=8 |access-date=16 March 2018 |via=Prism (SPC) |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417043635/http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |url-status=dead }}</ref> | largest_settlement_type = شھر | languages = [[انگريزي ]] | languages2 = {{hlist |[[چوڪيزي ٻولي|چوڪيزي ]] |[[ڪوسرائين ٻولي|ڪوسرائين ]] |[[پونپيئيئن ٻولي|پونپيئيئن ]] |[[ياپيزي ٻولي|ياپيزي ]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 48.8% [[چوڪيزي ماڻھو]] | 24.2% [[پونپيئي ماڻھو]] | 6.2% [[ڪوسرائين ماڻھو]] | 5.2% [[ياپيزي ماڻھو]] | 4.5% ٻاھريان ياپيزي | 1.8% ايشيائي | 1.5% [[پولينيشائي]] | 6.4% ٻيا | 1.4% اڻڄاتل }} | ethnic_groups_year = 2000 | demonym = مائڪرونيشيائي | government_type = [[وفاق|وفاقي]][[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[ريپبلڪ]] [[غيرجمائتي جمھوريت]] واري | leader_title1 = [[مائڪرونيشيا جي فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جا صدر|صدر]] | leader_name1 = [[ڊيوڊ پينئيلو ]] | leader_title2 = [[مائڪرونيشيا جي فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جا نائب صدر|نائب صدر]] | legislature = [[مائڪرونيشيا جي فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جي ڪانگريس|ڪانگريس ]] | established_event1 = [[ڪامپيڪٽ فري ايسوسيئيشن ]] | sovereignty_type = آزادي | sovereignty_note = آمريڪا کان | established_date1 = 3 نومبر 1986 | area_km2 = 702 | area_rank = 177th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 271 <!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = negligible | population_estimate = {{UN_Population|Micronesia (Fed. States of)}}{{UN_Population|ref}} | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = 192nd | population_density_km2 = 158.1 | population_density_rank = 75th | population_density_sq_mi = 409.6 <!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | GDP_PPP = $367 million | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $3,584<ref name="imf.org">https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=0&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=868&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $383 million | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $3,735<ref name="imf.org"/> | Gini = 40.1 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc&page=2|publisher=World Bank|accessdate=26 July 2013}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.614 <!--number only--> | HDI_year = 2018 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = 135th | currency = [[يو ايس ڊالر ]] | currency_code = USD | time_zone = | utc_offset = +10 and +11 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = ''not observed'' | date_format = MM/DD/YYYY | drives_on = ساڄو پاسو | calling_code = [[مائڪرونيشيا جي فيڊريٽيڊ اسٽيٽس جا ٽيليفون ڪوڊ |+691]] | iso3166code = FM | cctld = [[.fm]] | footnote_a = }} '''مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس'''{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Federated States of Micronesia '''}} جنھن کي مختصرن مائڪرونيشيا چوندا آهن ھڪ خودمختيار ريپبلڪ آھي جيڪا [[يونائيٽيڊ اسٽيٽس]] جي [[ساٿي رياست]] (Associated State) آھي. ان ۾ چار وفاقي رياستون ھرھڪ : [[ياپ رياست]]، [[چوڪ رياست]]، [[پونپيئي رياست]] ۽ [[ڪوسراء رياست]] شامل آهن جيڪي پيسفڪ سمنڊ ۾ اولھ کان اوڀر طرف واقع آھن. ھن فيڊريٽيڊ رياستن ۾ 607 ٻيٽ واقع آهن جن جي گڏيل پکيڙ 702 چورس ڪلوميٽر آهي جيڪي ٻيٽ 2700 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ڦھليل آھن. ان رياست جو پيسيفڪ سمنڊ ۾ سامونڊي حدن جي پکيڙ 2600000 لک چورس ڪلوميٽر آهي جيڪو دنيا جو چوڏھون وڏو مخصوص سامونڊي معاشي زون آھي<ref>{{cite web|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2016/01/daily-chart-10?fsrc=scn/fb/wl/bl/dc/st/dropsintheocean|title=Drops in the ocean: France's marine territories|publisher=}}</ref>.ھن ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ [[پالڪير]] آهي جيڪو پونپيئي ٻيٽ تي واقع آهي. ملڪ جو وڏي ۾ وڏو شهر [[ وينو]] آهي جيڪو [[چوڪ]] ٻيٽ تي واقع آهي. ==تاريخ== ھي ملڪ پھرين [[ٽرسٽ ٽيريٽري آف پيسيفڪ آئلينڊز]] (TTPI) جو حصو ھئي. اھو ٽرسٽ گڏيل قومن جو ھيو جنھن ۾ انتظاميه آمريڪا جي ھئي. 10 مئي 1979 ۾ ان پنھنجي آئيني حڪومت قائم ڪئي جيڪا 3 نومبر 1986ع ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان [[ڪامپيڪٽ فري ايسوسيئيشن]] تحت ھڪ خودمختيار رياست ۾ تبديل ٿي وئي. ٽرسٽ مان ڪجهه ٻيا ٻيٽ علحده ٿي الڳ خودمختيار رياستن ۾ تبديل ٿي ويا جن ۾ مارشل ٻيٽ ۽ پائولو شامل آهن. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:فيڊريٽڊ اسٽيٽس آف مائڪرونيشيا]] [[زمرو:اوشينيا جا ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] k6bueivj8w41ltwi06vel1qskht13gg 0 59574 380782 376374 2026-05-26T01:35:22Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380782 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ماجورو | image_skyline = {{Photomontage |photo1a=Republic of the Marshall Islands Capitol Building.gif |photo2a=Majuro main road.jpg |photo2b=US Navy 090914-N-9689V-001 tudents at the Majuro Cooperative School raise the Republic of Marshall Islands flag at a flag raising ceremony during a Pacific Partnership 2009 community service project.jpg |photo2c=Sunset - Majuro.jpg |photo3a=A_fisherman_on_Majuro,_Marshall_Islands,_February_2012._Photo-_Erin_Magee_-_DFAT_(12426170833).jpg |photo3b=Alphabet_marshallais.jpg |photo3c=The_Marshall_Islands_-_Majuro_-_Burial_grounds.jpg |photo4a=Majuro_banner.jpg |photo5a=Majuro_(40325973).jpg |photo5b=Eneko_Islet_05.JPG |photo5c=Landscape,_Majuro,_Marshall_Islands,_February_2012._Photo-_Erin_Magee_-_DFAT_(12426188673).jpg |photo6a=Majuro_in_the_marshall_islands_(40325365).jpg |photo6b=Majuro_Satellite.PNG |photo7a=Eneko_Islet_01.jpg | size = 270 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = }} | image_caption = مارشل آئلينڊز جي پارليامينٽ، ماجورو جي وڏي شاھراھ، ماجورو جو سرڪاري اسڪول ۾ جھنڊي چاڙھڻ جي تقريب، ماجورو جي شام ۽ ٻيا شھر جا منظر | image_seal = | seal_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Marshall Islands #World | pushpin_map_caption = ماجورو جو ملڪ اندر مقام | coordinates = {{coord|7|05|N|171|23|E|display=title}} | settlement_type = قصبو ء گاديء جو ھنڌ | subdivision_type = [[دنيا جا خودمختيار ملڪ|ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Marshall Islands}} | subdivision_type1 = ٻيٽن جا زنجير | subdivision_name1 = [[راٽيڪ وارو زنجير]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | official_name = Majuro | native_name = | other_name = | nickname = | motto = | anthem = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = قيام | established_date = 1884ع | established_title1 = | established_date1 = | parts_type = | parts_style = | p1 = | leader_title = ميئر | leader_name = ليڊي جيڪ | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | government_type = | government_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | area_footnotes = | area_total_km2 = 9.7 | population_footnotes = | population_total = 27,797<ref name="Census">{{cite book |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census Report |publisher=Secretariat of the Pacific Community |location=Noumea |year=2012 |isbn=978-982-00-0564-8 |access-date=2020-09-12 |archive-date=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920054452/http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_as_of = 2011ع | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_rank = | population_note = | timezone = MHT | utc_offset = +12 | postal_code_type = | postal_code = | postal2_code_type = | postal2_code = | area_code_type = | area_code = | website = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | blank_name_sec2 = ٻولي | blank_info_sec2 = [[مارشليزي ٻولي|مارشليزي]] | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | blank5_name_sec2 = | blank5_info_sec2 = | blank6_name_sec2 = | blank6_info_sec2 = | blank7_name_sec2 = | blank7_info_sec2 = | footnotes = }} '''ماجورو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Majuro '''}} [[مارشل آئلينڊز]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ وڏي ۾ وڏو شھر آھي.<ref>{{cite web|url=http://www.trussel2.com/MOD/LocM.htm#M%C4%81jro|title=M|work=trussel2.com|accessdate=29 May 2015}}</ref> اھو ملڪ جي راٽيڪ واري زنجير جي ٻيٽن ۾ واقع ھڪ [[ڇليدار ٻيٽ]] ۾ واقع آهي جنھن ٻيٽ جي پکيڙ 9.7 ھم چورس ڪلوميٽر آهي ۽ ان ٻيٽ جي ڇلي جي اندر واري سامونڊي ڍنڍ جي پکيڙ 295 چورس ڪلوميٽر آهي. ھن شھر جو سراسري گرمي پد °27 سینتی گرید آھي. سال 1885ع ۾ ھن شھر وارو ڇليدار ٻيٽ جرمن ايمپائر جي قبضي هيٺ آیو جتي ماجورو ان ايمپائر جو ان علائقي م پھريون واپاري مرڪز ٿيو. <ref>{{cite web |title=Protectorates and Twists: Law, History and the Annexation of German New Guinea |url=http://www.austlii.edu.au/au/journals/AUYrBkIntLaw/1983/1.pdf}}</ref> ھي شھر پوء جاپاني ۽ آمريڪي انتظام ھيٺ رھيو. سال 1978ع ۾ جڏھن مارشل آئلينڊز فيڊريٽيڊ اسٽيٽس آف مائیڪرونيشيا مان ڌار ٿيو تہ ھن شھر کي ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. ملڪ جي پارليامينٽ "نٽيجيلا" پڻ اتي ٺاھي وئي. [[File:Majuro_Atoll-USA-P-Gilberts-15.jpg|thumb|ماجورو جو اسڪيم وارو نقشو ]] شھر ڇليدار ٻيٽ جي اولهندي پڇڙي ۾ ساحلي ڪناري تي واقع آهي. <ref>{{Cite book|title=Capital cities around the world : an encyclopedia of geography, history, and culture|last=A.|first=Cybriwsky, Roman|isbn=9781610692489|location=Santa Barbara, California|oclc=862077105|date = 2013-05-23}}</ref> ان جي مشھور آبادي لائرا آھي جيڪا سطح سمنڊ کان 3 ميٽر بلندي تي آھي جيڪا ملڪ جي سڀ کان اوچائيءَ واري بلندي آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencebase.gov/catalog/item/59557881e4b04e08be532c9a|title=One Meter Topobathymetric Digital Elevation Model for Majuro Atoll, Republic of the Marshall Islands, 1944 to 2016 - ScienceBase-Catalog|website=www.sciencebase.gov|language=en-US|access-date=2019-01-15}}</ref>ڊجارٽ شھر جو رھائشي علائقو آهي.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://dxnews.com/v73xp-majuro/|title=V73XP - Majuro Atoll - Marshall Islands - News|website=dxnews.com|language=en|access-date=2019-01-15}}</ref> ماجورو گهٽ ۾ گهٽ 2,000 سالن کان انسانن طرفان آباد آهي ۽ پهريون ڀيرو جديد ڏينهن جي مارشليس جي آسٽرونيشيائي ابن ڏاڏن طرفان آباد ڪيو ويو. ماجورو هڪ پروٽيسٽنٽ مشن جو ماڳ هو ۽ سال 1870ع جي ڏهاڪي ۾ ڪيتريون کوپري (Coconut) جي واپاري اسٽيشنون هيون، ان کان اڳ جو جرمن سلطنت سال 1885ع ۾ ائٽل (Atoll) کي جرمن پروٽيڪٽوريٽ آف مارشل آئلينڊز جي حصي طور ملائي ڇڏيو هو. شهر بعد ۾ جاپاني ۽ آمريڪي انتظاميا هيٺ هو. مارشل آئلينڊز سال 1978ع ۾ مائیڪرونيشيا جي وفاقي رياستن کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ ريپبلڪ آف مارشل آئلينڊز ٺاهڻ لاءِ، ماجورو، اڳوڻي گاديءَ جو هنڌ جیلوت جي جاءِ تي نئين ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پارليامينٽ "نٽيجيلا" جي ملڻ جي جاءِ بڻجي ويو. مکيه آبادي جو مرڪز، ڊيلاپ۔اليگا۔ڊيجاريت (DUD) Delap-Uliga-Djarrit، ٽن متضاد موٽس تي مشتمل آهي ۽ سال2021ع جي مردم شماري تي ان جي آبادي 23,156 هئي. ماجورو ۾ هڪ بندرگاهه، شاپنگ ڊسٽرڪٽ ۽ مختلف هوٽلون آهن. ماجورو وٽ هڪ بين الاقوامي هوائي اڏو آهي جنهن ۾ هوائي ( آمريڪا)، فيڊريٽيڊ اسٽيٽس آف مائیڪرونيشيا، ڪیريباتي، گوام، ناراو ۽ ملڪ جي ڀرپاسي گهريلو منزلن لاءِ اڏامون طئي ٿيل بين الاقوامي پروازون آهن. ان جي معيشت بنيادي طور تي خدمت جي شعبي تي ٻڌل آهي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:مارشل آئلينڊز]] [[زمرو:راڄڌانيون]] [[زمرو:اوشينيا ۾ راڄڌانيون]] 7damby14byfhtreiutqav8qqtr20soc 0 60949 380777 372444 2026-05-26T00:29:35Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380777 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name =دامجلي چُر (”روئڻ وارو پاڻي“) Damjili Cave | native_name =Damcılı mağarası | alternate_name = | image = Çaxmaqdaşı və dəvəgözündən mikrolitlər, Damcılı mağarası.JPG | alt = دامجلي غار جي پٿر جا اوزار | caption = پٿر جا اوزار | image_size = 240 | map_type =Azerbaijan | map_alt = Damjili Cave in Azerbaijan | map_caption = location in Azerbaijan | map_size = 240 | relief = yes | coordinates = {{coord|41|8|53|N|45|14|28|E|display=inline,title}} | location = [[داش صلاحلي]] ڳوٺ ڀرسان | region = [[قزاک ضلعو|قزاق ضلعو]], [[آذربائيجان]] | type = | part_of = | length = | width = | area = | height = | depth = | builder = | material = | built = | abandoned = | epochs = [[پراڻو پاهڻي دور|Paleolithic]] ۽ [[پٿر جو وچيون دور|Mesolithic]] | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''دامجلي چُر''' ({{lang-en|Damjili Cave}}) ”روئڻ وارو پاڻي“ [[آذربائيجان]] ۾ هڪ اڌ گول سرڪل شڪل واري غفا جي ماڳ (6400-6000 ق.م) تي آهي، جتي تواريخي زماني کان اڳ جي (پري هسٽارڪ) پراڻو پاهڻي دور (پليئلوٿڪ) انسان جي موجودگي ۽ پٿر جو وچيون (ميسوليٿيڪ) دور کان اڳ واري انسان جي موجودگي جا ثبوت لڌا ويا.<ref>{{Cite web|url=https://kaken.nii.ac.jp/ja/file/KAKENHI-PROJECT-24251014/24251014seika.pdf|title=Kakenhi Project}}</ref> ان غفا ۾ پٿر جا انيڪ اوزار، تير جا نشان، چڪمڪ ڇُري (ڪاتي)، چُلهه (آتش دان) جي باقيات ۽ جانورن جا فوسل ٿيل هڏا غار ۾ مليا آهن. ان چُر ۾ ڪيترائي گيڙو، ھلڪو ھيڊو (ochre) جا نشان ڏٺا ويا آهن، جيڪي ان خيال کي ظاهر ڪن ٿا ته ان غفا ۾ قبضو ڪري ويٺل ماڻهن ۾ علامت ۽ رس گيان (جماليات) سان سلهاڙيل اِڇا (خواهش) هئي. تري واري مٽي- لَٽُ جا تَهه، جن ۾ اوچر (گيڙو ochre) ملايا ويا هيا، سي وڌيڪ گيسريو (ڍرو) تهن سان ملايا ويا هيا، جنهن منجهان پَروڙ پوي ٿي ته ان جو استعمال موسيرين سڀيتا سان ملندڙ هڪجهڙائي رکندڙ آهي. == جائزو == ديمجلي غار ايوي جبل جي غفائن (چُرنِ) ۾ سڀني کان وڏي چُر (غفا) آهي. ان جي پکيڙ 360 ڪلوميٽر (139.0 چورس ميل) جي ايراضي تي پکڙيل آهي. ان چُر جو اڳيون ڀاڱي جي اونچائي 4ميٽر (13.1 فوٽ) آهي. گذريل ڪيترن ئي ورهين جي دوران اتي ايندڙ ٻوڏ جي نتيجي ۾ ان غُفا جو سامهون وارو ڀاڱو تباهه ٿي ويو آهي.<ref>{{Cite web|url=http://www.seismology.az/en/stations/17|title=Republican Seismic Survey Center of Azerbaijan National Academy of Sciences|website=www.seismology.az|access-date=2019-03-15}}</ref>. === هنڌ (لوڪيشن) === اهو ماڳ (هنڌ) ننڍڙو قفقفاز جي ايوي مائونٽين جي ڏکڻ اوطر واري حصي ۾ واقع آهي، جيڪو گازخ رييون (غزک ضلعو) جي صلاحلي ڳوٺ کان خرم درياهه تائين پکڙيل آهي.<ref>{{Cite news |title=Gazakh |url=http://discoverazerbaijan.az/en/gazakh/ |publisher=Authentic Azerbaijan |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321044200/http://discoverazerbaijan.az/en/gazakh/ |archivedate=2012-03-21 }}</ref> === غار جو نالو === دامجيلي جو نالو ”روئڻ وارو پاڻي“ ڏانهن هڪ اشارو (ڀيد) آهي، جيڪا چونا غفائن جي ديوارن ۾ موجود قدرتي چير يا ڏار پوڻ جي وسيلي کلندي (آگهارِڻُ) آهي (آذري لفظ دامجي (آذربائيجاني: ڊيمسي damcı) جنهن جي جو ترجمو آهي ڦڙُو (ڊراپ، يا قطرو). === دمجيلي چشمو === دمجلي چشمي جو پاڻي قدرتي چيرن جي ذريعي غار جي چيڪي مٽي مٿان کان بهار ۾ ٽمڻ، ڦڙو ڦڙو ٿي وهڻ جي ڪري گهٽجي ويو آهي. خالص ۽ ٿڌو گرڻ وارو ڪِرندڙ پاڻي جا ڦڙا هيٺاهين جي کَڏ ۾ جمع ٿي رهيا آهن ۽ چشمو بڻجي رهيا آهن. اهو ئي سبب آهي ته چشمو دامجلي سڏجي ٿو، جنهن جي لفظي معنيٰ ” ڦڙو ڦڙو ٿي وهڻ“ آهي. == کوٽايون == دامجلي غار پهريون ڀيرو 1953 ۾ روسي سائنسدان زامياتن ۽ آذربائيجان جي آثار قديمه جي ماهر محمد علي حسينوف جي گڏيل مهم دوران ڳولهي لڌي وئي هئي.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://kataloq.gomap.az/en/all-poi/culture/cave/8f33c11cd56611e0ad4900226424597d|title=Residental area "Damjili" (Mousterian period) - Caves {{!}} Catalog GoMap.Az|website=kataloq.gomap.az|language=en|access-date=2019-03-16}}</ref> === کوجنائون === دامجيلي غار ۾ ملندڙ اوزار، وچولي پيليليٿڪ-موزيٽرين دور تائين، اپر پوليليٿڪ، ميزولٿڪ، نيووليٿڪ، اينولوٿڪ دورن ۽ ڪنجھي وارو زمانو (برونز ايج) ڏانهن پتو لڳائين ٿا.<ref>{{Cite book|title=AZƏRBAYCAN ARXEOLOGIYASI DAŞ DÖVRÜ|last=|first=|publisher="Şərq-Qərb"|year=2008|location=Baki|pages=}}</ref> کُرپو (اسڪريپر)، ڪٽڻ جا اوزار، رنبي- سوئو (آر سبڻ لاءِ، ٽوپڻ) جو اوزار، ڇُري جي سائز وارا اوزار اپر پيليوليٿڪ دور جي بنيادي چقمق پٿر ۽ آبشاني پٿر مان ٺهيل هئا.<ref name=":2">{{Cite book|url=http://anl.az/el/Kitab/254453.pdf|title=AZƏRBAYCAN TARIXI ən qədimdən bizim eranın III əsri|last=|first=|publisher="Elm"|year=2007|isbn=978-9952-448-36-8|location=Baki|pages=|access-date=2020-11-12|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121142611/http://www.anl.az/el/Kitab/254453.pdf|url-status=dead}}</ref> == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:آذربائيجان جون غفائون]] [[زمرو:آذربائيجان ۾ قديم آثار ماڳ]] 8cvgi521y9gyjn7kjrtjewrpnf3tc59 0 71786 380679 263068 2026-05-25T14:56:56Z Intisar Ali 8681 380679 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra.jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Chaudhry Muhammad Ali.jpg|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.jpg|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul Amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ | — |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 12 | [[File:Nawaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] 56iw2yj8shzczeklrh2n7098pc1fm7x 380681 380679 2026-05-25T15:03:54Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380681 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Chaudhry Muhammad Ali.jpg|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.jpg|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul Amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ | — |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 12 | [[File:Nawaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] s3bwnbebtke0503gymvlv4kfevuhzke 380682 380681 2026-05-25T15:06:54Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380682 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Mohamad Ali, primeiro-ministro do Paquistão, sem data.tif|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.jpg|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul Amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ | — |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 12 | [[File:Nawaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] 0vdjobewvec9m41ohgfnivuvotagy0e 380683 380682 2026-05-25T15:08:21Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380683 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Mohamad Ali, primeiro-ministro do Paquistão, sem data.tif|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.png|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul Amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ | — |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 12 | [[File:Nawaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] 868qycjvkscilyejvplwcac8sr0gc5n 380684 380683 2026-05-25T15:09:54Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380684 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Mohamad Ali, primeiro-ministro do Paquistão, sem data.tif|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.png|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ | — |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 12 | [[File:Nawaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] jkbaigw7zd21n9sfg4vnwog845fb424 380690 380684 2026-05-25T15:24:47Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380690 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Mohamad Ali, primeiro-ministro do Paquistão, sem data.tif|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.png|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ |- ! 12 | [[File:PrimeMinisterNawazSharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 19 آڪٽوبر 1993 | 5 نومبر 1996 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1993 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | بينظير ڀٽو ٻيھر پاڪستان جي وزيراعظم جو عھدو ماڻيو. صدر فاروق لغاري سندس حڪومت برطرف ڪئي۔ | ڏھين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] qiu6c49f6r6ivzcleghwlp2oqhyvgs9 380693 380690 2026-05-25T16:17:37Z Intisar Ali 8681 /* فهرست */ 380693 wikitext text/x-wiki پاڪستان جو وزيراعظم هڪ سياسي اڳواڻ ۽ حڪومت جو سربراه هوندو آهي ۽ اهو پابند هوندو آهي ته هو ڪابينا ۽ ٻين اهم سرڪاري عهديدارن جي چونڊ ڪري ۽ اهو فيصلو ڪري ته قومي اسيمبليءَ لاءِ عام چونڊون ڪرايون وڃن يا نه. 1947 ۾ آزاد ٿيڻ کان پوء، هندستان جي آزاديء واري ايڪٽ 1947 جي تحت، هي پوسٽ پاڪستان جي قيام کان فوري طور تي پيدا ڪيو ويو. [[File:Liaquat Ali Khan 1945.jpg]] پاڪستان جي گورنر جنرل سال 1947ع ۾ [[لياقت علي خان]] کي پاڪستان جو پهريون وزيراعظم چونڊيو، کيس 1951ع ۾ قتل ڪيو ويو. 1951ع کان 1958ع تائين ڇهه ماڻهو وزيراعظم جي عهدي تي رهيا ۽ 1958ع ۾ پاڪستان جو صدر اسڪندر مرزا ان جي جاءِ تي ويٺو. پوءِ يحيٰ خان 1971ع ۾ نورالامين کي ان عهدي لاءِ نامزد ڪيو پر هو صرف 13 ڏينهن ان عهدي تي رهيو. 1973ع جي نئين قانون موجب ان کي ٻيهر بڻايو ويو ۽ [[ذوالفقار علي ڀٽو]] سيٽ سنڀالي. هن کي ضياءُ الحق حڪومت تان هٽايو ۽ 1977ع ۾ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني. پوءِ 1985ع ۾ [[محمد خان جوڻيجو]] کي وزيراعظم چونڊيو پر 1988ع ۾ آئين جي اٺين ترميم تحت کيس هٽائي ڇڏيو. ٻئي [[نواز شريف]] (1990-93 ۽ 1997-99) ۽ [[بينظير ڀٽو|بينظير]] (1988-90 ۽ 1993-96) 1988 ۽ 1999 جي وچ ۾ لڳاتار ٻه ڀيرا ان عهدي تي رهيا. پاڪستان جي آئين ۾ 13 هين ۽ 14 هين ترميمن نواز شريف کي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو طاقتور ترين وزيراعظم بڻايو. پنج سال چار مهينا اقتدار ۾ رهڻ کانپوءِ نواز شريف سڀ کان وڌيڪ عرصو خدمت ڪندڙ شخص آهي. سال 1998ع ۾ پرويز مشرف جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل فوجي بغاوت ۾ کيس حڪومت تان هٽايو ويو، نواز شريف 5 جون 2013ع تي مسلسل ٽيون ڀيرو وزيراعظم چونڊجي ويو ۽ پاڪستان جي تاريخ ۾ اهو پهريون ڀيرو آهي. 2002ع جي چونڊن کانپوءِ [[ظفر الله خان جمالي|مير ظفر الله خان جمالي]] عهدو سنڀالڻ بعد مشرف جي بغاوت سبب اهو عهدو خالي رهيو، [[سید یوسف رضا گيلاني|يوسف رضا گيلاني]] کي توهين عدالت جي الزام ۾ نااهل قرار ڏنو ويو. [[راجا پرويز اشرف|پرويز اشرف]] کان پوءِ مير هزار خان کوسو نگران وزيراعظم ٿيو. چونڊن کانپوءِ نواز شريف ٽيون ڀيرو پاڪستان جو وزيراعظم ٿيو، جنهن کي عدالت 2017ع ۾ نااهل قرار ڏنو هو. ان کانپوءِ شاهد خاقان عباسي مئي 2018ع تائين وزير اعظم رهيو. سندس جاءِ تي نگران وزيراعظم ناصر الملڪ آيو ۽ [[عمران خان]] 17 آگسٽ 2018ع تي پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو، هو 3 اپريل 2022 تائين وزيراعظم رهيو. پاڪستان جو موجود وزیراعظم میان محمد شھباز شریف کی چونڊيو ویو آھی۔ ===پاڪستان جي وزيراعظمن جي فھرست=== === ڪنجي === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ وزيراعظمن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000; width:45px;" | || [[مسلم ليگ]] / [[پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#008080;" | || [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | || [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | || [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#cc0000;" | || [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#009000;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | || [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | || [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | || [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} === فهرست === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" |+ پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست ! نمبر ! تصوير ! نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! مدو ! چونڊ ! colspan="2" | سياسي پارٽي<br />{{small|(اتحاد)}} ! نوٽ ! قومي اسيمبلي |- ! 1 | [[File:Liaquat Ali Khan.jpg|100px]] | '''[[لياقت علي خان]]'''<br />{{small|(1895–1951)}} | 14 آگسٽ 1947 | 16 آڪٽوبر 1951 † | 4 سال، 63 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | پاڪستان جي پهرئين وزيراعظم طور عهدو سنڀاليو۔ | پهرين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 16 آڪٽوبر 1951 | 17 آڪٽوبر 1951 | 1 ڏينهن | — | colspan="2" | — | عبوري عرصي دوران عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 2 | [[File:Khawaja Nazimuddin.jpg|100px]] | '''[[خواجه ناظم الدين]]'''<br />{{small|(1894–1964)}} | 17 آڪٽوبر 1951 | 17 اپريل 1953 | 1 سال، 182 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | لياقت علي خان جي قتل کان پوءِ وزيراعظم ٿيو۔ | — |- ! 3 | [[File:Mohammad Ali Bogra portrait (cropped).jpg|100px]] | '''[[محمد علي بوگرا]]'''<br />{{small|(1909–1963)}} | 17 اپريل 1953 | 12 آگسٽ 1955 | 2 سال، 117 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | گورنر جنرل طرفان حڪومت برطرف ڪئي وئي۔ | — |- ! 4 | [[File:Mohamad Ali, primeiro-ministro do Paquistão, sem data.tif|100px]] | '''[[چوڌري محمد علي]]'''<br />{{small|(1905–1982)}} | 12 آگسٽ 1955 | 12 سيپٽمبر 1956 | 1 سال، 31 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | اندروني سياسي تڪرارن سبب استعيفيٰ ڏني۔ | — |- ! 5 | [[File:Huseyn Shaheed Suhrawardy.png|100px]] | '''[[حسين شهيد سهروردي]]'''<br />{{small|(1892–1963)}} | 12 سيپٽمبر 1956 | 17 آڪٽوبر 1957 | 1 سال، 35 ڏينهن | — | style="background:#008080;" | | [[عوامي ليگ]] | اتحادي حمايت وڃائڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏني۔ | ٻي |- ! 6 | [[File:Ibrahim Ismail Chundrigar.jpg|100px]] | '''[[ابراهيم اسماعيل چندريگر]]'''<br />{{small|(1897–1960)}} | 17 آڪٽوبر 1957 | 11 ڊسمبر 1957 | 55 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ]] | عدم اعتماد جي تحريڪ سبب مختصر مدتي حڪومت ختم ٿي۔ | — |- ! 7 | [[File:Feroz Khan Noon.jpg|100px]] | '''[[فيروز خان نون]]'''<br />{{small|(1893–1970)}} | 16 ڊسمبر 1957 | 7 آڪٽوبر 1958 | 295 ڏينهن | — | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] | 1958ع ۾ مارشل لا لڳڻ کان پوءِ حڪومت ختم ٿي۔ | — |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 8 آڪٽوبر 1958 | 6 ڊسمبر 1971 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا ۽ صدارتي نظام سبب وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ |- ! 8 | [[File:Nurul amin.jpg|100px]] | '''[[نورالامين]]'''<br />{{small|(1893–1974)}} | 7 ڊسمبر 1971 | 20 ڊسمبر 1971 | 13 ڏينهن | 1970 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ]] | 1971ع جي عام چونڊن کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ پاڪستان جو واحد [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ رهيو۔ | پنجين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 21 ڊسمبر 1971 | 13 آگسٽ 1973 | — | — | colspan="2" | — | صدارتي نظام هيٺ وزيراعظم جو عهدو خالي رهيو۔ | — |- ! 9 | [[File:Zulfikar Ali Bhutto.jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 14 آگسٽ 1973 | 5 جولاءِ 1977 | 3 سال، 325 ڏينهن | 1977 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | 1973ع جي آئين بعد پارلياماني نظام بحال ٿيو۔ 1977ع ۾ جنرل ضياءُ الحق اقتدار سنڀاليو۔ | ڇهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 جولاءِ 1977 | 23 مارچ 1985 | — | — | colspan="2" | — | مارشل لا نافذ ٿيڻ سبب وزيراعظم جو عهدو معطل رهيو۔ | — |- ! 10 | [[File:Muhammad Khan Junejo.jpg|100px]] | '''[[محمد خان جوڻيجو]]'''<br />{{small|(1932–1993)}} | 24 مارچ 1985 | 29 مئي 1988 | 3 سال، 66 ڏينهن | 1985 | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | غير جماعتي چونڊن کان پوءِ وزيراعظم بڻيو۔ بعد ۾ صدر ضياءُ الحق حڪومت برطرف ڪئي۔ | ستون |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 30 مئي 1988 | 1 ڊسمبر 1988 | — | — | colspan="2" | — | عبوري دور۔ |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 2 ڊسمبر 1988 | 6 آگسٽ 1990 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1988 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | پاڪستان جي پهرين عورت وزيراعظم۔ صدر غلام اسحاق خان حڪومت برطرف ڪئي۔ | اٺين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عهدو خالي''' | 6 آگسٽ 1990 | 6 نومبر 1990 | — | — | colspan="2" | — | عبوري حڪومت۔ |- ! 12 | [[File:PrimeMinisterNawazSharif.jpg|100px]] | '''[[نواز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 6 نومبر 1990 | 18 جولاءِ 1993 | 2 سال، 254 ڏينهن | 1990 | style="background:#009000;" | | [[اسلامي جمهوري اتحاد]] | صدر غلام اسحاق خان سان تڪرار بعد استعيفيٰ ڏني۔ | نائين |- ! 11 | [[File:Benazir Bhutto.jpg|100px]] | '''[[بينظير ڀٽو]]'''<br />{{small|(1953–2007)}} | 19 آڪٽوبر 1993 | 5 نومبر 1996 | 1 سال، 247 ڏينهن | 1993 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | بينظير ڀٽو ٻيھر پاڪستان جي وزيراعظم جو عھدو ماڻيو. صدر فاروق لغاري سندس حڪومت برطرف ڪئي۔ | ڏھين |- ! rowspan="2"| 13 | rowspan="2"| [[File:Mir Zafarullah Khan Jamali.jpg|100px]] | rowspan="2"| '''[[مير ظفرالله خان جمالي]]'''<br />{{small|(1944–2020)}} | 23 نومبر 2002 | 26 جون 2004 | 1 سال، 216 ڏينهن | 2002 | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل مشرف جي دور ۾ معاشي پاليسين کي جاري رکيو، پر مدو مڪمل ٿيڻ کان اڳ استعيفيٰ ڏني۔ | ڏهين |- | 26 جون 2004 | 30 جون 2004 | 4 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري طور عهدو سنڀاليو۔ | — |- ! 14 | [[File:Chaudhry Shujaat Hussain.jpg|100px]] | '''[[چوڌري شجاعت حسين]]'''<br />{{small|(ڄم 1946)}} | 30 جون 2004 | 23 آگسٽ 2004 | 54 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | مختصر ترين مدو رکندڙ وزيراعظمن مان هڪ۔ | يارهين |- ! 15 | [[File:Shaukat Aziz.jpg|100px]] | '''[[شوڪت عزيز]]'''<br />{{small|(ڄم 1949)}} | 28 آگسٽ 2004 | 15 نومبر 2007 | 3 سال، 79 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | جنرل پرويز مشرف جي حمايت سان وزيراعظم رهيو۔ | ٻارهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 15 نومبر 2007 | 25 مارچ 2008 | 4 مهينا، 10 ڏينهن | — | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 16 | [[File:Yousaf Raza Gillani.jpg|100px]] | '''[[يوسف رضا گيلاني]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 25 مارچ 2008 | 19 جون 2012 | 4 سال، 86 ڏينهن | 2008 | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | سپريم ڪورٽ پاران نااهل قرار ڏنو ويو۔ | تيرهين |- ! 17 | [[File:Raja Pervaiz Ashraf.jpg|100px]] | '''[[راجا پرويز اشرف]]'''<br />{{small|(ڄم 1950)}} | 22 جون 2012 | 24 مارچ 2013 | 275 ڏينهن | — | style="background:#000000;" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] | يوسف رضا گيلاني کان پوءِ وزيراعظم مقرر ٿيو۔ | چوڏهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 24 مارچ 2013 | 5 جون 2013 | 2 مهينا، 12 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت۔ | — |- ! 18 | [[File:Shahid Khaqan Abbasi.jpg|100px]] | '''[[شاهد خاقان عباسي]]'''<br />{{small|(ڄم 1958)}} | 1 آگسٽ 2017 | 31 مئي 2018 | 303 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | نواز شريف جي نااهلي کان پوءِ وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | پندرهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 31 مئي 2018 | 18 آگسٽ 2018 | 2 مهينا، 18 ڏينهن | — | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | عبوري حڪومت دوران وزيراعظم رهيو۔ | — |- ! 19 | [[File:Imran Khan 2019.jpg|100px]] | '''[[عمران خان]]'''<br />{{small|(ڄم 1952)}} | 18 آگسٽ 2018 | 10 اپريل 2022 | 3 سال، 235 ڏينهن | 2018 | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] | 2018ع جي عام چونڊن کان پوءِ حڪومت ٺاهي۔ 2022ع ۾ بي اعتمادي رٿ ذريعي عهدي تان هٽايو ويو۔ | سورهين |- ! 20 | [[File:Shehbaz Sharif.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 11 اپريل 2022 | 14 آگسٽ 2023 | 1 سال، 125 ڏينهن | — | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | گڏيل مخالف ڌر جي حمايت سان وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | سترهين |- style="background:#e6e6aa;" ! — | — | '''عبوري وزيراعظم''' | 14 آگسٽ 2023 | 4 مارچ 2024 | 6 مهينا، 19 ڏينهن | — | style="background:#7aa35c;" | | [[بلوچستان عوامي پارٽي]] | عبوري دور ۾ حڪومت سنڀالي۔ | — |- ! 21 | [[File:Shehbaz Sharif 2024.jpg|100px]] | '''[[شهباز شريف]]'''<br />{{small|(ڄم 1951)}} | 4 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|04}} | 2024 | style="background:#008000;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] | 2024ع جي عام چونڊن کان پوءِ ٻيهر وزيراعظم چونڊيو ويو۔ | ارڙهين |} === وزيراعظمن جي فهرست لاءِ نشانيون === {| class="wikitable" ! ! پارٽي جو نالو |- | style="background:#008000;" | | [[مسلم ليگ / پاڪستان مسلم ليگ]] |- | style="background:#00695c;" | | [[عوامي ليگ]] |- | style="background:#6495ED;" | | [[ريپبلڪن پارٽي]] |- | style="background:#000000;" | | [[پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[نيشنل پيپلز پارٽي]] |- | style="background:#00aa00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | style="background:#00ff00;" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | style="background:#ff0000;" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |- | style="background:#d3d3d3;" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |} چاٻي [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] hhes6s1czo0f7of0znxr9sq21o1lfmg 14 83156 380802 324607 2026-05-26T10:55:18Z Memon2025 21315 /* */ 380802 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:وچ آمريڪا]] [[زمرو:ملڪ بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ]] [[زمرو:آمريڪا کنڊ جا ملڪ]] [[زمرو:وچ آمريڪا جي جاگرافي]] bfgvbhd908ain9aywc7txt4c6ayzesk 0 88618 380780 368064 2026-05-26T01:29:44Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380780 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = ماونٽ اسٽيورٽ ايلفنسٽن |honorific-suffix = [[Royal Society of Edinburgh|ايف آر ايس اي]] |image = Mountstuart Elphinstone 1911.jpg |order = [[بمبئي پريزيڊنسي جا گورنر|بمبئي جو گورنر]] |office = |term_start = 1 نومبر 1819 |term_end = 1 نومبر 1827 |governor-general = [[فرانسس راڊون-ھيسٽنگز| فرسٽ مارڪئس آف هيسٽنگز]]<br />[[وليم ايمھرسٽ |فرسٽ ارل ايمھرسٽ]] |predecessor = [[سر ايون نيپين]] |successor = [[سر جان مئلڪم]] |birth_date = 6 آڪٽوبر 1779 |birth_place = [[ڊمبارٽن]]، [[ڊمبارٽن شائر]]، اسڪاٽلينڊ |death_date = {{Death date and age|df=yes|1859|11|20|1779|10|6}} |death_place = هوڪ وُڊ، [[سري]] (Surrey)، انگلينڊ |occupation = [[رياستدان]]، مؤرخ |alma_mater = [[رائل هاءِ اسڪول، ايڊنبرا]] |nationality = برطانوي |signature = Signature of Mountstuart Elphinstone.jpg }} [[File:Mountstuart Elphinstone's memorial in St Pauls Cathedral.JPG|thumb|سينٽ پالز ڪيٿيڊرل ۾ ماونٽ اسٽيورٽ ايلفنسٽن جي يادگار]] '''ماونٽ اسٽيورٽ ايلفنسٽن''' {{postnominals|country=GBR|size=100%|FRSE}} (6 آڪٽوبر 1779 – 20 نومبر 1859) هڪ اسڪاٽش [[wikt:statesman|رياستدان]] ۽ مؤرخ هو، جيڪو [[British India|برطانوي هندستان]] جي حڪومت سان وابسته رهيو. هو بعد ۾ بمبئي جو گورنر (هاڻوڪو [[ممبئي]]) مقرر ٿيو، جتي کيس هندستاني آبادي لاءِ کليل ڪيترن ئي تعليمي ادارن جي قيام جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو. هڪ قابلِ ذڪر منتظم هجڻ سان گڏ، هن هندستان ۽ [[افغانستان]] بابت ڪتاب به لکيا. سندس تصنيفون نوآبادياتي دور جي تاريخ نويسي (colonial historiography) جون اهم مثال سمجهيون وڃن ٿيون.<ref>{{Cite book |last=Ahir |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=HBziwQEACAAJ&q=history+of+modern+india+rajiv+ahir |title=A Brief History of Modern India |date=2018 |publisher=Spectrum Books (P) Limited |isbn=978-81-7930-688-8 |pages=14 |language=en}}</ref> == شروعاتي زندگي == ماونٽ اسٽيورٽ ايلفنسٽن 6 آڪٽوبر 1779ع تي [[ڊمبارٽن]] (Dumbarton)، [[ڊمبارٽن شائر]](Dunbartonshire), هاڻوڪو ڊنبارٽن شائر، ۾ پيدا ٿيو.{{Sfn|Cotton|1892|p=17}} هن تعليم [[رائل هاءِ اسڪول، ايڊنبرا]] مان حاصل ڪئي. هو اسڪاٽلينڊ جي اميراڻي طبقي (peerage) ۾ شامل 11هين [[بارون ايلفنسٽن]] (Baron Elphinstone) جو چوٿون پٽ هو، جڏهن⁠ ته سندس والده اينا، [[لارڊ رٿوين]] جي ڌيءَ هئي.{{Sfn|Cotton|1892|p=17}} برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سول سروس ۾ مقرر ٿيڻ بعد (جنهن جو هڪ سندس چاچو ڊائريڪٽر هو)، هو 1796ع جي شروعات ۾ [[ڪلڪتو]] (هاڻوڪو ڪولڪاتا) پهتو، جتي هن ڪيترن ماتحت عهدن تي خدمتون سرانجام ڏنيون. 1799ع ۾ هو [[بنارس]] (هاڻوڪو وارانسي) ۾ معزول [[اوڌ جا نواب|نواب اَوڌ]] [[نواب وزير علي خان، اوڌ|وزير علي خان]] جي حامين طرفان ٿيل قتلِ عام کان بچي ويو. 1801ع ۾ کيس ڊپلوميٽڪ سروس ڏانهن منتقل ڪيو ويو، جتي هو پشوا حڪمران [[باجي راءِ ٻيون]] جي درٻار ۾ برطانوي ريزيڊنٽ [[جوشيا ويب]] (Josiah Webbe) جو اسسٽنٽ مقرر ٿيو. == سفير == پشوا جي درٻار ۾ ايلفنسٽن کي پهريون ڀيرو نمايان ٿيڻ جو موقعو مليو، جڏهن کيس [[سر آرٿر ويلسلي]] جي مرهٽن ڏانهن موڪليل سفارتي مشن سان شامل ڪيو ويو. ڳالهين ناڪام ٿيڻ بعد جنگ شروع ٿي ۽ ايلفنسٽن، سول اهلڪار هجڻ باوجود، عملي طور ويلسلي جو ''[[ايڊ-ڊي-ڪيمپ]]'' بڻجي ڪم ڪيو. [[اسائي جي جنگ]] ۽ پوري مهم دوران هن غيرمعمولي بهادري ۽ فوجي حڪمتِ عمليءَ جي ڄاڻ جو مظاهرو ڪيو، جنهن تي ويلسلي کيس چيو ته هو سپاهي ٿيڻ جو اهل هو. 1804ع ۾ جنگ ختم ٿيڻ بعد، ايلفنسٽن کي [[ناگپور]] ۾ برطانوي ريزيڊنٽ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{EB1911 |wstitle=Elphinstone, Mountstuart |volume=9 |pages=298–299 |inline=1}}</ref> هن عهدې سبب کيس ڪافي فرصت ملي، جيڪا هن مطالعي ۽ پڙهائي ۾ صرف ڪئي. 1807ع ۾ هن [[گواليار]] ۾ به ٿوري عرصي لاءِ خدمتون سرانجام ڏنيون. 1808ع ۾ کيس افغانستان جي [[ڪابل]] درٻار ڏانهن پهريون برطانوي [[سفير]] مقرر ڪيو ويو، جنهن جو مقصد [[افغاني ماڻھو|افغانن]] سان دوستاڻو اتحاد قائم ڪرڻ هو، جيئن [[نيپولين]] جي هندستان ڏانهن امڪاني پيشقدمي روڪي سگهجي. بهرحال، اهو اتحاد ڪامياب نه ٿي سگهيو، ڇاڪاڻ ⁠ته [[شاھ شجاع دراني]] پنهنجي ڀاءُ هٿان تخت تان لهي ويو. تنهن هوندي به، هن سفارتڪاري جو سڀ کان اهم ۽ دائمي نتيجو ايلفنسٽن جو ڪتاب ''Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India'' (1815ع) هو. ڪلڪتو ۾ لڳ ڀڳ هڪ سال پنهنجي مشن جي رپورٽ ترتيب ڏيڻ بعد، 1811ع ۾ ايلفنسٽن کي [[پوني]] ۾ برطانوي رهاڪو مقرر ڪيو ويو. هي عهدو انتهائي ڏکيو هو، ڇاڪاڻ⁠ته مرهٺ سياست پيچيده هئي ۽ خاص طور پشوا حڪومت ڪمزور هئي، جنهن جو ايلفنسٽن شروع کان ئي صحيح اندازو لڳايو. 1817ع ۾ مرهٽن برطانوي حڪومت خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. [[خادڪي جي جنگ]] (جنهن کي [[ٽين اينگلو-مرهٽا جنگ]] پڻ چيو وڃي ٿو) دوران ايلفنسٽن، فوجي پسمنظر نه هئڻ باوجود، فوجي قيادت سنڀالي ۽ ڪاميابي حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پشوا جون زمينون برطانوي راڄ ۾ شامل ڪيون ويون ۽ 1818ع ۾ ايلفنسٽن کي ڊيڪن جو ڪمشنر مقرر ڪيو ويو. == گورنر == [[File:Elphinstone college main.JPG|thumb|220x220px|[[ايلفنسٽن ڪاليج]]، [[ممبئي]]، قائم 1856ع]] 1819ع ۾ ايلفنسٽن کي [[بمبئي جو ليفٽيننٽ گورنر]] مقرر ڪيو ويو، جيڪو عهدو هن 1827ع تائين سنڀاليو. سندس دورِ حڪومت ۾ هندستان ۾ تعليم جي وڏي همٿ افزائي ڪئي وئي، جڏهن⁠ته برطانيا ۾ ان وقت مقامي آبادي کي تعليم ڏيڻ خلاف راءِ عام هئي. کيس هندستان ۾ رياستي تعليمي نظام جو باني سمجهيو وڃي ٿو. سندس اهم ڪاميابين مان هڪ “ايلفنسٽن ڪوڊ” هو، جيڪو فوجداري قانون جو هڪ منظم نظام هو. هن ڪيترائي اهي علائقا به واپس ڪيا، جيڪي برطانوي حڪومت ستارا جي راجا کان قبضي ۾ ورتا هئا. ان دور ۾ هن [[مالابار هل]] تي پهريون بنگلو تعمير ڪرايو. سندس پيروي ڪندي ڪيترن معزز ماڻهن به هتي رهائش اختيار ڪئي، جنهن سبب هي علائقو جلد ئي اميرانه ۽ فيشني بڻجي ويو، ۽ اڄ تائين ائين ئي آهي.<ref>{{Cite web|last=Nair|first=Manoj R.|date=26 July 2011|title=Malabar Hill: How a jungle turned into a posh address|url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-malabar-hill-how-a-jungle-turned-into-a-posh-address-1569445|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605120853/https://www.dnaindia.com/mumbai/report-malabar-hill-how-a-jungle-turned-into-a-posh-address-1569445|archive-date=5 June 2021|access-date=20 February 2019|website=[[Zee News#Newspaper|DNA India]]|publisher=DNA India}} </ref>. بمبئي پريزيڊنسي سان سندس وابستگي کي [[ايلفنسٽن ڪاليج]] جي قيام ۽ يورپي آبادي طرفان سندس سنگ مرمر جي مورتي نصب ڪرڻ سان يادگار بڻايو ويو. بهرحال، [[ايلفنسٽن روڊ ريلوي اسٽيشن]] (2018ع ۾ پرڀادي وي اسٽيشن نالي سان تبديل ٿيل) ۽ [[ايلفنسٽن سرڪل]] (1947ع کان پوءِ هورنيمن سرڪل)، ممبئي ۾، سندس نالي سان نه پر سندس ڀائيٽي [[جان، 13هون لارڊ ايلفنسٽن]] جي نالي سان منسوب هئا، جيڪو بعد ۾ 1850ع واري ڏهاڪي ۾ بمبئي جو گورنر پڻ ٿيو. ڪراچي جي هڪ اهم تجارتي شاهراهه اڳي [[ايلفنسٽن اسٽريٽ]] سڏبي هئي،<ref>{{Cite book|last=Baillie|first=Alexander Francis|url=https://books.google.com/books?id=7tIwAQAAMAAJ&q=Mountstuart+%22Elphinstone+street%22|title=Kurrachee: (Karachi) Past, Present and Future|date=1890|publisher=Thacker, Spink|language=en}}</ref> جيڪا هاڻي [[زيب النساءِ اسٽريٽ]] سڏجي ٿي. [[ايلفنسٽن، وڪٽوريا]] (آسٽريليا) جو شهر، [[مائونٽ اسٽورٽ، تسمانيا]] جو علائقو، ۽ اتي موجود ايلفنسٽن روڊ پڻ سندس نالي سان منسوب آهن.<ref>{{Cite web|url=http://www.mountstuarttas.org.au/?q=content/mount-stuart-history|title=Mount Stuart Website – A collaboration of Mount Stuart Residents Inc & Mount Stuart Hall Inc}}</ref> لنڊن جي [[سينٽ پالز ڪيٿيڊرل]] جي زيرزمين (crypt) ۾ پڻ سندس مورتي موجود آهي.<ref>[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=45040 St Paul's – The New Church]</ref> == برطانيا ڏانهن واپسي == 1829ع ۾، لڳ ڀڳ ٻن سالن جي سفر کان پوءِ، ماونٽ اسٽيورٽ ايلفنسٽن برطانيا واپس موٽيو. واپسي کان پوءِ به هن عوامي معاملن تي اثرانداز رهڻ جاري رکيو، پر هاڻي سندس سرگرمين جو مرڪز اسڪاٽلينڊ بدران انگلينڊ هو. ان جي باوجود، 1830ع ۾ کيس [[رائل سوسائٽي آف ايڊنبرا]] جو فيلو چونڊيو ويو، جنهن لاءِ سندس سفارش [[سر جان روبسن (موجد)|سر جان روبسن]] ڪئي هئي.<ref name=BIFF>{{cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|date=July 2006|publisher=The Royal Society of Edinburgh|isbn=0-902-198-84-X|url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|access-date=2026-01-22|archive-date=2013-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124115814/http://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124115814/http://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf |date=2013-01-24 }}</ref>. هو انهن ستن ماڻهن مان هڪ هو، جن 16 جولاءِ 1830ع تي [[رائل جاگرافيڪل سوسائٽي]] جو بنياد وڌو.<ref name="Markham23">{{cite book |last=Markham |first=Sir Clements Robert |date=1881 |title=The Fifty Years' Work of the Royal Geographical Society |publisher=J. Murray |page=[https://archive.org/details/fiftyyearsworkof00markiala/page/22 23]}}</ref> ايلفنسٽن ٻه ڀيرا [[هندستان جو گورنر جنرل]] ٿيڻ جي آڇ رد ڪئي، ڇاڪاڻ⁠ ته هو پنهنجي ٻه جلدن تي مشتمل ڪتاب ''History of India'' (1841ع) مڪمل ڪرڻ چاهيندو هو. هو 20 نومبر 1859ع تي هوڪ ووڊ، سرِي (انگلينڊ) ۾ وفات ڪري ويو.{{Sfn|Cotton|1892|pp=216–217}} کيس [[لمپس فيلڊ]] جي چرچ يارڊ ۾ دفن ڪيو ويو.<ref name=BIFF /> سندس ياد ۾ [[سينٽ پالز ڪيٿيڊرل]] ۾ پڻ هڪ يادگاري نشان موجود آهي.<ref>{{Cite book|last=Sinclair|first=William Macdonald|url=https://archive.org/details/memorialsstpauls00sinciala/page/462/mode/2up|title=Memorials of St. Paul's Cathedral|publisher=Chapman and Hall|year=1909|location=London|pages=462|author-link=William Sinclair (archdeacon of London)}}</ref>. بعد ۾ [[James Sutherland Cotton|جيمز سدرلينڊ ڪاٽن]] 1892ع ۾ [[رولرز آف انڊيا سيريز|’’رولرز آف انڊيا‘‘ سلسلي]] هيٺ ايلفنسٽن جي سوانح حيات لکي.<ref>{{cite journal|date=1892|title=Reviewed Work: Rulers of India. Mountstuart Elphinstone. By J. S. Cotton, M.A. (Oxford: The Clarendon Press. 1892.)|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1892-10_7_28/page/812|journal=[[The English Historical Review]]|volume=7|issue=28|page=813|jstor=547455}}</ref>. مورخ [[جيمز گرانٽ ڊف]] پنهنجي پٽ [[ايم. اي. گرانٽ ڊف]] جو نالو به ايلفنسٽن جي نالي تي رکيو. == ڇپيل تصنيفون == * اڪائونٽ آو ڪنگڊم آو ڪابل، اينڊ اٽس ڊپينڊينسيز ان پرشيا ، تارتاري اينڊ انڊيا {{cite book|last=An Account of the Kingdom of Cabul, and its Dependencies in Persia, Tartary, and India|url=https://www.wdl.org/en/item/16798|year=1815|location=London|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|title=آرڪائيو ڪاپي|access-date=2026-01-22|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824111406/https://www.wdl.org/en/item/16798/|url-status=dead}} * ھسٽري آو انڊيا جلد پھريون * {{cite book|last=The History of India|url=https://archive.org/stream/historyofindia01elph#page/n3/mode/2up|year=1841|publisher=John Murray|location=London|edition=1|volume=I}} * ھسٽري آو انڊيا ، جلد ٻيون * {{cite book|last=The History of India|url=https://archive.org/stream/thehistoryofin02elphiala#page/n5/mode/2up|year=1841|edition=1|volume=II|location=London|publisher=John Murray}} * رائز آو برٽش پاور ان ايسٽ * {{cite book|last=The Rise of the British Power in the East|url=https://books.google.com/books?id=mg4oAAAAYAAJ|publisher=John Murray|location=London|year=1887|editor-last=Colebrooke|editor-first=Edward|editor-link=Edward Colebrooke, 1st Baron Colebrooke}} ==حوالا== [[زمرو:1859ع جون فوتگيون]] tp1v0u3ttap21suq0c7xnk72tqv0ip5 0 90604 380714 357313 2026-05-25T20:28:09Z Ibne maryam 17680 added [[Category:فن بلحاظ قسم]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380714 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = فلامينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلامينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي. | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس (Castanets)، تاڙيون (Palmas) | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل (UNESCO ورثو) }} '''فلامينڪو''' (Flamenco) هڪ فن آهي جنهن جو بنياد ڏکڻ [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن تي آهي. هي خاص طور تي اندلس (Andalusia) جي "گيتانو" (Gitano) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريمادورا ۽ مورسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[Category:موسيقي]] [[Category:رقص]] [[Category:اسپين جي ثقافت]] [[Category:فلامينڪو]] [[زمرو:فن بلحاظ قسم]] kzop9prs0mvzj1acgjpwv9tekgibb7p 380715 380714 2026-05-25T20:32:32Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 380715 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = فلامينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلامينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي. | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس (Castanets)، تاڙيون (Palmas) | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل (UNESCO ورثو) }} '''فلامينڪو''' (Flamenco) هڪ فن آهي جنهن جو بنياد ڏکڻ [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن تي آهي. هي خاص طور تي اندلس (Andalusia) جي "گيتانو" (Gitano) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريمادورا ۽ مورسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] ssnimf9e6lgcfp4abm4d7z3jqrddnm9 380716 380715 2026-05-25T20:33:13Z Ibne maryam 17680 /* */ 380716 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلامينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلامينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي. | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس (Castanets)، تاڙيون (Palmas) | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل (UNESCO ورثو) }} '''فلامينڪو''' (Flamenco) هڪ فن آهي جنهن جو بنياد ڏکڻ [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن تي آهي. هي خاص طور تي اندلس (Andalusia) جي "گيتانو" (Gitano) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريمادورا ۽ مورسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 0foemmxz4us8eubusscj0r122d8mvs4 380717 380716 2026-05-25T20:37:23Z Ibne maryam 17680 /* */ 380717 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} '''فلئمينڪو''' (Flamenco) هڪ فن آهي جنهن جو بنياد ڏکڻ [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن تي آهي. هي خاص طور تي [[اندلس]] (Andalusia) جي "گتانو" (Gitano) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] gq3rv4g9m0xdhnc04skez09euqpufr9 380718 380717 2026-05-25T20:39:17Z Ibne maryam 17680 /* */ 380718 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 5bhe4s2pdutioticgd3e7ni8g6g8l5m 380719 380718 2026-05-25T20:40:24Z Ibne maryam 17680 /* */ 380719 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Use dmy dates|date=August 2021}} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} '''Flamenco''' ({{IPA|es|flaˈmeŋko}}) is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 55xpfghzc6cms8rvz5ob0x48yd5rfxs 380720 380719 2026-05-25T20:42:31Z Ibne maryam 17680 /* */ 380720 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} [[File:Flamenco dance.jpg|thumb|هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Use dmy dates|date=August 2021}} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} '''Flamenco''' ({{IPA|es|flaˈmeŋko}}) is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] j1wo9ymowlup8e3knx0qdx83q8yziw7 380721 380720 2026-05-25T20:45:01Z Ibne maryam 17680 /* */ 380721 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} [[File:Flamenco dance.jpg|thumb|هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي]] [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Use dmy dates|date=August 2021}} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} '''Flamenco''' ({{IPA|es|flaˈmeŋko}}) is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] mf9pn2hqxqal0eaqddeai1pbja72iqy 380722 380721 2026-05-25T20:49:02Z Ibne maryam 17680 /* */ 380722 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فلئمينڪو (Flamenco) | image = Flamenco dance.jpg | caption = هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | stylistic_origins = اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون | cultural_origins = 18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]] | instruments = گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون | popularity = عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو) }} [[File:Flamenco dance.jpg|thumb|هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي]] ==تفصيل== {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 3j43vfawdw47vi4p1gxofv7svn1hkot 380723 380722 2026-05-25T20:49:59Z Ibne maryam 17680 /* */ 380723 wikitext text/x-wiki ==تفصيل== {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] abbq34umjh32cbdsqdmchy9ys2vkk45 380724 380723 2026-05-25T20:50:15Z Ibne maryam 17680 380724 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox music genre | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] dvz80kk0up9mbnaiv3agb0h53elmcsp 380725 380724 2026-05-25T20:51:04Z Ibne maryam 17680 /* */ 380725 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox music | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 0pkifvgc2qeevun88lkxrn55n28qbp0 380726 380725 2026-05-25T20:51:34Z Ibne maryam 17680 /* */ 380726 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|Flamingo|Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] kqv7wnzrnagrri9zalc5vb72gyig4n8 380727 380726 2026-05-25T20:53:42Z Ibne maryam 17680 /* */ 380727 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو}} Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] abj1xw6sp308ride26zed66sf942hni 380728 380727 2026-05-25T20:54:16Z Ibne maryam 17680 /* */ 380728 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = Flamenco | native_name = | etymology = | other_names = | image = Belen maya.jpg | alt = | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | subgenrelist = | regional_scenes = | local_scenes = | other_topics = {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | footnotes = | current_year = }} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] cwjqzeparo71lm47wzibmxg80ob8t8k 380733 380728 2026-05-25T21:10:39Z Ibne maryam 17680 /* */ 380733 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> '''Flamenco''' is an art form based on the various folkloric music traditions of southern [[Spain]], developed within the [[Gitanos|gitano]] subculture of the region of [[Andalusia]], and also having historical presence in [[Extremadura]] and [[Region of Murcia|Murcia]].<ref name= Leblon>{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated with the [[gitanos]] of the [[Romani people|Romani ethnicity]], who have contributed significantly to its origin and [[professionalization]]. However, its style is uniquely Andalusian, and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non-gitano heritage.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> Although it is often described as a folk, popular or oral tradition, flamenco is also regarded as a complex and sophisticated musical system. Its forms combine [[cante flamenco|song]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[Compás (flamenco)|compás]], [[Musical mode|modal]] and tonal harmony, [[falseta]]s, handclaps, footwork, melodic ornamentation and improvisatory variation. The musical identity of a [[palo (flamenco)|palo]] may depend on several features at once, including rhythmic cycle, mode, chord progression, stanzaic form, geographic origin and performance convention.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> This musical sophistication, together with the development of concert flamenco guitar and formal conservatory study, has helped flamenco appeal not only to popular audiences but also to listeners and performers from classical-music backgrounds.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book ''Las Cartas Marruecas'' (The Moroccan Letters) by [[José Cadalso]].<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of [[sainete]]s (one-act plays) and [[tonadilla]]s, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and ''toques'', perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings.&nbsp;... in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> On 16 November 2010, [[UNESCO]] declared flamenco one of the [[Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity]].<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] rh02ofdrp6sl7yti6blqqo7ot06c359 380734 380733 2026-05-25T21:55:00Z Ibne maryam 17680 /* */ 380734 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] arc8chi2nkw2d5tl0seuquicrdzyi9w 380735 380734 2026-05-25T21:57:23Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380735 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] fm6ebgoau708hpqiwgye48jpl813x99 380736 380735 2026-05-25T22:05:41Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380736 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] mnn6i6o79uu7auv1mul6fhxkny3kkqo 380737 380736 2026-05-25T22:06:41Z Ibne maryam 17680 added [[Category:يورپي ثقافت]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380737 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] ix7xwf6pw64qyyayaa10irt6etpm9b6 380738 380737 2026-05-25T22:08:11Z Ibne maryam 17680 added [[Category:لوڪ سنڌي ناچ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380738 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:لوڪ سنڌي ناچ]] 51qz9vspctbgenp5ctxcouf80vjdm3k 380739 380738 2026-05-25T22:09:03Z Ibne maryam 17680 added [[Category:يورپ جا نسلي گروهه]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380739 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:لوڪ سنڌي ناچ]] [[زمرو:يورپ جا نسلي گروهه]] j8aecmxqb6gegg6r5idfdqyfxbohcv3 380740 380739 2026-05-25T22:10:31Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ثقافتي ورثو]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380740 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} {{Authority control}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:لوڪ سنڌي ناچ]] [[زمرو:يورپ جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] kyvkqal1thgc5qysxnmal08ug9raqht 380741 380740 2026-05-25T22:12:17Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380741 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:لوڪ سنڌي ناچ]] [[زمرو:يورپ جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] 6nv79wqrnszmc16kvzl8cl49ymcd0wf 380765 380741 2026-05-25T22:54:04Z Ibne maryam 17680 380765 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] ep59j9ft1euzi0xe58mvtqmx3beyjmi 380769 380765 2026-05-25T22:59:44Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380769 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> == پس منظر ۽ ترقي == فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] 3uy7hy8il11la8zv36kmm96lh36o7ij 380770 380769 2026-05-25T23:04:11Z Ibne maryam 17680 380770 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> فلئمينڪو (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== ==تاريخ== ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] 5ll7q2x4d134am5c2v4ckp9ush82v8c 380771 380770 2026-05-25T23:36:17Z Ibne maryam 17680 /* */ 380771 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== ==تاريخ== ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] ee96j9uq79fgka9sxoidtd4q8kyrzuf 380772 380771 2026-05-25T23:37:09Z Ibne maryam 17680 /* اشتقاق */ 380772 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> ==تاريخ== ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] qmagqnhfzcuzcnpzd5291uvs8v5ruet 380773 380772 2026-05-25T23:37:43Z Ibne maryam 17680 /* */ 380773 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> ==تاريخ== ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] o3zp0czz3oic0vlpyr0gjglaovlo7zy 380774 380773 2026-05-25T23:43:43Z Ibne maryam 17680 /* اشتقاق */ 380774 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> تاريخي طور تي، فليمينڪو جو اصطلاح اسپين جي روماني ماڻهن (گيتانوس) جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. 1830ع جي ڏهاڪي دوران اسپين جو سفر ڪندڙ انگريز مسافر جارج بورو چيو ته جرمن ۽ فليمينڪو کي غلطيءَ سان مترادف سمجهي وڃڻ جي ڪري گٽانو کي فليمش (اسپيني ۾، 'فليمينڪو') پڻ سڏيو ويندو هو. فليمينڪوولوجسٽ ڪرسٽينا ڪروسس-رولڊن جي مطابق، بورو جي بيان کان هڪ سال اڳ، ميڊريڊ ۾ اڳ ۾ ئي هڪ گٽانو پارٽي موجود هئي جيڪا واضح طور تي فليمينڪو جي طور تي سڃاڻپ ڪئي وئي هئي. گٽانو ۽ فليمينڪو جي وچ ۾ هي برابري مينوئل فرنينڊيز وائي گونزليز، ڊيموفيلو، ۽ عالم ارونگ براؤن پڻ نوٽ ڪئي آهي جنهن 1938ع ۾ چيو هو ته "فليمينڪو صرف گٽانو لاءِ هڪ ٻيو اصطلاح آهي، خاص مفهوم سان." اصطلاح جي شروعات روما جي سماجي تعصب ۾ آهي، جن کي اسپيني ماڻهن پاران بدمعاش ۽ بيوقوف مصيبت پيدا ڪندڙ طور ڏٺو ويندو هو ۽ اهڙي طرح 18 صدي جي سيرا مورينا جي جرمن نوآبادين سان لاڳاپيل هئا، جن شهري بوهيمين جا گروهه ٺاهيا جيڪي قانون کان ٻاهر رهندا هئا ۽ انهن کي بيڪار ۽ سست سمجهيو ويندو هو. ٻين گهٽ ڪامياب مفروضن ۾ فيليپ پيڊريل ۽ ڪارلوس اليمينڊروس جا اهي شامل آهن جيڪي بيان ڪن ٿا ته جڏهن ته فليمينڪو اصطلاح فليمش لاءِ اسپيني آهي، اهو اصل ۾ ڪينٽاڊور (پيشه ور ڳائڻو) سان مترادف آهي فليمش ڳائڻن جي گروپ جي حوالي سان جيڪو اسپيني بادشاهه ڪارلوس I پاران 1516 ۾ آندو ويو هو. هڪ ٻيو مفروضو جيڪو وڏي پيماني تي قبول نه ڪيو ويو آهي اهو آهي بلاس انفنٽي جو عرب نظريو، جيڪو پنهنجي ڪتاب اوريگينس ڊي لو فليمينڪو (فليمڪو جي اصليت) ۾ فليمينڪو کي عربي فيلا-مينگو (ڀڄندڙ مزدور) جي صوتياتي خرابي طور پيش ڪري ٿو يا عربي اصطلاح فيلا-مينگوس مان نڪتل آهي، جنهن جو گڏجي مطلب آهي "گهرندڙ هاري". موسيقي جي صنف جي حوالي سان فليمينڪو اصطلاح جو پهريون استعمال 1847ع جي اخبار جي مضمون ايل اسپيڪٽاڊور ۾ ظاهر ٿئي ٿو جتي ان کي "گيٽانو صنف" طور حوالو ڏنو ويو هو. فليمينڪو جي شروعاتي سالن ۾، اصطلاح ورسٽائل هو ۽ گٽانو-اندلس جي دنيا ۾ مختلف تصورن جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو هو. مثال طور، 1860-70 جي ڏهاڪي ۾ هن ورسٽائلٽي کي موسيقي جي انداز ۽ هڪ خاص جمالياتي، آداب ۽ زندگي جي طريقي جي حوالي سان استعمال ڪندي مثال ڏنو ويو هو جيڪو گٽانو سمجهيو ويندو هو. ان وقت، فليمينڪو هڪ سخت صنف نه هئي پر گٽانو-اندلس جي انداز ۾ موسيقي پيش ڪرڻ جو هڪ طريقو هو. ==تاريخ== ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] 8k7ulhmcym0d8k9bqj9c2hfqup4t687 380775 380774 2026-05-25T23:45:39Z Ibne maryam 17680 380775 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (اسپيني: Flamenco) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ اسپين جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي، اندلس جي علائقي جي گٽانو ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح همعصر ۽ روايتي موسيقي جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ ڏکڻ اسپين جي عام فلئمينڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلئمينڪو فنڪارن تاريخي طور تي گٽانو ۽ غير گٽانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ گيت، گٽار، ناچ، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، ڪافي جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلممينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوس ڪيڊالسو ڪتاب "لاس ڪارٽاس ماروڪاس" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، يونيسڪو فلئمينڪو کي انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> تاريخي طور تي، فليمينڪو جو اصطلاح اسپين جي روماني ماڻهن (گيتانوس) جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. 1830ع جي ڏهاڪي دوران اسپين جو سفر ڪندڙ انگريز مسافر جارج بورو چيو ته جرمن ۽ فليمينڪو کي غلطيءَ سان مترادف سمجهي وڃڻ جي ڪري گٽانو کي فليمش (اسپيني ۾، 'فليمينڪو') پڻ سڏيو ويندو هو. فليمينڪوولوجسٽ ڪرسٽينا ڪروسس-رولڊن جي مطابق، بورو جي بيان کان هڪ سال اڳ، ميڊريڊ ۾ اڳ ۾ ئي هڪ گٽانو پارٽي موجود هئي جيڪا واضح طور تي فليمينڪو جي طور تي سڃاڻپ ڪئي وئي هئي. گٽانو ۽ فليمينڪو جي وچ ۾ هي برابري مينوئل فرنينڊيز وائي گونزليز، ڊيموفيلو، ۽ عالم ارونگ براؤن پڻ نوٽ ڪئي آهي جنهن 1938ع ۾ چيو هو ته "فليمينڪو صرف گٽانو لاءِ هڪ ٻيو اصطلاح آهي، خاص مفهوم سان." اصطلاح جي شروعات روما جي سماجي تعصب ۾ آهي، جن کي اسپيني ماڻهن پاران بدمعاش ۽ بيوقوف مصيبت پيدا ڪندڙ طور ڏٺو ويندو هو ۽ اهڙي طرح 18 صدي جي سيرا مورينا جي جرمن نوآبادين سان لاڳاپيل هئا، جن شهري بوهيمين جا گروهه ٺاهيا جيڪي قانون کان ٻاهر رهندا هئا ۽ انهن کي بيڪار ۽ سست سمجهيو ويندو هو. ٻين گهٽ ڪامياب مفروضن ۾ فيليپ پيڊريل ۽ ڪارلوس اليمينڊروس جا اهي شامل آهن جيڪي بيان ڪن ٿا ته جڏهن ته فليمينڪو اصطلاح فليمش لاءِ اسپيني آهي، اهو اصل ۾ ڪينٽاڊور (پيشه ور ڳائڻو) سان مترادف آهي فليمش ڳائڻن جي گروپ جي حوالي سان جيڪو اسپيني بادشاهه ڪارلوس I پاران 1516 ۾ آندو ويو هو. هڪ ٻيو مفروضو جيڪو وڏي پيماني تي قبول نه ڪيو ويو آهي اهو آهي بلاس انفنٽي جو عرب نظريو، جيڪو پنهنجي ڪتاب اوريگينس ڊي لو فليمينڪو (فليمڪو جي اصليت) ۾ فليمينڪو کي عربي فيلا-مينگو (ڀڄندڙ مزدور) جي صوتياتي خرابي طور پيش ڪري ٿو يا عربي اصطلاح فيلا-مينگوس مان نڪتل آهي، جنهن جو گڏجي مطلب آهي "گهرندڙ هاري". موسيقي جي صنف جي حوالي سان فليمينڪو اصطلاح جو پهريون استعمال 1847ع جي اخبار جي مضمون ايل اسپيڪٽاڊور ۾ ظاهر ٿئي ٿو جتي ان کي "گيٽانو صنف" طور حوالو ڏنو ويو هو. فليمينڪو جي شروعاتي سالن ۾، اصطلاح ورسٽائل هو ۽ گٽانو-اندلس جي دنيا ۾ مختلف تصورن جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو هو. مثال طور، 1860-70 جي ڏهاڪي ۾ هن ورسٽائلٽي کي موسيقي جي انداز ۽ هڪ خاص جمالياتي، آداب ۽ زندگي جي طريقي جي حوالي سان استعمال ڪندي مثال ڏنو ويو هو جيڪو گٽانو سمجهيو ويندو هو. ان وقت، فليمينڪو هڪ سخت صنف نه هئي پر گٽانو-اندلس جي انداز ۾ موسيقي پيش ڪرڻ جو هڪ طريقو هو. ==تاريخ== ===ثقافتي اصلون=== There are hypotheses that point to the influence on flamenco of types of dance from the Indian subcontinent; the place of origin of the [[Romani people]].<ref name= Leblon/> The North Indian scales of flamenco were introduced to Andalusia by the Romani migrations from [[North India|Northern India]].<ref>{{harv|Cruces-Roldán|2017|p= 250}}</ref> These Roma migrants also brought bells, and an extensive repertoire of songs and dances.<ref>{{cite book|last1=Rinaldi |first1=Robin |url= https://books.google.com/books?id=E_wkQt6ePZkC&pg=PA91|title=European Dance |date=2010 |publisher=Infobase |isbn=978-1-60413-480-3 }}</ref> Upon arrival to Andalusia in the 15th century, they were exposed to the rich Arab-Andalusian music culture, itself a hybrid of Spanish music tradition going back to the 8th century with the establishment of [[Al-Andalus]], which brought in traditions and music from the [[Arabian Peninsula]], [[North Africa|Northern Africa]] and [[Sephardic Jews|Sephardic]] features. Some of the instruments associated with flamenco and Spanish folklore in different regions today, are the wooden [[castanets]] and [[tambourines]], both believed to originate during the Al Andalus period.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/cu31924022381440/page/38/mode/2up?view=theater|title=Orchestration, Forsyth Cecil|date=13 March 2024 }}</ref><ref>{{citation|url=https://www.vsl.info/en/academy/percussion/tambourine|title=Tambourine – VSL-Academy|date=19 January 2024}}</ref> This centuries-long period of cultural intermingling, formed the roots of flamenco song and dance genres.<ref>{{harv| Devorah Bennahum|2023|loc= "The roots of flamenco, though somewhat mysterious, seem to lie in the Roma migration from Rajasthan (in northwest India) to Spain between the 9th and 14th centuries. In Spain they encountered the rich cultures of the Sephardic Jews and the Moors. Their centuries-long cultural intermingling produced the unique art form.."}}</ref><ref>{{harv|Llano|2020|p= 161}}</ref> It is believed that the flamenco genre emerged at the end of the 18th century in cities and agrarian towns of Baja Andalusia, highlighting [[Jerez de la Frontera]] as the first written vestige of this art, although there is practically no data related to those dates and the manifestations of this time are more typical of the [[bolero]] school than of flamenco. It appeared as a modern art form from the convergence of the urban [[Subaltern (postcolonialism)|subaltern]] groups, gitano communities, and [[journeyman]] of Andalusia that formed the marginalized flamenco artistic working class who established flamenco as a singular art form, marked from the beginning by the gitano brand.<ref name="Cruces-Roldán 2017 254"/> Andalusia was the origin and cradle of the early flamenco cantaores and of the three or four dozen gitano families who created and cultivated flamenco.<ref>{{harv|Leblon|2003|p= 21}}</ref> === ''Casticismo'' === During the end of the 18th and beginning of the 19th century, a number of factors led to the rise in Spain of a phenomenon known as "Costumbrismo Andaluz" or "Andalusian Mannerism". In 1783 [[Charles III of Spain|Carlos III]] promulgated a pragmatics that regulated the social situation of the {{Lang|es|[[gitanos]]}}.<ref>{{Cite web |date=2015-09-17 |title=Gitanos en España: camina o revienta |url=https://www.elmundo.es/la-aventura-de-la-historia/2015/09/17/55e6a428ca4741505b8b456e.html |access-date=2022-10-24 |website=ELMUNDO |language=es}}</ref> This was a momentous event in the history of Spanish gitanos who, after centuries of marginalization and persecution, saw their legal situation improve substantially. After the [[Peninsular War|Spanish War of Independence]] (1808–1812), a feeling of racial pride developed in the Spanish conscience, in opposition to the "gallified" ''afrancesados'' - Spaniards who were influenced by French culture and the idea of the enlightenment. In this context, gitanos were seen as an ideal embodiment of [[Spanish culture]] and the emergence of the [[bullfighting]] schools of [[Ronda]] and [[Seville]], the rise of the Bandidos and Vaqueros led to a taste for Andalusian romantic culture which triumphed in the Madrid court. At this time there is evidence of disagreements due to the introduction of innovations in art.<ref>{{Cite web|url=https://flamenco.one/es/historia-del-flamenco/el-costumbrismo-andaluz/|title = El costumbrismo andaluz}}</ref> === The ''cantante'' cafés === [[File:EMILIO BEAUCHY, Café cantante, hacia 1885, copia a la albúmina.jpg|thumb|"Café cantante" in Seville, Spain, c.1888. Photograph by Emilio Beauchy aka "E. Beauchy"]] In 1881 [[Silverio Franconetti]] opened the first flamenco singer café in Seville. In Silverio's café the cantaores were in a very competitive environment, which allowed the emergence of the professional cantaor and served as a crucible where flamenco art was configured. Locals learned the cantes, while reinterpreting the Andalusian folk songs in their own style, expanding the repertoire. Likewise, the taste of the public contributed to configure the flamenco genre, unifying its technique and its theme.<ref>{{cite book | last1=Horn | first1=David | title=Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11: Genres: Europe | date=5 October 2017 | publisher=Bloomsbury Publishing USA | isbn=978-1-5013-2610-3 | url=https://books.google.com/books?id=WKc0DwAAQBAJ&pg=PA256 }}</ref> === Antiflamencoism in the "Generation of '98" === ''Flamenquismo'', defined by the Royal Spanish Academy as a "fondness for flamenco art and customs", is a conceptual catch-all where flamenco singing and a fondness for bullfighting, among other traditional Spanish elements, fit. These customs were strongly attacked by the [[generation of 98]], all of its members being "anti-flamenco", with the exception of the Machado brothers, Manuel and Antonio. Being Sevillians and sons of the folklorist Demófilo Machado, the brothers had a more complex view of the matter. The greatest standard bearer of anti-flamenquism was the [[Madrid]] writer Eugenio Noel, who, in his youth, had been a militant ''casticista''. Noel attributed to flamenco and bullfighting the origin of the ills of Spain which he saw as manifestations of the country's [[Oriental]] character which hindered economic and social development. These considerations caused an insurmountable rift to be established for decades between flamenco and most "intellectuals" of the time.<ref>{{cite book | last1=Goldberg | first1=K.M. | last2=Bennahum | first2=N.D. | last3=Hayes | first3=M.H. | title=Flamenco on the Global Stage: Historical, Critical and Theoretical Perspectives | publisher=McFarland, Incorporated, Publishers | year=2015 | isbn=978-1-4766-2102-9 | url=https://books.google.com/books?id=TRjCCgAAQBAJ&pg=PA281 | access-date=2025-08-16 | page=281}}</ref> === Flamenco colors === The traditional colors associated with flamenco are red, white and gold. === Flamenca opera === Between 1920 and 1955, flamenco shows began to be held in bullrings and theaters, under the name "flamenco opera". This denomination was an economic strategy of the promoters, since opera only paid 3% while variety shows paid 10%. At this time, flamenco shows spread throughout Spain and the main cities of the world. The great social and commercial success achieved by flamenco at this time eliminated some of the oldest and most sober styles from the stage, in favor of lighter airs, such as [[cantiñas]], los [[cantes de ida y vuelta]] and [[fandango]]s, of which many personal versions were created. The purist critics attacked this lightness of the cantes, as well as the use of falsete and the [[gaitero]] style.<ref>{{cite book | last1=Schreiner | first1=Claus | title=Flamenco | date=1990 | publisher=Hal Leonard Corporation | isbn=978-1-57467-013-4 | url=https://books.google.com/books?id=C92FYvpZ_fwC&pg=PA61 }}</ref> In the line of purism, the poet [[Federico García Lorca]] and the composer [[Manuel de Falla]] had the idea of concurso de cante jondo in [[Granada]] in 1922.<ref>{{cite web|url=https://www.europasur.es/ocio/dia-grande-cante-jondo_0_1145285693.html|title=El día grande del cante 'jondo'|access-date=5 October 2019|author=Isabel Vargas|date=15 June 2017|website=Europa Sur|language=es}}</ref> Both artists conceived of flamenco as folklore, not as a scenic artistic genre; for this reason, they were concerned, since they believed that the massive triumph of flamenco would end its purest and deepest roots. To remedy this, they organized a cante jondo contest in which only amateurs could participate and in which festive cantes (such as cantiñas) were excluded, which Falla and Lorca did not consider jondos, but flamencos. The jury was chaired by Antonio Chacón, who at that time was the leading figure in cante. The winners were "El Tenazas", a retired professional cantaor from Morón de la Frontera, and Manuel Ortega, an eight-year-old boy from Seville who would go down in flamenco history as Manolo Caracol. The contest turned out to be a failure due to the scant echo it had and because Lorca and Falla did not know how to understand the professional character that flamenco already had at that time, striving in vain to seek a purity that never existed in an art that was characterized by mixture and the personal innovation of its creators. Apart from this failure, with the [[Generation of '27]], whose most eminent members were Andalusians and therefore knew the genre first-hand, the recognition of flamenco by intellectuals began. At that time, there were already flamenco recordings related to Christmas, which can be divided into two groups: the traditional flamenco carol and flamenco songs that adapt their lyrics to the Christmas theme. These cantes have been maintained to this day, the Zambomba Jerezana being spatially representative, declared an Asset of Intangible Cultural Interest by the Junta de Andalucía in December 2015. During the [[Spanish Civil War]], a large number of singers were exiled or died defending the [[Republic of spain|Republic]] and the humiliations to which they were being subjected by the National Party: [[Bando Nacional]]: [[Corruco de Algeciras]], [[Chaconcito]], [[El Carbonerillo]], [[El Chato De Las Ventas]], [[Manuel Vallejo|Vallejito]], [[Rita la Cantaora]], [[Angelillo]], [[Guerrita (cantaor)|Guerrita]] are some of them. In the postwar period and the first years of the [[Francoist Spain|Franco regime]], the world of flamenco was viewed with suspicion, as the authorities were not clear that this genre contributed to the national conscience. However, the regime soon ended up adopting flamenco as one of the quintessential Spanish cultural manifestations. The singers who have survived the war go from stars to almost outcasts, singing for the young men in the private rooms of the brothels in the center of Seville where they have to adapt to the whims of aristocrats, soldiers and businessmen who have become rich. In short, the period of the flamenco opera was open to creativity and comprised most of the flamenco repertoire. It was the Golden Age of this genre, with figures such as [[Antonio Chacón]], {{Ill|Manuel Vallejo|es|4=fr}}, [[Manuel Torre]], [[La Niña de los Peines]], [[Pepe Marchena]] and [[Manolo Caracol]]. === Academic study === Starting in the 1950s, abundant anthropological and musicological studies on flamenco began to be published. In 1954 Hispavox published the first ''Antología del Cante Flamenco'', a sound recording that was a great shock to its time, dominated by orchestrated cante and, consequently, mystified. In 1955, the Argentine intellectual Anselmo González Climent published an essay called ''Flamencología'', whose title he baptized the "set of knowledge, techniques, etc., on flamenco singing and dancing." This book dignified the study of flamenco by applying the academic methodology of musicology to it and served as the basis for subsequent studies on this genre.<ref>{{harv|Leblon|2003|p=103}}</ref> As a result, in 1956 the National Contest of Cante Jondo de Córdoba was organized and in 1958 the first flamencology chair was founded in Jerez de la Frontera, the oldest academic institution dedicated to the study, research, conservation, promotion and defense of the flamenco art. Likewise, in 1963 the Cordovan poet Ricardo Molina and the Sevillian cantaor [[Antonio Mairena]] published Alalimón Mundo y Formas del [[Cante flamenco]], which has become a must-have reference work.<ref>{{cite book | last1=Sturman | first1=Janet | title=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture | date=26 February 2019 | publisher=SAGE Publications | isbn=978-1-4833-1774-8 | url=https://books.google.com/books?id=9TuKDwAAQBAJ&pg=PA939 }}</ref> For a long time the Mairenistas postulates were considered practically unquestionable, until they found an answer in other authors who elaborated the "Andalusian thesis", which defended that flamenco was a genuinely Andalusian product, since it had been developed entirely in this region and because its styles basic ones derived from the folklore of Andalusia. They also maintained that the Andalusian gitanos had contributed decisively to their formation, highlighting the exceptional nature of flamenco among gypsy music and dances from other parts of Spain and Europe. The unification of the gitanos and Andalusian thesis has ended up being the most accepted today. In short, between the 1950s and 1970s, flamenco went from being a mere show to also becoming an object of study. === Flamenco protest during the Franco regime === Flamenco became one of the symbols of Spanish national identity during the [[Francoist Spain|Franco regime]], since the regime knew how to appropriate a folklore traditionally associated with Andalusia to promote national unity and attract tourism, constituting what was called national-flamenquismo. Hence, flamenco had long been seen as a reactionary or retrograde element. In the mid-60s and until the transition, cantadores who opposed the regime began to appear with the use of protest lyrics. These include: José Menese and lyricist Francisco Moreno Galván, [[Enrique Morente]], Manuel Gerena, [[El Lebrijano]], [[El Cabrero]], [[Lole y Manuel]], el Piki or Luis Marín, among many others.<ref>{{cite book | last1=Machin-Autenrieth | first1=Matthew | title=Flamenco, Regionalism and Musical Heritage in Southern Spain | date=28 July 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-13483-1 | url=https://books.google.com/books?id=w2XADAAAQBAJ&pg=PA27 }}</ref> In contrast to this conservatism with which it was associated during the Franco regime, flamenco suffered the influence of the wave of activism that also shook the university against the repression of the regime when university students came into contact with this art in the recitals that were held, for example, at the Colegio Mayor de San Juan Evangelista: "flamenco amateurs and professionals got involved with performances of a manifestly political nature. It was a kind of flamenco protest charged with protest, which meant censorship and repression for the flamenco activists". As the political transition progressed, the demands were deflated as flamenco inserted itself within the flows of globalized art. At the same time, this art was institutionalized until it reached the point that the [[Regional Government of Andalusia|Junta de Andalucía]] was attributed in 2007 "exclusive competence in matters of knowledge, conservation, research, training, promotion and dissemination". === Flamenco fusion === [[File:Reima-Nikkinen-1971.jpg|thumb|Finnish flamenco dancer Reima Nikkinen with an unidentified woman dancer in December 1971]] In the 1970s, there were airs of social and political change in Spain, and Spanish society was already quite influenced by various musical styles from the rest of Europe and the United States. There were also numerous singers who had grown up listening to [[Antonio Mairena]], [[Pepe Marchena]] and [[Manolo Caracol]]. The combination of both factors led to a revolutionary period called flamenco fusion.<ref>{{citation|title=Seville Flamenco Dance Museum 2014.}}</ref> The singer [[Rocío Jurado]] internationalized flamenco at the beginning of the 70s, replacing the bata de cola with evening dresses. Her facet in the "Fandangos de Huelva" and in the Alegrías was recognized internationally for her perfect voice [[tessitura]] in these genres. She used to be accompanied in her concerts by guitarists Enrique de Melchor and [[Tomatito]], not only at the national level but in countries like Colombia, Venezuela and Puerto Rico. The musical representative José Antonio Pulpón was a decisive character in that fusion, as he urged the cantaor Agujetas to collaborate with the Sevillian Andalusian rock group "[[Pata Negra]]", the most revolutionary couple since Antonio Chacón and [[Ramón Montoya]], initiating a new path for flamenco. It also fostered the artistic union between the virtuoso guitarist from Algeciras [[Paco de Lucía]] and the long-standing singer from the island [[Camarón de la Isla]], who gave a creative impulse to flamenco that would mean its definitive break with Mairena's conservatism. When both artists undertook their solo careers, Camarón became a mythical cantaor for his art and personality, with a legion of followers, while Paco de Lucía reconfigured the entire musical world of flamenco, opening up to new influences, such as Brazilian music, Arabic and jazz and introducing new musical instruments such as the Peruvian cajon, the transverse flute, etc. Other leading performers in this process of formal flamenco renewal were [[El Lebrijano|Juan Peña El Lebrijano]], who married flamenco with Andalusian music, and [[Enrique Morente]], who throughout his long artistic career has oscillated between the purism of his first recordings and the crossbreeding with rock, or [[Remedios Amaya]] from [[Triana, Seville|Triana]], cultivator of a unique style of [[Tango (flamenco)|tangos]] from Extremadura, and a wedge of purity in her cante make her part of this select group of established artists. Other singers with their own style include [[Cancanilla de Marbella]]. In 2011 this style became known in India thanks to [[María del Mar Fernández (singer)|María del Mar Fernández]], who acts in the video clip of the film You Live Once, entitled Señorita. The film was seen by more than 73 million viewers. === New flamenco === In the 1980s a new generation of flamenco artists emerged who had been influenced by the mythical cantaor Camarón, Paco de Lucía, Morente, etc. These artists were interested in popular urban music, which in those years was renewing the Spanish music scene, it was the time of the [[Movida madrileña]]. Among them are "[[Pata Negra]]", who fused flamenco with blues and rock, [[Ketama (band)|Ketama]], of pop and Cuban inspiration and Ray Heredia, creator of his own musical universe where flamenco occupies a central place.<ref>{{cite book | last1=Horn | first1=David | title=Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11: Genres: Europe | date=5 October 2017 | publisher=Bloomsbury Publishing USA | isbn=978-1-5013-2610-3 | url=https://books.google.com/books?id=WKc0DwAAQBAJ&pg=PA264 }}</ref> Also the recording company Nuevos Medios released many musicians under the label nuevo flamenco and this denomination has grouped musicians very different from each other like [[Rosario Flores]], daughter of [[Lola Flores]], or the renowned singer [[Malú]], niece of Paco de Lucía and daughter of Pepe de Lucía, who despite sympathizing with flamenco and keeping it in her discography has continued with her personal style. However, the fact that many of the interpreters of this new music are also renowned cantaores, in the case of [[José Mercé]], [[Diego el Cigala|El Cigala]], and others, has led to labeling everything they perform as flamenco, although the genre of their songs differs quite a bit from the classic flamenco. This has generated very different feelings, both for and against. Other contemporary artists of that moment were O'Funkillo and [[Ojos de Brujo]], Arcángel, [[Miguel Poveda]], [[Mayte Martín]], Marina Heredia, [[Estrella Morente]] or Manuel Lombo, etc. But the discussion between the difference of flamenco and [[new flamenco]] in Spain has just gained strength during since 2019 due to the success of new flamenco attracting the taste of the youngest Spanish fans but also in the international musical scene emphasizing the problem of how should we call this new musical genre mixed with flamenco. One of the artists who has reinvented flamenco is [[Rosalía (singer)|Rosalía]], an indisputable name on the international music scene. "Pienso en tu mirá", "Di mi nombre" or the song that catapulted her to fame, "Malamente", are a combination of styles that includes a flamenco/south Spain traditional musical base. Rosalía has broken the limits of this musical genre by embracing other urban rhythms, but has also created a lot of controversy about which genre is she using. The [[Catalonia|Catalan]] artist has been awarded several [[Latin Grammy Award|Latin Grammy]] Awards and [[MTV Video Music Awards]], which also, at just 30 years old, garners more than 40 million monthly listeners on [[Spotify]].<ref>{{cite book | last1=de Alba | first1=F.F. | last2=Garcés | first2=M.T. | title=Fashioning Spain: From Mantillas to Rosalía | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2021 | isbn=978-1-350-16928-9 | url=https://books.google.com/books?id=BwkmEAAAQBAJ&pg=PA153 | language=es | access-date=2025-08-16 | page=153}}</ref> But it is not the only successful case, the Granada-born [[Dellafuente]], [[C. Tangana]], [[MAKA]], RVFV, Demarco Flamenco, [[Maria Arnal|Maria Àrnal]] and Marcel Bagés, El Niño de Elche, [[Sílvia Pérez Cruz]]; Califato 3/4, Juanito Makandé, Soledad Morente, [[María José Llergo]] o [[Fuel Fandango]] are only a few of the new spanish musical scene that includes flamenco in their music. It seems that the Spanish music scene is experiencing a change in its music and new rhythms are re-emerging together with new artists who are experimenting to cover a wider audience that wants to maintain the closeness that flamenco has transmitted for decades. === Flamenco culture overseas === The state of New Mexico, located in the southwest of the United States, maintains a strong identity with flamenco culture. The [[University of New Mexico]] located in [[Albuquerque]] offers a graduate degree program in flamenco. Flamenco performances are widespread in the Albuquerque and [[Santa Fe, New Mexico|Santa Fe]] communities, with the National institute of Flamenco sponsoring an annual festival, as well as a variety of professional flamenco performances offered at various locales. Emmy Grimm, known by her stage name [http://www.emiarteflamenco.com/ La Emi] is a professional flamenco dancer and native to New Mexico who performs as well as teaches flamenco in Santa Fe. She continues studying her art by traveling to Spain to work intensively with Carmela Greco and La Popi, as well as José Galván, Juana Amaya, Yolanda Heredia, Ivan Vargas Heredia, Torombo and Rocio Alcaide Ruiz.<ref>{{cite book | last=Montaño | first=Mary Caroline | title=Tradiciones Nuevomexicanas: Hispano Arts and Culture of New Mexico | publisher=University of New Mexico Press | date=2001 | isbn=978-0-8263-2136-7 | url=https://books.google.com/books?id=atVLm51yPrgC&pg=PA212 | access-date=2025-08-16 | page=}}</ref> ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] hzdftbf05lhzc7mgm4iabiq896q5dwx 0 90623 380785 374715 2026-05-26T02:07:46Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380785 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga: نم) پروٽو سلوڪ | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] • [[ماسڪو اوبلاسٽ]] • [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] • [[ماري ايل|جمهوريه ماري ايل]] [[چوواشيا|جمهوريه چوواشيا]] • [[تاتارستان|جمهوريه تاتارستان]] • [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[آستراخان اوبلاسٽ]] • [[ڪالميڪيا|جمهوريه ڪالميڪيا]] • [[ڪوسٽروما اوبلاسٽ]] • [[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ]] • [[اليانووسڪ اوبلاسٽ|اُليانووسڪ اوبلاسٽ]] • [[آئيوانووو اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاست|وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي | length = 3531 ڪلوميٽر | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آستراخان (بيسن جي ماپ: 13,91,271 چورس ڪلوميٽر) | discharge1_min = 5000 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن | discharge1_avg = 8060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ 8103 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ [[وولگا ڊيلٽا]] 111 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge1_max = 48500 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن | source1 = | source1_location = والڊائي ٽڪريون , [[ٽوير اوبلاسٽ]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = 228 ميٽر<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪيسپيئن سمنڊ]] | mouth_location = [[آستراخان اوبلاسٽ]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = 28 ميٽر | progression = | river_system = | basin_size = 13,60,000 چورس ڪلوميٽر 14,04,108 چورس ڪلوميٽر | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ (بيسن جي ماپ: 13,59,397 چورس ڪلوميٽر) | discharge2_min = 5090 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge2_avg = 8150 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge2_max = 48,450 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge3_location = سمارا (بيسن جي ماپ: 12,18,995 چورس ڪلوميٽر) | discharge3_avg = 7,680 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge4_location = نزني نووگوروڊ (بيسن جي ماپ: 4,97,637 چورس ڪلوميٽر) | discharge4_avg = 2,940 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> 2,806 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> ياروسلاول (بيسن جي ماپ: 153658 چورس ڪلوميٽر): 1,008 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> رائبنسک (بيسن جي ماپ: 125120 چورس ڪلوميٽر): 993 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge5_location = ٽوير (بيسن جي ماپ: 24,659 چورس ڪلوميٽر) | discharge5_avg = 176 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> 186 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' ([[روسي ٻولي|روسي]]: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، [[روس]] ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪيسپين سمنڊ]] ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه <small>3,531</small> ڪلوميٽر (<small>2,194</small> ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا <small>13,60,000</small> چورس ڪلوميٽر (<small>5,30,000</small> چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، <small>8,000</small> ۽ <small>8,500</small> ڪيوبڪ ميٽر (<small>2,80,000</small> ۽ <small>3,00,000</small> ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي وڏي پيماني تي روس جي قومي درياهه طور سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، [[ماسڪو]] سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپين سمنڊ]] ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاوڪ لفظ "vòlga" 'نم' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاوڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага, نمي; بلغاريا; سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها "نمي) وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'نم' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب "نم" آهي. هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رس). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو [[سنڌو درياھ|سنڌو درياهه]] جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ [[هيروڊوٽس]] وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==جاگرافي== وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|رات جو ساراتوف پل، [[ساراتوف اوبلاسٽ|ساراتوف اوبلاست]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|اسٽارٽسا جي ويجهو مٿئين وولگا، 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|بين الاقوامي خلائي اسٽيشن تان وولگا ڊيلٽا جو نظارو]] وولگا [[يُورَپ|يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياهه آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ جو علائقو تقريبن مڪمل طور تي روس جي اندر آهي. جيتوڻيڪ روس ۾ سڀ کان ڊگهو درياهه اوب-ارٽيش ندي نظام آهي. اهو ڪيسپين سمنڊ جي بند بيسن سان تعلق رکي ٿو. بند بيسن ۾ وهندڙ سڀ کان ڊگهو درياهه آهي. وولگا جو ذريعو [[ٽوير اوبلاسٽ|ٽوير اوبلاست]] ۾ وولگوورخووي ڳوٺ ۾ آهي. [[ماسڪو]] جي اتر اولهه ۾ سمنڊ جي سطح کان 225 ميٽر (738 فوٽ) مٿي ۽ [[سينٽ پيٽرسبرگ]] کان تقريباً <small>320</small> ڪلوميٽر (<small>200</small> ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ والڊائي ٽڪرين ۾ اڀري ٿو. وولگا اوڀر طرف ڍنڍ اسٽرز، ٽور، ڊبنا، رائبنسک، ياروسلاول، نزني نوگوروڊ ۽ قازان کان گذري ٿو. اتان کان اهو ڏکڻ طرف موڙ ڪري ٿو ۽ يوليانووسڪ، ٽولياٽِي، سمارا، سراتوف ۽ وولگوگراڊ مان وهندو آهي ۽ سمنڊ جي سطح کان 28 ميٽر (92 فوٽ) هيٺ آسٽرخان کان هيٺ ڪيسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. وولگا ۾ ڪيتريون ئي معاون نديون آهن. سڀ کان اهم ڪاما، اوڪا، ويٽلوگا ۽ سورا. وولگا ۽ ان جون شاخون وولگا نديءَ جو نظام ٺاهين ٿيون, جيڪو لڳ ڀڳ <small>13,50,000</small> چورس ڪلوميٽر (<small>5,20,000</small> چورس ميل) جي ايراضيءَ مان وهي ٿو. اهو روس جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري حصي ۾ وهندو آهي. وولگا ڊيلٽا جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 160 ڪلوميٽر (99 ميل) آهي ۽ ان ۾ 500 چينل ۽ ننڍا نديون شامل آهن. يورپ ۾ سڀ کان وڏو درياهه, اهو روس ۾ واحد جڳهه آهي جتي پيليڪن، فليمنگو ۽ لوٽس ملي سگهن ٿا. وولگا هر سال ٽن مهينن تائين پنهنجي ڊيگهه جو گهڻو حصو منجمد رهي ٿو. وولگا اولهاهين روس جي گهڻي حصي کي پاڻي ڏئي ٿو. ان جا ڪيترائي وڏا ذخيرا آبپاشي ۽ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور فراهم ڪن ٿا. ماسڪو ڪينال، وولگا-ڊان ڪينال ۽ وولگا-بالٽڪ واٽر وي ماسڪو کي اڇي سمنڊ، بالٽڪ سمنڊ، ڪيسپين سمنڊ، ازوف سمنڊ ۽ ڪاري سمنڊ سان ڳنڍيندڙ نيويگيبل واٽر وي ٺاهين ٿا. ڪيميائي آلودگي جي اعليٰ سطح درياءَ ۽ ان جي رهائش کي خراب طور تي متاثر ڪيو آهي.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> زرخيز درياءَ جي وادي ڪڻڪ ۽ ٻيون زرعي پيداوار ۽ ان ۾ ڪيتريون ئي معدني دولت پڻ آهي. وولگا وادي تي هڪ اهم پيٽروليم صنعت جو مرڪز آهي. ٻين وسيلن ۾ قدرتي گئس، لوڻ ۽ پوٽاش شامل آهن. وولگا ڊيلٽا ۽ ڪيسپين سمنڊ مڇي مارڻ جا ميدان آهن. === سنگم (هيٺئين وهڪري کان مٿي واري وهڪري تائين) === [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|اسٽاروووزسڪي پل - [[ٽوير اوبلاسٽ|ٽوير اوبلاست]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|وولگا هائيڊرو اليڪٽرڪ اسٽيشن]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|[[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ|نزني نوگوروڊ]] ۾ اوڪا (کاٻي پاسي) ۽ وولگا جو سنگم]] * اختابو (وولارزسڪي جي ويجهو)، هڪ تقسيم ڪندڙ * بالشوائي ارجيز (وولسڪ جي ويجهو) * سمارا ([[سمارا اوبلاسٽ|سامارا اوبلاست]] ۾) * ڪاما (ڪازان جي ڏکڻ) * قازانڪا (قازان ۾) * سوويگا (اولهه قازان) * ويٽلوگا (ڪوزموڊيميانسڪ جي ويجهو) * سورا (واسيلسرسڪ ۾) * کيرزينٽس (ليسڪووو جي ويجهو) * اوڪا ([[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ|نزني نوگوروڊ]] ۾) * ازولا (بلخنا جي ويجهو) * اونڌا (يورويٽس جي ويجهو) * ڪوسٽروما ([[ڪوسٽروما اوبلاسٽ|ڪوسٽروما]] ۾) * ڪوٽوروسل ([[ياروسلاول اوبلاسٽ|ياروسلاو]] ۾) * شيڪسينا (چيريپو ويٽس ۾) * مولوگا (ويسگنسک جي ويجهو) * ڪاشينڪا (ڪليزين جي ويجهو) * نيرل (ڪليزين جي ويجهو) * ميڊويدتسا ([[ڪيمرووو اوبلاسٽ|ڪيمروو]] جي ويجهو) * ڊبنا (ڊبنا ۾) * شوشا (ڪوناڪوو جي ويجهو) * ٽويرٽسا ([[ٽوير اوبلاسٽ|ٽوير اوبلاست]] ۾) * وازوزا (زيوبٽسو ۾) * سيلزهارووڪا (سيلزهاروو ۾) ==== آبي ذخيرا (لاڙ کان مٿي تائين) ==== * سوويت دور ۾ وولگا تي ڪيترائي وڏا هائيڊرو اليڪٽرڪ ذخيرا تعمير ڪيا ويا. اهي آهن: * وولگوگراڊ ذخيرو * ساراٽوف ذخيرو * ڪوئبيشيف ذخيرو - مٿاڇري جي لحاظ کان يورپ ۾ سڀ کان وڏو * چيبوڪسري ذخيرو * گورڪي ذخيرو * ريبنسک ذخيرو * يوگليچ ذخيرو * ايوانڪوو ذخيرو ==== وولگا جي ڪنارن تي سڀ کان وڏا شهر ==== * قازان * نزني نووگوروڊ * سمارا * وولگوگراڊ * سراتوف * ٽولياٽِي * ياروسلاوِل * آسٽراخان * اوليانووسک * چيبوڪسري * ٽيور ==== وولگا جي پار پل ==== * ڪوسٽروما ريل پل === انساني تاريخ === [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|ڪيتريون ئي آرٿوڊوڪس مزارون ۽ خانقاهون وولگا نديءَ جي ڪناري تي واقع آهن.]] وولگا-اوڪا علائقو گهٽ ۾ گهٽ 9,000 سالن کان قبضو ڪري رهيو آهي ۽ هڏن ۽ سينگار جي صنعت کي سهارو ڏنو ته جيئن هڏن جا تير، نيزا، خنجر ۽ شڪاري چاقو پيدا ٿين. ٺاهيندڙن مقامي ڪوارٽز ۽ درآمد ٿيل چقمق پڻ استعمال ڪيا. <ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> ڪلاسيڪل قديم دور ۾ وولگا ڪاڪيشين اسٽيپ ۾ سميرينز ۽ ڪيسپين اسٽيپ ۾ سٿينز جي علائقن جي وچ ۾ حد ٺاهي. سٿينز جي اولهه ڏانهن لڏپلاڻ ۽ سميرينز کي بي دخل ڪرڻ کان پوءِ، وولگا پونٽڪ ۽ ڪيسپين اسٽيپس ۾ سٿينز ۽ ڪيسپين ۽ ٽرانسڪيپين اسٽيپس ۾ مسجيٽا جي علائقن جي وچ ۾ حد بڻجي وئي. ڇهين ۽ اٺين صدي جي وچ ۾، الانس وچين وولگا علائقي ۾ ۽ روس جي ڏاکڻي علائقي جي پونٽڪ-ڪيپين اسٽيپس ۾ آباد ٿيا.<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> وولگا جي چوڌاري وارو علائقو پهرين صدي عيسوي ۾ سلاو قبيلن وائيٽچ ۽ بوزان، فنو-يوگرڪ، اسڪينڊينيوين، بالٽڪ، هن ۽ ترڪ ماڻهن (تاتار، ڪپچڪ، خزار) پاران آباد ڪيو ويو هو، جنهن سٿين جي جاءِ ورتي. <ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref> ان کان علاوه، درياهه بازنطيني ماڻهن جي واپار ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. قديم عالم ٽالمي آف اليگزينڊرريا پنهنجي جاگرافي (ڪتاب 5، باب 8، ايشيا جو ٻيو نقشو) ۾ هيٺين وولگا جو ذڪر ڪري ٿو. هو ان کي "را" سڏي ٿو، جيڪو درياءَ جو سٿين نالو هو. ٽالمي جو خيال هو ته ڊان ۽ وولگا ساڳي مٿئين شاخ شيئر ڪندا هئا، جيڪا هائپربورين جبلن مان وهندي هئي. ٻي ۽ پنجين صدي جي وچ ۾ بالٽڪ ماڻهو اڄ جي يورپي روس ۾ تمام گهڻا پکڙيل هئا. بالٽڪ ماڻهو سوز ندي کان اڄ جي ماسڪو تائين پکڙيل هئا ۽ اڄ جي مرڪزي روس جو گهڻو حصو ڍڪيندا هئا ۽ اوڀر سلاو سان ملائي ويندا هئا.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> مغربي روس ۽ وولگا نديءَ جي چوڌاري روسي نسل, ٻين قبيلن سان گڏ، بوزان ۽ وِتياچي جي اوڀر سلاويڪ قبيلي مان تمام گهڻي حد تائين ترقي ڪئي. وِتياچي اصل ۾ اوڪا نديءَ تي مرڪوز هئا.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> ان کان علاوه، روس ۾ ڪيترائي علائقا سلاوڪ بوزان قبيلي سان ڳنڍيل آهن، مثال طور اورينبرگ اوبلاست ۾ سريڊني بوزان، آسترخان اوبلاست ۾ بوزان ندي. <ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> بوزان ايران جي نيشاپور ۾ هڪ ڳوٺ پڻ آهي. اٺين صدي جي آخر ۾ روسي رياست رسڪي ڪاگنيٽ مختلف اتر ۽ مشرقي ذريعن ۾ درج ٿيل آهي. وولگا روس جي خگانيٽ ثقافت جي مکيه دريائن مان هڪ هئي. بعد ۾، درياءَ جي بيسن ايشيا کان يورپ تائين ماڻهن جي حرڪت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. وولگا بلغاريا جي هڪ طاقتور سياست هڪ ڀيرو اتي ترقي ڪئي جتي ڪاما وولگا ۾ شامل ٿئي ٿي. جڏهن ته خزريا درياءَ جي هيٺين حصن تي ڪنٽرول ڪن ٿا. وولگا جا شهر جهڙوڪ اتيل، ساڪسين، يا سرائي وچئين دور جي دنيا جي وڏن شهرن مان هئا. درياهه اسڪينڊينيويا ۽ فنلينڊ جي علائقن کي مختلف سلاو قبيلن ۽ ترڪ، جرمن، فنڪ ۽ پراڻي روس جي ٻين ماڻهن سان ۽ وولگا بلغاريا کي خزريا، فارس ۽ عرب دنيا سان ڳنڍيندڙ هڪ اهم واپاري رستي طور ڪم ڪيو. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|اليا يفيمووچ ريپن جي 1870-1873 جي مصوري "وولگا تي بارج هولرز" (وولگا تي جهاز ڇڪڻ وارا)]] خزارن جي جاءِ تي ڪيپچڪس، ڪيمڪس ۽ منگول آيا، جن وولگا جي هيٺين پهچ ۾ گولڊن هارڊ سلطنت (<small>Golden</small> <small>Hordes</small>) قائم ڪيا. بعد ۾ انهن جي سلطنت قازان جي خانيٽ ۽ آسٽراخان جي خانيٽ ۾ ورهائجي وئي. ٻنهي کي 16هين صدي جي روسو-قازان جنگين دوران روسين فتح ڪيو. وولگا لاءِ روسي ماڻهن جو گهرو احساس قومي ثقافت ۽ ادب ۾ گونجندو آهي. 12هين صدي جي "لي آف ايگور" جي مهم کان شروع ٿي.<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> "وولگا بوٽ مين جو گيت" روس جي قومي درياءَ لاءِ وقف ڪيل ڪيترن ئي گيتن مان هڪ آهي. سوويت يونين دور جي ڊيمن جي تعمير ۾ اڪثر ڪري وڏي تعداد ۾ ماڻهن جي جبري آبادڪاري ۽ انهي سان گڏ انهن جي تاريخي ورثي جي تباهي شامل هئي. مثال طور مولوگا شهر کي ريبنسڪ رزروائر (ان وقت دنيا جي سڀ کان وڏي مصنوعي ڍنڍ) جي تعمير جي مقصد لاءِ ٻوڏ ۾ ٻوڙيو ويو هو. يوگليچ رزروائر جي تعمير ڪيترن ئي خانقاهن, عمارتون 15 هين ۽ 16 هين صدي جون هيون, جي ٻوڏ جو سبب بڻيو. اهڙين حالتن ۾ ماحولياتي ۽ ثقافتي نقصان اڪثر ڪري ڪنهن به معاشي فائدي کي متوازن ڪري ڇڏيندو هو.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ==== 20 هين صدي جا تڪرار ==== {{Main|اسٽالن گراڊ جي جنگ|قازان آپريشن}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|سوويت ميرين وولگا نديءَ جي ڪناري تي حملو ڪري رهيا آهن. ]] روسي خانہ جنگي دوران ٻنهي پاسن وولگا تي جنگي جهاز بيهاريا. 1918 ۾ ريڊ روسي (Red Army) "وولگا فلوٽلا" وائيٽ روسين (Whites) کي اوڀر طرف, قازان ۾ وچين وولگا کان ڪاما تائين ۽ آخرڪار بلايا تي اوفا تائين هلائڻ ۾ حصو ورتو.<ref>[[Brian Pearce]], [https://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> خانه جنگي دوران [[جوزف اسٽالن]] وولگا ۾ هڪ ٻيڙي تي ڪيترن ئي فوجي ماهرن کي قيد ڪرڻ جو حڪم ڏنو ۽ هڪ سچل جيل جو ٻڏڻ جنهن ۾ آفيسر مارجي ويا.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> ٻي عالمي جنگ دوران وولگا جي وڏي موڙ تي شهر, جيڪو هن وقت وولگوگراڊ جي نالي سان مشهور آهي, اسٽالنگراڊ جي جنگ, ممڪن طور تي انساني تاريخ جي سڀ کان خونريز جنگ, ڏٺي. جنهن ۾ [[سوويت يونين]] ۽ جرمن فوجون درياءَ تائين رسائي لاءِ هڪ تعطل واري جنگ ۾ بند هيون. وولگا مرڪزي روس ۽ [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪيسپين سمنڊ]] جي وچ ۾ هڪ اهم ٽرانسپورٽ رستو هو ۽ اڃا تائين آهي جيڪو ابشيرون جزيره نما جي تيل جي شعبن تائين رسائي فراهم ڪري ٿو. [[هٽلر]] مستقبل جي جرمن فتحن کي باهه ڏيڻ لاءِ [[آذربائيجان]] جي تيل جي ميدانن تائين رسائي استعمال ڪرڻ جو منصوبو ٺاهيو. ان کان علاوه جيڪو به درياهه جي ٻنهي پاسن تي قبضو ڪري سگهي ٿو، درياهه کان ٻاهر دشمن جي قلعي کي شڪست ڏيڻ لاءِ, اهو درياهه جي پار فوجون منتقل ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> درياهه کي کڻي هٽلر جو جرمني روس جي اترئين حصي ۾ سامان، بندوقون ۽ ماڻهو منتقل ڪرڻ جي قابل هوندو. ساڳئي وقت [[جرمني]] سوويت يونين پاران هن ٽرانسپورٽ رستي کي مستقل طور تي رد ڪري سگهي ٿو. فارسي ڪوريڊور ذريعي تيل ۽ سپلاءِ تائين ان جي رسائي کي روڪي ٿو. انهي سبب لاءِ درياهه جي ڪناري کان ٻئي پاسي کي هٽائڻ جي ڪوشش ۾ ڪيترائي ايمفيبيئس فوجي حملا ڪيا ويا. انهن جنگين ۾ سوويت يونين مکيه جارحاڻي طرف هو. جڏهن ته جرمن فوجن وڌيڪ دفاعي موقف استعمال ڪيو. جيتوڻيڪ گهڻو ڪري ويڙهه ويجهي جنگ هئي ڪو به واضح جارحاڻي يا دفاعي طرف نه هو. ==نسلي گروهه== [[File:Молодецкий курган осенью.jpg|thumb|زِگولي جبلن ۾ وولگا]] وولگا نديءَ تي ڪيتريون ئي مختلف قومون رهنديون هيون, جن ۾ ڪيتريون ئي مشرقي سلاو وياتچي قبيلا هيون, جن جديد روسين جي ترقي ۾ فيصلو ڪندڙ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite news |url=https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia {{!}} Study.com |work=Study.com |access-date=13 October 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826183019/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=26 August 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Mikhail. |first=Zhirohov |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> مٿئين وولگا جي ڪناري تي پهرين رڪارڊ ٿيل ماڻهن ۾ فنڪ ماري (<small>Мари</small>) ۽ مريا (<small>Мäрӹ</small>) ماڻهو به شامل هئا. جتي وولگا ميدانن مان وهندو آهي, اهو علائقو 200 ق.م. کان ايراني سرماتين ماڻهن پاران پڻ آباد هو.<ref>{{Cite web |url=https://www.slavorum.org/noble-sarmatian-grave-discovered-in-russia/ |title=Noble Sarmatian Grave Discovered In Russia |last=Bašić |first=Marko |date=14 May 2015 |website=Slavorum |language=en-US |access-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328082047/https://www.slavorum.org/noble-sarmatian-grave-discovered-in-russia/ |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=Tim. |first=McNeese |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14 |oclc=56535045}}</ref> قديم زماني کان وٺي ("روس رياست" جي ترقي کان به اڳ) وولگا ندي هڪ اهم واپاري رستو هو, جتي نه رڳو [[سلاو]]، [[ترڪ قوم|ترڪ]] ۽ فنڪ ماڻهو رهندا هئا, پر اهو پڻ جتي [[وچ اوڀر]] جي عرب دنيا واپار ذريعي نارڊڪ ملڪن جي ورانگين ماڻهن سان ملي.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/world/when-the-arabs-met-the-vikings-new-discovery-suggests-ancient-links-1.125718 |title=When the Arabs met the Vikings: New discovery suggests ancient links |website=The National |date=6 May 2015 |language=en |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525021237/https://www.thenational.ae/world/when-the-arabs-met-the-vikings-new-discovery-suggests-ancient-links-1.125718 |archive-date=25 May 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/the-volga-trade-route/ |title=The Volga Trade Route |website=www.pbs.org |date=7 February 2013 |language=en-US |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523220533/https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/the-volga-trade-route/ |archive-date=23 May 2019 |url-status=live}}</ref> 8 هين ۽ 9 هين صدي ۾, نوآباديات ڪيوان روس کان شروع ٿي. ڪيوان روس کان سلاو عيسائيت کي مٿئين وولگا ۾ آندو ۽ غير سلاو مقامي ماڻهن جو هڪ حصو عيسائيت کي اختيار ڪيو ۽ آهستي آهستي اوڀر سلاو بڻجي ويو. باقي ماري ماڻهن اوڀر ۾ تمام گهڻي اندرئين علائقي ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي. ڪيترن ئي صدين دوران سلاو مقامي فنڪ آبادي, جهڙوڪ ميريا، ميشچيرا ۽ موروما ماڻهو کي پاڻ ۾ ملائي ورتو. وولگا فنڪ نسل جي بچيل ماڻهن ۾ وچ وولگا جا ماريس، ايرزيا ۽ موڪش شامل آهن. ان کان علاوه خزر ۽ بلغاري ماڻهو وولگا نديءَ جي بيسن جي مٿئين، وچين ۽ هيٺين حصي ۾ آباد هئا.<ref>{{Cite news |url=http://learnrussianlanguage.net/unique-history-of-volga-river-that-you-need-to-know |title=Unique History of Volga River That You Need to Know - Learn Russian Language |date=30 June 2018 |work=Learn Russian Language |access-date=13 October 2018 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013211616/http://learnrussianlanguage.net/unique-history-of-volga-river-that-you-need-to-know |archive-date=13 October 2018 |url-status=live}}</ref> هُن کان علاوه, ابتدائي ترڪ قبيلا 7 صدي ۾ پهتا ۽ وچين ۽ هيٺين وولگا تي ڪجهه فنو-يوگرڪ ۽ هند-يورپي آبادي کي پاڻ ۾ ملائي ورتو. ترڪ عيسائي چواش ۽ مسلم وولگا تاتار وچين دور جي وولگا بلغاريا جي آبادي جا اولاد آهن. هڪ ٻيو ترڪ گروپ, نوگائي, اڳ ۾ هيٺين وولگا ميدانن ۾ آباد هو. وولگا علائقو هڪ جرمن اقليتي گروهه، وولگا جرمنن جو گهر آهي. ڪيٿرائن دي گريٽ 1763 ۾ هڪ منشور جاري ڪيو, جن ۾ سڀني پرڏيهين کي اچڻ ۽ علائقي کي آباد ڪرڻ جي دعوت ڏني هئي. انهن کي ائين ڪرڻ لاءِ ڪيتريون ئي ترغيبون ڏنيون هيون.<ref>{{Cite web |title=Catherine's Manifesto 1763 |url=https://www.norkarussia.info/catherines-manifesto-1763.html |access-date=18 March 2021 |website=NORKA |language=en |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304221905/https://www.norkarussia.info/catherines-manifesto-1763.html |url-status=live }}</ref>اهو جزوي طور تي علائقي کي ترقي ڏيڻ لاءِ, پر اوڀر ۾ روسين ۽ منگولن جي وچ ۾ هڪ بفر زون فراهم ڪرڻ لاءِ هو.<ref>{{Cite book |last=Egan |first=Timothy |title=The Worst Hard Time |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2006 |isbn=9780618346974 |pages=63}}</ref> جرمن علائقن ۾ حالتن جي ڪري, جرمنن وڏي تعداد ۾ جواب ڏنو. سوويت يونين جي تحت علائقي جو هڪ ٽڪرو وولگا جرمن خودمختيار سوويت سوشلسٽ جمهوريه ۾ تبديل ڪيو ويو. <small>22</small> جون <small>1941</small> تي, [[هٽلر]] جرمن-سوويت جنگ شروع ڪئي. <small>28</small> آگسٽ 1941 تي, اسٽالن يو ايس ايس آر جي سپريم سوويت جي پريزيڊيم کي 'وولگا علائقي ۾ رهندڙ جرمنن جي آبادڪاري' تي هڪ فرمان منظور ڪرايو. تقريبن <small>4,00,000</small> باقي وولگا جرمنن تي اجتماعي تعاون جو الزام لڳايو ويو. انهن کي [[سائبيريا]] ۽ [[وچ ايشيا]] ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو ۽ 'ليبر آرمي' (Трудармия) جي مزدور ڪئمپن ۾ مجبور ڪيو ويو. انهن مان هزارين مري ويا, گهڻا روسي جرمن (مرد ۽ عورتون) آڪٽوبر 1942 ۽ ڊسمبر 1943 جي وچ ۾ 'جبري طور تي' هئا. 1964 ۾. انهن کي سرڪاري طور تي تعاون جي الزام کان آزاد ڪيو ويو. جيتوڻيڪ پابندين سان. 1964 خروشچوف دور جي خاتمي جي نشاندهي ڪئي. جيڪو اسٽالن جي موت کان پوءِ 1953 ۾ شروع ٿيو هو. ٿڌ جو دور لڳ ڀڳ 1956 کان آڪٽوبر 1964 تائين رهيو. 1972 ۾ سفر جي آزادي ڏني وئي. وولگا ڏانهن واپسي جي اجازت ڏني وئي. پر واضح طور تي جلاوطني کان اڳ آباد ٿيل آباديءَ ڏانهن نه. اهو صرف سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ ممڪن ٿيو.<ref>[https://de.rbth.com/lifestyle/85876-wie-leben-russlanddeutsche-heute-wolga ''Wie leben die Russlanddeutschen heute an den Ufern der Wolga?'']{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (7 February 2022)</ref> == جهاز راني == وولگا, جوزف اسٽالن جي صنعتي ٿيڻ جي سالن دوران وڏن ڊيمن جي تعمير سان جهاز راني جي مقصدن لاءِ وسيع ڪيو ويو, روس ۾ اندروني شپنگ ۽ ٽرانسپورٽ لاءِ وڏي اهميت رکي ٿو. درياءَ ۾ سڀني ڊيمن کي وڏن (ٻٽي) جهازن جي تالان (locks) سان ليس ڪيو ويو آهي ته جيئن وڏي ماپ جا جهاز ڪيسپين سمنڊ کان درياهه جي اپ اسٽريم ڇيڙي تائين سفر ڪري سگهن. درياهه ڊان ۽ ڪاري سمنڊ سان رابطا وولگا-ڊان ڪينال ذريعي ممڪن آهن. اتر جي ڍنڍن (لڪ لاڊوگا، ڍنڍ اونيگا)، سينٽ پيٽرسبرگ ۽ بالٽڪ سمنڊ سان رابطا وولگا-بالٽڪ واٽر وي ذريعي ممڪن آهن ۽ ماسڪو سان واپار ماسڪو ڪينال ذريعي ٿيو آهي جيڪو وولگا ۽ ماسڪوا ندي کي ڳنڍي ٿو. هي انفراسٽرڪچر نسبتاً وڏي پيماني تي جهازن لاءِ ٺاهيو ويو آهي (وولگا تي 290 x 30 ميٽر (951 فوٽ × 98 فوٽ) جي تالا جي ماپ, ڪجهه ٻين دريائن ۽ واهن تي ٿورو ننڍو) ۽ اهو ڪيترن ئي هزارين ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي. اڳ ۾ ڪيتريون ئي سرڪاري (هاڻي گهڻو ڪري خانگي) ڪمپنيون درياءَ تي مسافر ۽ ڪارگو جهاز هلائينديون آهن. وولگو ٽينڪر (200 کان وڌيڪ پيٽروليم ٽينڪرن سان) انهن مان هڪ آهي. سوويت دور ۾ (جديد دور تائين) اناج ۽ تيل وولگا تي منتقل ٿيندڙ سڀ کان وڏي ڪارگو برآمدات مان هڪ رهيو آهي.<ref>{{Cite journal |doi=10.1016/S1353-2561(01)00050-0 |title=Prediction of the Dispersal of Oil Transport in the Caspian Sea Resulting from a Continuous Release |year=2000 |last1=Korotenko |first1=K. A. |last2=Mamedov |first2=R. M. |last3=Mooers |first3=C. N. K. |journal=Spill Science & Technology Bulletin |volume=6 |issue=5–6 |pages=323}}</ref> تازو تائين روسي پاڻي جي رستن تائين رسائي تمام محدود پيماني تي پرڏيهي جهازن کي ڏني وئي هئي. يورپي يونين ۽ روس جي وچ ۾ وڌندڙ رابطن روسي اندروني پاڻي جي رستن تائين رسائي جي حوالي سان نئين پاليسين جو سبب بڻيا آهن.<ref>{{cite web |url=http://www.noordersoft.com/indexen.html |title=NoorderSoft Waterways Database |publisher=Noordersoft.com |access-date=11 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051109123915/http://www.noordersoft.com/indexen.html |archive-date=9 November 2005}}</ref> <gallery widths="200" heights="160"> File:Volgograd. River Station P8080529 2200.jpg|وولگوگراڊ ۾ وولگا ندي File:Utes step raz2.jpg|وولگا جا ڪنارا ڪٿي جبل آهن. File:Rybinsk Reservoir. Cruise ship Maksim Litvinov P5213234 2200.jpg|alt=|وولگا تي ڪروز جهاز </gallery> ==سيٽلائيٽ تصويرون== <gallery widths="200" heights="200"> File:Volgograd 44.67670E 48.66724N.jpg|خلا مان درياءَ ۽ [[وولگوگراڊ]] جو نظارو File:Volga-river-delta-terra-modis-2010-07-17-750-UTC.jpg|وولگا نديءَ جو ڊيلٽا. <small>ٽيرا/موڊس ([[Terra (satellite)|Terra]]/[[Moderate-Resolution Imaging Spectroradiometer|MODIS]]). 12-07-2010</small> File:Volga.A2002137.0745.250m.jpg|ٽيرا/موڊس، 2002-05-17<gallery widths="200" heights="200"> File:Volgograd_44.67670E_48.66724N.jpg|ٽيرا/موڊس، 2001-10-10. File:Volga-river-delta-terra-modis-2010-07-17-750-UTC.jpg|وولگا نديءَ جو ڊيلٽا، <small>ٽيرا/موڊس ([[Terra (satellite)|Terra]]/[[Moderate-Resolution Imaging Spectroradiometer|MODIS]]). 12-07-2010</small>. File:Volga.A2002137.0745.250m.jpg|Terra/MODIS, 2002-05-17. File:Volga.250m.jpg|Terra/MODIS, 2001-10-10. </gallery> File:Volga.250m.jpg|Terra/MODIS, 2001-10-10. </gallery> ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. ===ادب=== * ڊوِري کان سواءِ، طوفان - روسي ڊراما نگار اليگزينڊر اوسترووسڪي جو ڊرامو * ٻيلن ۾، ٽڪرين تي - پاول ميلنيڪوف جو ناول * يگور بوليچوف ۽ ٻيا، دوستيگايف ۽ ٻيا - [[ميڪسم گورڪي]] جو ڊرامو * "فاصلي کان پوءِ فاصلو" - اليگزينڊر ٽوارڊوسڪي جي نظم * "وولگا تي" - نڪولائي نيڪراسوف جي هڪ نظم * "وولگا ۽ وازوزا" - ساموئيل مارشڪ جي هڪ نظم * دي پريپيس - ايوان گونچاروف جو هڪ ناول * وولگا سي گنگا - هندي ٻولي جي ليکڪ راهول سنڪرتيان جو هڪ ناول. ===سينيما=== * وولگا-وولگا (1938) - گريگوري اليگزينڊروف پاران هدايت ڪيل هڪ سوويت ڪاميڊي فلم * ايڪيٽيرينا وورونينا (1957) - ايسيڊور ايننسڪي پاران هدايت ڪيل سوويت ڊراما فلم * دي برج اِز بلٽ (1965) - اوليگ ايفريموف ۽ گيوريل ايگيازروف پاران سراتوف ۾ وولگا تي هڪ روڊ پل جي تعمير بابت هڪ سوويت فلم * هڪ ظالم رومانس (1984) - ايلڊر ريازانوف پاران هدايت ڪيل رومانوي ڊراما * اليڪشن ڊي (2007) - اوليگ فومين پاران هدايت ڪيل روسي مزاحيه فلم ===موسيقي=== * "دي سونگ آف دي وولگا بوٽ مين" ===ويڊيو گيم=== * ميٽرو ايڪسوڊس - وولگا راند جي مکيه سطحن مان هڪ آهي. ==پڻ ڏسو== * [[ينيسي دریاھہ|ينيسي ندي]] * [[لئنا ندي]] * [[يورال ندي]] * [[ڍنڍ بيڪال]] * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] * ڪيسپين ڊپريشن * روس جي دريائن جي فهرست ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707172425/http://as-volga.com/ |date=2011-07-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707172425/http://as-volga.com/ |date=2011-07-07 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] 7ccacbdh8gzuo0h5p0i1cj1z6w0822c 0 92423 380776 363076 2026-05-26T00:06:36Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380776 wikitext text/x-wiki [[فائل:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|thumb|راجا جي محلات ۾ [[ڊيمن|رکخوشي]] راڻي جو عڪس، بنگالي لوڪ داستانن جي ڪلاسيڪل مجموعو ''ٺڪرمار جھولي'' (1907) مان هڪ مثال، دڪشينارجن مترا مجومدار]] ڀوت [[بنگال]] جي جاگرافيائي ۽ نسلي-لساني علائقي جي سماجي-ثقافتي بناوت جي لوڪ ڪهاڻين جو هڪ اھم حصو آهن، جيڪو هن وقت [[بنگلاديش]] ۽ هندستاني رياستن [[اولهه بنگال]] ۽ [[تريپوره|تريپورا]] تي ٻَڌل آهي. بنگالي لوڪ ڪهاڻيون ۽ بنگالي ثقافتي سڃاڻپ اهڙي طرح ڳنڍيل آهن جو ڏيکاريل ڀوت ان ثقافت کي ظاهر ڪن ٿا جنهن ۾ اهو پيدا ٿئي ٿو. <ref>{{Cite journal|last=Sarker|first=Dr. Sreemoyee|date=2021|title=Ghosts in Bengali Folktales: Looking for Subaltern Cultural Identity|url=https://www.researchgate.net/publication/362326012|journal=Indian Folklore: Contemplation on Art, Aesthetics, and Culture|pages=72|via=ResearchGate}}</ref> پراڻيون ۽ نئين ٻئي [[پرين جون ڪهاڻيون|پريون ڪهاڻيون]] اڪثر [[ڀوت|ڀوتن]] جي تصور کي ڪم آڻين ٿيون. ڀوتن جا حوالا اڪثر ڪري جديد [[بنگالي ساھت|بنگالي ادب]] ، سينيما، ريڊيو ۽ ٽيليويزن ميڊيا ۾ ملن ٿا. علائقي ۾ پڻ ڀوتن جا هنڌ آهن. بنگالي ۾ ڀوتن لاءِ عام لفظ ''ڀوتا'' يا ''ڀوت'' آهي (بنگالي)، جيڪو سنسڪرت لفظ "ڀوت" مان ورتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "گذريل" يا "ڪجهه اهڙو جيڪو گذري ويو آهي". ان کان سواءِ، لفظ ''[[پريتا|"پريت"]]'' (سنسڪرت "پريتا" مان نڪتل آهي) بنگالي ۾ "ڀوت" جي معنيٰ لاءِ ڪم ڏيندو آهي. اهو لفظ عام طور تي فوت ٿيل ماڻھوءَ جي آتما، يا وجود ڏانهن اشارو ڪري ٿو جيڪو گذاري چڪو آهي. بنگالي مسلمانن ۾، مافوق الفطرت هستيون وڏي پيماني تي ''جن'' ، يا ''جن ڀوت'' ( بينگالي جي نالي سان سڃاتل آهن. ) (عربي ' [[جن]] ' مان نڪتل). بنگال ۾، ڀوتن کي انسانن جا ڀٽڪيل روح سمجهيو ويندو آهي جيڪي مرڻ کان پوءِ سڪون نه ٿا ڳولي سگهن يا انهن ماڻهن جا روح جيڪي غير فطري يا غير معمولي حالتن جهڙوڪ ھچا، آپگھات يا حادثن ۾ مري ويا آهن. == ڀوتن ۽ ٻين مافوق الفطرت هستين جا قسم == [[بنگالي ثقافت|بنگالي سنسڪرتيءَ]] ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ ڪيترائي قسم جا ڀوت ۽ مافوق الفطرت وجود اڪثر سامهون اچن ٿا. ڀوت [[بنگالي|بنگالي ماڻهن]] جي سماجي-ثقافتي عقيدن، وهمن ۽ مشهور وندر ۾ اهم رهيا آهن. انهن مان ڪجهه مافوق الفطرت وجودن جو هتي ذڪر ڪيو ويو آهي. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7HjXAAAAMAAJ|title=Indian Demonology: The Inverted Pantheon|last=Bhattacharyya|first=Narendra Nath|publisher=Manohar Publishers & Distributors|year=2000|isbn=9788173043093}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|title=Thakumar Jhuli|work=bdnews24.com|access-date=2016-03-04|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307081931/http://arts.bdnews24.com/wp-content/uploads/2011/02/thakurmar-jhuli.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|url=http://www.storypick.com/ghosts-of-bengal/|title=11 Different kinds Of Ghosts We Find In Bengali Culture|last=Maiti|first=Anwesha|date=16 September 2015|website=StoryPick|language=en-US|access-date=2016-04-03}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|url=http://www.uky.edu/Centers/Asia/SECAAS/Seras/2013/2WhiteAdventures.pdf|title=David Gordon White, Ḍākinī, Yoginī, Pairikā, Strix: Adventures in Comparative Demonology}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ETz3_bv8t0cC|title=Indian Witchcraft|last=Saletore|first=Rajaram Narayan|publisher=Abhinav Publications|year=1981|isbn=9780391024809}}</ref> <ref name="bhoot-fm.com|title=Bhoot">{{حوالو ويب|url=http://bhoot-fm.com|title=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|website=Bhoot FM - Download Bhoot FM Recorded Episodes|access-date=2016-04-03}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|url=http://mythfolklore.blogspot.co.uk/search/label/Unit%3A%20Bengali%20Folktales|title=Lal Behari Day, Folk-tales of Bengal}}</ref> <ref>{{Citation|last=তিথি ভট্টাচার্য|url=http://omegalibrary.com/topic2116.html|access-date=23 July 2016|archivedate=6 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006104545/http://omegalibrary.com/topic2116.html}}</ref> === جن === بنگال جي مسلم برادري اڪثر مڃيندي آهي ته جن مافوق الفطرت مخلوق آهن جيڪي عام طور تي لڪل ۽ پنهنجي ڪمن سان جاندارن کي متاثر ڪرڻ جوڳا سمجهيا ويندا آهن. جنن جو هڪ اهم پهلو اهو آهي ته انهن کي انسانن جي حيثيت سان [[خدا]] جي نظر ۾ پنهنجن ڪمن لاءِ جوابده سمجهيو ويندو آهي. جن ضروري طور تي سٺا يا خراب نه آهن، پر انهن کي ذهين ۽ نازڪ مخلوق طور ڏٺو ويندو آهي. انهن وٽ آزاد مرضي آهي، ۽ هڪ مسلمان اهو مڃي سگهي ٿو ته جڏهن ڪو جن انهن جي زندگي تي اثر انداز ٿي رهيو آهي. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=JjTctEZXHCQC&oi=fnd&pg=PP1&dq=jinn&ots=IAav4cwUKE&sig=H3yTxPJePnM106SVqn0o0DAPZiY|title=Islam, Arabs, and the Intelligent World of the Jinn|last=El-Zein|first=Amira|date=2009-10-16|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-5070-6|language=en}}</ref> ڪجهه پنهنجي زندگي ۾ حالتن کي جنن جي مداخلت جو ڪارڻ بڻائي سگهن ٿا ۽ ڪجهه ڳوٺاڻن علائقن ۾، اهو ٿي سگهي ٿو جتي انهن کي ڀڄائڻ لاءِ [[شمانزم|شمن پرست]] رسمون ڪيون وڃن ٿيون ( تعويذ ، دعا، وغيره). ڪجهه جن روپ بدلائڻ ۽ نانگن يا انسانن وانگر پرگھٽ ٿيڻ پسند ڪن ٿا، ۽ جيڪڏهن ڪنهن انسان طرفان پريشان يا نقصان پهچايو وڃي ته اهي بدڪار ٿي سگهن ٿا. ڪجهه جن انساني رهائش، ڪاڪوس، ڍنڍون، قبرستان، مرده گھرن، اسپتالون ۽ ايستائين جو بيابان ۾ به شڪار ڪري سگهن ٿا. === بوبا جن === بنگالي روايتن ۾ [[ننڊ جو فالج|ننڊ جي فالج کي]] اڪثر ڪري هڪ مافوق الفطرت هستي سان جوڙيو ويندو آهي جنهن کي "بوبا" جو جن سڏيو ويندو آهي (بنگالي ) ''(معنى گونگا )'' يا "بوبا جن" ( بنگالي ). هي وجود متاثر کي ننڊ ۾ گلا ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. متاثرين پاڻ کي ڳالهائڻ يا چرپر ڪرڻ کان لاچار هجڻ جي رپورٽ ڪن ٿا ۽ اڪثر ڪري ڀوائتي وجود کي پنهنجي سيني تي ويٺل ڏسندا آهن جڏهن اهو انهن کي گلا ڪري ٿو. بنگلاديش ۾، هن رجحان کي ''بوباي ڍورا'' (بوبا پاران مارڻ) سڏيو ويندو آهي. === پاري / پوري === [[فائل:Kalighat_pictures_Indian_gods_f.22.jpg|thumb|ہڪ پری جی ڪلیگھاٽ پینٽنگ]] [[بنگلاديشي لوڪ ادب|بنگلاديشي لوڪ ڪهاڻين]] ۾، پوري (جنهن کي پاري به چيو ويندو آهي) هڪ مافوق الفطرت هستي جو ڏانھن اشارو ڏئي ٿو، جيڪا پري وانگر آهي، جنهن کي اڪثر ڪري هڪ سھڻو، پرن واري مخلوق جھڙو ڏيکاريو ويندو آهي جنهن جو تعلق اسلامي / فارسي ڏند ڪٿا سان آهي. اهي پنهنجي آسماني سونھن ۽ اڻ ڏٺل دائري سان لاڳاپي لاءِ سڃاتا وڃن ٿا، ڪڏهن ڪڏهن انسانن سان ھاڪاري ۽ ناڪاري طور تي رابطو ڪندا آهن. <ref>{{حوالو ويب|url=https://www.folkloristan.com/post/cultural-concept-of-pari-and-fairy|title=Cultural Appropriation: "Pari" not "Fairy"|date=16 December 2022}}</ref> == حوالا == {{حوالا|2}} [[زمرو:بنگال جي ثقافت]] 0vjor92peop92hggzyu341lty78mzvt 0 93527 380789 367230 2026-05-26T02:49:28Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380789 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|image=File:PK Manora near Karachi asv2020-02 img9.jpg|location=[[ڪراچي]]، [[سنڌ]]|image_bathymetry=File:Karachi, Pakistan 2010-01-08.jpg}} '''ڪراچي بندرگاهه''' (Karachi Harbour) هڪ تنگ [[اپسمنڊ|خليج]] ۽ دريائي ڇيڙو آهي جيڪو [[ڪراچي]] ، پاڪستان ۾ [[سنڌو ٽِڪور|سنڌو درياءَ جي ڊيلٽا]] جي اولهه ۾ واقع آهي. هي بندر اتر ۾ لياري ندي جي ڊيلٽا ۽ چنا ڪريڪ ۽ ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ|عربي سمنڊ جي]] وچ ۾ آهي. سال 1886ع کان وٺي، بندرگاهه جي <ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.iucn.org/sites/dev/files/pk_coastal_resources_handbook.pdf|title=A Handbook on Pakistan's Coastal and Marine Resources|publisher=Mangroves for the Future, Pakistan.|year=2016|isbn=978-969-643-019-3|editor-last=Ali|editor-first=Mahvash Haider|access-date=2020-08-13|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509142317/https://www.iucn.org/sites/dev/files/pk_coastal_resources_handbook.pdf|url-status=dead}}</ref> حصن کي بهتر بڻايو ويو آهي ته جيئن [[ڪراچي بندرگاھ|ڪراچي بندرگاهه]] کي "پاڪستان جي مصروف ترين بندرگاهه" جو اعزاز حاصل ٿيو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OUISAAAAQBAJ&dq=karachi+port+pakistan's+%22busiest%22&pg=PA33|title=Greening Growth in Pakistan through Transport Sector Reforms: A Strategic Environmental, Poverty, and Social Assessment|date=2013-07-18|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-9930-9}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ڪراچي]] [[زمرو:ڪراچي ۾ بندرگاهيون]] [[زمرو:پاڪستان ۾ نقل ۽ حمل]] cqqt5a44tryt5u4h2rxeaqdjt1iyc89 0 96195 380784 378705 2026-05-26T01:48:55Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380784 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Narayanganj|other_name=|native_name=নারায়ণগঞ্জ|nickname=|settlement_type=ميٽروپوليٽن شهر|motto=<!-- images and maps ----------->|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Skyline in Narayanganj (02).jpg | photo2a = Kanchpur Industrial Area from Shitalaksha river view.jpg | photo2b = Tomb of Ghiyasuddin Azam Shah, Narayanganj, Bangladesh.jpg | photo3a = ঈশা_খাঁর_প্রাসাদ.jpg | photo3b =সোনারগাঁও পানাম নগর পুরাতন স্থাপনা-2.jpg | photo4a =Hajiganj-fort1.jpg | size = 260 | spacing = 1 | color = white | colour_border = white | foot_montage = مٿي کان؛ ساڄي کان کاٻي: شهر جي اسڪائي لائين، نارائن گنج جي بندرگاهه، سلطان غياث الدين اعظم شاهه جو مقبرو، نواب عيسيٰ خان جي رهائش -"ڀويان محل"، تاريخي پنم ناگور (شهر)، شهر جي اوڀر ۾ حاجي گنج قلعو. }}|established_title=ميونسپل بورڊ|established_date=8 سيپٽمبر 1876ع|established_title1=ميٽروپوليٽن شهر|established_date1=5 مئي 2011ع|established_title2=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|shield_alt=|pushpin_map_caption=بنگلاديش ۾ جاء|pushpin_map=Bangladesh Dhaka division#Bangladesh|pushpin_label_position=center|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{Flag|Bangladesh}}|subdivision_type1=ڊويزن|subdivision_name1=ڍاڪا ڊويزن|subdivision_type2=[[ضلعو]]|subdivision_name2=ناراين گنج ضلعو|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=ميئر-ڪائونسل|governing_body=ناراين گنج سٽي ڪارپوريشن|leader_title=ايڊمنسٽريٽر|leader_name=محمد سخاوت حسين خان|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=سٽي ڪائونسل|leader_name2=27 ڪونسلر سيٽون|leader_title3=پارليامينٽ|leader_name3=هڪ انتخابي تڪ|unit_pref=Metric <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=33.57|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=48.56|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=72.43|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2022ع|population_footnotes=<ref name="2022census"/>|population_note=|population_total=967951|population_density_km2=auto|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1=|population_blank2_title=درجو|population_blank2=پنجون|timezone=[[بنگلاديش جو معياري وقت|BST]]|utc_offset=+6|blank_name=نيشنل ڪالنگ ڪوڊ|blank_info=+880|blank1_name=ڪالنگ ڪوڊ|blank1_info=0671|elevation_m=5|elevation_ft=16|postal_code_type=پوسٽل ڪوڊ|postal_code=1400|area_code_type=ڪالنگ ڪوڊ|area_code=+880 671|demographics_type1=ٻوليون|demographics1_title1=سرڪاري|demographics1_info1=[[بنگالي ٻولي|بنگالي]] {{*}} [[انگريزي]]|demographics1_title2=علاقائي|demographics1_info2=ڍاڪيا ڪوٽي • اوڀر بنگالي|demographics_type2=|demographics2_footnotes=<ref name="BBS">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>|demographics2_title1=|demographics2_info1=|blank_name_sec1=[[UN/LOCODE]]|blank_info_sec1=BD NRG|blank1_name_sec1=جي ڊي پي (2022ع)|blank1_info_sec1=پي پي پي<br /> {{Increase}} 4.8 ارب آمريڪي ڊالر <br />نامياري<br /> {{Increase}}1.9 ارب آمريڪي ڊالر|blank3_name_sec1=[[Human Development Index|HDI]] (2023)|blank3_info_sec1=0.701<ref>{{cite web |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/BGD/?interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0 |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |website=hdi.globaldatalab.org |language=en |access-date=12 July 2025}}</ref><br />{{color|#093|high}} · [[List of regions of Bangladesh by Human Development Index|5th of 22]]|blank4_name_sec1=[[Police]]|blank4_info_sec1=|blank5_name_sec1=[[هوائي اڏو|ايئرپورٽ]]|blank5_info_sec1=حضرت شاهه جلال انٽرنيشنل ايئرپورٽ|blank6_name_sec1=پلاننگ اٿارٽي|blank6_info_sec1=راجڌاني انايان ڪارتريپاکا (RAJUK)|blank7_name_sec1=واٽر سپلاءِ اينڊ سيوريج اٿارٽي|blank7_info_sec1=ڍاڪا واسا ([[Dhaka WASA]])|blank_emblem_size=120px|blank_emblem_type=مهر|seal_alt=Official Seal of Narayanganj|leader_party=|website={{URL|ncc.gov.bd}}|footnotes=|name=نارائن گنج|image_seal=|seal_size=150px}} '''نارائن گنج''' (Narayanganj؛ নারায়ণগঞ) [[بنگلاديش]] جي مرڪزي حصي ۾ گريٽر ڍاڪا علائقي ۾ هڪ شهر آهي. نارائن گنج ضلعو، گادي واري شهر [[ڍاڪا]] جي ڏکڻ اوڀر ۾ اٽڪل 16 ڪلوميٽر (10 ميل) جي مفاصلي تي آهي. لڳ ڀڳ 10 لک جي آبادي سان، اها بنگلاديش جو پنجون وڏو شهر آهي. اهو [[ڪاروبار]] ۽ [[صنعت]]، خاص طور تي جوٽ جي واپار ۽ پراسيسنگ پلانٽس ۽ ملڪ جي ڪپڙي جي شعبي جو مرڪز پڻ آهي. ان کي، ان جي ڪيترن ئي جوٽ ملن جي موجودگي جي ڪري، بنگلاديش جو [[ڊنڊي]] ([[اسڪاٽلينڊ|اسڪاٽ لينڊ]] جو هڪ شهر) جو لقب ڏنو ويو آهي. ڊنڊي دنيا جو پهريون صنعتي "جوٽ جو شهر" هو.<ref>{{حوالو ويب|quote=2017-12-20|archivedate=2017-04-15}}</ref> ==تاريخ== شهر جو نالو بِڪن لال پانڊي کان پيو، جيڪو هڪ [[هندو]] مذهبي اڳواڻ هو، جيڪو بينور ٺاڪر يا 'لڪشمي نارائن ٺاڪر' جي نالي سان پڻ مشهور هو. هن سال 1766ع ۾ [[پلاسي جي جنگ]] کان پوءِ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني|برٽش ايسٽ انڊيا ڪمپني]] کان علائقو ليز تي ورتو. هن مارڪيٽن ۽ درياءَ جي ڪناري تي زمين کي ''ديوتوتر'' يا 'خدا کي ڏنل' ملڪيت جي طور تي عطيو ڪيو. ديوتا [[نارائن]] جي پوڄا لاءِ سار سنڀال جي خرچن لاءِ وصيت ڪئي. سال <small>1866ع</small> ۾ هڪ پوسٽ آفيس قائم ڪئي وئي. ڍاڪا-نارائن گنج [[ٽيليگراف]] سروس سال <small>1877</small>ع ۾ شروع ڪئي وئي. بينڪ آف بنگال <small>1882</small>ع ۾ پهرين ٽيليفون سروس متعارف ڪرائي. {{stack|[[File:Tomb of Ghiyasuddin Azam Shah, Narayanganj, Bangladesh.jpg|thumb|140px|غياث الدين اعظم شاهه جو مقبرو، نارائن گنج، [[بنگلاديش]]. لڳ ڀڳ 1410 عيسوي]]}} نارائن گنج ميونسپلٽي کي <small>8</small> سيپٽمبر <small>1876</small>ع تي شامل ڪيو ويو. نارائن گنج وڪٽوريا اسپتال جي علائقي ۾ پهرين اسپتال <small>1885</small>ع ۾ ميونسپلٽي پاران هرڪانتا بنرجي جي مالي مدد سان قائم ڪيو ويو. [[نارائن گنج سٽي ڪارپوريشن]] <small>5</small> مئي <small>2011ع</small> تي، ٽن اڳوڻين ميونسپلٽين: نارائن گنج ميونسپلٽي، [[سدير گنج|سدير گنج ميونسپلٽي]] ۽ قدم رسول ميونسپلٽي کي متحد ڪندي قائم ڪئي وئي.<ref>{{cite web |title=History of Narayanganj City Corporation |url=https://ncc.gov.bd/site/page/c33d8363-e2f4-49e7-803c-5e191f0d437b/- |url-status= |access-date=5 July 2024 |work=[[Bangladesh National Portal]] }}</ref> نارائن گنج سٽي ڪارپوريشن جي ميئر [[سيلينا حيات آئيوي]] آهي. ان کان اڳ، هوءَ نارائن گنج ميونسپلٽي جي ميئر هئي. ==آباديات== بنگلاديش جي سال 2022ع جي مردم شماري مطابق، موجوده نارائن گنج سٽي ڪارپوريشن ۾ <small>2,55,468</small> گهر ۽ آبادي <small>9,67,951</small> هئي. نارائن گنج ۾ خواندگي جي شرح (7 سالن ۽ ان کان مٿي عمر) %<small>83.66</small> هئي، جڏهن ته قومي سراسري %<small>74.80</small> هئي.<ref name="census2011">{{cite web |title=Bangladesh Population and Housing Census 2011 Zila Report – Narayanganj |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/Zila-Narayanganj.pdf |website=bbs.gov.bd |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=2024-02-01 |archive-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427092344/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/Zila-Narayanganj.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="community">{{cite web |date=2011 |title=Community Tables: Narayanganj district |url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCen2011/C_Narayanganj.pdf |website=bbs.gov.bd |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=2024-02-01 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929195523/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCen2011/C_Narayanganj.pdf |url-status=dead }}</ref> {{bar box |title=نارائن گنج سٽي ڪارپوريشن جي آبادي جا مذهبي انگ، سال 2023ع<ref name="2022census">{{cite book |url=http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/Dhaka/District%20Report%20Narayanganj%20Full.pdf |title=Population and Housing Census 2022 - District Report: Narayanganj |date=June 2024 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-984-475-281-8 |series=District Series |location=Dhaka |pages= |access-date=2026-05-08 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223232507/http://nsds.bbs.gov.bd/storage/files/1/Publications/PHCensus/Dhaka/District%20Report%20Narayanganj%20Full.pdf |url-status=dead }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=مذهب |right1=سيڪڙو |float=left |bars= {{bar percent|[[اسلام]]|green|92.75}} {{bar percent|[[هندو مت]]|darkorange|7.17}} {{bar percent|ٻيا|black|0.08}} }} ==ٽرانسپورٽ== نارائن گنج ۾ چار ريلوي اسٽيشنون آهن جن جا نالا پگلا هالٽ ريلوي اسٽيشن، فتولا ريلوي اسٽيشن، چاشارا ريلوي اسٽيشن ۽ نارائن گنج ريلوي اسٽيشن آهن. [[ڍاڪا]] کان ڪو به شهر ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ٽي روڊ استعمال ڪري سگهي ٿو: ڍاڪا-نارائن گنج پراڻو روڊ، ڍاڪا-نارائن گنج لنڪ روڊ ۽ نارائن گنج-ڊيمرا روڊ. بنگلاديش روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن (BRTC) جي AC بس نارائن گنج کان ڍاڪا تائين بس ٽرانسپورٽ سروس ڏئي ٿي. ==تعليم== نارائن گنج ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا آهن. گورنمينٽ تولارام ڪاليج سال 1937ع ۾ قائم ٿيو. اهو شهر جي مرڪز ۾ چاشارا جي ويجهو واقع آهي. گورنمينٽ نارائن گنج گورنمينٽ وومين ڪاليج، هڪ ٻيو ڪاليج آهي جيڪو شهر جي مرڪز ۾ واقع آهي. نارائن گنج ۾ مشهور هاءِ اسڪولن ۾ آدرشا اسڪول نارائن گنج، نارائن گنج گورنمينٽ گرلز هاءِ اسڪول ۽ مورگن گرلز هاءِ اسڪول شامل آهن. پوء وارا ٻه صرف ڇوڪرين لاءِ اسڪول آهن ۽ پهريون هڪ گڏيل تعليمي اسڪول آهي. ==قابل ذڪر ماڻهو== * عبدالمتين چوڌري * محمد عبدالرشيد * غلام دستگير غازي * سيلينا حيات آئيوي * تميز الدين رضوي * محمد سوجان - فٽبالر * صديق ديوان - فٽبالر * اشرف الدين احمد چنو - فٽبالر * علاؤ الدين خان - فٽبالر ==پڻ ڏسو== * [[ڍاڪا]]، راجڌاني شهر * [[چٽاگانگ]]، ٻيو وڏو شهر * [[بنگلاديش ۾ شهرن ۽ قصبن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://ncc.gov.bd Official website of Narayanganj City Corporation] [[زمرو:نارائن گنج]] [[زمرو:ڍاڪا ڊويزن]] [[زمرو:بنگله ديش ۾ شهر]] [[زمرو:ڍاڪا ڊويزن جا شهر]] [[زمرو:ڍاڪا ڊويزن ۾ آباد جڳھون]] [[زمرو:بنگلاديش جا بندرگاهه وارا شهر]] 54q1avraghmuenchp97nl1byqzjm21y 0 97574 380788 380114 2026-05-26T02:47:22Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380788 wikitext text/x-wiki ڪالر وارو يوريشيائي ڳيرو {{Short description|Species of bird}} {{About|the bird species similar in appearance to ring-necked doves||Ring dove (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=August 2021}} {{Speciesbox | name = Eurasian collared dove | image = 2022-04-06 Streptopelia decaocto, Plovdiv, Bulgaria 1.jpg | image_caption = A Eurasian collared dove near [[Plovdiv]] in [[Bulgaria]], close to where the species was first described{{pb}} |image2=Streptopelia decaocto - Eurasian Collared Dove - XC82758.ogg |image2_caption=Song | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Streptopelia decaocto'' |author=BirdLife International |date=2019 |article-number=e.T22727811A154457750 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22727811A154457750.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Streptopelia | species = decaocto | authority = ([[Imre Frivaldszky|Frivaldszky]], 1838) | range_map = Streptopelia_decaocto_range_map.png }} The '''Eurasian collared dove''' ('''''Streptopelia decaocto'''''), often simply just '''collared dove''', is a [[dove]] species native to Europe, Asia, and northern Africa. It has also been introduced to Japan, North and Central America, and the islands in the Caribbean. == Taxonomy == The Hungarian naturalist [[Imre Frivaldszky]] first [[Species description|described]] the Eurasian collared dove with the [[scientific name]] ''Columba risoria'' varietas ''C. decaocto'' in 1838, considering it a wild variety of the domesticated [[barbary dove]].<ref>{{cite journal |last=Frivaldszky |first=I. |author-link=Imre Frivaldszky |year=1838 |title=Balkány vidéki természettudományi utazás |language=hu |journal=Magyar Tudós Társaság Évkönyvei |volume=3 |issue=3 |pages=156–184 [183–184, Plate 8] |url=https://biodiversitylibrary.org/page/11520321}}</ref><ref name="Grouw">{{cite journal |last1=van Grouw |first1=Hein |title=The colourful journey of the Eurasian Collared Dove Streptopelia decaocto |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |date=2022 |volume=142 |issue=2 |pages=164–189 |doi=10.25226/bboc.v142i2.2022.a3 |bibcode=2022BBrOC.142..164V |hdl=10141/623045 |hdl-access=free }}</ref> The [[type locality (biology)|type locality]] is [[Plovdiv]] in Bulgaria.<ref name=fisher/> It is now placed in [[genus]] ''[[Streptopelia]]'' that was described in 1855 by the French ornithologist [[Charles Lucien Bonaparte]].<ref>{{ cite journal |last=Bonaparte |first=C. L. |author-link=Charles Lucien Bonaparte |year=1855 |title=Coup d'oeil sur les pigeons (quatrième partie) |language=fr |journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences |volume=40 |pages=15–24 [17] |url=https://biodiversitylibrary.org/page/4616570}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill |editor1-first=F. |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=D. |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=P. |editor3-link=Pamela Rasmussen |year=2020 |title=Pigeons |work=IOC World Bird List Version 10.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/pigeons/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=28 February 2020}}</ref> The [[Burmese collared dove]] (''S. xanthocycla'') was formerly considered a subspecies of the Eurasian collared dove, but was split as a distinct species by the [[International Ornithologists' Union|IOC]] in 2021.<ref>{{Cite web|title=Species Updates – IOC World Bird List|url=https://www.worldbirdnames.org/new/updates/species-updates/|access-date=2021-06-13|language=en-US}}</ref><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Streptopelia xanthocycla'' |volume=2024 |article-number=e.T22727819A263670047 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22727819A263670047.en |access-date=2 January 2026}}</ref><ref name="hbwburma">{{cite taxon |BOW |last1=del Hoyo |first1=J. |last2=Collar |first2=N. |last3=Kirwan |first3=G.M. |last4=Garcia |first4=E.F.J. |year=2020 |title=Burmese Collared-dove (''Streptopelia xanthocycla'') |editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. |doi=10.2173/bow.eucdov.01.1 |url=https://www.hbw.com/node/467131 |access-date=29 February 2020 |url-access=subscription}}</ref> Two other subspecies were formerly sometimes accepted, ''S. d. stoliczkae'' from Turkestan in central Asia and ''S. d. intercedens'' from southern India and Sri Lanka;<ref name="cramp">{{cite book |last1=Cramp |first1=S. |year=1985 |title=Handbook of the Birds of Europe, the Middle East and North Africa: the birds of the Western Palearctic. Volume 4: Terns to woodpeckers |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |pages=340−353 |chapter=''Streptopelia decaocto'' Collared Dove |isbn=978-0-19-857507-8}}</ref> they are now considered junior synonyms of the species.<ref name="Hoyo">{{Cite taxon |BOW |last1=Romagosa |first1=C. M. |last2=Mlodinow |first2=S. G. |year=2022 |version=1.1 |title=Eurasian Collared-dove (''Streptopelia decaocto'') |editor-last=Pyle |editor-first=P. |editor2-last=Rodewald |editor2-first=P. G. |editor3-last=Billerman |editor3-first=S. M. |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/eucdov/cur/introduction |doi=10.2173/bow.eucdov.01.1}}</ref> The Eurasian collared dove is also closely related to the [[Sunda collared dove]] of [[southeast Asia]] and the [[African collared dove]] of [[Sub-Saharan Africa]], forming a [[superspecies]] with these.<ref name=Hoyo/> Identification from the African collared dove is very difficult with silent birds, with the African species being marginally smaller and paler, but the calls are very distinct, a soft purring "Cou'crrrrroouw" in the African collared dove quite unlike the Eurasian collared dove's three-note cooing.<ref name=snow>{{Cite book |title=The Birds of the Western Palearctic |chapter=''Streptopelia decaocto'' Collared Dove |last=Snow |first=D. W. |author2=Perrins, C. M. |edition=Concise |year=1998 |publisher=Oxford University Press |location= Oxford |isbn= 0-19-854099-X}}</ref> ===Etymology=== The generic name is from the [[Ancient Greek]] ''streptos'' meaning "collar" and ''peleia'' meaning "dove". The [[specific epithet]], ''decaocto'', is Greek for "eighteen".<ref>{{cite book |last=Jobling | first=J. A. | year=2010 |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=131, 367}}</ref> The association of the dove with the number eighteen has its roots in a Greek myth. A maid who worked hard for little money was unhappy that she was only paid 18 silver coins a year and begged the gods to let the world know how little she was rewarded by her mistress. [[Zeus]], hearing her pleas, created the collared dove, which has called out "decaocto" ever since to tell the world of the maid's mistreatment.<ref>{{Cite web |title=Collared dove guide: how to identify, the connection to an Ancient Greek legend, and when they arrived in the UK |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/birds/facts-about-collared-dove |access-date=2024-08-16 |website=www.discoverwildlife.com |date=22 June 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharp |first=Sam |date=2024-02-23 |title=A 330-word Biography of the Eurasian Collared Dove |url=https://medium.com/wildlife-trekker/a-330-word-biography-of-the-eurasian-collared-dove-00cd93d13a48 |access-date=2024-10-09 |website=Wildlife Trekker |language=en}}</ref> In several Balkan languages, the number 18 is a three-syllable word (e.g. ''tiz-en-nyolc'' in Frivaldszky's native Hungarian), so is ultimately [[Onomatopoeia|onomatopoeic]] from the bird's call.<ref name="Grouw"/><ref name=fisher>{{cite journal |last=Fisher |first=J. |author-link=James Fisher (naturalist) |year=1953 |title=The collared turtle dove in Europe |journal=British Birds |volume=46 |issue=5 |pages=153–181 |url=https://britishbirds.co.uk/wp-content/uploads/article_files/V46/V46_N05/V46_N05_P153_181_A034.pdf |access-date=28 February 2020 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415184926/https://britishbirds.co.uk/wp-content/uploads/article_files/V46/V46_N05/V46_N05_P153_181_A034.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415184926/https://britishbirds.co.uk/wp-content/uploads/article_files/V46/V46_N05/V46_N05_P153_181_A034.pdf |date=15 April 2023 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Naumann |first=J. F. |author-link=Johann Friedrich Naumann |year=1837 |title=Ornithologische Reise nach und durch Ungarn |language=de |journal=Archiv für Naturgeschichte |volume=3 |issue=1 |pages=69–110 [107] |url=https://biodiversitylibrary.org/page/13477823}}</ref> As most of its European range in the 19th century, including its type locality, was within the Turkish-controlled [[Ottoman Empire]], its name in many European languages translates as '''Turkish dove''', e.g. Danish [[:da:Tyrkerdue|Tyrkerdue]], German [[:de:Türkentaube|Türkentaube]], French [[:fr:Tourterelle turque|Tourterelle turque]].<ref name="Grouw"/> ==Description== [[File:Streptopelia decaocto -- Eurasian collared dove (pair of individuals, photograph by Shantanu Kuveskar).jpg|right|thumb|alt=A pair from Mangaon, Maharashtra, India|A pair from Mangaon, [[Maharashtra]], India]] The Eurasian collared dove is a medium-sized dove, distinctly smaller than the [[Common wood pigeon|wood pigeon]], similar in length to a [[rock dove]] but slimmer and longer-tailed, and slightly larger than the related [[European turtle dove]], with an average length of {{convert|32|cm|in|abbr=on}}<ref name="Campbell 2000">{{cite book |last=Campbell |first=D. |date=2000 |title=The Encyclopedia of British Birds |chapter=Collared Dove |publisher=Parragon |location=Bath |isbn=0-7525-4159-5 |page=95 }}</ref> from tip of beak to tip of tail, with a wingspan of {{convert|47|–|55|cm|in|abbr=on}}, and a weight of {{convert|125|–|240|g|oz|abbr=on}}. It is grey-buff to pinkish-grey overall, a little darker above than below, with a blue-grey underwing patch. The tail feathers are grey-buff above, and dark grey and tipped white below; the outer tail feathers are also tipped whitish above. It has a black half-collar edged with white on its nape from which it gets its name. The short legs are red and the bill is black. The iris is red, but from a distance the eyes appear to be black, as the pupil is relatively large and only a narrow rim of reddish-brown iris can be seen around the black pupil. The eye is surrounded by a small area of bare skin, which is either white or yellow. The two sexes are virtually indistinguishable; juveniles differ in having a poorly developed collar, and a brown iris.<ref name=snow/><ref name=cramp/> The subspecies ''S. d. xanthocycla'' differs in having yellow rather than white eye-rings, darker grey on the head and the underparts a slightly darker pink.<ref name=hbwburma/> The song is a three-syllable ''goo-GOO-goo'', with stress placed on the second syllable. The Eurasian collared dove also makes a harsh loud screeching call lasting about two seconds, particularly in flight just before landing. A rough way to describe the screeching sound is a ''hah-hah.'' Eurasian collared doves cooing in early spring are sometimes mistakenly reported as the calls of early-arriving [[common cuckoo]]s and, as such, a mistaken sign of spring's return.<ref name=cramp/> ==Distribution and habitat== [[File:Streptopelia decaocto -Gran Canaria, Canary Islands, Spain -juvenile-8.jpg|right|thumb|Juvenile before collar formation]] [[File:Streptopelia decaocto zoom.jpg|thumb|right|Juvenile with early collar development]] The Eurasian collared dove is not [[Bird migration|migratory]], but is strongly [[Biological dispersal|dispersive]]. Over the last century, it has been one of the great colonisers of the bird world, travelling far beyond its native range to colonise colder countries, becoming a permanent resident in several of them. Its original range at the end of the 19th century was warm temperate and subtropical Asia from Turkey east to southern China and south through India to Sri Lanka. In 1838 it was reported in Bulgaria, but not until the 20th century did it expand across Europe, appearing in parts of the [[Balkans]] between 1900 and 1920, and then spreading rapidly northwest, reaching Germany in 1945, Great Britain by 1953 (breeding for the first time in 1956), Ireland in 1959, and the [[Faroe Islands]] in the early 1970s. Subsequent spread was 'sideways' from this fast northwestern spread, reaching northeast to north of the [[Arctic Circle]] in Norway and east to the [[Ural Mountains]] in Russia, and southwest to the [[Canary Islands]] and northern Africa from Morocco to Egypt, by the end of the 20th century. In the east of its range, it has also spread northeast to most of central and northern China, and locally (probably introduced) in Japan.<ref name=snow/><ref name=ebcc>{{cite book |last1=Hagemeijer |first1=W. J. M. |last2=Blair |first2=M. J. |year=1997 |title=The EBCC Atlas of European Breeding Birds |location=London |publisher=Poyser |isbn=0-85661-091-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/ebccatlasofeurop0000unse }}</ref><ref name=cramp/><ref name=Hoyo/><ref>{{cite journal |last1=Romagosa |first1=Christina Margarita |last2=Mlodinow |first2=Steven G. |editor-first1=Peter |editor-first2=Paul G. |editor-first3=Shawn M. |editor-last1=Pyle |editor-last2=Rodewald |editor-last3=Billerman |title=Eurasian Collared-Dove (Streptopelia decaocto) |journal=Birds of the World |date=2022 |doi=10.2173/bow.eucdov.01.1}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ventosa |first1=Eduardo |title=Streptopelia decaocto (Eurasian collared-dove) |journal=CABI Compendium |date=2022 |doi=10.1079/cabicompendium.63366 |doi-access=free}}</ref> It has also reached Iceland as a vagrant (41 records up to 2006), but has not colonised successfully there.<ref>Birding Iceland: [http://notendur.hi.is/yannk/status_strdec.html Eurasian Collared Dove] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826132847/https://notendur.hi.is/yannk/status_strdec.html |date=26 August 2016 }}</ref> Despite this spread, a population decline occurred in Britain from 2005, possibly caused by finch [[trichomonosis]]. By 2026, numbers had dropped by 40%.<ref>{{cite web |title=Collared Dove |url=https://www.bto.org/learn/about-birds/birdfacts/collared-dove |publisher=[[British Trust for Ornithology|BTO]] |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Breeding Bird Survey 2025: record coverage but alarming declines |url=https://www.birdguides.com/news/breeding-bird-survey-2025-record-coverage-but-alarming-declines/ |website=BirdGuides |access-date=4 May 2026 |language=en |date=10 April 2026}}</ref> ===Invasive status in North America=== In 1974, fewer than 50 Eurasian collared doves escaped captivity in Nassau, New Providence, Bahamas.<ref name="what to do!">{{cite journal|last1=Hengeveld|first1=R. |title=What to Do about the North American Invasion by the Collared Dove?|journal=Journal of Field Ornithology|date=1993 |volume=64|issue=4|pages=477–489 |jstor=4513859}}</ref> From the Bahamas, the species spread to Florida,<ref>{{cite journal|last1=Scheidt|first1=SN|last2=Hurlbert|first2=AH|date=2014|title=Range Expansion and Population Dynamics of an Invasive Species: The Eurasian Collared-Dove (''Streptopelia decaocto'')|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=10|article-number=e111510|doi=10.1371/journal.pone.0111510|pmid=25354270|pmc=4213033|bibcode=2014PLoSO...9k1510S|doi-access=free}}</ref> and is now found in nearly every state in the U.S.,<ref name="eurasian collared dove disease">{{cite journal |last1=Schuler |first1=K. |last2=Green|first2=D. |last3=Justice-Allen |first3=A. |last4=Jaffe |first4=R. |last5=Cunningham |first5=M. |last6=Thomas|first6=N. |last7=Spalding|first7=M. |last8=Ip |first8=H. |title=Expansion of an Exotic Species and Concomitant Disease Outbreaks: Pigeon Paramyoxovirus in Free-Ranging Eurasian Collared Doves |journal=EcoHealth|date=2012|volume=9|issue=2|pages=163–170|pmid=22476688|doi=10.1007/s10393-012-0758-6|bibcode=2012EcoH....9..163S |s2cid=25784149 }}<!--|access-date=27 May 2016--></ref> as well as in Mexico.<ref name="new records guerro mexico">{{cite journal |last1=Almazán-Núñez |first1=R. C.|title=Nuevos registros de la paloma turca (''Streptopelia decaocto'') en el estado de Guerrero, México|journal=Acta Zoológica Mexicana |date=2014|volume=30|issue=3|pages=701–706|doi=10.21829/azm.2014.30389 |doi-access=free}}</ref> In Arkansas (the United States), the species was recorded first in 1989 and since then has grown in numbers and is now present in 42 of 75 counties in the state. It spread from the southeastern corner of the state in 1997 to the northwestern corner in five years, covering a distance of about {{convert|500|km|mi|abbr=on}} at a rate of {{convert|100|km|mi|abbr=on}} per year.<ref>{{cite journal |author=Fielder, J. M., R. Kannan, D. A. James, and J. C. Cunningham |date=2012 |title=Status, dispersal, and breeding biology of the exotic Eurasian Collared-dove (''Streptopelia decaocto'') in Arkansas |journal=Journal of the Arkansas Academy of Science |volume=66 |pages=55–61 |doi=10.54119/jaas.2012.6606 |s2cid=54995269 |url=http://scholarworks.uark.edu/jaas/vol66/iss1/13/|doi-access=free }}</ref> This is more than double the rate of {{convert|45|km|mi|abbr=on}} per year observed in Europe.<ref>Hengeveld, R. (1988). Mechanisms of biological invasions. ''Journal of Biogeography'' 15: 819–828.</ref> As of 2012, few negative impacts have been demonstrated in Florida, where the species is most prolific.<ref name="floridas introduced birds">{{cite web|last1=Johnson|first1=S.|last2=Donaldson-Fortier|first2=G.|title=Florida's Introduced Birds: Eurasian Collared Dove (''Streptopelia decaocto'')|url=http://edis.ifas.ufl.edu/uw301|website=University of Florida IFAS Extension|publisher=Department of Wildlife Ecology and Conservation, University of Florida|access-date=27 May 2016|archive-date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623211600/http://edis.ifas.ufl.edu/uw301}}</ref><ref>Bonter, David N., Benjamin Zuckerberg, and Janis L. Dickinson. "Invasive Birds in a Novel Landscape: Habitat Associations and Effects on Established Species." Ecography 33 (2010): 494–502. Project Feeder Watch. Cornell Lab of Ornithology.</ref> The species is often considered as an aggressive competitor to native birds and there is concern that as populations continue to grow, native species will be out-competed by the invaders.<ref name="floridas introduced birds"/> One study, however, found that Eurasian collared doves are not more aggressive or competitive than native [[mourning dove]]s, despite similar dietary preferences.<ref>{{cite journal|author=Poling, Trisha D. |name-list-style= and |author2=Steven E. Hayslette |year=2006|title=Dietary Overlap and Foraging Competition Between Mourning Doves and Eurasian Collared-Doves|journal= Journal of Wildlife Management |volume=70|issue=4 |pages= 998–1004 |doi= 10.2193/0022-541X(2006)70[998:DOAFCB]2.0.CO;2 }}</ref> Population growth has ceased in areas where the species has long been established, such as Florida, and in these regions, recent observations suggest the population is in decline.<ref>{{cite web|title=The 116th Christmas Bird Count Summary|url=http://www.audubon.org/news/the-116th-christmas-bird-count-summary|publisher=National Audubon Society|access-date=2017-02-22|date=21 November 2016|archive-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222200441/http://www.audubon.org/news/the-116th-christmas-bird-count-summary}}</ref> The population is still growing exponentially in areas of more recent introduction; up to 2015, the Eurasian collared dove experienced a greater than 1.5% yearly population increase throughout nearly the entirety of its North American range.<ref>{{cite web |title=BBS Trend Maps – Eurasian Collared-Dove ''Streptopelia decaocto'' |url=https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/bbs/tr2015/trend2015_v3.html |website=USGS |publisher=US Department of the Interior |access-date=2021-02-18}}</ref> [[Carrying capacity|Carrying capacities]] appear to be highest in areas with higher temperatures and intermediate levels of development, such as suburban areas and some agricultural areas.<ref name="Scheidt">{{cite journal|author=Scheidt SN|author2= Hurlbert AH |year=2014|title= Range Expansion and Population Dynamics of an Invasive Species: The Eurasian Collared-Dove (''Streptopelia decaocto'')|journal= PLOS ONE |volume=9|issue= 10 |article-number= e111510 |doi= 10.1371/journal.pone.0111510 |doi-access= free |pmid= 25354270 |pmc= 4213033 |bibcode= 2014PLoSO...9k1510S }}</ref> While the spread of disease to native species has not been recorded in a study, Eurasian collared doves are known carriers of the parasite ''[[Trichomonas gallinae]]'' and [[pigeon paramyxovirus type 1]].<ref name="eurasian collared dove disease" /><ref name="floridas introduced birds"/> Both ''Trichomonas gallinae'' and pigeon paramyxovirus type 1 can spread to native birds via commingling at feeders and when the doves are consumed by predators. Pigeon paramyxovirus type 1 is an emergent disease that has the potential to affect domestic poultry, making the Eurasian collared dove not only a threat to native biodiversity, but possibly an economic threat as well.<ref name="eurasian collared dove disease" /> == Behaviour and ecology == ===Breeding=== [[File:Tourterelle turque MHNT.jpg|thumb|right|Egg]] Eurasian collared doves typically breed close to human habitation wherever food resources are abundant and trees are available for nesting; almost all nests are within {{cvt|1|km}} of inhabited buildings. The female lays two white [[Egg (bird)|egg]]s in a stick nest, which she incubates during the night and which the male incubates during the day. Incubation lasts between 14 and 18 days, with the young [[Fledge|fledging]] after 15 to 19 days. Breeding occurs throughout the year when abundant food is available, though only rarely in winter in areas with cold winters such as northeastern Europe. Three to four broods per year are common, although up to six broods in a year have been recorded.<ref name=cramp/> Eurasian collared doves are a monogamous species, and share parental duties when caring for young.<ref>{{cite journal |last1=Hirschenhauser|first1=K. |last2=Winkler|first2=H. |last3=Oliveira|first3=R. F.|title=Comparative analysis of male androgen responsiveness to social environment in birds: the effects of mating system and paternal incubation |journal=Hormones and Behavior |date=2003 |volume=43 |issue=4 |pages=508–519 |doi=10.1016/s0018-506x(03)00027-8 |pmid=12788297|bibcode=2003HoBeh..43..508H |url=http://repositorio.ispa.pt/bitstream/10400.12/1312/1/HB%2043%20508-519.pdf |hdl=10400.12/1312 |s2cid=5783792|hdl-access=free}}</ref> The male's mating display is a ritual flight, which, as with many other pigeons, consists of a rapid, near-vertical climb to height followed by a long glide downward in a circle, with the wings held below the body in an inverted "V" shape. At all other times, flight is typically direct using fast and clipped wing beats and without use of gliding.<ref name=cramp/> ===Food and feeding=== The Eurasian collared dove is not wary and often feeds very close to human habitation, including visiting bird tables; the largest populations are typically found around farms where spilt grain is frequent around grain stores or where livestock are fed. It is a gregarious species and sizeable winter flocks form around food supplies such as grain (its main food), seeds, shoots, and insects. Flocks most commonly number between 10 and 50, but flocks of up to 10,000 have been recorded.<ref name=cramp/> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Streptopelia decaocto|Eurasian Collared Dove}} {{Wikispecies|Streptopelia decaocto}} * [https://web.archive.org/web/20160304192826/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/262_CollaredDoveSdecaocto.pdf Ageing and sexing (PDF; 4.6 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] * [https://pigeonpedia.com/eurasian-collared-dove/ Eurasian Collared Dove: Breed Guide] Pigeonpedia.com * {{InternetBirdCollection|eurasian-collared-dove-streptopelia-decaocto|Eurasian Collared-dove}} * {{VIREO|Eurasian+Collared-Dove|Eurasian Collared-dove}} * {{IUCN_Map|22690503|Streptopelia decaocto}} * [https://www.xeno-canto.org/species/Streptopelia-decaocto Xeno-Canto recordings of Eurasian Collared Dove] {{Taxonbar|from=Q54696}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:dove, collared, Eurasian}} [[زمرو:ڪالر وارو يوريشيائي ڳيرو]] [[زمرو:پکي]] [[زمرو:شهري پکي]] [[زمرو:يوريشيا جا پکي]] [[زمرو:پکين جون ناگوار نسلون]] [[زمرو:سال 1838ع ۾ بيان ڪيل پکي]] [[Category:Streptopelia|Eurasian collared dove]] [[Category:Birds of Eurasia]] [[Category:Birds described in 1838|Eurasian collared dove]] [[Category:Taxa named by Imre Frivaldszky]] [[Category:Birds of the United States]] f6d3csoodpj607vsj71tp9lzrzxhrmw 0 97700 380790 380536 2026-05-26T04:25:03Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:1973ع جون فوتگيون]] جو اضافو + ترتيب 380790 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستاني آزاديءَ جو ڪارڪن (1901 – 1973)}} {{Infobox person | name = سيد اميرالدين قدوائي | image = Syed Amir-uddin Kedwaii.JPG | alt = سيد اميرالدين قدوائي | caption = سيد اميرالدين قدوائي | native_name = {{nobold|{{Nastaliq|سید امیرالدین قدوائی}}}} | native_name_lang = ur | birth_date = {{circa|1901}} | birth_place = [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]]<br/>{{small|(هاڻوڪو اتر پرديش، ڀارت)}} | death_date = {{Death date and age|1973|08|21|1901|df=yes}} | death_place = [[لاهور]]، [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]، پاڪستان | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | other_names = | alma_mater = [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] ([[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]]) | occupation = [[بيرسٽر]] | known_for = [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ | political_party = * [[آل انڊيا مسلم ليگ]] (1947ع تائين) * [[مسلم ليگ (پاڪستان)|مسلم ليگ]] (1947ع – 1948ع) * [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] (1948ع کان اڳتي) | movement = [[پاڪستان تحريڪ]] | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | footnotes = }} '''سيد اميرالدين قدوائي'''{{efn|{{Langx|ur|{{nq|سید امیرالدین قدوائی}}}}}} {{small|[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پي ايم جي ايم]]}} (1901ع – 21 آگسٽ 1973ع) پاڪستاني بيرسٽر، سياستدان ۽ [[پاڪستان تحريڪ جي ڪارڪنن جي فهرست|آزاديءَ جي تحريڪ جو ڪارڪن]] هو، جيڪو [[پاڪستان جو جھنڊو|پاڪستان جي قومي جھنڊي]] جي ڊزائن ٺاهڻ لاءِ مشهور آهي.<ref name="EncyclopediaPakistanika">''انسائيڪلوپيڊيا آف پاڪستانيڪا از قاسم محمود''</ref> کيس [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان 1991ع ۾ [[پاڪستان تحريڪ]] دوران سندس خدمتن جي اعتراف ۾ وفات کانپوءِ ''[[پاڪستان جا سول اعزاز ۽ تمغا|پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل]]'' سان نوازيو ويو. ==سوانح== قدوائي 1901ع ۾ [[بارابنڪي ضلعو|بارابنڪي]]، [[اتر-اولهه صوبا]]، [[برطانوي هندستان]] ۾ ڄائو. قدوائي [[عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي|عليڳڙهه يونيورسٽي]] مان [[بيچلر آف لاز|ايل ايل بي]] مڪمل ڪئي. هن پنهنجي سياسي زندگي [[خلافت تحريڪ]] جي ڪارڪن طور [[برطانوي راڄ]] ۾ شروع ڪئي. هو خلافت ڪاميٽي جو ميمبر هو ۽ پوءِ ان جو چيف ليڊر بڻايو ويو. [[شوڪت علي (سياستدان)|مولانا شوڪت علي]] کيس ”منهنجو ليفٽيننٽ“ چوندو هو. خلافت تحريڪ جي خاتمي کان پوءِ، مولانا شوڪت علي برطانوي راڄ ۾ خدّامِ ڪعبه ايسوسيئيشن جو بنياد وڌو، جنهن جي [[گڏيل صوبا برطانوي هندستان|گڏيل صوبن]] واري شاخ جو صدر قدوائي کي مقرر ڪيو ويو. 1922ع ۾، قدوائي [[راغب احسن|علامه راغب احسن]] جي اڳواڻيءَ ۾ آل انڊيا مسلم يوٿ ليگ قائم ڪئي، جنهن جو هو [[سيڪريٽري جنرل]] هو. 1928ع ۾ [[آل انڊيا ڪانگريس ڪاميٽي]] طرفان [[نهرو رپورٽ]] اختيار ڪرڻ کان پوءِ مايوسيءَ جو احساس پيدا ٿيو. اهڙين حالتن ۾، برطانوي هندستان جي مسلمانن آل انڊيا مسلم ڪانفرنس قائم ڪئي، جنهن جو صدر [[آغا خان ٽيون|سر آغا خان ٽيون]] هو. قدوائي ان ۾ ميمبر طور شامل ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو سيڪريٽري بڻيو. قدوائي 1936ع ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو ۽ 1938ع ۾ ان جي ڪائونسل جو ميمبر بڻيو. قدوائي، [[عليڳڙهه]] ۾ پنهنجن ساٿين سان گڏ، ”پاڪستان اسڪيم“ تيار ڪئي، جنهن جي بنياد تي آل انڊيا مسلم ليگ 1940ع ۾ ”[[لاهور قرارداد]]“ تيار ڪئي. قدوائي [[پاڪستان جي ڊومينين]] ۾ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] طور [[پاڪستان جو آزاديءَ جو ڏينهن|1947ع]] ۾ لڏي آيو ۽ لاهور ۾ آباد ٿيو. هو [[پنجاب يونيورسٽي]] جي لا ڪاليج ۾ تدريسي عملي جو ميمبر رهيو ۽ [[سينيئر وڪيل]] طور وڪالت ڪندو رهيو. قدوائي [[جمعيت علماءِ پاڪستان]] جي باني ميمبرن مان هڪ هو ۽ ان جي گڏجاڻين ۾ نائب صدر طور شرڪت ڪندو هو.<ref>سيد انور قدوائي، ''روزاني جنگ'' ۾ سينيئر ايڊيٽر. هو سيد اميرالدين قدوائي جو پٽ آهي.</ref> قدوائي کي [[علي هجويري|داتا علي هجويري]] سان گهري روحاني وابستگي هئي. انهيءَ روحاني لاڳاپي سبب هو پنهنجي وفات تائين لاهور ۾ رهيو، جتي 21 آگسٽ 1973ع تي سندس وفات ٿي.<ref name="EncyclopediaPakistanika"></ref> [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ سندس خدمتن جي اعزاز ۾، قدوائي کي 1991ع ۾ [[پاڪستان جي حڪومت]] طرفان وفات کانپوءِ ''پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊل'' سان نوازيو ويو.<ref>دي جرنل آف انٽروڊڪشن آف پاڪستان موومينٽ گولڊ ميڊلسٽس</ref> ==نوٽس== {{notelist}} ==حوالا== {{reflist}} {{Pakistan Movement}} {{DEFAULTSORT:Kedwaii, Syed Amir-uddin}} <references group="lower-alpha"/> [[زمرو:اتر پرديش جي بارابنڪي جا ماڻهو]] [[زمرو:ڀارت مان پاڪستان لڏي آيل ماڻهو]] [[زمرو:پاڪستان تحريڪ جا ڪارڪن]] [[زمرو:جھنڊي جا ڊزائنر]] [[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]] [[زمرو:عليڳڙهه مسلم يونيورسٽي جي فئڪلٽي آف لا جا اڳوڻا شاگرد]] [[زمرو:لاهور جا وڪيل]] [[زمرو:مهاجر ماڻهو]] [[زمرو:20هين صديءَ جا پاڪستاني وڪيل]] [[زمرو:20هين صديءَ جا هندستاني وڪيل]] [[زمرو:1901ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1973ع جون فوتگيون]] [[زمرو:1973ع جون وفاتون]] tkjpq1xxxsdji5efy1cz4sxyv41l0q0 0 97704 380778 380471 2026-05-26T00:35:30Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380778 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڏکڻ ايشيا ۾ سني احياپسند تحريڪ}} <!--ليڊ ۾ حوالا شامل نہ ڪريو، سواءِ اهڙي مواد جي جنهن کي چيلينج ٿيڻ جو امڪان هجي، [[MOS:LEADCITE]] ([[Wikipedia:Manual of Style/Lead section#Citations]]) موجب. غير ضروري حوالا متن جي جسم ۾ منتقل ڪريو.--> {{Infobox Religious group | group = ديوبندي تحريڪ | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Darul Uloom Deoband.jpg | image2 = Mahmud Hasan Deobandi (cropped).jpg | image3 = Hussain Ahmad Madani (cropped).jpg | image4 = Sabbir Ahmad Usmani (cropped).jpg | image5 = Taqi Usmani (cropped).jpg | image6 = Shah Ahmad Shafi.jpg }} | caption = مٿان کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[دارالعلوم ديوبند]]، [[حسين احمد مدني]]، [[تقي عثماني]]، [[شاهه احمد شفيع]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[محمود حسن ديوبندي]] }} {{CS1 config|mode=cs1}} {{Islam}}{{Sunni Islam}}{{Islamism sidebar}} '''ديوبندي تحريڪ''' يا '''ديوبنديت'''<ref>{{citation |last1=احمد |first1=اشتيآق |author-link1=اشتيآق احمد (سياسي سائنسدان) |last2=بشير |first2=عامر |title=ڀارت ۽ پاڪستان: امن ڏانهن رستو جوڙڻ |publisher=سوسائٽي فار ٽالرنس اينڊ ايجوڪيشن، پاڪستان (STEP) |year=2004 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=_gpuAAAAMAAJ |quote=ديوبنديت جو آغاز برطانوي حڪمراني هيٺ هندستان ۾ اڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري هڪ اصلاحي نظريي طور ٿيو، جنهن جو مقصد مسلمان سماج کي ٻيهر جيارڻ هو، جڏهن اهو نوآبادياتي رياست جي حدن اندر رهڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيو هو.}}</ref>{{efn|ان کي '''ديوبندي مڪتب''' (اسلام جو)،<ref>{{cite book |author=طاهر عباس |date=March 2011 |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-95960-8 |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA34}}</ref> ۽ '''ديوبندي فرقي''' جي نالي سان پڻ سڏيو وڃي ٿو.<ref>ڪامران بخاري، [https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو]، نيو لائينز ميگزين، 23 نومبر 2021.</ref> تنهن هوندي بہ ديوبنديت جا پيروڪار ان ڳالهه کان انڪار ڪن ٿا تہ اها هڪ فرقو آهي.<ref>[https://mcb.org.uk/british-muslims-reject-trial-by-media-of-the-deobandi-movement/ برطانوي مسلمانن ديوبندي تحريڪ جي ميڊيا ٽرائل کي رد ڪيو]، مسلم ڪائونسل آف برٽن، 7 سيپٽمبر 2007.</ref>}} هڪ [[سني اسلام|سني]] اسلامي احياپسند تحريڪ آهي، جيڪا پنهنجون ابتداون اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ [[ديوبند]]، [[برطانوي هندستان جون صدارتون ۽ صوبا|برطانوي هندستان]] ۾ [[دارالعلوم]] مدرسي جي قيام سان ڳنڍي ٿي. ديوبندي تحريڪ جي هندستاني عالماڻي شاخ، [[جمعيت علماءِ هند]]، 1919ع ۾ قائم ٿي ۽ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] [[خلافت تحريڪ|''خلافت'' تحريڪ]] ۾ شرڪت ۽ [[گڏيل قومپرستي]] جي نظريي جي اشاعت ذريعي [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. ديوبندي [[تصوف]] جا پيروڪار آهن ۽ هي تحريڪ مختلف [[صوفي سلسلا|صوفي سلسلن]] کي پنهنجي اندر رکي ٿي. اهي اهڙين لوڪ روايتي عملن جي مخالفت ڪن ٿا، جن کي اهي وهم پرستي سمجهن ٿا، ۽ تصوف اندر اصلاح جي حمايت ڪن ٿا. [[فقه|قانوني فقه]] جي لحاظ کان، ديوبندي [[تقلید]] جي نظريي کي برقرار رکن ٿا ۽ چئن سني [[مذهب|مذاہب]] (مڪتبن) مان هڪ جي پيروي ڪن ٿا –[[حنفي مڪتب|حنفي]]، [[مالڪي مڪتب|مالڪي]]، [[شافعي مڪتب|شافعي]]، ۽ [[حنبلي مڪتب|حنبلي]]. ديوبندين ڏکڻ ايشيا ۾ رهندڙ مسلمانن تي غير مسلم ثقافتن جي اثر جي مخالفت ڪئي. هن تحريڪ [[ديوبندي حديث جا مطالعا|حديث جي مطالعي]] جي احيا ۾ پڻ تمام وڏو حصو وڌو، ۽ ڪيترن ديوبندي [[حديث جا عالم|حديث عالمن]] ڪيترائي معتبر ۽ جامع شرحون لکيون. ديوبندي مڪتب جي باني عالمن [[مدرسه رحيميه|مدرسه رحيميه]] جي سني علمي روايت مان الهام ورتو ۽ ڏکڻ ايشيا جي صوفي مصلح ۽ اسلامي عالم [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي تعليمات کان متاثر ٿيا. تحريڪ، [[لکنؤ]] سان لاڳاپيل [[فرنگي محل]] جي [[علماء]] سان منسوب [[درس نظامي]] وسيلي ديني تعليم کي اڳتي وڌايو، جنهن جو مقصد [[برطانوي راڄ|برطانوي نوآبادياتي حڪمراني]] دوران جديديت پسند ۽ سيڪيولر خيالن جي وهڪري کان روايتي اسلامي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو. سياسي طور، ديوبندي برصغير ۾ [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي|سيد احمد بريلوي]] جي طريقت محمديه، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن سان گهڻي ريت ڳنڍيل هئا. ديوبندي تحريڪ جا معاصر رجحان انتهائي متنوع آهن، جن مان ڪيترائي پرامن تبليغ ۽ تعليمي ڪوششن ۾ مصروف آهن، جڏهن تہ ٻيا [[عسڪري اسلاميت|عسڪري]] آهن. 1979ع ۾ [[افغانستان تي سوويت حملي]] کان پوءِ، ڪيترن ديوبندين افغانستان ۾ سوويت فوجي قوتن خلاف وڙهڻ لاءِ رضاڪاراڻي طور حصو ورتو ۽ [[افغان مجاهدين|افغان ''مجاهدين'']] ۾ شامل ٿيا. پنهنجن شروعاتي سالن ۾، ديوبندي عالمن [[هندستان ۾ عيسائيت|عيسائي]] ۽ [[هندومت|هندو]] عالمن سان ديني بحث مباحثا ڪيا، جن جو مقصد اسلامي عقيدي جو دفاع ۽ برطانوي نوآباديت جي خاتمي جي وڪالت ڪرڻ هو. خاص طور تي [[جمعيت علماءِ هند]] جي ديوبندي ديني عالمن، [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ۽ گهڻ ثقافتيت تي بحث ڪيو، انهيءَ مقصد سان تہ [[هندستان ۾ مسلمان|هندستاني مسلمانن]] جي مذهبي آزادي محفوظ رهي. ٻئي طرف، [[شبیر احمد عثماني]] جي اڳواڻي ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] جي ديوبندي عالمن [[پاڪستان تحريڪ]] ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪيو. اڄ، هي تحريڪ هندستان، پاڪستان ۽ بنگلاديش کان دنيا جي مختلف حصن تائين پکڙجي چڪي آهي. == بنياد ۽ ڦهلاءُ == {{Deobandi}}[[برطانوي راڄ|برطانوي نوآباديت]] کي [[نوآبادياتي هندستان|هندستان]] ۾<ref name="Luv Puri">{{cite journal |last=پوري |first=لوو |date=3 November 2009 |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |journal=[[سي ٽي سي سينٽينل]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |volume=2 |issue=11 |pages=19–22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |archive-date=21 January 2022 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |date=21 January 2022 }}</ref> هندستاني عالمن جي هڪ گروهه—جن ۾ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[محمد يعقوب نانوتوي|محمد يعقوب نانوتوي]]، [[رفيع الدين ديوبندي]]، [[سيد محمد عابد]]، [[ذوالفقار علي ديوبندي]]، [[فضل الرحمان عثماني]] ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] شامل هئا—اسلام کي بگاڙيندڙ سمجهيو.<ref> {{cite web |title=ڇهه وڏا بزرگ |publisher=دارالعلوم ديوبند |url=http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308214818/http://www.darululoom-deoband.com/english/introulema/founders1.htm |archive-date=8 March 2016}} </ref> انهيءَ گروهه هڪ اسلامي درسگاهه (''[[مدرسو]]'') قائم ڪئي، جيڪا [[دارالعلوم ديوبند]] جي نالي سان مشهور ٿي،<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"> {{cite book |last=هاشمي |first=عرشي سليم |chapter=ديوبندي قسم جي جهاد پسندي جون تاريخي پاڙون ۽ پاڪستان ۾ تشدد لاءِ ان جا اثر |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |location=[[بيزنگ اسٽوڪ]] |page=139 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA139 |quote=[[دارالعلوم ديوبند]] جي ڪجهه اهم باني عالمن، جهڙوڪ [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي|شاهه ولي الله]] جي مذهبي-سياسي تصور مان وڌيڪ الهام ورتو ۽ انهن [[اتر پرديش|يو پي]] جي [[ديوبند]] ۾ 30 مئي 1866ع تي هڪ اسلامي مدرسو قائم ڪيو}}</ref><ref name="Lapidus">{{citation |title=اسلامي سماجن جي تاريخ |first=ايرا مارون |last=لاپيڊس |edition=نظرثاني ٿيل |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0521779332 |page=626 |url=https://books.google.com/books?id=I3mVUEzm8xMC&pg=PA626}}</ref><ref name="Urban Terrorism">{{cite book |last1=آستھانا |first1=اين. سي. |last2=نرمل |first2=انجلي |title=شهري دهشتگردي: افسانا ۽ حقيقتون |publisher=ششي جين فار پوائنٽر پبلشرز |location=جيپور |year=2009 |isbn=978-81-7132-598-6 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=8EqWnqdsgZMC&pg=PA66}}</ref> جتي ديوبندين جو [[اسلامي احيا]] پسند ۽ [[سامراجيت مخالفت|سامراج مخالف]] نظريو ترقي ڪرڻ لڳو. وقت سان گڏ، دارالعلوم ديوبند [[جامعه الازهر]]، [[قاهره]] کان پوءِ اسلامي تعليم ۽ تحقيق جو ٻيو وڏو مرڪز بڻجي ويو. [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] جي زماني ڏانهن ۽ پوءِ نوآبادياتي دور کان پوءِ جي هندستان ۾، ديوبندين [[گڏيل قومپرستي]] جي تصور جي وڪالت ڪئي، جنهن موجب مسلمان ۽ هندو هڪ قوم سمجهيا ويندا هئا، جن کي برطانوي حڪمراني خلاف [[هندو-مسلم اتحاد|جدوجهد ۾ متحد]] ٿيڻ لاءِ چيو ويو.<ref name="Asghar Ali"></ref> 1919ع ۾، ديوبندي عالمن جي هڪ وڏي گروهه سياسي جماعت [[جمعيت علماءِ هند]] ٺاهي ۽ [[هندستان جي ورهاڱي جي مخالفت]] ڪئي.<ref name="Asghar Ali"></ref> ديوبندي عالم [[حسين احمد مدني]] پنهنجي تحرير ''[[متحده قوميت ۽ اسلام]]'' ذريعي انهن خيالن کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪئي.<ref name="Asghar Ali">{{cite web |last1=علي |first1=اصغر |title=سيڪيولر هندستان ۾ اسلامي سڃاڻپ |url=http://www.milligazette.com/news/900-islamic-identity-in-secular-india-part-i |work=[[دي ملي گزيٽ]] |date=9 April 2011 |quote=ديوبند جي عالمن ورهاڱي جي مخالفت ڪئي ۽ گڏيل قومپرستي سان گڏ بيٺا. مولانا حسين احمد مدني، جيڪي ان وقت جمعيت العلماءِ هند جا سربراهه هئا، هڪ رسالو ''متحده قوميت اور اسلام'' يعني گڏيل قومپرستي ۽ اسلام لکيو، جنهن ۾ قرآن ۽ حديث جي روشني ۾ گڏيل قومپرستي کي جائز قرار ڏنو ۽ مسلم ليگ جي الڳ قومپرستي جي مخالفت ڪئي. جڏهن تعليم يافته اشرافيا اقتدار جي خواهشمند هئي ۽ تنهنڪري پنهنجي مخصوص دائري جي طلبگار هئي؛ عالمن جي ترجيح آزاد هندستان هئي، جتي اهي بنا خوف يا رڪاوٽ اسلام تي عمل ڪري سگهن.}}</ref> بعد ۾ هڪ گروهه هن موقف کان اختلاف ڪيو ۽ [[محمد علي جناح]] جي [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] ۾ شامل ٿيو، جنهن ۾ [[اشرف علي ٿانوي]]، [[شبیر احمد عثماني]]، [[ظفر احمد عثماني]] ۽ [[محمد شفيع]] شامل هئا، جن 1945ع ۾ [[جمعيت علماءِ اسلام]] ٺاهي.<ref>''پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون''، ڪرسٽوف جفرلو، ص. 224</ref> جمعيت علماءِ هند ۽ [[تبليغي جماعت]] جهڙين تنظيمن وسيلي،<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat">{{cite journal |last=برڪي |first=شيرين خان |date=2013 |title=تبليغي جماعت: دعوت ڏيندڙ مبلغ يا ٽروجن هارس؟ |journal=جرنل آف اپلائيڊ سيڪيورٽي ريسرچ|location=لنڊن |publisher=[[روٽليج]] |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1080/19361610.2013.738407 |s2cid=144466130 |issn=1936-1629}}</ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat">{{cite web |last=ڪائپر |first=ميٿيو جي. |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |title=تبليغي جماعت—آڪسفورڊ اسلامي مطالعات آن لائن |date=22 February 2018 |website=www.oxfordbibliographies.com |publisher=[[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303040002/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0250.xml |archive-date=3 March 2018 |url-status=live }}</ref> ديوبندي تحريڪ ڦهلجڻ لڳي.<ref>لوئڊ رڊجون (2015). ''معاصر دور ۾ صوفي ۽ سلفي''. بلومزبري پبلشنگ. {{ISBN|978-1472532237}}. ص. 191.</ref><ref>يوسف ابوالعينين ''عسڪري اسلامي نظريو: عالمي خطري کي سمجهڻ'' نيول انسٽيٽيوٽ پريس، 2011، {{ISBN|978-1612510156}} ص. 223.</ref> ڀارت ۾ دارالعلوم ديوبند جا فارغ التحصيل، ڏکڻ آفريڪا، چين ۽ [[ملائيشيا]] جهڙن ملڪن مان، سڄي دنيا ۾ هزارين ''مدارس'' کوليا.<ref name="Abbas">{{cite book |last=عباس |first=طاهر |title=اسلامي ريڊيڪلزم ۽ گهڻ ثقافتي سياست: برطانوي تجربو |publisher=[[روٽليج]] |year=2011 |isbn=978-0-415-57224-8 |location=لنڊن |pages=33–34 |chapter=اسلامي سياسي ريڊيڪلزم: ابتداون ۽ منزلون |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JdC90uc8PfQC&pg=PA33}}</ref> === هندستان === هندستان ۾ ديوبندي تحريڪ جو انتظام ۽ ڦهلاءُ دارالعلوم ديوبند<ref name="Luv Puri"></ref><ref name="Hashmi"></ref><ref name="Lapidus"></ref><ref name="Urban Terrorism"></ref> ۽ جمعيت علماءِ هند<ref name="Asghar Ali"></ref><ref name="Burki Tablighi Jamaat"></ref><ref name="Kuiper Tablighi Tamaat"></ref> وسيلي ٿئي ٿو. === پاڪستان === {{further|پاڪستان ۾ اسلاميت|پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد}} پاڪستان جي اندازي مطابق 230 ملين مسلمانن مان، لڳ ڀڳ 15-30٪ پاڻ کي ديوبندي سمجهن ٿا.<ref name="Rohan Bedi">{{citation|first1=روهان |last1=بيدي |title=ڇا پاڪستانين پنهنجون صوفي روايتون وساري ڇڏيون آهن؟ |place=سنگاپور |publisher=انٽرنيشنل سينٽر فار پوليٽيڪل وائلنس اينڊ ٽيررزم ريسرچ، [[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]] |date=April 2006 |page=3 |url=http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102091018/http://www.pvtr.org/pdf/RegionalAnalysis/SouthAsia/Madrassa%20_IDSS%20_%20_FINAL_.pdf |archive-date=2 November 2013 }} هن اندازي موجب پاڪستاني مسلمانن مان 15٪ ديوبندي ۽ 20٪ شيعا آهن، جيڪو پاڪستان جي سني مسلمانن مان لڳ ڀڳ 19٪ جي ديوبندي هجڻ جي برابر آهي.</ref> هيريٽيج آن لائن موجب، پاڪستان ۾ ڪل ديني مدرسن ([[مدرسو]]) مان لڳ ڀڳ 65٪ ديوبندين هلائين ٿا، جڏهن تہ 25٪ [[بريلوي]]، 6٪ [[اهل حديث]] ۽ 3٪ مختلف [[شيعا]] تنظيمون هلائين ٿيون. پاڪستان ۾ ديوبندي تحريڪ 1980ع جي شروعات کان 2000ع جي شروعات تائين سعودي عرب کان فنڊنگ جي هڪ وڏي وصول ڪندڙ هئي، جنهن کان پوءِ هي فنڊنگ مخالف اهل حديث تحريڪ ڏانهن منتقل ڪئي وئي.<ref name="Sareen">{{cite book |first=سشانت |last=سرين |title=جهاد فيڪٽري: پاڪستان جو ٺهندڙ اسلامي انقلاب |page=282 |location=نئين دهلي |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=uSxZhFenUusC|isbn=978-8124110751 }}</ref> علائقي ۾ ايراني اثر جي مقابلي لاءِ ديوبند کي توازن طور ڏسڻ کان پوءِ، سعودي فنڊنگ هاڻي سختي سان اهل حديث لاءِ مخصوص آهي.<ref name="Sareen"></ref> ديوبندي لاڳاپيل گروهن جهڙوڪ [[تحريڪ طالبان پاڪستان|ٽي ٽي پي]]، [[سپاه صحابه پاڪستان|ايس ايس پي]]، [[لشڪر طيبه|ايل اي ٽي]] وغيره جو عسڪري ڪردار آهي<ref name="Gugler p.371">{{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=371 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> ۽ انهن بريلوي تحريڪ جي سني مسلمانن لاءِ مقدس [[صوفين تي ظلم|صوفي ماڳن تي حملا ڪري انهن کي تباهه ڪيو]] آهي، جهڙوڪ [[داتا دربار]] [[لاهور]] ۾، [[عبدالله شاهه غازي]] جو مقبرو [[ڪراچي]] ۾، بلوچستان ۾ خل مگسي، ۽ [[رحمان بابا]] جو مقبرو [[پشاور]] ۾.<ref name="Gugler p.371"></ref> === افغانستان === {{seealso|طالبان}} ديوبندي [[ڊيورنڊ لائين]] جي ٻنهي پاسن تي پشتون پٽي ۾ سڀ کان وڌيڪ مقبول اسلامي تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۽ [[پاڪستان]] کي جدا ڪري ٿي.<ref name="Sareen"></ref><ref name="Luv Puri"></ref> ان کان علاوه، ممتاز افغان ۽ [[پاڪستاني طالبان]] اڳواڻن ديوبندي مدرسن ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي.<ref>{{Cite web |url=https://ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ |title=ديوبندي اسلام جو ماضي ۽ مستقبل |date=3 November 2009 |website=ڪومبيٽنگ ٽيررزم سينٽر ائٽ ويسٽ پوائنٽ |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121211544/https://www.ctc.usma.edu/the-past-and-future-of-deobandi-islam/ }}</ref> === ڏکڻ آفريڪا === {{Main|ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي تحريڪ}} ديوبندي تحريڪ اڄ عالمي موجودگي رکي ٿي، جنهن جي مڪمل نمايان شڪل ڏکڻ آفريڪا ۾ ڏسڻ ۾ اچي ٿي، جتي هي تحريڪ هندستاني [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]] واپاري طبقي وسيلي شروع ٿي.<ref>{{Citation |last=موسى |first=ابراهيم |title=آفريڪا ۾ ديوبندي |date=2015 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/deobandis-in-africa-COM_27718?s.num=1&s.au=%22Moosa,+Ebrahim%22 |encyclopedia=انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام، ٽيون |publisher=برل }}</ref> ديوبندي تحريڪ جو اسلامي تعليمي نظام، ۽ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جا ضروري جزا جهڙوڪ تبليغي جماعت ۽ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]]، ڏکڻ آفريڪا ۾ مڪمل طور مؤثر نموني ڪم ڪري رهيا آهن، جيئن اهي هندستان ۾ ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا جا مدرسا اسلامي اعليٰ تعليم فراهم ڪن ٿا ۽ هاڻي انهن پرڏيهي شاگردن لاءِ اسلامي تعليم جا مرڪز بڻجي ويا آهن، جيڪي ديوبندي طرز جي تعليم حاصل ڪرڻ ۾ دلچسپي رکن ٿا. انهن جي ڪيترن فارغ التحصيلن، خاص طور تي برطانيا ۽ آمريڪا جهڙن اولهندي ملڪن مان ايندڙ شاگردن، مغربي شاگردن جي حيثيت سان تعليم حاصل ڪئي. ڏکڻ آفريڪا جا ڪجهه مدرسا عالمي سطح تي تسليم ٿيل آهن ۽ [[فتويٰ]] جون خدمتون مهيا ڪن ٿا. ڏکڻ آفريڪا هاڻي ترجمي ۽ ترتيب ذريعي غير معمولي اسلامي ادب پيدا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. اهڙيءَ طرح، تبليغي جماعت پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ هڪ مرڪز آهي، جتان اها سڄي ڏکڻ ۽ اوڀر آفريڪا تائين پکڙجي ٿي. ڏکڻ آفريڪي مدرسن جا فارغ التحصيل تبليغي جماعت جي خدمت ۾ پنهنجو وقت گذارين ٿا، جن ۾ [[زڪريا ڪنڌلوي]]، [[مسيح الله خان]]، [[محمود حسن گنگوهي]]<ref name="Hashmi" /> ۽ [[اسد مدني]] شامل آهن. ڏکڻ آفريڪا جا ديوبندي مسلمان ڪيترين اهم ۽ بااثر تعليمي ۽ سماجي-سياسي تنظيمن جا مالڪ آهن، جيڪي ماڻهن کي تعليم ڏين ٿيون ۽ مذهبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. انهن ۾ [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] ۽ [[مسلم جوڊيشيئل ڪائونسل]] شامل آهن.<ref>{{Cite journal |last=خليلي |first=محمد الله |author-link=محمد الله خليلي قاسمي |date=2016 |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ ديوبندي فڪر جو اثر |url=https://www.academia.edu/34768122 |url-status=live |journal=[[ڪوازولو-نيٽال يونيورسٽي]] |page=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221029023652/https://www.academia.edu/34768122/Influence_of_Deoband_School_of_Thought_In_South_Africa |archive-date=29 October 2022 }}</ref> === ايران === {{Main|ايران ۾ ديوبندي تحريڪ}} مختلف علائقن مان، جن ۾ ايران جو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو]] پڻ شامل آهي، شاگرد ديوبند ۾ پڙهڻ لاءِ ايندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ ان جي باني عالمن جا خيال پکڙيا.<ref>{{Cite journal |last=دراني |first=عبدالغفور |date=2013 |title=هندستان ۾ ديوبندي فڪر جي آمد ۽ ايراني بلوچستان تي ان جو اثر |url=https://jsr.usb.ac.ir/article_848.html?lang=en |journal=جرنل آف سب ڪنٽينينٽ ريسرچز |volume=4 |pages=22 |doi=10.22111/jsr.2013.848|doi-broken-date=11 July 2025 }}</ref> هن تحريڪ جو اوڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ايراني فڪري نئين نسل تي نمايان اثر ٿيو.<ref>{{Encyclopædia Iranica Online|url=https://iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-xiii-islamic-political-movements-in-20th-century-iran|title=ايران ۾ اسلام XIII. ويهين صديءَ ۾ اسلامي سياسي تحريڪون|first=اشرف|last=احمد|year=2000}}</ref> ايران ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ، هن مڪتب جي شاگردن تبليغي گروهن جي قيام وسيلي هن فڪر کي وڌيڪ ڦهلائڻ جاري رکيو. اهي خيال هڪ پاسي [[بلوچ ماڻهو|بلوچ قبيلن]] جي ثقافتي لاڳاپن ۽ ٻئي پاسي سيستان ۽ بلوچستان جي ايران ۽ هندستان جي حنفي مذهبي اڳواڻن جي رابطن سبب وڌيڪ مضبوط ٿيا.<ref>{{Durani,2013,p=22}}</ref> اڄ ديوبندي فڪر سيستان ۽ بلوچستان ۾ فڪري رجحانن مان هڪ آهي ۽ تبليغي گروهه مختلف شهرن ۽ ڳوٺن ۾ سرگرم آهن. اها ايران جي سياسي منظرنامي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهي آهي. ديوبندين مذهبي مدرسن کي هم شڪل بڻائڻ جو مقصد رکيو ۽ ڪجهه عوامي مذهبي رسمن جي مخالفت ڪئي. فارسي ٻولي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ ديوبندي تحريڪ لاءِ [[نقشبندي]] سلسلي اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=":dawn">{{Cite news |last=سلمان |first=پيرزادا |date=21 May 2015 |title=ايران ۾ ديوبندي فڪر جي ڪردار تي بحث |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |url=https://www.dawn.com/news/1183212}}</ref> === برطانيا === {{further|برطانيا ۾ اسلاميت}} 1970ع واري ڏهاڪي ۾، ديوبندين برطانيا ۾ پهريون مسلم ديني مدرسو (دارالعلوم) قائم ڪيو، جتي امامن ۽ ديني عالمن کي تعليم ڏني ويندي هئي.<ref name=Who/> ديوبندي ”خاموشي سان برطانيا جي مسلمانن جي هڪ وڏي حصي جون مذهبي ۽ روحاني ضرورتون پوريون ڪندا رهيا آهن، ۽ شايد اهي سڀ کان وڌيڪ بااثر برطانوي مسلم گروهه آهن.“<ref name=Who>{{citation |url=http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ |title=برطانيا جا مسلمان ڪير آهن؟ |date=12 August 2016 |work=آن رليجن ميگزين |first1=عبدالعظيم |last1=احمد |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809154515/http://www.onreligion.co.uk/who-are-britains-muslims/ }}</ref> 2007ع ۾، ديوبندين برطانيا جي ڪل 26 مدرسن مان 17 هلائي رهيا هئا ۽ ملڪ اندر تربيت يافته 80 سيڪڙو مسلمان عالمن کي تيار ڪري رهيا هئا. اهي برطانيا جي لڳ ڀڳ 1,500 مسجدن مان 600 مسجدون پڻ هلائيندا هئا.<ref name="Hardline">{{cite news |last1=نورفولڪ |first1=اينڊريو |author-link=Andrew Norfolk |date=7 September 2007 |title=برطانوي مسجدن تي سخت گير قبضو |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/hardline-takeover-of-british-mosques-khdjz2cjpnc |newspaper=[[دي ٽائيمز]]}}</ref> 2014ع ۾ رپورٽ ڪيو ويو تہ برطانيا جي 45 سيڪڙو مسجدن ۽ تقريباً سڀني اسلامي عالمن جي تربيت تي ديوبندين جو ڪنٽرول هو.<ref>{{cite news |last1=بوئن |first1=اينس |date=14 June 2014 |title=اسان جون مسجدون ڪير هلائي ٿو؟ |url=https://www.spectator.co.uk/2014/06/who-runs-our-mosques/ |newspaper=[[دي اسپيڪٽيٽر]]}}</ref> صحافي [[اينڊريو نورفولڪ]] موجب، هڪ اهم ديوبندي مبلغ مغربي قدرن کان نفرت ڪندو هو، مسلمانن کي الله لاءِ ”رت وهائڻ“ جي سڏ ڏيندو هو ۽ يهودين، عيسائين ۽ هندن بابت حقارت واري تبليغ ڪندو هو.<ref name="Hardline" /> 2015ع ۾ [[آفسٽيڊ]] [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]] جي ديوبندي مدرسي کي اهڙي اسڪول جو سٺو مثال قرار ڏنو، جيڪو ”برطانوي قدرن کي فروغ ڏئي، انتهاپسندي کي روڪي ۽ ٻارن جي حفاظت ڪري ٿو.“<ref name="Ofsted201415">{{citation |title=تعليم، ٻارن جي خدمتن ۽ مهارتن بابت هز ميجسٽي جي چيف انسپيڪٽر جي سالياني رپورٽ 2014/15 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/483347/Ofsted_annual_report_education_and_skills.pdf |date=1 December 2015 |publisher=هائوس آف ڪامنز |pages=95–96}} [https://dera.ioe.ac.uk/24830/2/Ofsted_annual_report_education_and_skills_Redacted.pdf متبادل ڳنڍڻو].</ref> نورفولڪ هن جائزي سان اختلاف ڪيو.<ref name="AndrewNorfolk19April2016">{{citation |title=جيلن جو سربراهه انتهاپسند اسلامي فرقي جي تعريف ڪري ٿو |url=https://www.thetimes.com/uk/religion/article/prisons-chief-praises-islamic-sect-that-warns-of-repulsive-christian-women-srjb6cdc6 |newspaper=[[دي ٽائيمز]] |date=19 April 2016 |first1=اينڊريو |last1=نورفولڪ |author-link =Andrew Norfolk}}</ref> == عقيدا == اسلامي علمي روايتن واري [[مغليہ هندستان]] ۽ جديد دور کان اڳ واري [[افغانستان]] ۾ جڙون رکندڙ، ديوبندي تحريڪ پنهنجو سلسلو [[شاهه ولي الله دهلوي]] ۽ سندس جانشينن، جن ۾ [[شاهه عبدالعزيز دهلوي|شاهه عبدالعزيز]]، [[شاهه محمد اسحاق]]، ۽ [[شاهه اسماعيل دهلوي]] شامل آهن، جي سني احياپسند تحريڪن سان ڳنڍي ٿي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref><ref name="newageislam Ismail Dehlawi">{{Cite web |last=خان |first=ريحان |date=3 February 2020 |title=شاهه اسماعيل دهلوي، شاهه ولي الله دهلوي جو پوٽو، تصوف ۽ سلفيت جي امتزاج جي نمائندگي ڪندو هو |url=https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509084123/https://www.newageislam.com/islamic-personalities/rehan-khan/shah-ismail-dehlawi-grandson-shah-waliullah-dehlawi-represented-fusion-sufism-with-salafism/d/121025 |archive-date=9 May 2021 |website=نيو ايج اسلام}}</ref><ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Ranjit-Singh-Sikh-maharaja انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا تي سک حڪمران رنجيت سنگهه جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref name="GoogleBooks">[https://books.google.com/books?id=LFaIp-8BEDoC&dq=shah+ismail+shaheed&pg=PT4 books.google.com تي دهلوي جو تعارف] حاصل ڪيل 16 آگسٽ 2018</ref><ref>{{Cite web |last=سينان سييچ |first=محمد |date=4 February 2020 |title=هڪ تحريڪ کي پرتشدد ڇا بڻائي ٿو: هندستان ۽ پاڪستان ۾ اهل حديث (سلفين) جو تقابلي جائزو |url=https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418223600/https://www.mei.edu/publications/what-makes-movement-violent-comparing-ahle-hadith-salafists-india-and-pakistan |archive-date=18 April 2021 |website=MEI}}</ref><ref name="Ulama-e-Deoband">{{cite web |title=علماءِ ديوبند جو مسلڪ – دارالعلوم ديوبند – هندستان |url=https://darululoom-deoband.com/en/the-track/}}</ref> ديوبندي تحريڪ جا عالم پاڻ کي شاهه ولي الله دهلوي جا روحاني وارث سمجهن ٿا، ۽ شروعاتي ديوبندي اڳواڻن سندس صوفي اصلاحي تعليمات کي فعال نموني ٻيهر زنده ڪيو.<ref name="Kozlowski"/><ref>{{cite book |last1=روئي |first1=اوليويئر |title=افغانستان ۾ اسلام ۽ مزاحمت |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |year=1990 |isbn=9780521397001 |page=57|edition=Second}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي [[محمد بن عبدالوهاب]] جا همعصر هئا، ۽ ٻنهي [[مدينو]] ۾ ڪجهه ساڳين استادن وٽ تعليم حاصل ڪئي.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> [[محمد اقبال]] چيو: "ديوبندي تحريڪ نہ ڪو عقيدو (عقيده) آهي ۽ نہ ئي ڪو فرقو (طائفة) ــ اهي اصطلاح جن وسيلي ان جا مخالف عوام کي ان خلاف ڀڙڪائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا ــ پر اها اهل السنة والجماعة جي طريقي جي هڪ جامع تصوير ۽ مڪمل نسخو آهي، جنهن ۾ اهل السنة والجماعة جون سڀئي شاخون پنهنجي اصل سان ڳنڍيل نظر اچن ٿيون."<ref>"دارالعلوم ديوبند جي تاريخ"، جلد 1، 1980</ref> === علم ڪلام === ديوبندي [[ماتريدي]] مڪتب جي [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي علم ڪلام]] جي پيروي ڪن ٿا.<ref name="Spevack 2014 49"/><ref>ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه، جديد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامائزيشن: ديوبندي اصلاح ۽ گجر جواب، ص. 167.</ref><ref name="deoband.org">{{cite web |author=ibnummabd |url=http://www.deoband.org/about-2/ |title=تعارف |publisher=Deoband.org |date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060851/http://www.deoband.org/about-2/ |archive-date=21 September 2013}}</ref> انهن جا مدرسا عقيدن بابت هڪ مختصر متن پڙهائين ٿا، جيڪو ''[[العقائد النسفية]]'' جي نالي سان مشهور آهي، جنهن کي حنفي-ماتريدي عالم [[نجم الدين عمر النسفي]] لکيو.<ref name="Bruinessen, Stefano Allievi p 100">مارٽن وان برونيسن، اسٽيفانو اليوي، مغربي يورپ ۾ اسلامي علم جي پيداوار: منتقلي ۽ اشاعت، ص. 100. {{ISBN|1136932860}}</ref> ديوبندين جي سرڪاري ڪتاب ''[[المهند على المفند]]'' (رد ٿيلن تي تلوار)، جنهن کي ''التصدیقات لدفع التلبیسات'' (فريبن کي رد ڪندڙ تصديقات) پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ اهڙو ڪتاب آهي جيڪو ديوبندين جي عام عقيدن جو خلاصو پيش ڪري ٿو. اهو [[خليل احمد سهارنپوري]] (وفات 1346هه/1927ع) لکيو، ته جيئن ديوبندين تي سندن مخالفن طرفان لڳايل [[ڪفر]] (بي ايماني يا توهين) جي الزام جو جواب ڏنو وڃي.<ref>{{cite book |first=برينن ڊي. |last=انگرام |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |url=https://books.google.com/books?id=hkFyDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |isbn=9780520970137 |page=254}}</ref> برينن ڊي. انگرام موجب، ديوبندي ٽن علمي مسئلن تي بريلوي کان مختلف آهن.<ref name="kizb3">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> گنگوهي بيان ڪيو ته الله کي ڪوڙ ڳالهائڻ جي قدرت آهي.<ref name="rag2">{{citation |last1=Ingram |first1=Brannon D. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> هن نظريي کي ''امکانِ ڪذب'' چيو وڃي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> هن نظريي موجب، ڇاڪاڻ تہ الله هر شيءِ تي قادر آهي، تنهنڪري هو ڪوڙ ڳالهائڻ تي پڻ قادر آهي.<ref name="kizb3" /> گنگوهي ان نظريي جي پڻ حمايت ڪئي تہ الله محمد ﷺ کان پوءِ اضافي نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت رکي ٿو (''امکانِ نظير'') ۽ محمد ﷺ جهڙا ٻيا نبي پيدا ڪري سگهي ٿو.<ref name="kizb3" /><ref name="rag2" /> گنگوهي وضاحت ڪئي تہ جيتوڻيڪ الله کي محمد ﷺ جهڙا نبي پيدا ڪرڻ جي قدرت آهي، پر ”هو ڪڏهن به ائين نه ڪندو.“<ref name="kizb3" /> ڪجهه ديوبندي، جيڪي ''مماتي'' ديوبندي سڏجن ٿا، يقين رکن ٿا تہ نبي ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات نہ آهن. اهو موقف ''حياتي'' ديوبندين ۽ [[بريلوي]]ن جي برخلاف آهي، جيڪي يقين رکن ٿا تہ پاڻ ﷺ پنهنجي قبر ۾ حيات آهن.<ref>رانا، ايم. اي.، 2011. پاڪستان ۾ عسڪري گروهن جي ارتقا. ''ڪانفليڪٽ اينڊ پيس اسٽڊيز''، 4(2)، ص.137.</ref> === فقه (اسلامي فقہ) === {{Main|ديوبندي فقه}} ديوبندي ''[[تقلید]]'' جي نظريي جا مضبوط حامي آهن.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا: ديوبند، 1860–1900 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=2002 |isbn=0-19-566049-8 |edition=3rd impression. |location=نئين دهلي |page=141}}</ref><ref> {{citation |last=ڪامنز |first=ڊيوڊ |title=مشن ۽ سلطنت: سعودي تخت جي پويان وهابي طاقت |page=144 |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=kQN6q16dIjAC |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781838609528 |quote=اهو رجحان ــ يعني مؤمنن جي جماعت جي احيا ــ دهلي جي اتر ۾ ديوبند نالي شهر ۾ پيدا ٿيو، تنهنڪري ان کي ديوبندي تحريڪ چيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ انهن ۾ وهابين وانگر عبادتن جي درستگي بابت وابستگي هئي، پر حنفي قانوني مڪتب سان انهن جي سخت وابستگي کين عرب حنبلي وهابين کان الڳ ڪري ٿي. |orig-year=2006}}</ref><ref name="Ingram 2018">{{cite book |last=Ingram |first=Brannon D. |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |publisher=[[يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس]] |year=2018 |isbn=978-0520298002 |location=[[اوڪلينڊ، ڪيليفورنيا|اوڪلينڊ]] |lccn=2018014045}}</ref> ٻين لفظن ۾، انهن جو عقيدو آهي تہ هڪ ديوبندي کي سني اسلامي قانون جي چئن مڪتبن ([[مذهب]]) مان هڪ جي پيروي ڪرڻ گهرجي ۽ مختلف مڪتبن جي گڏيل چونڊ جي حوصله شڪني ڪن ٿا.<ref>مارٽن وان برونيسن، جوليا ڊي هاويل، اسلام ۾ تصوف ۽ ”جديد“، ص. 130، {{ISBN|1850438544}}</ref> اهي پاڻ کي حنفي مڪتب جا پيروڪار قرار ڏين ٿا.<ref name="Spevack 2014 49">{{cite book |first=Aaron |last=Spevack |title=سنّي عالم جو مثالي نمونو: الباجوري جي فڪر ۾ قانون، علم ڪلام ۽ تصوف |page=49 |publisher=اسٽيٽ يونيورسٽي آف نيو يارڪ پريس |date=2014 |isbn=978-1-4384-5370-5 |url=https://books.google.com/books?id=htx8BAAAQBAJ&q=Hanafi}}</ref><ref>[http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm ميٽڪالف، باربرا. ''"روايت پسند" اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901024438/http://essays.ssrc.org/sept11/essays/metcalf.htm |date=1 September 2009 }}. "هي رجحان ــ ”ديوبندي“، ”بريلوي“ يا ”اهل حديث“ ــ ڏکڻ ايشيائي پسمنظر رکندڙ سني مسلمانن جي فرقيوارانه سڃاڻپ بڻجي ويا."</ref> ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مدرسن جا شاگرد حنفي فقه جا روايتي ڪتاب، جهڙوڪ ''نور الایضاح''، ''مختصر القدوري''، ''شرح الوقاية''، ۽ ''كنز الدقائق'' پڙهن ٿا، ۽ آخرڪار ''مرغيناني'' جي ''هدايه'' سان پنهنجي مذهب جي تعليم مڪمل ڪن ٿا.<ref>{{cite journal |last=حق |first=ضياء الحق |title=هند-پاڪستان ۾ مسلم ديني تعليم |journal=اسلامڪ اسٽڊيز |year=1975 |volume=14 |issue=4 |page=284 |publisher=اسلامڪ ريسرچ انسٽيٽيوٽ، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، اسلام آباد |quote=هيٺيان ڪتاب ۽ مضمون پڙهايا وڃن ٿا ... فقه: هدايه، قدوري، نور الایضاح، شرح وقاية، كنز الدقائق}}</ref> ''تقلید'' بابت نظرين جي حوالي سان، انهن جا اهم مخالف اصلاحي گروهه [[اهل حديث]] آهن، جن کي ''[[غير مقلد]]'' پڻ چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ تہ اهي ''تقلید'' کي ڇڏي سڌو قرآن ۽ حديث تي عمل ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا.<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا : ديوبند، 1860–1900 |year=2002 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |location=نئين دهلي |isbn=0-19-566049-8 |page=141 |edition=3rd impression.}}</ref> اهي اڪثر هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندڙن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائين ٿا، ۽ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ نصي ثبوت طلب ڪن ٿا.<ref>{{cite thesis |last=خان |first=فريحه |title=شريعت جي اصلاح بابت روايت پسند رويا: مولانا اشرف علي ٿانوي جو عورتن جي طلاق جي حق بابت فتويٰ |year=2008 |page=59 |publisher=يونيورسٽي آف مشيگن |quote=اهل حديث مان بحث ڪندڙ خاص طور تي ٿانوي جي وضاحت جو نشانو بڻيا، ڇاڪاڻ تہ اهي انهن ماڻهن تي ”انڌي تقليد“ جو الزام لڳائيندا هئا جيڪي ڪنهن هڪ عالم يا فقهي مڪتب جي فيصلن جي پيروي ڪندا هئا. اهل حديث جو طريقو اهو هو تہ هر دليل ۽ فقهي حڪم لاءِ دليل طلب ۽ پيش ڪيو وڃي.}}</ref> تحريڪ جي تقريباً شروعاتي ڏينهن کان وٺي، ديوبندي عالمن هڪ وڏي علمي لٽريچر پيدا ڪيو آهي ته جيئن عام طور ڪنهن ''مذهب'' جي پيروي بابت پنهنجي موقف جو دفاع ڪري سگهن. خاص طور تي، ديوبندين پنهنجي ان دليل جي دفاع ۾ گهڻو ادب لکيو آهي تہ حنفي مذهب مڪمل طور ''[[قرآن]]'' ۽ ''[[حديث]]'' سان مطابقت رکي ٿو.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=24 |quote=اهل حديث جي چئلينج بابت ديوبندي حساسيت انهن بحثن مان ظاهر ٿئي ٿي جيڪي هنن اهل حديث سان ڪيا ۽ انهن وڏين حديثي شرحَن مان جيڪي خاص طور انهن جي رد ۾ لکيون ويون}}</ref> === حديث === {{See also|حديث جا مطالعا}} نصي دليلن جي روشني ۾ پنهنجي ''[[مذهب]]'' جو دفاع ڪرڻ جي هن ضرورت جي جواب ۾، ديوبندي پنهنجي مدرسن ۾ ''[[حديث]]'' جي مطالعي کي غير معمولي اهميت ڏيڻ سبب خاص طور نمايان ٿيا. سندن ''[[مدرسو|مدرسي]]'' جي نصاب ۾ اسلامي علم جي عالمي ميدان اندر هڪ منفرد خصوصيت شامل آهي، يعني ''دورۂ حديث''، جيڪو شاگرد جي اعليٰ مدرسي تربيت جو آخري سال هوندو آهي، جنهن ۾ سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن ([[ڪتب سته|''صحاح سته'']]) جو جائزو ورتو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=زمان |first=محمد قاسم |title=معاصر اسلام ۾ علماءَ: تبديليءَ جا نگهبان |year=2002 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |page=39 |quote=...انهن پنهنجي مدرسن ۾ حديث جي مطالعي کي هڪ نئين ۽ هندستاني حوالي سان غير معمولي اهميت ڏني. حديث يقيناً نوآبادياتي دور کان اڳ هندستاني مدرسن ۾ پڙهائي ويندي هئي، پر ديوبندين هڪ ئي سال دوران سني حديث جي سڀني ڇهن مستند مجموعن جي پڙهائي، يا وڌيڪ صحيح نموني ”جائزي“، جو رواج قائم ڪيو؛ هي رواج هندستاني ۽ پاڪستاني مدرسن ۾ شاگرد جي اعليٰ مدرسي تعليم جي آخري مرحلي طور ڪم ڪرڻ لڳو آهي}}</ref> ديوبندي مدرسي ۾ ''شيخ الحديث''، يا [[صحيح بخاري]] جي مقيم استاد، جو عهدو وڏي عزت وارو سمجهيو ويندو آهي. سندن خيال نوآبادياتي دور جي [[اصلاح|اسلامي اصلاح]] تحريڪن جي وسيع دائري ۾ وڏي پيماني تي مشترڪ هئا.<ref name="Luv Puri" /><ref>{{Cite journal |last=ميٽڪالف |first=بي. ڊي. |date=2002 |title=روايت پسند اسلامي سرگرمي: ديوبند، تبليغي، ۽ طالب |url=https://hdl.handle.net/1887/10068 |journal=جديد دنيا ۾ اسلام جي مطالعي لاءِ بين الاقوامي ادارو |pages=5–6 |hdl=1887/10068 |via=لائڊن يونيورسٽي علمي پبليڪيشنز}}</ref><ref>{{Cite book |last=ايل. ايسپوزيٽو |first=جان |title=جديد اسلامي دنيا جو آڪسفورڊ انسائيڪلوپيڊيا جلد 1 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس |year=1995 |isbn=0-19-509612-6 |location=نيو يارڪ |pages=362 |quote="ديوبندي... اهو ديني علمن، خاص طور درس نظامي، کي منتقل ڪرڻ جي هڪ اڳواڻي ڪوشش هئي، جيڪو فرنگي محل جي لکنؤ سان لاڳاپيل عالمن سان منسوب هو.. اسڪول جو مقصد غير مسلم حڪمراني ۽ وڏي سماجي تبديليءَ جي دور ۾ ايمان جي تعليمات کي محفوظ رکڻ هو..."}}</ref> === تصوف === {{see also|صوفين تي ظلم|سلفي–صوفي لاڳاپا}} [[خليل احمد سهارنپوري]] پنهنجي ''[[المهند على المفند]]'' ۾ ديوبندين جا اعتقادي عقيدا بيان ڪيا: {{Quote frame|اسان جو طريقو فروعي معاملن ۾ سڀ کان وڏي امام، [[ابو حنيفه النعمان]] ــ الله تعاليٰ کانئس راضي ٿئي ــ جي پيروي ڪرڻ آهي؛ ۽ عقيدي ۽ اصولن ۾ معزز امام [[ابوالحسن الاشعري]] ۽ معزز امام [[ابو منصور الماتريدي]] (الله انهن کان راضي ٿئي) جا پيروڪار آهيون؛ ۽ اسان هيٺين صوفي طريقن جا وابسته آهيون: [[نقشبندي]] مشائخ جو سڀ کان ممتاز طريقو، [[چشتي]] مشائخ جو سڀ کان پاڪ طريقو، [[قادري]] مشائخ جو سڀ کان جليل طريقو، ۽ [[سهرورديه|سهروردي]] مشائخ جو سڀ کان روشن طريقو (الله انهن سڀني کان راضي ٿئي). — المهند على المفند (سوال پهريون ۽ ٻيون)}} ديوبندي تحريڪ جي باني اڳواڻن [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي انهن ڪجهه عوامي رسمن ۽ عملن تي تنقيد مان فائدو ورتو ۽ ان کي عام ڪيو، جيڪي گذريل صديءَ دوران صوفي حلقن ۾ داخل ٿي ويا هئا.<ref name="Kozlowski"/> شاهه ولي الله دهلوي جي صوفي اصلاحي تعليمات کان متاثر ٿي،<ref name="Kozlowski"/> ديوبندي [[ميلاد]]، يعني [[محمد]] جي ولادت جي جشن، دوران حد کان وڌيڪ جشن وارين رسمن، [[عرس]]، يعني اهم مذهبي شخصيتن جي وفات جي تاريخ جي سالياني ياد، دوران تفصيلي جشنن، ۽ [[محرم جو ماتم|محرم جي ماتم]] جا سخت مخالف آهن.<ref name="Deoband unity">{{Cite web |last=Deoband.org |date=2010-07-18 |title=ديوبندي-بريلوي اتحاد جي سڏ؟ ٻن اهم ديوبندي ادارن جا فتوا |url=https://www.deoband.org/2010/07/theology-rulings/a-call-to-deobandi-barelwi-unity-fatwas-from-two-leading-deobandi-institutes/ |website=Deoband.org }}</ref><ref name="Gugler p.377" /><ref name="Kozlowski" /><ref name="Ingram" /><ref name="Sirriyeh" /> ديوبندي [[مقام (مزار)|مقامن]]، يعني قبرن مٿان اڏاوتن، جي تعمير ۽ انهن ڏانهن [[زيارت]] کي پڻ رد ڪن ٿا. اهي [[درويش]]ن سان لاڳاپيل ڪجهه عملن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا، جهڙوڪ [[قوالي]] ڳائڻ ۽ [[سماع (تصوف)|سماع]] ڪرڻ، جيڪي [[وجد]]، يعني مذهبي وجداني ڪيفيت، حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال ۾ اهي [[بدعت]]، يعني ”منع ٿيل ديني نيون ايجادون“، آهن.<ref name="Deoband unity" /><ref name="Gugler p.377"> {{cite book |last=گگلر |first=ٿامس ڪي. |chapter=پاڪستان ۾ اسلامائزيشن ۽ بريلوي |editor1=جواد سيد |editor2=ايڊوينا پائيو |editor3=طاهر ڪامران |editor4=عباس زيدي |title=پاڪستان ۾ عقيدي بنياد تشدد ۽ ديوبندي عسڪريت پسندي |publisher=[[پالگريو ميڪملن]] |location=لنڊن |year=2016 |isbn=978-1-349-94965-6 |page=377 |doi=10.1057/978-1-349-94966-3 |lccn=2016951736 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0Mx5DQAAQBAJ&pg=PA377}} </ref><ref name="Kozlowski"> {{citation |author=گريگوري سي. ڪوزلووسڪي |title=برطانوي هندستان ۾ مسلم اوقاف ۽ سماج |date=21 November 1985 |url=https://books.google.com/books?id=CuWLhmn4JmYC&pg=PA76 |page=76 |publisher=سي يو پي آرڪائيو |isbn=978-0521259866}} </ref><ref name="Ingram"> {{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=480 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}} </ref><ref name="Sirriyeh"> {{citation |first=ايلزبيٿ |last=سرييه |title=صوفي ۽ مخالف صوفي: جديد دنيا ۾ تصوف جو دفاع، ٻيهر سوچ ۽ رد |publisher=روٽليج ڪرزن |year=2014 |isbn=978-1136812767 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=U8BmAgAAQBAJ&pg=PA49}} </ref> ديوبندي استغاثه جي ڪجهه صورتن جي پڻ مخالفت ڪن ٿا. ديوبند جي نصاب [[اسلامي مقدس ڪتاب|اسلامي مقدس ڪتابن]] ([[قرآن]]، [[حديث]] ۽ [[شريعت|ديني قانون]]) جي مطالعي کي عقلي مضمونن ([[اسلامي منطق|منطق]]، [[اسلامي فلسفو|فلسفو]] ۽ [[سائنس بابت اسلامي رويا|سائنس]]) سان گڏايو. ساڳئي وقت، اهو رخ جي لحاظ کان مضبوط صوفي هو ۽ [[چشتي سلسلو|چشتي سلسلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref name="Lapidus" /> [[تقي عثماني]]، سڀ کان مشهور ديوبندي عالم، چشتي تربيت يافته هو، جيئن ديوبند مدرسي جا چارئي باني هئا. [[محمود اشرف عثماني]]، دارالعلوم ڪراچي جو اڳوڻو سربراهه، [[طريقه]] ۽ [[بيعت]] جي تصور جو دفاع [[بيعت رضوان|وڻ واري بيعت]] جي واقعي جي بنياد تي ڪيو.<ref>{{Cite web |date=2010-09-20 |title=تصوف جا سلسلا ۽ بيعت جي حقيقت |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/the-silsilahs-of-tasawwuf-and-the-reality-of-bayah/ }}</ref> [[اشرف علي ٿانوي]] دارالعلوم ديوبند مان فارغ التحصيل ٿيو ۽ جديد هندستان جو ممتاز صوفي وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو هو.<ref>{{Cite web |date=2018-01-01 |title=اشرف علي ٿانوي جو اسلامي عرفان بابت تصور |work=علم گيٽ &#124; اسلامي علم جو ڊجيٽل آرڪائيو |publisher=علم گيٽ |url=https://www.ilmgate.org/ashraf-ali-thanawi%e2%80%99s-conception-of-islamic-mysticism/ }}</ref> ديوبندي مڪتب جا باني، [[قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[شاهه ولي الله دهلوي]] جي نظريي<ref name="Hashmi" /> ۽ ٻين ذريعن کان متاثر هئا. گنگوهي صوفي شيخ [[امداد الله مهاجر مڪي]] وٽ تعليم حاصل ڪئي، جيتوڻيڪ هو ڪيترن نقطن تي ساڻس اختلاف رکندو هو.<ref name="BrannonIngram479">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=479 |year=2009 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref> بهرحال، گنگوهي جي ''فتاويٰ رشيديه'' صوفي عملن کي رد ڪيو.<ref name="Ingram" /> گنگوهي صوفي نظريي جي مخالفت ڪئي تہ محمد ﷺ کي غيب جو علم (''[[علم (عربي)|علم]]ِ [[الغيب|غيب]]'') آهي.<ref name="Ingram p.484">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=صوفي، عالم ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |journal=دي مسلم ورلڊ |volume=99 |issue=3 |page=484 |year=2009 |url=https://www.academia.edu/282790 |publisher=بليڪ ويل پبلشنگ |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x}}</ref><ref name="kizb">{{citation |last1=انگرام |first1=برينن ڊي. |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=7, 64, 100, 241 |year=2018 |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002}}</ref> ديوبندين جو هي عقيدو محمد ﷺ بابت روايتي صوفي نظرين سان ٽڪراءُ رکي ٿو، جن موجب پاڻ ﷺ وٽ بي مثال ۽ غير برابر علم آهي، جيڪو غيبي دائري کي به شامل ڪري ٿو.<ref name="Ingram p.484" /><ref name="kizb" /> گنگوهي ميلاد خلاف پڻ ڪيترائي فتوا جاري ڪيا ۽ ان کي بدعت قرار ڏنو،<ref name="kizb2">{{citation |url=https://books.google.com/books?id=GOVvDwAAQBAJ&q=Imkan-i+Kizb |title=هيٺان کان احيا: ديوبندي تحريڪ ۽ عالمي اسلام |pages=66 |first1=برينن ڊي. |last1=انگرام |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |isbn=978-0520298002 |year=2018}}</ref> ۽ ميلاد جي ڏينهن محمد ﷺ جي تعظيم ۾ بيهڻ جي عمل جي مخالفت ڪئي.<ref name="kizb2" /> [[زڪريا ڪنڌلوي]]، مشهور حديث عالم ۽ ديوبندي شيخ، چيو: {{blockquote|”تصوف“ جي حقيقت صرف نيت جي درستگي آهي. اهو ”اعمال صرف نيتن تي آهن“ سان شروع ٿئي ٿو ۽ ”تہ تون [[اسلام ۾ خدا|هن]] جي عبادت اهڙيءَ طرح ڪر ڄڻ تون هن کي ڏسي رهيو آهين“ تي ختم ٿئي ٿو.<ref name="aamir">{{cite journal |author1=عامر بشير |editor1-last=محمد انور خان قاسمي |title=ديوبندي صوفي نظريو: توحيد ۽ سنت جي حوالي سان تصوف جي جامع سمجهه ڏانهن |journal=اسلامڪ لٽريچر ريويو |date=December 2015 |volume=2 |issue=2 |page=2 |publisher=ديوبند انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ٿاٽ |location=ديوبند |issn=2349-1795}}</ref>}} == علمي ڪم == === ديوبندي فقه === {{Main|ديوبندي فقه}} [[File:Fatawa Darul Uloom Deoband.jpg|thumb|188x188px|[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]]] [[ديوبندي فقه]]، جيڪا اسلامي قانون جي حنفي مڪتب مان نڪتل آهي، [[فقه|اسلامي قانوني فقه]] جو هڪ مخصوص مڪتب آهي، جيڪو حنفي فقهي مڪتب سان سخت وابستگي کي تمام گهڻي اهميت ڏئي ٿو، جنهن کي [[تقلید]] پڻ چيو ويندو آهي.<ref name=":MKM">{{Cite thesis |last=مسعود |first=محمد خالد |url=https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |title=ديوبند مڪتب جي فتاويٰ ادب ۾ ظاهر ٿيندڙ اسلامي قانون جي تشريح جا رجحان: ڪجهه سماجي مسئلن ۽ ايجادن بابت ديوبند جي عالمن جي روين جو مطالعو |publisher=[[مڪ گل يونيورسٽي]] |year=1969 |location=ڪينيڊا |degree=ايم اي |page=25 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101071755/https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/ng451k789 |url-status=live }}</ref> ديوبندي عالم تقليد کي اسلامي قانون جي صحيح تشريح ۽ اطلاق کي يقيني بڻائڻ جو اهم ذريعو سمجهن ٿا، خاص طور انهن ماڻهن لاءِ جن وٽ [[اجتهاد]] ڪرڻ لاءِ ضروري علم ۽ مهارت نه هجي. بهرحال، اجتهاد کي [[شريعت|اسلامي قانون]] جي ارتقا لاءِ ضروري پڻ تسليم ڪيو وڃي ٿو، پر ان کي احتياط ۽ اسلامي علمي روايتن جي احترام سان اختيار ڪرڻ گهرجي.{{Sfn|Masud|1969|p=25}} دارالعلوم ديوبند 1892ع ۾ پهريون فتويٰ کاتو، يا دارالافتا، قائم ڪيو، جنهن کان پوءِ ٻين [[ديوبندي مدرسن جي فهرست|ديوبندي مدرسن]] ۽ [[اسلامڪ فقه اڪيڊمي (هندستان)]] جهڙين تنظيمن ان جي پيروي ڪئي، جيڪي ديوبندي فقه جي ترقيءَ جو بنياد بڻجن ٿيون.<ref>{{Cite thesis |last=واني |first=بلال احمد |url=https://core.ac.uk/download/pdf/159343947.pdf |title=تفسير جي ترقيءَ ۾ دارالعلوم ديوبند جو حصو |date=2012 |isbn=978-3-659-56556-4 |edition= |location=هندستان |oclc=892098479 |degree=ايم فل |pages=53–54 |publisher=شاهه همدان انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ اسٽڊيز، [[ڪشمير يونيورسٽي]]}}</ref> [[رشيد احمد گنگوهي]] کي ديوبندي فقه جو باني سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته [[اشرف علي ٿانوي]] ۽ [[عزيز الرحمان عثماني]] اهم شخصيتون سمجهيا وڃن ٿا.<ref>{{Cite thesis |last=الله |first=محمد |title=حنفي فقه ۾ ديوبند مڪتب جو حصو: جديد مسئلن ۽ چئلينجن تي ان جي جواب جو مطالعو |publisher=سينٽر فار فيڊرل اسٽڊيز، [[جامعه همدرد]] |year=2018 |page= |location=هندستان |hdl=10603/326073 |degree=پي ايڇ ڊي |pages=152}}</ref> ديوبندي فقه جو سڀ کان اوائلي متن ''[[فتاويٰ رشيديه]]'' آهي، جڏهن ته ٻين اهم متنن ۾ ''[[امداد الفتاويٰ]]'' ۽ ''[[فتاويٰ دارالعلوم ديوبند]]'' شامل آهن.{{Sfn|Ullah|2018|p=104, 152}} ديوبندي فقه [[افغانستان جي عدليه]] جي نظام ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي،<ref>{{Cite news |last=ابراهيم |first=اروا |date=23 August 2021 |title=وضاحت ڪندڙ: طالبان ۽ افغانستان ۾ اسلامي قانون |work=[[الجزيره انگريزي]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083909/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/hold-the-taliban-and-sharia-law-in-afghanistan |archive-date=29 January 2023}}</ref> ۽ [[تقي عثماني]] ۽ [[خالد سيف الله رحماني]] ديوبندي مڪتب جا ممتاز همعصر [[فقيه]] تسليم ڪيا وڃن ٿا.{{Sfn|Ullah|2018|p=166, 169}} [[Darulifta-Deoband.com]] ۽ [[Askimam]] جهڙيون ڊجيٽل ڪوششون ديوبندي فقه جي ڊجيٽلائزيشن کي ظاهر ڪن ٿيون.{{Sfn|Ullah|2018|p=105–106}}<ref>{{Cite web |title=اسڪ امام تي سوال پڇڻ جون هدايتون |url=https://askimam.org/page/ask-question |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421014917/http://www.askimam.org/page/ask-question |archive-date=21 April 2015 |website=askimam.org}}</ref> ديوبندي فقه ۾ هڪ اهم [[فتويٰ]] ''[[انسانيت لاءِ امن جو فتويٰ]]'' آهي، جيڪو [[فريد الدين مسعود]] 2016ع ۾ جاري ڪيو، جنهن جي بنگلاديش جي 100,000 کان وڌيڪ اسلامي عالمن حمايت ڪئي، ۽ اسلامي نصوص ۽ روايت جي بنياد تي دهشتگردي کي [[حرام]] يا منع ٿيل قرار ڏنو.<ref>{{Cite news |last=حسين |first=معاذ |date=21 June 2016 |title=100,000 بنگلاديشي اسلامي عالمن جي حمايت ڪيل دهشتگردي مخالف فتويٰ |work=[[وائس آف آمريڪا]] |url=https://www.voanews.com/a/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022202905/https://www.voanews.com/amp/fatwa-endorsed-by-bangladeshi-islamic-scholars-aims-to-curb-terrorism/3384976.html |archive-date=22 October 2021}}</ref> == سياست == {{Main|ديوبندي سياست}} ديوبندي سياست برصغير ۾ [[پان اسلاميت|پان اسلامي]] تحريڪن، [[شاهه ولي الله دهلوي]]، [[سيد احمد بريلوي]] جي ''طريقه محمديه''، ۽ [[ريشمي خط تحريڪ]] جي نظرين کان گهري طرح متاثر آهي.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> شاهه ولي الله دهلوي ۽ سندس پيروڪارن جي اڳواڻي هيٺ عالماڻين تحريڪن هندستان ۾ مسلم سياسي طاقت جي زوال کي روحاني ۽ اخلاقي بگاڙ جو نتيجو سمجهيو، جنهن کي انهن غير مسلم مقامي ماڻهن جي مشرڪاڻن عملن ۽ پرڏيهي فلسفيانه خيالن جي بگاڙيندڙ اثرن سان منسوب ڪيو. انهن عالمن جو موقف هو ته ''[[علماءَ|علماءَ]]'' کي اسلامي سياسي طاقت ٻيهر قائم ڪرڻ لاءِ فعال ڪوششن جي تنظيم ۾ اڳواڻي وارو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي ۽ سرڪاري ادارن کان آزاد نموني ''[[فتويٰ|فتاويٰ]]'' جاري ڪرڻ گهرجن.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، [[شاهه محمد اسحاق]] بااثر شاگردن جو هڪ حلقو تيار ڪيو، جن ۾ [[مملوڪ علي نانوتوي]] ۽ [[امداد الله مهاجر مڪي]] شامل هئا، جن [[محمد قاسم نانوتوي]] ۽ [[رشيد احمد گنگوهي]] جي رهنمائي ڪئي. سندن تحريڪ برطانوي خلاف هٿياربند بغاوتون ڪيون ۽ [[ٿانه ڀون]] ۾ اسلامي امارت قائم ڪئي، پر سندن فوجون [[شاملي جي جنگ]] ۾ شڪست کائي ويون. حاجي امداد الله [[مڪو|مڪي]] ڀڄي ويو ۽ گنگوهي کي برطانوي گرفتار ڪيو؛ جڏهن ته قاسم نانوتوي [[ديوبند]] شهر ڏانهن واپس هٽڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جتي سندس مائٽن کيس پناهه ڏني.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> نانوتوي [[برطانوي راڄ|برطانوي عيسائي حڪمراني]] کي هندستاني سياسي نظام ۾ هڪ فيصلائتو ٽٽڻ سمجهندو هو، جيڪو ڊگهي وقت تائين مسلمانن جي غلبي هيٺ رهيو هو. هن ديوبند ۾ مدرسي جي قيام کي اهڙي مذهبي اشرافيه پيدا ڪرڻ جو ذريعو تصور ڪيو، جيڪا اسلامي حڪمراني بحال ڪرڻ ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ ''[[علماءَ|علماءِ]]'' جو اثر وڌائڻ جي قابل هجي. گنگوهي جي قيد مان آزادي کان پوءِ، 1866ع ۾ [[دارالعلوم ديوبند]] جو مدرسو قائم ڪيو ويو. اهو برصغير ۾ لاڳاپيل ''[[مدرسو|مدارس]]'' جي وسيع نيٽ ورڪ جو مرڪز بڻجي اڀريو.<ref>{{Cite web |last=بخاري |first=ڪامران |date=23 November 2021 |title=ڏکڻ ايشيا ۾ ديوبنديت جو ڊگهو پاڇو |url=https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123222852/https://newlinesmag.com/essays/the-long-shadow-of-deobandism-in-south-asia/ |archive-date=23 November 2021 |website=نيو لائينز ميگزين}}</ref> === ديوبندي جهاد پسندي === [[File:Sami-ul-Haq.jpg|left|thumb|203x203px|[[سميع الحق]]]]{{Main|ديوبندي جهاد پسندي}} [[ديوبندي جهاد پسندي]] اسلام جي هڪ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تشريح سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جي تعليمات مان اخذ ڪري ٿي. ديوبندي تحريڪ هٿياربند تڪرار جون ٽي لهرون ڏٺيون. پهرين لهر جو نتيجو [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران تحريڪ جي بزرگن طرفان [[ٿانه ڀون]] جي مرڪز سان هڪ اسلامي علائقي جي قيام جي صورت ۾ نڪتو،<ref name="Luv Puri" /><ref name="Urban Terrorism" /><ref name="Ingram 2009">{{cite journal |last=انگرام |first=برينن ڊي. |date=June 2009 |title=صوفي، عالم، ۽ قرباني جا ٻڪر: رشيد احمد گنگوهي (وفات 1905ع) ۽ تصوف تي ديوبندي تنقيد |url=https://www.academia.edu/282790 |journal=دي مسلم ورلڊ |location=چيچسٽر، ويسٽ سسڪس |publisher=وائلي-بليڪويل |volume=99 |issue=3 |pages=478–501 |doi=10.1111/j.1478-1913.2009.01281.x |via=Academia.edu}}</ref><ref>{{cite book |title=[[انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام]] |publisher=[[برل پبلشرز]] |year=1991 |isbn=90-04-07026-5 |editor1-last=ليوس |editor1-first=بي. |edition=2nd |volume=2 |location=[[لائڊن]] |page=205 |editor2-last=پيلاٽ |editor2-first=سي ايڇ. |editor3-last=شاخت |editor3-first=جي. |editor3-link=جوزف شاخت |orig-year=1965}}</ref> جيڪو دارالعلوم ديوبند جي قيام کان اڳ هو.<ref>{{Cite book |last=محمد يحيى |first=ابوالفتح |url=https://archive.org/download/IslamiBoi/Deoband_Andolon.pdf |title=দেওবন্দ আন্দোলন: ইতিহাস ঐতিহ্য অবদান |publisher=الامين ريسرچ اڪيڊمي بنگلاديش |year=1998 |location=ڍاڪا |pages=156 |language=bn |trans-title=ديوبند تحريڪ: تاريخ، روايت ۽ حصو}}</ref> [[امداد الله مهاجر مڪي]] هن اسلامي علائقي جو [[امير المؤمنين]]، [[رشيد احمد گنگوهي]] [[چيف جسٽس]]، ۽ [[محمد قاسم نانوتوي]] [[ڪمانڊر ان چيف]] طور ڪم ڪيو.{{Sfn|Muhammad Yahya|1998|p=156}} بهرحال، [[شاملي جي جنگ]] ۾ ديوبندي فوجن تي برطانوي فتح کان پوءِ، اهو علائقو ختم ٿي ويو. دارالعلوم ديوبند جي قيام کان پوءِ، [[محمود حسن ديوبندي]] ٻي لهر شروع ڪئي. هن مختلف قدمن، جن ۾ ثمرۃ التربيت جي قيام پڻ شامل هو، وسيلي برطانوي خلاف هٿياربند مزاحمت کي منظم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن برطانوي سندس [[ريشمي خط تحريڪ]] کي ظاهر ڪيو، تڏهن کيس گرفتار ڪري مالٽا ۾ قيد رکيو. سندس آزادي کان پوءِ، هو ۽ سندس پيروڪار مرڪزي سياست ۾ داخل ٿيا ۽ جمهوري عمل ۾ سرگرمي سان حصو ورتائون. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، [[ڊيورنڊ لائين|پاڪستان–افغان سرحد]] ديوبندي جهادي تحريڪ جي ٽين لهر جو مرڪز بڻجي وئي، جنهن کي [[سوويت–افغان جنگ]] هٿي ڏني.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 }}</ref><ref name="Luv Puri" /> صدر [[محمد ضياء الحق]] جي سرپرستي هيٺ، ان جي واڌ مختلف مدرسن، جهڙوڪ [[دارالعلوم حقانيه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]]، وسيلي ٿي، جڏهن تہ سياسي حمايت [[جمعيت علماءِ اسلام (س)]] طرفان ڏني وئي. پاڪستان–افغان سرحد مان تربيت ورتل عسڪريت پسندن افغان جهاد ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ مختلف تنظيمون قائم ڪيون. ديوبندي سوويت خلاف افغان جهاد ۾ سڀ کان وڌيڪ پابند رضاڪار ۽ پرجوش شرڪت ڪندڙ هئا. پاڪستان جا گهڻا روايتي ''[[مدرسو|مدارس]]''، جن [[افغان مجاهدين]] جي سرگرمي سان حمايت ڪئي، ديوبندي مڪتب سان لاڳاپيل هئا.<ref>{{cite book |last1=موج |first1=محمد |url=https://books.google.com/books?id=Crg1DgAAQBAJ&pg=PA96 |title=ديوبند مدرسه تحريڪ: مخالف ثقافتي رجحان ۽ لاڙا |date=March 2015 |publisher=اينٿم پريس |isbn=978-1-78308-390-9 |language=en}}</ref> ديوبندي جهاد پسندي جو سڀ کان نمايان مثال طالبان آهن، جن افغانستان ۾ [[شريعت|اسلامي حڪومت]] قائم ڪئي. [[سميع الحق]]، جمعيت علماءِ اسلام (س) جو سربراهه، ”طالبان جو پيءُ“ سمجهيو ويندو آهي. ==تنظيمون== {{main|ديوبندي تنظيمن جي فهرست}} ===جمعيت علماءِ هند=== {{Main article|جمعيت علماءِ هند}} جمعيت علماءِ هند هندستان جي اهم ديوبندي تنظيمن مان هڪ آهي. اها برطانوي هندستان ۾ 1919ع ۾ [[احمد سعيد دهلوي]]، [[ثناء الله امرتسري]] ۽ ڪيترن ٻين عالمن، جن ۾ [[ڪفايت الله دهلوي]] به شامل هو، طرفان قائم ڪئي وئي؛ ڪفايت الله دهلوي ان جو پهريون عارضي صدر چونڊيو ويو.{{Sfn|Wasif Dehlavi|1970|p=45}} جمعيت پنهنجي قومپرست فلسفي لاءِ ديني بنياد پيش ڪيو آهي. سندن موقف اهو آهي تہ مسلمانن ۽ غير مسلمانن آزادي کان وٺي هندستان ۾ هڪ سيڪيولر رياست قائم ڪرڻ لاءِ گڏيل معاهدو ڪيو آهي.<ref>{{Cite web |title=سلفي ۽ وهابي تحريڪن جي ڪشش کي سمجهڻ |publisher=انسٽيٽيوٽ آف پيس اينڊ ڪانفليڪٽ اسٽڊيز |url=https://www.ipcs.org/comm_select.php?articleNo=4755 |access-date=2024-02-05 |website=www.ipcs.org}}</ref> هندستان جو آئين هن معاهدي جي نمائندگي ڪري ٿو.<ref>{{citation |last=سمٿ |first=ڊونلڊ يوجين |title=هندستان هڪ سيڪيولر رياست طور |url=https://books.google.com/books?id=8zXWCgAAQBAJ |year=1963 |publisher=پرنسٽن يونيورسٽي پريس |isbn=978-1-4008-7778-2 |at=ص.&nbsp;144، نوٽ&nbsp;7}}</ref> ===جمعيت علماءِ اسلام=== [[جمعيت علماءِ اسلام]] (جي يو آءِ) هڪ ديوبندي تنظيم آهي، جيڪا ديوبندي تحريڪ جو حصو آهي.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2411683.stm |work=بي بي سي نيوز |title=تعارف: مولانا فضل الرحمان |date=2002-11-06 |first=هارون |last=رشيد}}</ref> '''جي يو آءِ''' تڏهن ٺهي، جڏهن 1945ع ۾ ميمبرن [[جمعيت علماءِ هند]] کان الڳ ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ان تنظيم الڳ پاڪستان لاءِ [[آل انڊيا مسلم ليگ|مسلم ليگ]] جي تحريڪ خلاف [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي حمايت ڪئي هئي.<ref>{{cite web |title=جمعيت علماءِ اسلام | url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/jamiyat-e-ulama-e-islam | publisher=Encyclopedia.com | access-date=2026-05-13}}</ref> جي يو آءِ جو پهريون صدر [[شبیر احمد عثماني]] هو. ===مجلس احرار اسلام=== [[مجلس احرار اسلام]] ({{langx|ur|مجلس احرارلأسلام}})، جيڪا مختصر طور '''احرار''' نالي سان به مشهور آهي، [[برطانوي راڄ]] دوران [[هندستاني برصغير]] ۾ هڪ قدامت پسند ديوبندي سياسي جماعت هئي، جيڪا [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان اڳ 29 ڊسمبر 1929ع تي [[لاهور]] ۾ قائم ڪئي وئي. [[چوڌري افضل حق]]، [[سيد عطاء الله شاهه بخاري]]، [[حبيب الرحمان لڌيانوي]]، [[مظهر علي اظهر]]، [[ظفر علي خان]] ۽ [[دائود غزنوي]] هن جماعت جا باني هئا.<ref>احمد، سيد اين. ''[https://books.google.com/books?id=wzm36rEol3sC هندستان ۾ مسلم شعور جون ابتداون: هڪ عالمي نظامي نظرئي کان]''. نيو يارڪ وغيره: گرين ووڊ پريس، 1991. ص. 175</ref> احرار انهن هندستاني مسلمانن تي مشتمل هئي، جيڪي [[خلافت تحريڪ]] کان مايوس ٿي ويا هئا،<ref name="Barbhuiya2020">{{cite book |last1=بارڀوئيا |first1=عتيق الرحمان |title=براڪ وادي جا مقامي ماڻهو |publisher=نوشن پريس |year=2020 |isbn=978-1-64678-800-2 |quote=هندستان ۾ مسلم سياست 1919ع ۾ [[ديوبند]] جي [[علماءَ]] جي ڪوششن هيٺ جمعيت علماءِ هند جي قيام کان پوءِ هڪ نئين باب ۾ داخل ٿي. ان جو بنياد دارالعلوم، ديوبند جي وقف آزادي پسند شيخ الهند مولانا محمود الحسن رکيو. جمعيت هندستان جي آزاديءَ جي جدوجهد ۾ تمام سرگرم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref name="McDermottGordonEmbreeDalton2014">{{cite book |title=هندستاني روايتن جا ذريعا: جديد هندستان، پاڪستان، ۽ بنگلاديش |publisher=[[ڪولمبيا يونيورسٽي پريس]] |year=2014 |isbn=978-0-231-13830-7 |editor1-last=ميڪڊرموٽ |editor1-first=ريچل فيل |edition=3rd |series=ايشيائي تهذيبن جو تعارف |volume=2 |location=نيو يارڪ |page=457 |chapter=آزادي ۽ ورهاڱي ڏانهن |jstor=10.7312/mcde13830.15 |editor2-last=گورڊن |editor2-first=ليونارڊ اي. |editor3-last=ايمبري |editor3-first=اينسلي ٽي. |editor4-last=پرچٽ |editor4-first=فرانسس ڊبليو. |editor5-last=ڊالٽن |editor5-first=ڊينس |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w8qJAwAAQBAJ&pg=PA457}}</ref><ref name="Asghar Ali" /> ۽ [[انڊين نيشنل ڪانگريس|ڪانگريس پارٽي]] جي ويجهو ٿي وئي.<ref name="Jaffrelot">ڪرسٽوف جفرلو. ''[https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&q=militia&pg=PA243 پاڪستان جي تاريخ ۽ ان جون ابتداون]''. اينٿم پريس، 2004. {{ISBN|978-1-84331-149-2}}</ref>{{page needed |date=August 2014}} هي جماعت [[محمد علي جناح]] جي مخالفت ۽ آزاد [[پاڪستان]] جي قيام خلاف موقف سان گڏ [[احمديه]] تحريڪ تي تنقيد سان لاڳاپيل هئي.<ref>{{cite book |first=ڪليم |last=بهادر |title=پاڪستان ۾ جمهوريت: بحران ۽ تڪرار |page=176 |publisher=هر آنند پبليڪيشنز |year=1998}}</ref> 1947ع ۾ [[پاڪستان]] جي [[هندستان جي ورهاڱي|آزادي]] کان پوءِ، مجلس احرار ٻن حصن ۾ ورهائجي وئي. هاڻي مجلس احرار اسلام محمد{{vague|date=February 2014}}، نفاذ '''حڪومتِ الٰھيه''' ۽ خدمتِ خلق لاءِ ڪم ڪري رهي آهي. پاڪستان ۾ احرار جو سيڪريٽريٽ [[لاهور]] ۾ آهي ۽ هندستان ۾ اهو [[لڌيانا]] ۾ قائم آهي. === تبليغي جماعت === [[تبليغي جماعت]]، هڪ غير سياسي ديوبندي تبليغي تنظيم، ديوبندي تحريڪ جي هڪ شاخ طور شروع ٿي.<ref>{{Cite book |title=سياسي اسلام: هڪ تنقيدي پڙهڻي |last=وولپي |first=فريڊرڪ |year=2001 |publisher=[[روٽليج]] |isbn=978-1134722075 |oclc=862611173}}{{Page needed|date=February 2018}}</ref> ان جي شروعات کي هندو اصلاحي تحريڪن جي جواب طور سمجهيو وڃي ٿو، جيڪي ڪمزور ۽ غير عملي ديوبندي مسلمانن لاءِ خطرو سمجهيون وينديون هيون. اها آهستي آهستي مقامي تنظيم کان قومي تنظيم، ۽ آخرڪار 200 کان وڌيڪ ملڪن ۾ پيروڪارن واري بين الاقوامي تحريڪ بڻجي وئي. جيتوڻيڪ ان جي شروعات ديوبندي تحريڪ مان ٿي، پر هاڻي ان پنهنجي آزاد سڃاڻپ قائم ڪري ڇڏي آهي، جيتوڻيڪ اها اڃا تائين انهن ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي عالمن سان ويجها لاڳاپا رکي ٿي جتي ڏکڻ ايشيائي مسلمانن جون وڏيون آباديون آهن، جهڙوڪ برطانيا.<ref>{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=مذھب |date=14 October 2019 |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free }}</ref> ===لاڳاپيل تنظيمون=== * [[جمعيت علماءِ هند]] * [[جمعيت العلماءِ ڏکڻ آفريڪا]] * [[جمعيت علماءِ برطانيا]] * [[جمعيت العلماءِ ڪينيڊا]] * [[ماريشس جي جمعيت العلماءِ]] * [[مجلس العلماءِ زمبابوي]] * [[جمعيت علماءِ اسلام]] * [[جمعيت علماءِ اسلام بنگلاديش]] * [[جمعيت علماءِ نيپال]] * [[مجلس احرار اسلام]] * [[سپاه صحابه پاڪستان]] * [[اسلامي اندولن بنگلاديش]] * [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] * [[مسلم يونين پارٽي]] * [[آل سيلون جمعيت العلماءِ]] * [[عالمي مجلس تحفظ ختم نبوت]] ===لاڳاپيل عسڪري تنظيمون=== ====لشڪر جهنگوي==== [[لشڪر جهنگوي]] (ايل جي) ([[حق نواز جهنگوي|جهنگوي]] جي فوج) هڪ ديوبندي عسڪري تنظيم هئي.<ref>{{cite journal |last=ٽيمپلن |first=جيمس ڊي. |date=June 2015 |title=پاڪستان جي ديوبندي مدرسن جي ديني تعليم ۽ انتهاپسندي |url=https://www.jstor.org/stable/26351354 |journal=ڪائونٽر ٽيررسٽ ٽرينڊز اينڊ ايناليسز |location=[[نان يانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي]]، سنگاپور |publisher=[[ايس. راجارتنام اسڪول آف انٽرنيشنل اسٽڊيز|بين الاقوامي مرڪز براءِ سياسي تشدد ۽ دهشتگردي تحقيق]] |volume=7 |issue=5 |pages=15–21 |jstor=26351354 |jstor-access=free}}</ref> 1996ع ۾ ٺهيل، اها [[سپاه صحابه]] (ايس ايس پي) جي شاخ طور [[پاڪستان]] ۾ ڪم ڪندي هئي. [[رياض بسرا]] پنهنجن سينئرن سان اختلافن سبب ايس ايس پي کان الڳ ٿيو.<ref name="roul20050602">{{Cite journal |last=رول |first=انيميش |title=لشڪر جهنگوي: پاڪستان ۾ فرقيواراڻو تشدد ۽ بين الاقوامي دهشتگردي سان لاڳاپا |journal=ٽيررزم مانيٽر |volume=3 |issue=11 |publisher=جيمز ٽائون فائونڊيشن |date=2 June 2005 |url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903120850/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=497&tx_ttnews%5BbackPid%5D=180&no_cache=1 |archive-date=3 September 2014}}</ref> هي گروهه، جيڪو ناڪام [[آپريشن ضرب عضب]] کان پوءِ عملي طور غير فعال ٿي چڪو آهي، [[پاڪستان]] ۽ آمريڪا طرفان [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] سمجهيو وڃي ٿو،<ref name=bbc20030130>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2711239.stm |title=پاڪستاني گروهه آمريڪي دهشتگرد فهرست ۾ شامل |publisher=بي بي سي نيوز ڏکڻ ايشيا |date=30 January 2003}}</ref> اهو عام شهرين ۽ انهن جي محافظن تي حملن ۾ ملوث هو.<ref>{{cite web |author=احمد، طفيل |date=21 March 2012 |url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6208.htm |title=ٽوئيٽر، يوٽيوب، فيسبڪ ۽ ٻين انٽرنيٽ اوزارن کي استعمال ڪندي، پاڪستاني دهشتگرد گروهه لشڪر جهنگوي شيعا مسلمانن خلاف تشدد کي ڀڙڪائي ٿو ۽ يهودي دشمني پيدا ڪري ٿو |publisher=دي مڊل ايسٽ ميڊيا ريسرچ انسٽيٽيوٽ، memri.org }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-quetta-bombing-idUSBRE91I0Q420130219 |title=ڪوئيٽا بم ڌماڪي جي گرفتارين کان پوءِ پاڪستاني شيعن احتجاج ختم ڪيو |date=19 February 2013 |work=رائٽرز}}</ref> لشڪر جهنگوي اڪثر [[پنجابي ماڻهو|پنجابي]] آهي.<ref>{{cite news |title=گلگت ۾ فرقيواراڻي حملي ۾ پاڪستاني شيعا مارجي ويا |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-19280339 |work=بي بي سي نيوز |date=16 August 2012 |quote=اڪثر پنجابي گروهه، لشڪر جهنگوي، 2002ع ۾ آمريڪي رپورٽر ڊينيئل پرل جي قتل ۽ ٻين عسڪري حملن، خاص طور ڏاکڻي شهر ڪراچي ۾، سان ڳنڍيل آهي.}}</ref> پاڪستان جي انٽيليجنس عملدارن هن گروهه کي هڪ وڏو سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو آهي.<ref>{{cite news |url=http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |title=ايران پاڪستان ۾ دهشتگرد حملن جي مذمت ڪئي |newspaper=تهران ٽائيمز |date=17 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904022747/http://www.tehrantimes.com/politics/105710-iran-condemns-terrorist-attacks-in-pakistan |archive-date=4 September 2014}}</ref> ====طالبان==== [[طالبان]] ("شاگرد")، متبادل املا طالبن،<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/144382.stm |title=تجزيو: طالبن ڪير آهن؟ |date=2000-12-20 |work=بي بي سي نيوز}}</ref> [[اسلامي بنياد پرستي|اسلامي بنياد پرست]] سياسي ۽ [[عسڪريت پسند|عسڪري]] تحريڪ آهي، جيڪا [[افغانستان]] ۾ آهي. اها افغانستان ۾ پکڙي ۽ حڪومت ٺاهي، سيپٽمبر 1996ع کان ڊسمبر 2001ع تائين [[افغانستان جي اسلامي امارت (1996–2001)|افغانستان جي اسلامي امارت]] طور حڪمراني ڪئي، جنهن جي گادي [[قنڌار]] هئي. اقتدار دوران، هن [[شريعت|شريعت جي قانون]] جي پنهنجي سخت تشريح نافذ ڪئي.<ref name=Abrams>{{cite book |last=ابرامز |first=ڊينس |title=حامد ڪرزئي |year=2007 |publisher=انفو بيس پبلشنگ |isbn=978-0-7910-9267-5 |page=[https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 14] |quote=اقتدار سنڀالڻ سان ئي طالبان ملڪ تي اسلامي قانون جي پنهنجي سخت تشريح لاڳو ڪئي |url=https://archive.org/details/hamidkarzai0000abra/page/14 }}</ref> جيتوڻيڪ ڪيترن اهم مسلمانن ۽ اسلامي عالمن طالبان جي اسلامي قانون بابت تشريحن تي سخت تنقيد ڪئي آهي،<ref name=Skain>{{cite book |last=اسڪين |first=روز ميري |title=طالبان هيٺ افغانستان جون عورتون |year=2002 |publisher=ميڪ فارلينڊ |isbn=978-0-7864-1090-3 |page=41}}</ref> دارالعلوم ديوبند مسلسل افغانستان ۾ طالبان جي حمايت ڪئي آهي، جنهن ۾ 2001ع ۾ [[باميان جا ٻڌا|باميان جي ٻڌائن]] جي تباهي به شامل آهي،<ref name="Abbas"/> ۽ طالبان جي اڪثريت اڳواڻن تي ديوبندي بنياد پرستي جو اثر هو.<ref name=Maley2>{{cite book |last=ميلي |first=وليم |title=ڇا بنياد پرستي ٻيهر پيدا ٿي؟ افغانستان ۽ طالبان |year=2001 |publisher=سي هرسٽ اينڊ ڪو |isbn=978-1-85065-360-8 |page=14}}</ref> [[پشتونولي]]، پشتون قبائلي ضابطو، طالبان جي قانونسازي ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو.<ref name=Shaffer>{{cite book |last=شيفر |first=برينڊا |title=ثقافت جون حدون: اسلام ۽ پرڏيهي پاليسي |year=2006 |publisher=ايم آءِ ٽي پريس |isbn=978-0-262-69321-9 |page=[https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 277] |edition=illustrated |quote=طالبان جي ذهنيت، بهرحال، برابر يا شايد وڌيڪ پشتونولي سان متعين آهي |url=https://archive.org/details/limitsofculturei0000unse/page/277 }}</ref> طالبان کي عورتن سان سندن ظالماڻي [[طالبان جو عورتن سان ورتاءُ|ورتاءُ]] سبب بين الاقوامي سطح تي مذمت جو نشانو بڻايو ويو.<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |date=18 November 2001 |author1=جيمس گرسٽنزان |author2=ليزا گيٽر |title=لورا بش افغان عورتن جي حالت تي خطاب ڪيو |work=[[لاس اينجلس ٽائيمز]] }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |date=11 September 2007 |title=طالبان ۽ طالبان کان پوءِ واري دور ۾ عورتن جا حق |work=جنگي سردارن وچ ۾ هڪ عورت |publisher=[[پي بي ايس]] }}</ref> ====تحريڪ طالبان پاڪستان==== [[تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي)، جنهن کي متبادل طور پاڪستاني طالبان چيو وڃي ٿو، مختلف [[اسلاميت پسند]] عسڪري گروهن جي هڪ [[ڇت تنظيم]] آهي، جيڪا پاڪستان ۾ [[ڊيورنڊ لائين|افغان سرحد]] سان گڏ اتر اولهه جي [[وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ قائم آهي. ڊسمبر 2007ع ۾ لڳ ڀڳ 13 گروهه [[بيت الله محسود]] جي اڳواڻي هيٺ متحد ٿي تحريڪ طالبان پاڪستان ٺاهي.<ref name=Bajoria/><ref name=abbash/> تحريڪ طالبان پاڪستان جي بيان ڪيل مقصدن ۾ پاڪستاني رياست خلاف مزاحمت، [[شريعت]] جي سندن تشريح جو نفاذ ۽ افغانستان ۾ [[نيٽو]] جي اڳواڻي هيٺ فوجن خلاف متحد ٿيڻ جو منصوبو شامل آهن.<ref name=Bajoria>{{cite web |last=باجوريا |first=جيشري |title=پاڪستان جي دهشتگردن جي نئين نسل |publisher=ڪائونسل آن فارين رليشنز |date=6 February 2008 |url=http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1%26hide%3D1%26id%3D13611%26filter%3D456 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514060717/http://www.cfr.org/publication/15422/pakistans_new_generation_of_terrorists.html?breadcrumb=%2Fbios%2F13611%2Fjayshree_bajoria%3Fgroupby%3D1&hide=1&id=13611&filter=456 |archive-date=14 May 2009}}</ref><ref name=abbash>{{cite journal |last=عباس |first=حسن |title=تحريڪ طالبان پاڪستان جو تعارف |journal=سي ٽي سي سينٽينل |volume=1 |issue=2 |pages=1–4 |publisher=[[دهشتگردي سان مقابلي جو مرڪز]] |location=ويسٽ پوائنٽ، نيو يارڪ |date=January 2008 |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |archive-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101073222/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/17868/profile_of_tehrikitaliban_pakistan.html |date=1 January 2017 }}</ref><ref name=gall2009327>{{cite news |author=ڪارلوٽا گال |author2=اسماعيل خان |author3-link=پير زبير شاهه |author3=پير زبير شاهه |author4=تيمور شاهه |title=آمريڪي واڌاري جي سامهون پاڪستاني ۽ افغان طالبان متحد |work=نيو يارڪ ٽائيمز |date=26 March 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/03/27/world/asia/27taliban.html |author-link=ڪارلوٽا گال }}</ref> ٽي ٽي پي سڌو سنئون [[ملا عمر]] جي اڳواڻي هيٺ افغان طالبان تحريڪ سان لاڳاپيل ناهي، ۽ ٻنهي گروهن جي تاريخن، حڪمت عملي وارن مقصدن ۽ مفادن ۾ وڏو فرق آهي، جيتوڻيڪ ٻئي اسلام جي بنيادي طور ديوبندي تشريح جا حامي آهن ۽ اڪثر [[پشتون ماڻهو|پشتون]] آهن.<ref name=gall2009327/><ref name=scott>{{cite news |first=اسڪاٽ |last=شين |title=باغي نالو ته ساڳيو رکن ٿا، پر مقصد مختلف رکن ٿا |date=2009-10-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/10/23/world/asia/23taliban.html |work=نيو يارڪ ٽائيمز }}</ref> ====سپاه صحابه==== [[سپاه صحابه پاڪستان]] (ايس ايس پي) هڪ پابندي مڙهيل پاڪستاني عسڪري تنظيم، ۽ اڳ ۾ رجسٽرڊ پاڪستاني سياسي جماعت هئي. اها 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ عسڪري اڳواڻ [[حق نواز جهنگوي]] طرفان [[جهنگ]] ۾ قائم ڪئي وئي، جنهن جو ظاهر ڪيل مقصد بنيادي طور [[ايراني انقلاب]] کان پوءِ پاڪستان ۾ وڏي [[شيعا]] اثر کي روڪڻ هو.<ref name="Raman"/><ref name="UNHCR"/> هن تنظيم تي صدر [[پرويز مشرف]] 2002ع ۾ [[دهشتگردي خلاف قانون سازي#پاڪستان|دهشتگردي خلاف ايڪٽ 1997ع]] تحت [[نامزد دهشتگرد گروهن جي فهرست|دهشتگرد گروهه]] هجڻ سبب پابندي لڳائي.<ref name="Raman">بي. رامن، [http://isianalysis.blogspot.com/2009/04/musharrafs-ban-analysis-18-1-2002.html "مشرف جي پابندي: هڪ تجزيو"]، ''ڏکڻ ايشيا تجزياتي گروپ''، پيپر نمبر 395، 18 جنوري 2002ع</ref><ref name="UNHCR">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,,PAK,,440ed73f34,0.html "پاڪستان: سپاه صحابه (ايس ايس پي)، ان جون سرگرميون ۽ حيثيت سميت"]، ڪينيڊا جو اميگريشن ۽ ريفيوجي بورڊ، 26 جولاءِ 2005ع</ref> آڪٽوبر 2000ع ۾ [[مسعود اظهر]]، هڪ ٻيو عسڪري اڳواڻ ۽ [[جيش محمد]] (جي اي ايم) جو باني، هن ريت حوالو ڏنو ويو تہ "سپاه صحابه جهاد ۾ جيش محمد سان ڪلهو ڪلهي ۾ ملائي بيٺل آهي."<ref name=satp>{{Cite web |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/terroristoutfits/Ssp.htm |title=سپاه صحابه پاڪستان، پاڪستان جو دهشتگرد گروهه |website=www.satp.org}}</ref> آمريڪا جي ليڪ ٿيل سفارتي ڪيبل جي اي ايم کي "ايس ايس پي کان الڳ ٿيل هڪ ٻي ديوبندي تنظيم" قرار ڏنو.<ref name=cable>{{cite news |title=2009ع: ڏکڻ پنجاب ۾ انتهاپسندي، هئڻ وارن ۽ نه هئڻ وارن وچ ۾ جنگ |date=2011-05-22 |work=ڊان |location=پاڪستان |url=http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524053737/http://www.dawn.com/2011/05/22/2009-southern-punjab-extremism-battle-between-haves-and-have-nots.html |url-status=dead |archive-date=24 May 2011 }}</ref> ==ادارا== {{main|ديوبندي مدرسن جي فهرست}} [[دارالعلوم ديوبند]] کان پوءِ، جيڪو سڄي دنيا ۾ ديوبنديت جو مکيه مرڪز آهي، [[مظاهر علوم، سهارنپور]] هندستان ۾ ٻيو مشهور ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[زڪريا ڪنڌلوي]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[محمد قاسم نانوتوي]] جو قائم ڪيل [[مدرسه شاهي، مرادآباد]]، جنهن مان [[مفتي محمود]] ۽ [[سعيد احمد اڪبرآبادي]] جهڙا عالم پڙهيا، پنهنجي حيثيت رکي ٿو. [[دارالعلوم ڪراچي]]، جيڪو [[محمد شفيع]] قائم ڪيو، [[جامعه بنوريه]] ۽ [[جامعه علوم الاسلاميه]] [[پاڪستاني|پاڪستان]] ۾ اهم ديوبندي ادارا آهن. [[دارالعلوم بري]]، [[هولڪومب، گريٽر مانچسٽر|هولڪومب]]، جيڪو [[يوسف موٽالا]] 1970ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو، اولهه جو پهريون ديوبندي مدرسو آهي.<ref>{{cite book |last=محمود |first=حامد |title=درس نظامي ۽ برطانيا ۾ بين الاقوامي روايت پسند مدارس |year=2012 |pages=7, 17 |url=http://hamidmahmood.files.wordpress.com/2012/11/the-dissertation.pdf |quote=برطانيا ۾ دارالعلوم العربيه الاسلاميه (بري مدرسو) ۽ جامعة تعليم الاسلام (ڊيوزبري مدرسو) روايتي مدرسي جي دنيا جا 'آڪس برج' سمجهيا وڃن ٿا....مسجدن جي وڌندڙ تعداد سان گڏ قيادت ۽ امامن جي ضرورت وڌي ۽ 1975ع ۾ پهريون مدرسو بري ڀرسان هولڪومب نالي ڳوٺ ۾ قائم ڪيو ويو – جيڪو دارالعلوم بري يا بري مدرسو طور مشهور آهي.}}</ref> ڏکڻ آفريڪا ۾،<ref>{{cite book |author-last=ريٽز |author-first=ڊيٽرخ |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |publisher=واڪسمان ورلاگ |year=2011 |isbn=978-3-8309-7554-0 |editor1-last=طيب |editor1-first=عبدالقادر |location=[[مونسٽر]] |pages=85–88 |chapter=ليناسيا ۽ آزاد ول ۾ تبليغي مدرسا: عالمي 'اسلامي ميدان' ۾ مقامي ڪردار |editor2-last=نيهاوس |editor2-first=انگا |editor3-last=وائسي |editor3-first=وولفرام |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RWqjAoRGxUcC&pg=PA85}}</ref><ref name="Timol 2019">{{cite journal |last1=تيمول |first1=رياض |date=14 October 2019 |title=مقامي-عالمي اسلامي تحريڪ ۾ تنظيمي جوڙجڪون ۽ اختيار جا مرڪز: برطانيا ۾ تبليغي جماعت |journal=[[مذھب (رسالو)|مذھب]] |publisher=[[ايم ڊي پي آءِ]] |volume=10 |issue=10 |page=573 |doi=10.3390/rel10100573 |doi-access=free}}</ref> دارالعلوم [[نيوڪاسل، ڏکڻ آفريڪا|نيوڪاسل]]، 1971ع ۾ [[قاسم سيما|قاسم محمد سيما]] قائم ڪيو<ref>{{cite journal |last=محمد |first=ياسين |journal=آءِ ايس آءِ ايم نيوز ليٽر |year=2002 |volume=9 |page=30 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17556/ISIM_9_Islamic_Education_in_South_Africa.pdf?sequence=1 |quote=مقامي طور پڙهائي جا موقعا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن 1971ع ۾ پهريون دارالعلوم نيوڪاسل، ڪوازولو نيٽال ۾ قائم ڪيو ويو. هي دارالعلوم ديوبند، هندستان جي درس نظامي نصاب تي ٻڌل هو. |title=ڏکڻ آفريڪا ۾ اسلامي تعليم }}</ref> ۽ [[دارالعلوم زڪريا|دارالعلوم زڪريا]] [[ليناسيا]] ۾،<ref name="Eds. 85, 101">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ليکڪ جي ميداني تحقيق مان واضح ٿيو تہ ڪيترن ملڪن ۾ ديوبندي اسڪول آزاد ول ۽ ليناسيا جي فارغ التحصيلن تي وڌندڙ انحصار ڪن ٿا. اهي ٻه اسڪول ۽ سندن فارغ التحصيل عالمي سطح تي ديوبندي اسڪولن وچ ۾ نيٽ ورڪ وڌائيندڙ طور ڪم ڪري رهيا آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref>{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=ڏکڻ آفريڪا ۾ ليناسيا ۽ آزاد ول جا اسلامي اسڪول اهڙن اسڪولن جا نمايان مثال پيش ڪن ٿا، جيڪي اهڙي صورت ۾ ديني تعليم فراهم ڪن ٿا، جيڪا ڏکڻ آفريڪا کان ٻاهر پيدا ٿيل اسلامي روايتن ۽ تشريحن ۾ مضبوط پاڙون رکي ٿي. ملڪ جي مسلم اقليتي برادريءَ طرفان قائم ڪيل، اهي اسڪول ڏکڻ ايشيا واري ديوبندي اسلامي تشريح جي پيروي ڪن ٿا. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref><ref name="zmo.de">{{cite book |display-editors=etal |editor=عبدالقادر طيب |title=يورپ ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾ مسلم اسڪول ۽ تعليم |year=2011 |publisher=واڪسمان |location=مونسٽر؛ ميونخ [۽ ٻيا] |isbn=978-3-8309-2554-5 |pages=85, 101 |url=http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf |quote=تبليغي جماعت لاءِ، اهي ٻه اسڪول ڏکڻ آفريڪا، اصل آفريڪا ۽ سڄي دنيا ۾ سندن تبليغي سرگرمين لاءِ اهم سوئچ بورڊ آهن. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105719/http://www.zmo.de/dietrich/Reetz%202011%20South%20Africa.pdf }}</ref> [[مدرسه انعاميه]]، [[ڪيمپرڊائون، ڪوازولو-نيٽال|ڪيمپرڊائون]]، پنهنجي دارالافتاءَ (فتويٰ تحقيق ۽ تربيت کاتو) لاءِ مشهور آهي، جيڪو مشهور آن لائن فتويٰ سروس Askimam.org هلائي ٿو.<ref name="themuslim500.com 2012">{{cite book |url=http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |title=500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |publisher=[[پرنس الوليد بن طلال سينٽر فار مسلم-ڪرسچن انڊر اسٽينڊنگ]] |year=2012 |edition=4th |isbn=978-9957-428-37-2 |editor-last=شليفر |editor-first=ايس. عبدالله |editor-link=عبدالله شليفر |location=اردن |page=110 |editor-last2=المهيد |editor-first2=منور |editor-link2=:de:Minwer al-Meheid |editor-last3=الرواڌيه |editor-first3=المهدي |editor-last4=احمد |editor-first4=افتاب |editor-last5=عصفور |editor-first5=زينب |department=[[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913223248/http://www.themuslim500.com/wp-content/uploads/2018/05/TheMuslim500-2012-low.pdf |archive-date=13 September 2018 |url-status=live}}</ref> [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام]] [[بنگلاديش]] ۾ پهريون قائم ٿيل ديوبندي مدرسو آهي، جنهن [[شاهه احمد شفيع]] ۽ [[جنيد بابونگري]] جهڙا عالم پيدا ڪيا. [[الرشيد اسلامڪ انسٽيٽيوٽ]]، اونٽاريو، ڪينيڊا، [[دارالعلوم المدنيہ]] [[بفيلو، نيو يارڪ]] ۾، [[جامعه دارالعلوم زاهدان]] ايران ۾ ۽ [[دارالعلوم رحيميه]] ڪجهه اهم ديوبندي ادارا آهن. ==نمايان ميمبر== {{Main page|ديوبندين جي فهرست}} * [[محمود ديوبندي]] (وفات 1886ع) – دارالعلوم ديوبند جو پهريون استاد.<ref name="david">{{citation |author1=ڊيوڊ ايمانوئل سنگهه |title=هندستان جا آزاد مدرسا: دارالعلوم، ديوبند ۽ ندوة العلماء، لکنؤ |url=http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf |publisher=[[آڪسفورڊ سينٽر فار مشن اسٽڊيز]] |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124071539/http://www.ocms.ac.uk/docs/madrasas_deoband.pdf }}</ref> * [[محمود حسن ديوبندي]] (1851ع–1920ع) – عام طور "شيخ الهند" جي نالي سان مشهور.<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=35–37 |quote=هن بنيادي مضمون پڙهائڻ شروع ڪيا ۽ باقاعده ترقي ڪندو ويو، جيستائين هيڊ ٽيچر ۽ شيخ الحديث بڻيو. هن 1914ع (1333هه) تائين دارالعلوم جي خدمت ڪئي...شيخ سياسي طور پڻ تمام سرگرم هو. هندستان ۾ برطانوي کي هٽائڻ لاءِ ريشمي رومال نالي تحريڪ ٺهي. هن هن تحريڪ کي اڳتي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.}}</ref><ref>{{cite book |last=ابو غده |first=عبدالفتاح |script-title=ar:تراجم ستة من فقهاء العالم الإسلامي في القرن الرابع عشر وآشارهم الفقهية |year=1997 |publisher=دار البشائر الاسلاميه |location=بيروت |page=15 |language=ar |quote=وكان أكبر كبارها وشيخ شيوخها الشيخ محمود حسن الديوبندي الملقب بشيخ العالم، والمعروف بشيخ الهند، وكان في الحديث الشريف مسند الوقت ورحلة الأقطار الهندية. (ترجمو: ۽ ان [دارالعلوم ديوبند] جي وڏن مان سڀ کان وڏو، ۽ ان جي شيخن جو شيخ، شيخ محمود حسن ديوبندي هو، جنهن کي شيخ العالم جو لقب ڏنو ويو، ۽ عام طور شيخ الهند جي نالي سان مشهور هو. شريف حديث جي حوالي سان، هو پنهنجي وقت جو اختيار (مسند الوقت) هو، جنهن وٽ هندستان جي سڀني حصن مان شاگرد [پڙهڻ لاءِ] سفر ڪندا هئا.)}}</ref> * [[اشرف علي ٿانوي]] (1863ع–1943ع)<ref>{{cite book |last=ميٽڪالف |first=باربرا ڊيلي |title=عورتن جي تڪميل: مولانا اشرف علي ٿانوي جو بهشتي زيور: تبصري سان جزوي ترجمو |year=1992 |publisher=يونيورسٽي آف ڪيليفورنيا پريس |location=برڪلي |isbn=0-520-08093-9 |pages=[https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 3–4] |quote=بهشتي زيور مولانا اشرف علي ٿانوي (1864–1943) لکيو، جيڪو ديوبندي اصلاحي تحريڪ جو اڳواڻ هو، جيڪا اڻويهين صديءَ جي آخر ۾ اتر هندستان ۾ نمايان ٿي...مولانا ٿانوي اصلاح جو غير معمولي ڪامياب شارح هو. |url=https://archive.org/details/perfectingwomenm00ashr/page/3 }}</ref> * [[عبيدالله سنڌي]] (1863ع–1943ع) – [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ|هندستاني آزادي]] جو ڪارڪن ۽ [[جامعه مليه اسلاميه]] جو تاحيات ميمبر. * [[انور شاهه ڪشميري]] (1875ع–1933ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=68–70 |quote=حديث جو هي عظيم حافظ، بهترين حنفي فقيه، قانوندان، مورخ، لسانيات دان، شاعر، محقق ۽ نقاد، محمد انور شاهه ڪشميري...هو هندستان جي سڀ کان وڏي اسلامي يونيورسٽي، ديوبند جي دارالعلوم الاسلاميه، ۾ ويو...هن حنفي مذهب ۾ وڏو حصو وڌو...هن لڳ ڀڳ 40 ڪتاب لکيا...ڪيترن مشهور ۽ فاضل عالمن سندس تعريف ڪئي ۽ سندس ذهانت کي تسليم ڪيو...ڪيترن باصلاحيت عالمن سندس وسيع علم مان فائدو ورتو.}}</ref> * [[حسين احمد مدني]] (1879ع–1957ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=215–216 |quote=شيخ الهند جي وفات کان پوءِ، کيس متفقه طور سندس جانشين تسليم ڪيو ويو. ..هو لڳ ڀڳ ويهه سال جمعيت العلماءِ هند جو صدر رهيو...هن لڳ ڀڳ ٽيھه سال صحيح البخاري پڙهائي. سندس سربراهيءَ دوران شاگردن جي علمي طاقت بهتر ٿي...سندس دور ۾ لڳ ڀڳ 4483 شاگرد فارغ التحصيل ٿيا ۽ حديث ۾ مسلسل سند حاصل ڪئي.}}</ref> * [[محمد الياس ڪانڌلوي]] (1884ع–1944ع) – [[تبليغي جماعت]] جو باني.<ref>{{cite journal |last=ريٽز |first=ڊيٽرخ |title=الله جي راهه تي مصروف رهڻ: تبليغي جماعت جي پاڻ-تنظيمي (انتظام) |journal=اورينٽي موڊرنو |year=2004 |volume=84 |issue=1 |pages=295–305 |quote=تازن سالن ۾، تبليغي جماعت جي اسلامي تبليغي تحريڪ نه رڳو ڏکڻ ايشيا ۾، پر سڄي دنيا ۾ وڌندڙ ڌيان حاصل ڪيو آهي...تبليغي تحريڪ 1926ع ۾ وجود ۾ آئي، جڏهن محمد الياس (1885–1944ع) صحيح ديني عملن ۽ رسمن جي پابندي بابت تبليغ شروع ڪئي...الياس جي دارالعلوم ديوبند سان ذاتي لاڳاپي کان شروع ٿيندي، هن تحريڪ کي ديني عالمن، علماءَ، جي حمايت حاصل رهي آهي، جيڪي اتر هندستان جي رياست اتر پرديش ۾ واقع هن مدرسي جي پاڪيزه تعليمات کي ڦهلائيندا رهيا. |doi=10.1163/22138617-08401018 }}</ref> * [[شبیر احمد عثماني]] (1887ع–1949ع)<ref>{{cite book |last=احمد |first=شعيب |title=ويهين صدي جا مسلمان عالم |year=2006 |publisher=الڪوثر پبليڪيشنز |pages=167–170 |quote=هن 1907ع (1325هه) ۾ [ديوبند مان] حديث ۾ تخصص سان رسمي تعليم مڪمل ڪئي. ان کان پوءِ هن ڪجهه وقت دارالعلوم ديوبند ۾ پڙهايو...هن پاڪستان جي آزاديءَ جي قرارداد جي حمايت ڪئي ۽ محمد علي جناح جي مدد ڪئي...کيس پاڪستان جو جھنڊو ڦڙڪائڻ جو ڪم ڏنو ويو...سندس عظيم ڪوشش سبب، پاڪستان جو پهريون آئين قرآن ۽ سنت تي ٻڌل هو...فتح الملهم بشرح صحيح مسلم. جيتوڻيڪ هو ڪتاب مڪمل ڪرڻ کان اڳ وفات ڪري ويو، پر ان کي قبول ڪيو ويو ۽ ڪيترن مشهور عالمن ان جي تعريف ڪئي. انهن ۾ شيخ محمد زاهد الڪوثري ۽ شيخ انور شاهه ڪشميري شامل آهن.}}</ref> * [[عزير گل پشاوري]] (1886ع–1989ع)، هندستاني آزادي جو ڪارڪن ۽ [[روڙڪي]] ۾ مدرسه رحمانيه جو اڳوڻو سربراهه. * [[محمد شفيع]] (1897ع–1976ع)<ref>{{cite web |last=عثماني |first=محمد تقي |title=شيخ مفتي محمد شفيع: پاڪستان جو گرانڊ مفتي |url=http://www.deoband.org/2011/12/history/biographies-of-scholars/shaykh-muhammad-shafi%E2%80%98-the-mufti-of-pakistan/ |work=Deoband.org |translator-first=زميل الرحمان |translator-last=رحمان |date=December 2011 |quote=وڏي علم وارو عالم، شيخ مفتي محمد شفيع (الله تعاليٰ مٿس رحم ڪري)، هندستان ۽ پاڪستان جي اهم عالمن ۾ شمار ٿئي ٿو...هن 1325هه ۾ پنهنجي تعليم مڪمل ڪئي، ۽ ڇاڪاڻ⁠تہ هو پنهنجي پڙهائي جي دور ۾ ترقي يافته شاگردن مان هو، دارالعلوم جي استادن کيس اتي استاد بڻائڻ لاءِ چونڊيو...استادن کيس دارالعلوم جي فتويٰ کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو...معارف القرآن. هي قرآن مجيد جي قيمتي تفسير آهي، جنهن کي شيخ [محمد شفيع] اردو ٻوليءَ ۾ 8 وڏن جلدن ۾ ترتيب ڏنو.}}</ref> *[[ماجد علي جونپوري]] (وفات 1935ع)، هو منطق ۽ فلسفي ۾ سند سمجهيو ويندو هو ۽ وڏن حديثي مجموعن تي حاشيا لکيا.<ref>{{cite book |last=رضوي |first=سيد محبوب |title=تاريخ دارالعلوم ديوبند |publisher=اداره اهتمام، دارالعلوم ديوبند |year=1979}}</ref> * [[زڪريا ڪنڌلوي]] (1898ع–1982ع)<ref>{{cite book |last=بشير |first=عامر |title=شريعت ۽ طريقت: ديوبندي تصوف جي سمجهه ۽ عمل جو مطالعو |year=2013 |publisher=دار السعاده پبليڪيشنز |page=117 |url=http://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf |quote=محمد زڪريا کي "ديوبندي تصوف جو مجدد" چئي سگهجي ٿو. هو ممتاز عالم صوفين جي ڊگهي سلسلي ۾ آخري آهي، جن ديوبندي خصوصيتن کي مجسم ڪيو. |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116105809/https://ilmresources.files.wordpress.com/2013/07/shariat-tariqat-study-of-deobandi-understanding-practice-of-tasawwuf.pdf }}</ref> * [[زين العابدين سجاد ميرٺي]] (1910ع–1991ع)، [[جامعه مليه اسلاميه]] جي اسلامي مطالعات کاتي جو اڳوڻو سربراهه. * [[عبدالمتين چوڌري (عالم)|عبدالمتين چوڌري]] (1915ع–1990ع)<ref>{{Cite book |last1=المحمود |first1=اي. ايڇ. |last2=حسن |first2=سيد محمود الحسن |title=সননাতে নববীর মরত পরতীক: মাওলানা আবদল মতিন চৌধরী শাযখে ফলবাডী রাহ |year=2008 |pages=78–81 |url=https://archive.org/details/AllamaFulbari/page/n79 }}</ref> * [[فضل الڪريم (عالم)|فضل الڪريم]] (1935ع–2006ع)<ref>{{Cite web |date=2016-03-05 |title=পীর সাহেব چরমোনাই |trans-title=پير صاحب چرمنائي |url=http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305225117/http://www.pirsahebcharmonai.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref> * [[شاهه احمد شفيع]] (1916ع–2020ع)، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سربراهه، [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو مهتمم ۽ [[بنگلاديش قومي مدرسه تعليمي بورڊ]] جو چيئرمين پڻ.<ref>{{Cite news |title=بنگلاديشي اسلامي گروهه حفاظت اسلام جو سربراهه شاهه احمد شفيع فوت ٿي ويو |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2020/09/18/shah-ahmed-shafi-chief-of-bangladesh-islamist-group-hifazat-e-islam-dies |work=bdnews24.com}}</ref> * [[عبدالرحمان بنگلاديشي]] (1920ع–2015ع) – ''هو [[اسلامڪ ريسرچ سينٽر بنگلاديش]]، [[ڍاڪا]] ۽ ڪيترن ديوبندي اسڪولن جو باني ڊائريڪٽر هو.'' ڪيترن [[اسلامي بئنڪنگ ۽ ماليات|اسلامي بئنڪن]] جي ''شريعه ڪائونسل'' جو اڳوڻو چيئرمين.<ref>{{Cite news |title=مشهور اسلامي عالم مفتي عبدالرحمان لاڏاڻو ڪري ويو |work=بي ڊي ڪرونيڪل |url=http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112173257/http://www.bdchronicle.com/detail/news/32/25208 |archive-date=12 November 2015 |url-status=live}}</ref> * [[محمد عبدالوههاب]] (1923ع–2018ع) – [[تبليغي جماعت]] پاڪستان باب جو اڳوڻو امير.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=69 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=تبليغي جماعت جي پاڪستان باب جو اڳواڻ [...] حاجي عبدالوههاب ڏکڻ ايشيا ۽ برطانيا ۾ وڏي پيروي رکندڙ ممتاز پاڪستاني عالم آهي...عبدالوههاب جو ڪم[...] هندستان جي ممتاز اسلامي اداري دارالعلوم ديوبند مان نڪتل آهي، جتي هن پاڪستان ۾ پيروي قائم ڪرڻ کان اڳ پڙهيو.}}</ref> * [[نور الدين گوهَرپوري]] (1924ع–2005ع)<ref>{{cite web |last1=لميٽيڊ |first1=شباڪا سافٽ |script-title=bn:আললামা গহরপরী পরিচিতি |language=bn |url=http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |archive-url=https://archive.today/20190817162703/http://jamiagohorpur.com/%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A6%B9%E0%A6%B1%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B1%E0%A7%80-%E0%A6%B1%E0%A6%BE%E0%A6%83%E0%A6%AA%E0%A6%B1%E0%A6%BF%E0%A6%9A/ |website=jamiagohorpur.com |date=2 October 2011 |archive-date=17 August 2019}}</ref> * [[علامه خالد محمود|خالد محمود]] (1925ع–2020ع) – برطانيا. هو دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر جو باني ۽ ڊائريڪٽر هو.<ref>[http://www.islamicacademy.eu اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر] دي اسلامڪ اڪيڊمي آف مانچسٽر</ref> جيڪا 1974ع ۾ قائم ڪئي وئي. هو اڳ ۾ مري ڪاليج سيالڪوٽ ۽ ايم اي او ڪاليج لاهور ۾ پروفيسر رهيو. هن 1970ع ۾ [[برمنگھم يونيورسٽي]] مان تقابلي مذهب ۾ پي ايڇ ڊي حاصل ڪئي. هن 50 کان وڌيڪ ڪتاب لکيا، ۽ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ (شريعت اپيليٽ بينچ) جي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |title=ايس سي شريعت بينچ اڄ صدارتي معافين بابت اپيل ٻڌندي |last=ڪامران |first=محمد |date=3 December 2003 |work=ڊيلي ٽائيمز |location=پاڪستان |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020155016/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-12-2003_pg7_27 |archive-date=20 October 2012 }}</ref> * [[محمد يونس جونپوري]] (1937ع–2017ع) – سينئر حديث عالم ۽ مظاهر علوم، سهارنپور جو اڳوڻو شيخ الحديث. هو [[زڪريا ڪنڌلوي]] جي سينيئر شاگردن ۽ مريدن مان هو. * [[عثمان منصورپوري]] (1944ع–2021ع) – [[جمعيت علماءِ هند]] جي محمود ڌڙي جو پهريون قومي صدر. * [[يوسف موٽالا]] (1946ع–2019ع) – برطانيا؛ دارالعلوم بري جو باني ۽ سينيئر ليڪچرار، جيڪو اولهه جي سڀ کان پراڻن ديوبندي مدرسن مان هڪ آهي؛ "هو عالمن جو عالم آهي – برطانيا جي ڪيترن نوجوان ديوبندي عالمن سندس سرپرستي هيٺ تعليم حاصل ڪئي آهي."<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=114 |editor=ايس. عبدالله شليفر}}</ref> * [[نور حسين قاسمي]] (1945ع–2020ع) – [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو اڳوڻو سيڪريٽري جنرل.<ref>{{Cite news |date=2020-12-14 |title=نور حسين قاسمي 75 سالن جي عمر ۾ لاڏاڻو ڪري ويو |url=https://www.thedailystar.net/city/news/nur-hossain-kasemi-passes-away-75-2010981 |work=دي ڊيلي اسٽار }}</ref> * [[ابراهيم ديسائي]]، ڏکڻ آفريڪا – مفتي ۽ [[اسڪ امام]] فتويٰ پورٽل جو باني (1963ع–2021ع).<ref name="themuslim500.com 2012" /> * [[طهٰ ڪران]]، ڏکڻ آفريڪي عالم ۽ فقيه (1969ع–2021ع). ===ھمعصر ديوبندي === * [[محمود الحسن (عالم)|محمود الحسن]]، بنگلاديش – [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو صدر، [[:bn:জামিযা ইসলামিযা দারل উلم মাদانিযা|جامعه اسلاميه دارالعلوم مدنيه]] جو چانسلر، مجلس دعوت الحق بنگلاديش جو امير.<ref name=":22">{{Cite news |date=2020-10-03 |title=محمود الحسن قومي مدرسه تعليمي بورڊ جو نئون چيئرمين |url=https://www.thedailystar.net/country/news/mahmudul-hasan-new-chairman-qawmi-madrasa-education-board-1971733 |work=[[دي ڊيلي اسٽار (بنگلاديش)|دي ڊيلي اسٽار]] }}</ref> * [[سيد رضا الڪريم]] [[الهيئة العليا للجامعة القومية بنگلاديش]] ۽ [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو نائب صدر، [[امير]] [[اسلامي اندولن بنگلاديش]]، بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو صدر. * [[اي ايف ايم خالد حسين]] – بنگلاديشي اسلامي عالم. * [[عبدالحليم بخاري]]، بنگلاديش – [[الجامعه الاسلاميه پٽيا]] جو چانسلر. * [[هبت الله آخوندزاده]]، افغانستان جو اعليٰ اڳواڻ.<ref>{{cite news |last1=صديقي |first1=ابوبڪر |title=هبت الله آخوندزاده ڪير آهي، افغانستان جو طالبان 'اعليٰ اڳواڻ'؟ |url=https://www.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |access-date=22 April 2022 |work=گندھارا |publisher=[[ريڊيو فري يورپ/ريڊيو لبرٽي]] |date=7 September 2021 |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007085037/https://gandhara.rferl.org/a/akhundzada-taliban-supreme-leader/31448314.html |url-status=live }}</ref> * [[جنيد بابونگري]]، بنگلاديشي اسلامي عالم، هو [[الجامعه الاهليه دارالعلوم معين الاسلام هٽهزاري]] جو معاون ڊائريڪٽر ۽ [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل طور ڪم ڪري رهيو آهي.<ref>{{Cite news |title=بابونگري حڪومت جي ان دعويٰ کي رد ڪيو تہ حفاظت جي 2013ع واري احتجاج ۾ ڪا موت نہ ٿي |work=ڍاڪا ٽربيون |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/2018/11/05/babunagari-denounces-government-s-claim-of-no-death-in-hefazat-s-2013-protest |date= 5 November 2018 }}</ref> * [[سيد فيض الڪريم]] اسلامي اندولن بنگلاديش جو سينيئر نائب صدر. هو بنگلاديش مجاهد ڪاميٽي ۽ بنگلاديش قرآن تعليمي بورڊ جو نائب صدر ۽ وفاق المدارس العربية بنگلاديش جو مرڪزي ميمبر پڻ آهي. * [[مامون الحق]] – [[بنگلاديش خلافت مجلس]] جو سيڪريٽري جنرل ۽ [[بنگلاديش خلافت مجلس|بنگلاديش خلافت يوٿ مجلس]] جو صدر.<ref>{{Cite news |script-title=bn:বাংলাদেশ খেলাফত মজলিসের নতন কমিটি গঠন |trans-title=بنگلاديش خلافت مجلس جي نئين ڪاميٽي جي تشڪيل |url=https://www.dailynayadiganta.com/politics/385310/বাংলাদেশ-খেলাফত-মজলিসের-নতن-কমিটি-گঠন |website=ڊيلي نيا دگنتا |language=bn}}</ref> * [[محب الله بابونگري]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو چيف ايڊوائيزر (ڄائو 1935ع) * [[رفيع عثماني]]، پاڪستان – [[دارالعلوم ڪراچي]] جو اڳوڻو صدر ۽ سينيئر ليڪچرار.<ref>{{cite book |last=رحمان |first=عزيز الرحمان |title=دارالعلوم ڪراچي جو تعارف |publisher=پبلڪ انفارميشن ڊپارٽمينٽ: دارالعلوم ڪراچي |page=21 |url=http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |editor=(محمد شميم پاران ترجمو ڪيل) |archive-url=https://web.archive.org/web/20140124133538/http://www.darululoomkarachi.edu.pk/ucms/books/Taaruf/(03)%20Taaruf%20English.pdf |archive-date=24 January 2014 }}</ref> * [[تقي عثماني]]، پاڪستان – دارالعلوم ڪراچي جو نائب صدر، سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي شريعت اپيليٽ بينچ جو اڳوڻو جج، او آءِ سي جي اسلامي فقه اڪيڊمي جو ڊپٽي چيئرمين، اسلامي ماليات جو اهم عالم،<ref>{{cite web |title=مفتي تقي عثماني |url=http://www.albalagh.net/taqi.shtml |work=البلاغ |access-date=6 November 2013}}</ref> ۽ اڪثر ديوبندي تحريڪ جو اهم عالم ۽ نمائنده شخصيت سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=89 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=ديوبندين لاءِ اهم عالم...عثماني ديوبندي تحريڪ ۾ نمائنده شخصيت طور تمام اهم آهي}}</ref> * [[مولانا فضل الرحمان]]، پاڪستان – [[جمعيت علماءِ اسلام]] (ف) جو صدر. * [[نورالاسلام جهادي]]، [[حفاظت اسلام بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. (ڄائو 1948ع) * [[علامه نورالاسلام اوليپوري]] – بنگلاديش جو [[مفسر]].<ref>{{Cite news |title=سلهٽ: مشهور اسلامي عالم علامه نورالاسلام اوليپوري تازو خادم القرآن پريشد، سلهٽ طرفان منعقد ڪيل ٽن ڏينهن واري تفسير القرآن محفل جي پهرئين ڏينهن خاص مهمان طور خطاب ڪندي. |work=دي نيو نيشن |url=http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |archive-date=1 December 2017 |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032610/http://thedailynewnation.com/news/46221/sylhet---renowned--islamic-scholar-allama-nurul-islam-olipuri-speaking-at-the--first-day-of-the-three-daylong-tafsirul-quran-mahfil-as-chief-guest-in-sylhet--organised-by-khademul-quran-parishad-sylhet-recently.html |url-status=dead }}</ref> * [[طارق جميل]]، پاڪستان – تبليغي جماعت جو نمايان عالم ۽ مبلغ.<ref>{{cite book |title=دي مسلم 500: دنيا جا 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمان |year=2012 |publisher=رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر |location=عمان |isbn=<!--978-9975-428-37-2 ISBN is invalid--> |page=134 |editor=ايس. عبدالله شليفر |quote=هو واپارين ۽ زميندارن کان وٺي وزيرن ۽ راندين جي مشهور شخصيتن تائين هر قسم جي برادرين تي اثرانداز ٿيڻ ۾ تمام مؤثر رهيو آهي.}}</ref> * [[اسماعيل بن موسى مينڪ]]، زمبابوي جو عالم.<ref>{{Cite web |author=چمپ ڪورپس |date=28 April 2021 |title=ڪيانڪوانزي: صدر موسيويني، مفتي مينڪ سان 'تنوع ۾ اتحاد' تي بحث |url=https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428073826/https://chimpreports.com/kyankwanzi-president-museveni-mufti-menk-discuss-unity-in-diversity/ |archive-date=28 April 2021 |website=چمپ رپورٽس}}</ref> * [[عبدالرحمان بن يوسف مينگيرا]]، مفتي ۽ وائٽ ٿريڊ انسٽيٽيوٽ ۽ زمزم اڪيڊمي جو باني. * [[محمد سفيان قاسمي]]، [[دارالعلوم وقف، ديوبند]] جو موجوده مهتمم. * [[رحمت الله مير قاسمي]]، [[دارالعلوم رحيميه]] جو باني ۽ مهتمم. * [[محفوظ الحق]]، [[وفاق المدارس العربية بنگلاديش]] جو سيڪريٽري جنرل. * [[محمد بن آدم الڪوثرى]]، دارالافتاءَ ليسٽر جو باني ۽ چيف مفتي. * [[عبدالحميد اسماعيل زهي]]، ايراني سني عالم، جنهن کي ”ايران جي سني مسلم آباديءَ جو روحاني اڳواڻ“ سمجهيو ويندو آهي.<ref>{{Cite news |date=2016-08-06 |title=ايراني سني عالم چيو تہ ڦاسيون علائقائي تڪرار ڀڙڪائي سگهن ٿيون |work=رائٽرز |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-executions-idUSKCN10H0A8 }}</ref> * [[ياسر نديم الواجدي]]، شڪاگو ۾ رهندڙ هندستاني عالم ۽ دارالعلوم آن لائن جو باني. * [[ذوالفقار احمد نقشبندي|ذوالفقار احمد]]، [[پاڪستاني ماڻهو|پاڪستاني]] اسلامي عالم ۽ [[صوفي]] شيخ.<ref name="deoband2">{{cite web |date=9 April 2011 |title=پير ذوالفقار نقشبندي دارالعلوم ديوبند جو دورو ڪيو |url=http://www.deoband.net/blogs/pir-zulfiqar-naqdhbandi-to-visit-deoband-in-april |website=deoband.net}}</ref> == تحريڪ جي ببليوگرافي == {{Main|ديوبندي تحريڪ جي ببليوگرافي}} * ''[[برطانوي هندستان ۾ اسلامي احيا]]'' * ''[[هيٺان کان احيا]]'' * ''[[ديوبند اسڪول ۽ پاڪستان جو مطالبو]]'' * ''ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو''، دي مسلم ورلڊ<ref>{{Cite web |title=خاص شمارو: ديوبند مدرسه بابت خاص شمارو |url=https://onlinelibrary.wiley.com/toc/14781913/2009/99/3}}</ref> == پڻ ڏسو == * [[ديوبندي تحريڪ سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست]] ==نوٽس== {{notelist}} ==حوالا== ===عام حوالا=== {{reflist|colwidth=30em}} ===ببليوگرافي=== * {{cite book |last1=واصف دهلوي |first1=حفيظ الرحمان |author1-link=حفيظ الرحمان واصف دهلوي |title=جمعيت علماءَ پر ايڪ تاريخي تبصره |trans-title= جمعيت علماءَ جو تاريخي جائزو|date=1970 |language=ur|oclc=16907808}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} {{Deobandi movement}} {{Darul Uloom Deoband}} {{Islam topics}} {{Islamism}} {{Maturidi}} {{Islamic theology|state=collapsed}} [[زمرو:ديوبندي تحريڪ| ]] [[زمرو:حنفي]] [[زمرو:ماتريدي]] [[زمرو:هندستان ۾ اسلام]] [[زمرو:پاڪستان ۾ اسلام]] [[زمرو:سني اسلامي تحريڪون]] [[زمرو:سني اسلامي شاخون]] [[زمرو:هندستان ۾ 1866ع جون قائم ٿيل شيون]] [[زمرو:رياستي نظريا]] <references group="lower-alpha"/> 1o7qcfdifd5zt3awf9r46ifmyhoogch 0 97789 380642 380633 2026-05-25T12:13:00Z Intisar Ali 8681 /* */ 380642 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|برطانوي راڄ ۾ جاري ڪيل مقننه (1861–1947)}} {{Infobox legislature | name = امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = | coa_pic = Star of the Order of the Star of India (gold).svg | coa_res = 200px | coa_alt = | logo_pic = | logo_res = | logo_alt = | house_type = [[ھڪ ايواني]] (1861–1919)<br />[[ٻه ايواني]] (1919–1947) | body = | houses = [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] (مٿيون)<br />[[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] (ھيٺيون) | term_limits = 5 سال (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br />3 سال (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي) | foundation = {{Start date|df=yes|1861}} | disbanded = {{End date|1947|08|14|df=yes}} | preceded_by = [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|گورنر جنرل جي ڪائونسل]] | succeeded_by = [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]]<br />[[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] | new_session = | leader1_type = | leader1 = | party1 = | election1 = | leader2_type = | leader2 = | party2 = | election2 = | leader3_type = | leader3 = | party3 = | election3 = | leader4_type = | leader4 = | party4 = | election4 = | leader5_type = | leader5 = | party5 = | election5 = | leader6_type = | leader6 = | party6 = | election6 = | seats = 60 (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br/>145 (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي) | house1 = | house2 = | voting_system1 = | voting_system2 = | last_election1 = | last_election2 = | meeting_place = [[اولڊ پارليامينٽ ھائوس، نئين دھلي|ڪائونسل ھائوس]]، [[نئين دھلي]]، [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] {{small|(1927 کان)}} | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | motto = }} '''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل''' ('''ILC''') 1861 کان 1947 تائين [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] جي [[مقننه]] ھئي۔ اھا [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]] ([[16 & 17 Vict.]] c. 95) تحت قائم ڪئي وئي، جنھن ۾ قانون ساز مقصدن لاءِ گورنر جنرل جي ڪائونسل ۾ ڇھن اضافي ميمبرن جي اضافي جو بندوبست ڪيو ويو۔ اھڙيءَ طرح، ايڪٽ ڪائونسل جا قانون ساز ۽ انتظامي ڪم الڳ ڪيا، ۽ گورنر جنرل جي ڪائونسل اندر اھو ئي ادارو '''انڊين/سينٽرل ليجسليٽو ڪائونسل''' جي نالي سان سڃاتو ويو۔ 1861 ۾ ان جو نالو ''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل'' رکيو ويو ۽ ان جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ويو۔ ھي [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ھندستان جي گورنر جنرل جي ڪائونسل]] جي جانشين ھئي، ۽ ان کان پوءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] قائم ٿي؛ ۽ 1950 کان پوءِ ان جي جاءِ [[ھندستان جي پارليامينٽ]] ورتي۔ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي راڄ دوران، [[انڊيا جو گورنر جنرل|ھندستان جي گورنر جنرل]] جي ڪائونسل وٽ انتظامي ۽ قانون ساز، ٻئي ذميواريون ھيون۔ ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊيا ويندا ھئا۔ پھرين ٽن ميمبرن کي ھر موقعي تي شرڪت جي اجازت ھئي، پر چوٿين ميمبر کي صرف تڏھن ويھڻ ۽ ووٽ ڏيڻ جي اجازت ھئي، جڏھن قانون سازي تي بحث ٿي رھيو ھجي۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] تحت، برطانوي تاج ايسٽ انڊيا ڪمپني کان انتظاميا سنڀالي ورتي۔ ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز، جنھن کي گورنر جنرل جي ڪائونسل جا ميمبر چونڊڻ جو اختيار ھو، اھو اختيار وڃائي ويٺي۔ ان جي بدران، اھو ھڪ ميمبر، جنھن کي صرف قانون ساز معاملن تي ووٽ جو حق ھو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻ لڳو، ۽ ٻيا ٽي ميمبر [[برٽش انڊيا لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان مقرر ٿيڻ لڳا۔ == اڳوڻا ادارا == [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] [[ھندستان جي گورنر جنرل]] جي اثر کي محدود ڪيو ۽ [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ڪائونسل آف فور]] قائم ڪئي، جيڪا [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊي ويندي ھئي۔ 1784 جي [[پٽس انڊيا ايڪٽ]] ميمبرن جو تعداد گھٽائي ٽي ڪيو، ۽ [[انڊيا بورڊ]] پڻ قائم ڪيو۔ == 1861 کان 1892 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترين تبديليون آنديون۔ ڪائونسل کي ھاڻي '''گورنر جنرل جي ليجسليٽو ڪائونسل''' يا امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل چيو ويو۔ ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان، ۽ ٻه بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻا ھئا۔ (1869 ۾ پنجن ئي ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج ڏانھن منتقل ٿي ويو۔) وائسراءِ کي وڌيڪ ڇھ کان ٻارھن ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔{{citation needed|date=April 2021}} ھندستاني سيڪريٽري يا بادشاھ طرفان مقرر ڪيل پنج فرد انتظامي کاتا سنڀاليندا ھئا، جڏھن تہ گورنر جنرل طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانون سازي تي بحث ۽ ووٽ ڪندا ھئا۔ === ڪائونسل ۾ ھندستاني === 1862 کان 1892 تائين 45 ھندستاني اضافي غير سرڪاري ميمبر طور نامزد ڪيا ويا۔ انھن مان 25 [[زميندار]] ۽ ست [[شاھي رياستن]] جا حڪمران ھئا۔ ٻيا وڪيل، مئجسٽريٽ، صحافي ۽ واپاري ھئا۔<ref>{{cite book|last=Banerjee|first=Anil Chandra|title=English Law in India|year=1984|page=143|isbn=9788170171836|url=https://books.google.com/books?id=7MXExXXb9usC}}</ref><ref>{{cite book|last=Chandra|first=Bipan|title=India's Struggle for Independence|date=9 August 2016|isbn=9788184751833|url=https://books.google.com/books?id=0q7xH06NrFkC}}</ref><ref>{{cite book|last=Buckland|first=Charles|title=Dictionary of Indian Biography|year=1999|isbn=9788170208976|url=https://books.google.com/books?id=e_dA0RAwd4oC}}</ref> ڪائونسل جي گڏجاڻين ۾ ھندستاني ميمبرن جي شرڪت تمام گھٽ ھئي۔<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sabyasachi|title=The Financial Foundations of the British Raj|year=2005|page=57|isbn=9788125029038|url=https://books.google.com/books?id=BABluVWfMp8C}}</ref><ref>{{cite book|last=Kashyap|first=Subhash|title=History of the Parliament of India|year=1994|isbn=9788185402345|url=https://books.google.com/books?id=6KKbAAAAMAAJ}}</ref> * بنارس جو راجا سر ديو نارائن سنگھ (جنوري 1862–1866) *[[پٽيالا جو مھاراجا|مھاراجا]] [[پٽيالا جو نريندر سنگھ|نريندر سنگھ]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] (جنوري 1862 – نومبر 1862) *[[دنڪر رائو]] (جنوري 1862–1864) *[[يوسف علي خان]]، رامپور جو نواب (سيپٽمبر 1863–1864) * مھاراجا سر مرزا گجاپتي وزيارام، وزيانگرام جو راج بھادر (جنوري 1864–1866)(اپريل 1872–1876) * بر بار راجا سر صاحب ديال، ڪشن ڪوٽ جو (جنوري 1864–1866) * [[بردوان راج#مهتابچند بھادر|مهتابچند بھادر]]، بردوان جو راجا (نومبر 1864–1867) * [[ڪلب علي خان]]، رامپور جو نواب (جنوري 1867–)(1878–1887) * [[خواجه عبدالغني]]، ڍاڪا جو نواب (ڊسمبر 1867–1869) * [[پرسنا ڪمار ٽئگور]] (ڊسمبر 1867–1873) * ڪاشيپور جو راجا شيوراج سنگھ (جنوري 1868–1870) * [[رام سنگھ ٻيون]]، جئپور جو مھاراجا (آگسٽ 1868–1870) ۽ (آگسٽ 1871–1875) * دگ وجي سنگھ، بلرامپور جو راجا (آڪٽوبر 1868–1870) * [[راماناٿ ٽئگور]] (فيبروري 1873–1875) * [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا شمشير پرڪاش * [[ايشواري پرساد نارائن سنگھ]]، بنارس جو مھاراجا (1876) * [[سووابازار راج|سر نريندر ڪرشنا ديب]] (1876) * [[محمد فيض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر (ڊسمبر 1877) * [[سيد احمد خان]] (1878–1882) * [[جتندر موھن ٽئگور]] (بنگال زميندار) (1880–1881) * [[رگھبير سنگھ آف جند]] (1880) * بنارس جو [[راجا شيوا پرساد]] * درگا چرن لاھا، شيام پڪور جو مھاراجا (1882–1889) * [[ڪرسٽو داس پال]] (1883) * [[سيد امير علي]] (1883–1885) * [[وشوناٿ نارائن منڊلڪ]] (1884–1887)<ref>{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/publiclife.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |date= |accessdate=2022-08-11}}</ref> * [[لڪشميشور سنگھ]] (1885–1888) * پئري موھن مکرجي (1885–1888) * سيد امير حسين (1886–1889) * [[محمد امير حسن خان]] (1886) * سر شنڪر بخش سنگھ (1886–1888) * [[دنشا مانڪجي پيٽيٽ]] (1886–1888) * نواب نوازش علي خان (جولاءِ 1887-سيپٽمبر 1888) * [[پوساپتي آنندا گجاپتي راجو]] (1888–1889) * محمد علي خان (1889–1891) * [[کيم سنگھ بيدي]] (1889) * [[خواجه احسن الله]] (1890–1892) * سر [[روميش چندر مترا]] (1890–1891) * [[ڪرشنجي لڪشمن نلڪر]]، بمبئي (1890–1891) * [[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1891–1892) * [[راشبھاري گھوش]] (1892) * [[پي. چنٽسل رائو]] (1892) == 1892 کان 1909 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] قانون ساز ميمبرن جو تعداد گھٽ ۾ گھٽ ڏھ ۽ وڌ ۾ وڌ سورھن تائين وڌايو۔ ڪائونسل ۾ ھاڻي 6 سرڪاري، 5 نامزد غير سرڪاري، 4 [[بنگال پريزيڊنسي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[مدراس پريزيڊنسي]] ۽ [[اتر-اولھ صوبا]] جي صوبائي قانون ساز ڪائونسلن طرفان نامزد، ۽ 1 ڪلڪتي جي چيمبر آف ڪامرس طرفان نامزد ميمبر ھو۔ ميمبرن کي ڪائونسل ۾ سوال پڇڻ جي اجازت ھئي، پر ضمني سوال پڇڻ يا جواب تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه ھئي۔ البت کين ڪجھ پابندين ھيٺ سالياني مالي بيان تي بحث ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو، پر ان تي ووٽ ڏيڻ جو اختيار نه ھو۔ === ڪائونسل ۾ ھندستاني === *[[فيروز شاهه مهتا]]، بمبئي (1893–1896) (1898–1901) *[[لڪشميشور سنگھ]]، بنگال (1893–1898) *[[کيم سنگھ بيدي]]، پنجاب نامزد (1893–1897)، پنجاب (1897–1905) *[[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1893) * فضل ڀائي وشرام، بمبئي نامزد (1893–) *[[گنگاڌر رائو چتنويس]]، سينٽرل پراونسز نامزد (1893–1909) *[[مير همايون جاه بھادر]] (1893–) *[[راشبھاري گھوش]] (1894–1908) * بابو موھني موھن راءِ (1894) *[[آننداچارلو|پي. آنندا چارلو]]، مدراس (1895–1903) *[[رحمت الله ايم. سياني]]، بمبئي (1896–1898) * [[لوھارو]] جو نواب اميرالدين احمد خان (1897) * بلونت رائو ڀسڪوٽي، سينٽرل پراونسز (1896–1897) * پنڊت بشمبر ناٿ (1897) * جوءِ گوبند لاھا (1897) * [[نواب فياض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر، اتر-اولھ صوبا (1898–1900) * [[راميشور سنگھ بھادر]]، بنگال نامزد (1899–1904)، بنگال (1904–) * [[اپڪر اليگزينڊر اپڪر]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1900–1903) * [[سيد حسين بلگرامي]] (1902–1908)<ref>{{cite book|last1=Abdul|first1=Latif Sayyid|title=Addresses Poems and Other Writings|date=30 November 1924|publisher=The Government Central Press|url=https://archive.org/details/addressespoemsan031005mbp}}</ref> * [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا [[سريندر بڪرم پرڪاش|سريندر بڪرم پرڪاش بھادر]] (1902–1907) * [[آغا خان ٽيون]]، نامزد (1903) * [[گوپال ڪرشنا گوکلي]]، بمبئي (1903–1909) * [[ارنسٽ ڪيبل، پھريون بارون ڪيبل|ارنسٽ ڪيبل]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1903–) * راءِ [[سري رام]] بھادر، يونائيٽيڊ پراونسز (1903–) * [[بپن ڪرشنا بوس]]، سينٽرل پراونسز (1903–) * وڏيرو غلام قادر ايم. بي. اي نامزد رتوديرو لاڙڪاڻو (1913) * [[نواب سيد محمد بھادر]]، مدراس (1903–1909) * [[نواب فتح علي خان قزلباش]]، پنجاب (1904) * [[آر. جي. ڀنڊارڪر]] (1903) * [[رپو دمن سنگھ]] (1906–1908) * نواب [[خواجه سليم الله]] (1908) * [[آسوتوش مکرجي]] (1908) * منشي مادھو لال، يونائيٽيڊ پراونسز (1907–1909) * [[ٿيودور موريسن]] (1908) * مائينگ با ٽو (1908) == 1909 کان 1920 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] قانون ساز ڪائونسل جي ميمبرن جو تعداد 60 تائين وڌايو، جن مان 27 چونڊجڻا ھئا۔ پھريون ڀيرو ھندستانين کي ميمبرشپ ۾ داخل ڪيو ويو، ۽ ڇھ مسلمان نمائندا ھئا، اھو پھريون ڀيرو ھو جو ڪنھن مذھبي گروھ کي اھڙي نمائندگي ڏني وئي۔ ڪائونسل جي جوڙجڪ ھيٺين ريت ھئي:<ref>{{cite book|last=Mukherji|first=P.|title=Indian constitutional documents, 1773–1915|year=1915|publisher=Calcutta, Spink|url=https://archive.org/stream/indianconstituti00mukeuoft#page/306/mode/2up}}</ref> * [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] مان عھدي موجب ميمبر (9) * نامزد سرڪاري ميمبر (28) * نامزد غير سرڪاري ميمبر (5): ھندستاني واپاري برادري (1)، پنجاب مسلمان (1)، پنجاب زميندار (1)، ٻيا (2) * صوبائي مقننه ادارن مان چونڊيل (27) ** عام (13): بمبئي(2)، مدراس(2)، بنگال(2)، يونائيٽيڊ پراونسز(2)، سينٽرل پراونسز، آسام، بھار ۽ اڙيسا، پنجاب، برما ** زميندار (6): بمبئي، مدراس، بنگال، يونائيٽيڊ پراونسز، سينٽرل پراونسز، بھار ۽ اڙيسا ** مسلمان (6): بنگال (2)، مدراس، بمبئي، يونائيٽيڊ پراونسز، بھار ۽ اڙيسا ** واپار (2): بنگال چيمبر آف ڪامرس (1)، بمبئي چيمبر آف ڪامرس == ڪائونسل ۾ ھندستاني (1909–20) == === نامزد سرڪاري ميمبر === * ڪيران چندر دي === نامزد غير سرڪاري ميمبر === * [[سريندرناٿ بينرجي]] (1913–1920)،<ref>{{cite web|url=http://www.indiavideo.org/text/surendranath-banerji-1223.php|title=Surendranath Banerji, freedom fighter, India}}</ref> راجا پئري موھن مکرجي (1915)، سر فضل ڀائي [[ڪرم ڀائي ابراھيم]] (−1920)، [[رتنجي داداڀائي ٽاٽا]] (1920) === بنگال === * عام: [[سچيدانند سنها]] (1910–12)، [[ڀوپيندر ناٿ بوس]] (1911–19)، للت موھن چئٽرجي،<ref name="BL">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|title=Login|access-date=2013-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225354/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|url-status=dead}}</ref> راءِ سيتا ناٿ راءِ بھادر (1916–19) * مسلمان: [[نواب سيد شمس الھدیٰ|سيد شمس الھدیٰ]] (1911–15)، [[عبدالڪريم غزنوي]] (1911)، مولوي عبدالرحيم (1916–1919)، [[نواب بھادر سيد نواب علي چوڌري]] (1916–20) * زميندار: [[بجوي چند مهتاب]] (1909–12)، [[منيندر چندر نندي]] (1916–19) === بھار ۽ اڙيسا === * عام: [[سچيدانند سنها]] (1912–20)، [[مڌوسودن داس]] (1913)، راءِ بھادر ڪرشنا سھاءِ (1916–1919) * مسلمان: [[مولانا مظھر الحق]] (1910–11)، [[سيد علي امام]] (1912)<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/239]]</ref> قمرالھدیٰ (1915)،<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/375]]</ref> [[محمد يونس (ھندستاني سياستدان)|محمد يونس]] (1916) * زميندار: راجيندر نارائن ڀنجا ديو، ڪنيڪا جو راجا (1916–1920)<ref name="BL"></ref> === بمبئي === *عام: [[گوپال ڪرشنا گوکلي]] (1909–1915)، [[وٺلڀائي پٽيل]] (1912)، [[دنشا اڊلجي واچا]] (1916–1920)، [[للوڀائي سمالداس]]، [[فيروز سيٿنا]]، سر [[وٺلداس ٺاڪرسي]] * مسلمان: [[محمد علي جناح]] (1910–1911) ۽ (1916–1919)، [[غلام محمد خان ڀرڳڙي]] (1911–1912)، [[ابراھيم رحيمتولا]] (1913–1919)، سر [[شاهنواز ڀٽو]] * زميندار: [[سر سسون ڊيوڊ، پھريون بارونٽ]] (1910)، وڏيرو غلام قادر دايو 1913 1914، خان بھادر سيد الھندو شاهه (1916–1919) === برما === * عام: [[مائونگ مي]] (1915)، مائينگ با ٽو (1911–1920) === سينٽرل پراونسز === * عام: [[مانڪجي بئرامجي داداڀائي|سر مانڪجي بئرامجي داداڀائي]] (1911–1917)، [[رگھوناٿ نرسنھا مڌولڪر]] (1911–1912)، وي. آر. پنڊت، عام (1915)،<ref name="TIBD">{{cite book |last1=Rao |first1=C. Hayavando |url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc |title=The Indian Biographical Dictionary |date=1915 |publisher=Pillar & Co |location=Madras |page=606}}</ref> [[گنيش شري ڪرشنا کھاپرڊي]] (1918–1920)، راءِ صاحب سيٺ ناٿ مل<ref name="BL"></ref> * زميندار: سر [[گنگاڌر رائو چتنويس]] (1893–1916)، پنڊت بشن دت شڪل (1916–1919)<ref>{{cite book|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|date=26 September 1974|page=162|isbn=9780521098731|url=https://books.google.com/books?id=HUo4AAAAIAAJ}}</ref> === اوڀر بنگال ۽ آسام === * عام: ڪامني ڪمار چندا (1920)<ref>{{cite book|last=Bakshi|first=S. R.|title=Punjab Through the Ages|page=22}}</ref> * زميندار: پرمٿاناٿ راءِ، دگھاپتيا جو راجا (1911–1915) === مدراس === * عام: [[اين. سبا رائو پنٽلو]] (1910–1913)، [[سي. وجيارگھاواچاريار]] (1913–1916)، [[وي. ايس. سرينواسا ساستري]] (1916–1919)، [[بي. اين. شرما]] (1916–1919)، [[ڪرما وينڪٽا ريڊي نائڊو]] (1920)،<ref name="BL"></ref> [[ٽي. رنگاچاري]]، [[ايم. سي ٽي. مٿيا چيٽيار]] * مسلمان: [[غلام محمد علي خان]] (1910–1913)، [[نواب سيد محمد بھادر]] (1909–1919)، خان بھادر مير اسد علي (1916–1919)<ref name="BL"></ref> * زميندار: [[ويرڀدرا راجو بھادر]] (1912)، [[پانگل جو راجا]] (1912–1915)، ڪي. وي. رنگاسوامي ائينگر (1916–1919) === پنجاب === * عام: راجا سر [[دلجيت سنگھ (سياستدان، ڄم 1882)|دلجيت سنگھ]] (1913–1915)،{{citation needed|date=June 2020}} پٽيالا جو سر رنبير سنگھ (1915)،<ref name="TIBD"></ref><ref>{{Cite book |last=Griffin |first=Lepel H. |url=https://archive.org/details/dli.csl.7228 |title=Chiefs and families of note in the Punjab |date= |publisher=Government Printing |year=1910 |volume=2 |location=Lahore |page=397}}</ref> ديوان ٽيڪ چند (1915–1917)، [[سندر سنگھ مجيٺيا]] (1917–1920) * مسلمان: سر [[ذوالفقار علي خان]] (1910–1920)،<ref name="BL"></ref> [[محمد شفيع]] (1917) * زميندار: [[ڪپورٿلا جو پرتاب سنگھ]] (1910–1911)، ڪرنل راجا جئه چند، سر [[ملڪ عمر حيات خان]] (1911–1920) * سردار: ڦروالا جو سلطان ڪرم داد خان (1918) === يونائيٽيڊ پراونسز === * عام: [[مدن موھن مالويا]] (1911–1919)، [[بشن نارائن در]] (1914–1920)،<ref name="TIBD"></ref> [[تيج بھادر سپرو]] (1916–1919) * مسلمان: سر [[محمد علي محمد خان]] [[راجا]]، [[محمود آباد، ھندستان|محمود آباد]] جو (1909–1912)،<ref name="BL2">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|archive-url=https://archive.today/20130821101636/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|url-status=dead|archive-date=August 21, 2013|title=Login}}</ref> نواب عبدالمجيد (1912)،<ref name="BL2"></ref> [[نواب محمد اسماعيل خان]]<ref name="BL"></ref> * زميندار: ڪري سدولي جو راجا سر رامپال سنگھ<ref name="BL"></ref> == 1920 کان 1947 == {{Main|سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)}} [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻه ايواني مقننه ۾ تبديل ڪيو ويو، جنھن ۾ [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] (جنھن کي سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پڻ سڏيو ويندو ھو) [[ٻه ايواني]] مقننه جو ھيٺيون ايوان ھئي، ۽ [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] مٿيون ايوان ھو، جيڪو اسيمبلي طرفان منظور ڪيل قانون سازي جو جائزو وٺندو ھو۔ ان باوجود گورنر جنرل قانون سازي تي اھم اختيار برقرار رکيا۔ ھو "مذھبي، سياسي [۽] دفاعي" مقصدن لاءِ، ۽ "ايمرجنسي" دوران ڪنھن به مقصد لاءِ مقننه جي رضامندي کانسواءِ رقم خرچ ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگھندو ھو۔ کيس ڪنھن به بل کي ويٽو ڪرڻ، يا ان تي بحث روڪڻ جي اجازت ھئي۔ جيڪڏھن ھو ڪنھن بل جي منظوري جي سفارش ڪري، پر صرف ھڪ ايوان ساٿ ڏئي، تہ ھو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگھندو ھو۔ مقننه کي خارجه معاملن ۽ دفاع تي ڪوبه اختيار نه ھو۔ ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر گورنر جنرل مقرر ڪندو ھو؛ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پنھنجو صدر پاڻ چونڊيندي ھئي، سواءِ پھرين صدر جي، پر چونڊ لاءِ گورنر جنرل جي منظوري ضروري ھئي۔ [[انڊين انڊيپينڊنس ايڪٽ 1947]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل ۽ ان جا ايوان 14 آگسٽ 1947 تي ختم ڪيا ويا، ۽ انھن جي جاءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ۽ [[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ورتي۔ == پڻ ڏسو == * [[بنگال جي سپريم ڪائونسل]] * [[انڊيا بورڊ]] * [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] * [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] * [[ڪائونسل آف انڊيا]] * [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)]] * [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] * [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] * [[ھندستان جي عبوري حڪومت]] * [[ھندستان جي پارليامينٽ جي ايڪٽن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist}} == خارجي ڳنڍڻا == * [http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm اسيمبلي جي تاريخ (پراڻو سيڪريٽريٽ)] [[دھلي جي قانون ساز اسيمبلي]] جي ويب سائيٽ تي {{ھندستان جون مقننهون}} [[زمرو:ھندستان جي امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل| ]] [[زمرو:1861 ۾ برطانوي ھندستان ۾ قائم ٿيل ادارا]] [[زمرو:ختم ٿيل ٻه ايواني مقننون]] fghj0d0mrrm0eypf3sqgcseqrw49966 380651 380642 2026-05-25T13:12:52Z Intisar Ali 8681 380651 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|برطانوي راڄ ۾ جاري ڪيل مقننه (1861–1947)}} {{Infobox legislature | name = امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = | coa_pic = Star of the Order of the Star of India (gold).svg | coa_res = 200px | coa_alt = | logo_pic = | logo_res = | logo_alt = | house_type = [[ھڪ ايواني]] (1861–1919)<br />[[ٻه ايواني]] (1919–1947) | body = | houses = [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] (مٿيون)<br />[[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] (ھيٺيون) | term_limits = 5 سال (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br />3 سال (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي) | foundation = {{Start date|df=yes|1861}} | disbanded = {{End date|1947|08|14|df=yes}} | preceded_by = [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|گورنر جنرل جي ڪائونسل]] | succeeded_by = [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]]<br />[[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] | new_session = | leader1_type = | leader1 = | party1 = | election1 = | leader2_type = | leader2 = | party2 = | election2 = | leader3_type = | leader3 = | party3 = | election3 = | leader4_type = | leader4 = | party4 = | election4 = | leader5_type = | leader5 = | party5 = | election5 = | leader6_type = | leader6 = | party6 = | election6 = | seats = 60 (ڪائونسل آف اسٽيٽ)<br/>145 (سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي) | house1 = | house2 = | voting_system1 = | voting_system2 = | last_election1 = | last_election2 = | meeting_place = [[اولڊ پارليامينٽ ھائوس، نئين دھلي|ڪائونسل ھائوس]]، [[نئين دھلي]]، [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] {{small|(1927 کان)}} | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | motto = }} '''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل''' ('''ILC''') 1861 کان 1947 تائين [[برطانوي راڄ|برطانوي ھندستان]] جي [[مقننه]] ھئي۔ اھا [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1853]] ([[16 & 17 Vict.]] c. 95) تحت قائم ڪئي وئي، جنھن ۾ قانون ساز مقصدن لاءِ گورنر جنرل جي ڪائونسل ۾ ڇھن اضافي ميمبرن جي اضافي جو بندوبست ڪيو ويو۔ اھڙيءَ طرح، ايڪٽ ڪائونسل جا قانون ساز ۽ انتظامي ڪم الڳ ڪيا، ۽ گورنر جنرل جي ڪائونسل اندر اھو ئي ادارو '''انڊين/سينٽرل ليجسليٽو ڪائونسل''' جي نالي سان سڃاتو ويو۔ 1861 ۾ ان جو نالو ''امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل'' رکيو ويو ۽ ان جي ميمبرن جو تعداد وڌايو ويو۔ ھي [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ھندستان جي گورنر جنرل جي ڪائونسل]] جي جانشين ھئي، ۽ ان کان پوءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] قائم ٿي؛ ۽ 1950 کان پوءِ ان جي جاءِ [[ھندستان جي پارليامينٽ]] ورتي۔ [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي راڄ دوران، [[انڊيا جو گورنر جنرل|ھندستان جي گورنر جنرل]] جي ڪائونسل وٽ انتظامي ۽ قانون ساز، ٻئي ذميواريون ھيون۔ ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊيا ويندا ھئا۔ پھرين ٽن ميمبرن کي ھر موقعي تي شرڪت جي اجازت ھئي، پر چوٿين ميمبر کي صرف تڏھن ويھڻ ۽ ووٽ ڏيڻ جي اجازت ھئي، جڏھن قانون سازي تي بحث ٿي رھيو ھجي۔ [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] تحت، برطانوي تاج ايسٽ انڊيا ڪمپني کان انتظاميا سنڀالي ورتي۔ ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز، جنھن کي گورنر جنرل جي ڪائونسل جا ميمبر چونڊڻ جو اختيار ھو، اھو اختيار وڃائي ويٺي۔ ان جي بدران، اھو ھڪ ميمبر، جنھن کي صرف قانون ساز معاملن تي ووٽ جو حق ھو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻ لڳو، ۽ ٻيا ٽي ميمبر [[برٽش انڊيا لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان مقرر ٿيڻ لڳا۔ == اڳوڻا ادارا == [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] [[ھندستان جي گورنر جنرل]] جي اثر کي محدود ڪيو ۽ [[ڪائونسل آف فور (ھندستان)|ڪائونسل آف فور]] قائم ڪئي، جيڪا [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چونڊي ويندي ھئي۔ 1784 جي [[پٽس انڊيا ايڪٽ]] ميمبرن جو تعداد گھٽائي ٽي ڪيو، ۽ [[انڊيا بورڊ]] پڻ قائم ڪيو۔ == 1861 کان 1892 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترين تبديليون آنديون۔ ڪائونسل کي ھاڻي '''گورنر جنرل جي ليجسليٽو ڪائونسل''' يا امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل چيو ويو۔ ٽي ميمبر [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طرفان، ۽ ٻه بادشاھ طرفان مقرر ٿيڻا ھئا۔ (1869 ۾ پنجن ئي ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج ڏانھن منتقل ٿي ويو۔) وائسراءِ کي وڌيڪ ڇھ کان ٻارھن ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو۔{{citation needed|date=April 2021}} ھندستاني سيڪريٽري يا بادشاھ طرفان مقرر ڪيل پنج فرد انتظامي کاتا سنڀاليندا ھئا، جڏھن تہ گورنر جنرل طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانون سازي تي بحث ۽ ووٽ ڪندا ھئا۔ === ڪائونسل ۾ ھندستاني === 1862 کان 1892 تائين 45 ھندستاني اضافي غير سرڪاري ميمبر طور نامزد ڪيا ويا۔ انھن مان 25 [[زميندار]] ۽ ست [[شاھي رياستن]] جا حڪمران ھئا۔ ٻيا وڪيل، مئجسٽريٽ، صحافي ۽ واپاري ھئا۔<ref>{{cite book|last=Banerjee|first=Anil Chandra|title=English Law in India|year=1984|page=143|isbn=9788170171836|url=https://books.google.com/books?id=7MXExXXb9usC}}</ref><ref>{{cite book|last=Chandra|first=Bipan|title=India's Struggle for Independence|date=9 August 2016|isbn=9788184751833|url=https://books.google.com/books?id=0q7xH06NrFkC}}</ref><ref>{{cite book|last=Buckland|first=Charles|title=Dictionary of Indian Biography|year=1999|isbn=9788170208976|url=https://books.google.com/books?id=e_dA0RAwd4oC}}</ref> ڪائونسل جي گڏجاڻين ۾ ھندستاني ميمبرن جي شرڪت تمام گھٽ ھئي۔<ref>{{cite book|last=Bhattacharya|first=Sabyasachi|title=The Financial Foundations of the British Raj|year=2005|page=57|isbn=9788125029038|url=https://books.google.com/books?id=BABluVWfMp8C}}</ref><ref>{{cite book|last=Kashyap|first=Subhash|title=History of the Parliament of India|year=1994|isbn=9788185402345|url=https://books.google.com/books?id=6KKbAAAAMAAJ}}</ref> * بنارس جو راجا سر ديو نارائن سنگھ (جنوري 1862–1866) *[[پٽيالا جو مھاراجا|مھاراجا]] [[پٽيالا جو نريندر سنگھ|نريندر سنگھ]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] (جنوري 1862 – نومبر 1862) *[[دنڪر رائو]] (جنوري 1862–1864) *[[نواب يوسف علي خان، رامپور|يوسف علي خان]]، رامپور جو نواب (سيپٽمبر 1863–1864) * مھاراجا سر مرزا گجاپتي وزيارام، وزيانگرام جو راج بھادر (جنوري 1864–1866)(اپريل 1872–1876) * بر بار راجا سر صاحب ديال، ڪشن ڪوٽ جو (جنوري 1864–1866) * [[بردوان راج#مهتابچند بھادر|مهتابچند بھادر]]، بردوان جو راجا (نومبر 1864–1867) * [[ڪلب علي خان]]، رامپور جو نواب (جنوري 1867–)(1878–1887) * [[خواجه عبدالغني]]، ڍاڪا جو نواب (ڊسمبر 1867–1869) * [[پرسنا ڪمار ٽئگور]] (ڊسمبر 1867–1873) * ڪاشيپور جو راجا شيوراج سنگھ (جنوري 1868–1870) * [[رام سنگھ ٻيون]]، جئپور جو مھاراجا (آگسٽ 1868–1870) ۽ (آگسٽ 1871–1875) * دگ وجي سنگھ، بلرامپور جو راجا (آڪٽوبر 1868–1870) * [[راماناٿ ٽئگور]] (فيبروري 1873–1875) * [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا شمشير پرڪاش * [[ايشواري پرساد نارائن سنگھ]]، بنارس جو مھاراجا (1876) * [[سووابازار راج|سر نريندر ڪرشنا ديب]] (1876) * [[محمد فيض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر (ڊسمبر 1877) * [[سيد احمد خان]] (1878–1882) * [[جتندر موھن ٽئگور]] (بنگال زميندار) (1880–1881) * [[رگھبير سنگھ آف جند]] (1880) * بنارس جو [[راجا شيوا پرساد]] * درگا چرن لاھا، شيام پڪور جو مھاراجا (1882–1889) * [[ڪرسٽو داس پال]] (1883) * [[سيد امير علي]] (1883–1885) * [[وشوناٿ نارائن منڊلڪ]] (1884–1887)<ref>{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/publiclife.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |date= |accessdate=2022-08-11}}</ref> * [[لڪشميشور سنگھ]] (1885–1888) * پئري موھن مکرجي (1885–1888) * سيد امير حسين (1886–1889) * [[محمد امير حسن خان]] (1886) * سر شنڪر بخش سنگھ (1886–1888) * [[دنشا مانڪجي پيٽيٽ]] (1886–1888) * نواب نوازش علي خان (جولاءِ 1887-سيپٽمبر 1888) * [[پوساپتي آنندا گجاپتي راجو]] (1888–1889) * محمد علي خان (1889–1891) * [[کيم سنگھ بيدي]] (1889) * [[خواجه احسن الله]] (1890–1892) * سر [[روميش چندر مترا]] (1890–1891) * [[ڪرشنجي لڪشمن نلڪر]]، بمبئي (1890–1891) * [[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1891–1892) * [[راشبھاري گھوش]] (1892) * [[پي. چنٽسل رائو]] (1892) == 1892 کان 1909 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1892]] قانون ساز ميمبرن جو تعداد گھٽ ۾ گھٽ ڏھ ۽ وڌ ۾ وڌ سورھن تائين وڌايو۔ ڪائونسل ۾ ھاڻي 6 سرڪاري، 5 نامزد غير سرڪاري، 4 [[بنگال پريزيڊنسي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[مدراس پريزيڊنسي]] ۽ [[اتر-اولھ صوبا]] جي صوبائي قانون ساز ڪائونسلن طرفان نامزد، ۽ 1 ڪلڪتي جي چيمبر آف ڪامرس طرفان نامزد ميمبر ھو۔ ميمبرن کي ڪائونسل ۾ سوال پڇڻ جي اجازت ھئي، پر ضمني سوال پڇڻ يا جواب تي بحث ڪرڻ جي اجازت نه ھئي۔ البت کين ڪجھ پابندين ھيٺ سالياني مالي بيان تي بحث ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو، پر ان تي ووٽ ڏيڻ جو اختيار نه ھو۔ === ڪائونسل ۾ ھندستاني === *[[فيروز شاهه مهتا]]، بمبئي (1893–1896) (1898–1901) *[[لڪشميشور سنگھ]]، بنگال (1893–1898) *[[کيم سنگھ بيدي]]، پنجاب نامزد (1893–1897)، پنجاب (1897–1905) *[[ڀنگا جو ادي پرتاب سنگھ]] (1893) * فضل ڀائي وشرام، بمبئي نامزد (1893–) *[[گنگاڌر رائو چتنويس]]، سينٽرل پراونسز نامزد (1893–1909) *[[مير همايون جاه بھادر]] (1893–) *[[راشبھاري گھوش]] (1894–1908) * بابو موھني موھن راءِ (1894) *[[آننداچارلو|پي. آنندا چارلو]]، مدراس (1895–1903) *[[رحمت الله ايم. سياني]]، بمبئي (1896–1898) * [[لوھارو]] جو نواب اميرالدين احمد خان (1897) * بلونت رائو ڀسڪوٽي، سينٽرل پراونسز (1896–1897) * پنڊت بشمبر ناٿ (1897) * جوءِ گوبند لاھا (1897) * [[نواب فياض علي خان]]، [[پھاسو]] جو نواب بھادر، اتر-اولھ صوبا (1898–1900) * [[راميشور سنگھ بھادر]]، بنگال نامزد (1899–1904)، بنگال (1904–) * [[اپڪر اليگزينڊر اپڪر]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1900–1903) * [[سيد حسين بلگرامي]] (1902–1908)<ref>{{cite book|last1=Abdul|first1=Latif Sayyid|title=Addresses Poems and Other Writings|date=30 November 1924|publisher=The Government Central Press|url=https://archive.org/details/addressespoemsan031005mbp}}</ref> * [[سرمور رياست|سرمور]] جو راجا [[سريندر بڪرم پرڪاش|سريندر بڪرم پرڪاش بھادر]] (1902–1907) * [[آغا خان ٽيون]]، نامزد (1903) * [[گوپال ڪرشنا گوکلي]]، بمبئي (1903–1909) * [[ارنسٽ ڪيبل، پھريون بارون ڪيبل|ارنسٽ ڪيبل]]، بنگال چيمبر آف ڪامرس (1903–) * راءِ [[سري رام]] بھادر، يونائيٽيڊ پراونسز (1903–) * [[بپن ڪرشنا بوس]]، سينٽرل پراونسز (1903–) * وڏيرو غلام قادر ايم. بي. اي نامزد رتوديرو لاڙڪاڻو (1913) * [[نواب سيد محمد بھادر]]، مدراس (1903–1909) * [[نواب فتح علي خان قزلباش]]، پنجاب (1904) * [[آر. جي. ڀنڊارڪر]] (1903) * [[رپو دمن سنگھ]] (1906–1908) * نواب [[خواجه سليم الله]] (1908) * [[آسوتوش مکرجي]] (1908) * منشي مادھو لال، يونائيٽيڊ پراونسز (1907–1909) * [[ٿيودور موريسن]] (1908) * مائينگ با ٽو (1908) == 1909 کان 1920 == [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1909]] قانون ساز ڪائونسل جي ميمبرن جو تعداد 60 تائين وڌايو، جن مان 27 چونڊجڻا ھئا۔ پھريون ڀيرو ھندستانين کي ميمبرشپ ۾ داخل ڪيو ويو، ۽ ڇھ مسلمان نمائندا ھئا، اھو پھريون ڀيرو ھو جو ڪنھن مذھبي گروھ کي اھڙي نمائندگي ڏني وئي۔ ڪائونسل جي جوڙجڪ ھيٺين ريت ھئي:<ref>{{cite book|last=Mukherji|first=P.|title=Indian constitutional documents, 1773–1915|year=1915|publisher=Calcutta, Spink|url=https://archive.org/stream/indianconstituti00mukeuoft#page/306/mode/2up}}</ref> * [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] مان عھدي موجب ميمبر (9) * نامزد سرڪاري ميمبر (28) * نامزد غير سرڪاري ميمبر (5): ھندستاني واپاري برادري (1)، پنجاب مسلمان (1)، پنجاب زميندار (1)، ٻيا (2) * صوبائي مقننه ادارن مان چونڊيل (27) ** عام (13): بمبئي(2)، مدراس(2)، بنگال(2)، يونائيٽيڊ پراونسز(2)، سينٽرل پراونسز، آسام، بھار ۽ اڙيسا، پنجاب، برما ** زميندار (6): بمبئي، مدراس، بنگال، يونائيٽيڊ پراونسز، سينٽرل پراونسز، بھار ۽ اڙيسا ** مسلمان (6): بنگال (2)، مدراس، بمبئي، يونائيٽيڊ پراونسز، بھار ۽ اڙيسا ** واپار (2): بنگال چيمبر آف ڪامرس (1)، بمبئي چيمبر آف ڪامرس == ڪائونسل ۾ ھندستاني (1909–20) == === نامزد سرڪاري ميمبر === * ڪيران چندر دي === نامزد غير سرڪاري ميمبر === * [[سريندرناٿ بينرجي]] (1913–1920)،<ref>{{cite web|url=http://www.indiavideo.org/text/surendranath-banerji-1223.php|title=Surendranath Banerji, freedom fighter, India}}</ref> راجا پئري موھن مکرجي (1915)، سر فضل ڀائي [[ڪرم ڀائي ابراھيم]] (−1920)، [[رتنجي داداڀائي ٽاٽا]] (1920) === بنگال === * عام: [[سچيدانند سنها]] (1910–12)، [[ڀوپيندر ناٿ بوس]] (1911–19)، للت موھن چئٽرجي،<ref name="BL">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|title=Login|access-date=2013-08-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225354/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=21643|url-status=dead}}</ref> راءِ سيتا ناٿ راءِ بھادر (1916–19) * مسلمان: [[نواب سيد شمس الھدیٰ|سيد شمس الھدیٰ]] (1911–15)، [[عبدالڪريم غزنوي]] (1911)، مولوي عبدالرحيم (1916–1919)، [[نواب بھادر سيد نواب علي چوڌري]] (1916–20) * زميندار: [[بجوي چند مهتاب]] (1909–12)، [[منيندر چندر نندي]] (1916–19) === بھار ۽ اڙيسا === * عام: [[سچيدانند سنها]] (1912–20)، [[مڌوسودن داس]] (1913)، راءِ بھادر ڪرشنا سھاءِ (1916–1919) * مسلمان: [[مولانا مظھر الحق]] (1910–11)، [[سيد علي امام]] (1912)<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/239]]</ref> قمرالھدیٰ (1915)،<ref>[[وڪيذريعو:Page:The Indian Biographical Dictionary.djvu/375]]</ref> [[محمد يونس (ھندستاني سياستدان)|محمد يونس]] (1916) * زميندار: راجيندر نارائن ڀنجا ديو، ڪنيڪا جو راجا (1916–1920)<ref name="BL"></ref> === بمبئي === *عام: [[گوپال ڪرشنا گوکلي]] (1909–1915)، [[وٺلڀائي پٽيل]] (1912)، [[دنشا اڊلجي واچا]] (1916–1920)، [[للوڀائي سمالداس]]، [[فيروز سيٿنا]]، سر [[وٺلداس ٺاڪرسي]] * مسلمان: [[محمد علي جناح]] (1910–1911) ۽ (1916–1919)، [[غلام محمد خان ڀرڳڙي]] (1911–1912)، [[ابراھيم رحيمتولا]] (1913–1919)، سر [[شاهنواز ڀٽو]] * زميندار: [[سر سسون ڊيوڊ، پھريون بارونٽ]] (1910)، وڏيرو غلام قادر دايو 1913 1914، خان بھادر سيد الھندو شاهه (1916–1919) === برما === * عام: [[مائونگ مي]] (1915)، مائينگ با ٽو (1911–1920) === سينٽرل پراونسز === * عام: [[مانڪجي بئرامجي داداڀائي|سر مانڪجي بئرامجي داداڀائي]] (1911–1917)، [[رگھوناٿ نرسنھا مڌولڪر]] (1911–1912)، وي. آر. پنڊت، عام (1915)،<ref name="TIBD">{{cite book |last1=Rao |first1=C. Hayavando |url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc |title=The Indian Biographical Dictionary |date=1915 |publisher=Pillar & Co |location=Madras |page=606}}</ref> [[گنيش شري ڪرشنا کھاپرڊي]] (1918–1920)، راءِ صاحب سيٺ ناٿ مل<ref name="BL"></ref> * زميندار: سر [[گنگاڌر رائو چتنويس]] (1893–1916)، پنڊت بشن دت شڪل (1916–1919)<ref>{{cite book|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|date=26 September 1974|page=162|isbn=9780521098731|url=https://books.google.com/books?id=HUo4AAAAIAAJ}}</ref> === اوڀر بنگال ۽ آسام === * عام: ڪامني ڪمار چندا (1920)<ref>{{cite book|last=Bakshi|first=S. R.|title=Punjab Through the Ages|page=22}}</ref> * زميندار: پرمٿاناٿ راءِ، دگھاپتيا جو راجا (1911–1915) === مدراس === * عام: [[اين. سبا رائو پنٽلو]] (1910–1913)، [[سي. وجيارگھاواچاريار]] (1913–1916)، [[وي. ايس. سرينواسا ساستري]] (1916–1919)، [[بي. اين. شرما]] (1916–1919)، [[ڪرما وينڪٽا ريڊي نائڊو]] (1920)،<ref name="BL"></ref> [[ٽي. رنگاچاري]]، [[ايم. سي ٽي. مٿيا چيٽيار]] * مسلمان: [[غلام محمد علي خان]] (1910–1913)، [[نواب سيد محمد بھادر]] (1909–1919)، خان بھادر مير اسد علي (1916–1919)<ref name="BL"></ref> * زميندار: [[ويرڀدرا راجو بھادر]] (1912)، [[پانگل جو راجا]] (1912–1915)، ڪي. وي. رنگاسوامي ائينگر (1916–1919) === پنجاب === * عام: راجا سر [[دلجيت سنگھ (سياستدان، ڄم 1882)|دلجيت سنگھ]] (1913–1915)،{{citation needed|date=June 2020}} پٽيالا جو سر رنبير سنگھ (1915)،<ref name="TIBD"></ref><ref>{{Cite book |last=Griffin |first=Lepel H. |url=https://archive.org/details/dli.csl.7228 |title=Chiefs and families of note in the Punjab |date= |publisher=Government Printing |year=1910 |volume=2 |location=Lahore |page=397}}</ref> ديوان ٽيڪ چند (1915–1917)، [[سندر سنگھ مجيٺيا]] (1917–1920) * مسلمان: سر [[ذوالفقار علي خان]] (1910–1920)،<ref name="BL"></ref> [[محمد شفيع]] (1917) * زميندار: [[ڪپورٿلا جو پرتاب سنگھ]] (1910–1911)، ڪرنل راجا جئه چند، سر [[ملڪ عمر حيات خان]] (1911–1920) * سردار: ڦروالا جو سلطان ڪرم داد خان (1918) === يونائيٽيڊ پراونسز === * عام: [[مدن موھن مالويا]] (1911–1919)، [[بشن نارائن در]] (1914–1920)،<ref name="TIBD"></ref> [[تيج بھادر سپرو]] (1916–1919) * مسلمان: سر [[محمد علي محمد خان]] [[راجا]]، [[محمود آباد، ھندستان|محمود آباد]] جو (1909–1912)،<ref name="BL2">{{cite web|url=http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|archive-url=https://archive.today/20130821101636/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=53620&RecNo=2&intPhSearchNo=3422890|url-status=dead|archive-date=August 21, 2013|title=Login}}</ref> نواب عبدالمجيد (1912)،<ref name="BL2"></ref> [[نواب محمد اسماعيل خان]]<ref name="BL"></ref> * زميندار: ڪري سدولي جو راجا سر رامپال سنگھ<ref name="BL"></ref> == 1920 کان 1947 == {{Main|سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)}} [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل کي ٻه ايواني مقننه ۾ تبديل ڪيو ويو، جنھن ۾ [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي|امپيريل ليجسليٽو اسيمبلي]] (جنھن کي سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پڻ سڏيو ويندو ھو) [[ٻه ايواني]] مقننه جو ھيٺيون ايوان ھئي، ۽ [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)|ڪائونسل آف اسٽيٽ]] مٿيون ايوان ھو، جيڪو اسيمبلي طرفان منظور ڪيل قانون سازي جو جائزو وٺندو ھو۔ ان باوجود گورنر جنرل قانون سازي تي اھم اختيار برقرار رکيا۔ ھو "مذھبي، سياسي [۽] دفاعي" مقصدن لاءِ، ۽ "ايمرجنسي" دوران ڪنھن به مقصد لاءِ مقننه جي رضامندي کانسواءِ رقم خرچ ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگھندو ھو۔ کيس ڪنھن به بل کي ويٽو ڪرڻ، يا ان تي بحث روڪڻ جي اجازت ھئي۔ جيڪڏھن ھو ڪنھن بل جي منظوري جي سفارش ڪري، پر صرف ھڪ ايوان ساٿ ڏئي، تہ ھو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگھندو ھو۔ مقننه کي خارجه معاملن ۽ دفاع تي ڪوبه اختيار نه ھو۔ ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر گورنر جنرل مقرر ڪندو ھو؛ سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي پنھنجو صدر پاڻ چونڊيندي ھئي، سواءِ پھرين صدر جي، پر چونڊ لاءِ گورنر جنرل جي منظوري ضروري ھئي۔ [[انڊين انڊيپينڊنس ايڪٽ 1947]] تحت، امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل ۽ ان جا ايوان 14 آگسٽ 1947 تي ختم ڪيا ويا، ۽ انھن جي جاءِ [[ھندستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ۽ [[پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي]] ورتي۔ == پڻ ڏسو == * [[بنگال جي سپريم ڪائونسل]] * [[انڊيا بورڊ]] * [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] * [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] * [[ڪائونسل آف انڊيا]] * [[ڪائونسل آف اسٽيٽ (ھندستان)]] * [[وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل]] * [[سينٽرل ليجسليٽو اسيمبلي]] * [[ھندستان جي عبوري حڪومت]] * [[ھندستان جي پارليامينٽ جي ايڪٽن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist}} == خارجي ڳنڍڻا == * [http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm اسيمبلي جي تاريخ (پراڻو سيڪريٽريٽ)] [[دھلي جي قانون ساز اسيمبلي]] جي ويب سائيٽ تي {{ھندستان جون مقننهون}} [[زمرو:ھندستان جي امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل| ]] [[زمرو:1861 ۾ برطانوي ھندستان ۾ قائم ٿيل ادارا]] [[زمرو:ختم ٿيل ٻه ايواني مقننون]] t7oo7xcno8kzrl7dj1r1odgj2dujyov 0 97797 380779 380630 2026-05-26T00:47:58Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:1924ع جون فوتگيون]] جو اضافو + ترتيب 380779 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|برطانوي سياستدان (1879–1924)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[رائيٽ آنربل]] | name = ايڊون مونٽيگو | honorific_suffix = | image = Edwin Samuel Montagu.jpg | image_size = | alt = | caption = | office = [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] | term_start = 17 جولاءِ 1917 | term_end = 19 مارچ 1922 | monarch = [[جارج پنجون]] | prime_minister = [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]] | predecessor = [[آسٽن چيمبرلين]] | successor = [[وليم ويلزلي پيل، پھريون ارل پيل|واءِسڪائونٽ پيل]] | office1 = [[وزير بارود]] | term_start1 = 9 جولاءِ 1916 | term_end1 = 10 ڊسمبر 1916 | prime_minister1 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor1 = [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]] | successor1 = [[ڪرسٽوفر ايڊيسن، پھريون واءِسڪائونٽ ايڊيسن|ڪرسٽوفر ايڊيسن]] | office2 = [[چانسلر آف دي ڊچي آف لنڪاسٽر]] | term_start2 = 11 جنوري 1916 | term_end2 = 9 جولاءِ 1916 | monarch2 = [[برطانيا جو جارج پنجون|جارج پنجون]] | prime_minister2 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor2 = [[هربرٽ سموئل، پھريون واءِسڪائونٽ سموئل|هربرٽ سموئل]] | successor2 = [[ٿامس ميڪنن ووڊ]] | term_start3 = 3 فيبروري 1915 | term_end3 = 25 مئي 1915 | monarch3 = [[جارج پنجون]] | prime_minister3 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor3 = [[چارلس ماسٽرمن]] | successor3 = [[ونسٽن چرچل]] | office4 = [[فنانشل سيڪريٽري ٽو دي ٽريژري]] | term_start4 = 25 مئي 1915 | term_end4 = 11 جنوري 1916 | prime_minister4 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor4 = [[فرانسس ڊائڪ ايڪلنڊ]] | successor4 = [[ٿامس ميڪنن ووڊ]] | term_start5 = 11 فيبروري 1914 | term_end5 = 3 فيبروري 1915 | prime_minister5 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor5 = [[چارلس ماسٽرمن]] | successor5 = [[فرانسس ڊائڪ ايڪلنڊ]] | office6 = [[انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]] | term_start6 = 20 فيبروري 1910 | term_end6 = 17 فيبروري 1914 | prime_minister6 = [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] | predecessor6 = [[اليگزينڊر مري، پھريون بارون مري آف ايليبينڪ|اليگزينڊر مري]] | successor6 = [[چارلس رابرٽس (برطانوي سياستدان)|چارلس رابرٽس]] | office7 = [[برطانيا جو پارليامينٽ ميمبر|پارليامينٽ ميمبر]]<br />[[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارلياماني تڪ)|ڪيمبرج شائر]] لاءِ<br />{{small|[[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] (1906–1918)}} | term_start7 = 8 فيبروري 1906 | term_end7 = 15 نومبر 1922 | predecessor7 = [[سر ريمنڊ گرين، ٻيون بارونٽ|ريمنڊ گرين]] | successor7 = [[ھيرلڊ گري (زميندار)|ھيرلڊ گري]] | birth_name = ايڊون سموئل مونٽيگو | birth_date = {{birth date|df=yes|1879|02|6}} | birth_place = | death_date = {{death date and age|df=yes|1924|11|15|1879|2|6}} | death_place = | party = [[لبرل پارٽي (برطانيا)|لبرل]] (1916 کان اڳ، 1923–1924) | other_party = [[ڪوئليشن لبرل]] (1916–1922)<br />[[نيشنل لبرل پارٽي (برطانيا، 1922)|نيشنل لبرل]] (1922–1923) | spouse = [[وينيتيا اسٽينلي (1887–1948)|وينيتيا اسٽينلي]] <br/> (1887–1948) | children = [[جوڊٿ وينيتيا مونٽيگو]] (ڌيءُ) | father = [[سموئل مونٽيگو، پھريون بارون سوئٿلنگ]] | mother = ايلن ڪوهن | relatives = | education = | alma_mater = [[يونيورسٽي ڪاليج لنڊن]] <br/> [[ٽرنٽي ڪاليج، ڪيمبرج]] | occupation = | profession = }} '''ايڊون سموئل مونٽيگو''' [[برطانيا جي سڀ کان معزز پرائيوي ڪائونسل|پي سي]] (6 فيبروري 1879 – 15 نومبر 1924) ھڪ [[لبرل پارٽي (برطانيا)|برطانوي لبرل]] سياستدان ھو، جنھن 1917 کان 1922 تائين [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] طور خدمتون سرانجام ڏنيون۔ مونٽيگو ھڪ "ريڊيڪل" لبرل ھو<ref>Levine, Naomi. ''[https://books.google.com/books?id=jQQUCgAAQBAJ Politics, Religion, and Love: The Story of H.H. Asquith, Venetia Stanley, and Edwin Montagu]'', 1991, p. 83</ref> ۽ برطانوي ڪابينا ۾ خدمت ڪندڙ ٽيون عمل ڪندڙ [[يهوديت|يهودي]] ھو، ان کان اڳ [[هربرٽ سموئل، پھريون واءِسڪائونٽ سموئل|سر هربرٽ سموئل]] ۽ [[روفس آئزڪس، پھريون مارڪئيس آف ريڊنگ|سر روفس آئزڪس]] ھئا۔ ھو بنيادي طور [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] جو ذميوار ھو، جن مان [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] وجود ۾ آيو، جنھن برطانيا کي ھندستان جي آخرڪار [[برطانوي ڊومينين|ڊومينين حيثيت]] ڏانھن ارتقا جو پابند ڪيو۔ == شروعاتي زندگي ۽ ڪيريئر == مونٽيگو [[سموئل مونٽيگو، پھريون بارون سوئٿلنگ]] جو ٻيون پٽ ۽ ڇھون ٻار ھو، سندس زال ايلن، لوئس ڪوهن جي ڌيءَ، مان۔ ھن ڊورڪ ڪاليج،<ref>"[https://books.google.com/books?id=jQQUCgAAQBAJ Politics, Religion and Love: The Story of H.H. Asquith, Venetia Stanley and Edwin Montagu]" Levine,N.B. pp.29-31: New York; New York University Press; 1991</ref> [[ڪلفٽن ڪاليج]]،<ref>"Clifton College Register" Muirhead, J.A.O. pp168/9: Bristol; J.W Arrowsmith for Old Cliftonian Society; April, 1948</ref> [[سٽي آف لنڊن اسڪول]]، [[يونيورسٽي ڪاليج لنڊن]] ۽ [[ٽرنٽي ڪاليج، ڪيمبرج]] مان تعليم حاصل ڪئي۔<ref>{{acad|id=MNTG898ES|name=Montagu, Edwin Samuel}}</ref> ڪيمبرج ۾، ھو 1902 کان 1903 تائين [[ڪيمبرج يونيورسٽي لبرل ڪلب]] جو پھريون شاگرد صدر ھو۔<ref>[http://keynessociety.wordpress.com/about-the-keynes-society About Us], Keynes Society.</ref> 1902 ۾، ھو [[ڪيمبرج يونين]] جو صدر پڻ ھو۔ == سياسي ڪيريئر == [[File:Montagu left.jpg|thumb|left|ايڊون مونٽيگو (کاٻي)، ھندستان لاءِ انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ، 1911 ۾ [[ريجنلڊ ميڪينا]] سان گڏ۔]] مونٽيگو 1906 ۾ [[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] لاءِ پارليامينٽ ميمبر چونڊيو ويو، اھا سيٽ ھن 1918 تائين رکي، ۽ پوءِ 1922 تائين [[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارلياماني تڪ)|ڪيمبرج شائر]] جي نمائندگي ڪئي۔ ھن [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] جي ماتحت 1910 کان 1914 تائين [[انڊر سيڪريٽري آف اسٽيٽ فار انڊيا]]، 1914 کان 1915 ۽ وري 1915 کان 1916 تائين [[فنانشل سيڪريٽري ٽو دي ٽريژري]]، ۽ 1915 ۽ 1916 ۾ [[چانسلر آف دي ڊچي آف لنڪاسٽر]] طور ([[ڪابينا (حڪومت)|ڪابينا]] ۾ سيٽ سان) خدمت ڪئي۔ 1915 ۾ ھن [[برطانيا جي سڀ کان معزز پرائيوي ڪائونسل|پرائيوي ڪائونسل]] جو حلف کنيو۔ 1916 ۾ ھن کي [[وزير بارود]] بڻايو ويو۔ مونٽيگو اسڪوئٿ، [[گرٽروڊ بيل]]، لارڊ لائيڊ، [[موريس هينڪي]] ۽ [[ڊف ڪوپر]] جو دوست ھو، جن سان ھو اڪثر گڏجي ماني کائيندو ھو۔ جڏھن هينڪي کي ڪابينا سيڪريٽري جي نئين ٺھيل عھدي تي ترقي ڏني وئي، تڏھن ھن مونٽيگو کي منسٽر فار نيشنل سروس لاءِ سفارش ڪيو، جنھن لاءِ ڊسمبر 1916 ۾ سندس نالو غور ھيٺ آيو (آخرڪار اھو عھدو [[نيول چيمبرلين]] کي ڏنو ويو)۔ ان جي بدران، کيس شروعات ۾ ڊسمبر 1916 ۾ [[ڊيوڊ لائيڊ جارج]] جي اتحادي حڪومت کان ٻاھر رکيو ويو، پر آگسٽ 1917 ۾ کيس [[ھندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪيو ويو۔<ref>Note, memo, 13 Dec 1916, Milner Papers, box 123, folios 124-8, Roskill, I, p.344-45</ref> مونٽيگو شروعات ۾ لائيڊ جارج جي اندروني حلقه جو حصو نه ھو، جڏھن ھو وزيراعظم بڻيو، پر مارچ 1922 ۾ استعيفيٰ تائين عھدي تي رھيو۔ سيڪريٽري آف اسٽيٽ طور، مونٽيگو [[برطانوي سلطنت]] جي مفادن جي نمائندگي ڪئي ۽ سخت ترين ھندستاني قومپرستن جي مخالفت ڪئي، [[ايس. سبرامانيا آئر]] کي "ڏکڻ ھندستان جو گرانڊ اولڊ مين" سڏيو۔<ref>{{Cite book|title=The Wilsonian moment : self-determination and the international origins of anticolonial nationalism|last=Erez|first=Manela| publisher = Oxford University Press |isbn=9780195176155|location=Oxford|oclc=176633240|date = 23 July 2007}}</ref> مونٽيگو 1919 جي [[پيرس امن ڪانفرنس، 1919|پيرس امن ڪانفرنس]] ۾ ھندستاني وفد جي اڳواڻي ڪئي، جتي ھندستاني مسلمان راءِ کي ناراض ڪرڻ جي انديشي سبب، ھن ترڪي کي ورهائڻ جي منصوبن جي مخالفت ڪئي، جن ۾ [[ازمير|سميرنا]] تي يوناني قبضي ۽ سلطان کي [[قسطنطنيه]] مان ھٽائڻ جو منصوبو شامل ھو۔ ھن موضوع تي، 17 مئي 1919 تي [[بگ فور (پھري عالمي جنگ)|ڪائونسل آف فور]] ۾، ھن [[ھندستان ۾ اسلام|مسلم ھندستان]] جي نمائندن کي متعارف ڪرايو، جن ۾ [[آغا خان ٽيون|آغا خان]] پڻ شامل ھو، ۽ زور ڏنو ته مسلمان قومون ڪانفرنس کي "اسلام خلاف ڌر وٺڻ" طور ڏسڻ شروع ڪري رھيون آھن۔<ref>''The Deliberations of the Council of Four: Notes of the Official Interpreter Paul Mantoux'' tr. A. S. Link (Princeton, 1992) vol. 2 p. 99.</ref> ھو بنيادي طور [[مونٽيگو–چيلمسفورڊ سڌارا]] جو ذميوار ھو، جن مان [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1919]] وجود ۾ آيو، جنھن برطانيا کي ھندستان جي آخرڪار [[برطانوي ڊومينين|ڊومينين حيثيت]] ڏانھن ارتقا جو پابند ڪيو۔ == صهيونيت مخالف موقف == {{multiple image | image1 = The Anti-Semitism of the Present Government, Edwin Montagu, 23 August 1917.jpg | image2 = | caption1 = ايڊون مونٽيگو جو آگسٽ 1917 وارو يادداشت، جيڪو ان وقت برطانوي حڪومت ۾ سينيئر عھدي تي واحد يهودي ھو،<ref>{{cite book| title = The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict | last = Schneer | first = Jonathan | year = 2010 | publisher = [[رينڊم ھائوس]] | url = https://archive.org/details/balfourdeclarati00schn_0 | via = [[انٽرنيٽ آرڪائيو]] | isbn = 978-1-400-06532-5}}</ref>{{rp|193}} جنھن ۾ ھن صهيونيت نواز [[بالفور اعلان]] جي مخالفت بيان ڪئي، ۽ کيس اھو سامي دشمني لڳو<ref>{{Cite news| title = The myth of the new anti-Semitism: reflections on anti-Semitism, anti-Zionism and the importance of making distinctions | last = Klug | first = Brian | author-link = Brian Klug | magazine = [[دي نيشن]] | url = https://www.thenation.com/article/archive/myth-new-anti-semitism/ | date = 15 January 2004}}</ref> | caption2 = | width1 = 215 | width2 = | footer = }} پنھنجي پيءُ جي ان مقصد لاءِ سرگرم حمايت باوجود، مونٽيگو [[صهيونيت مخالف|صهيونيت جو سخت مخالف]] ھو، جنھن کي ھن "شرارت ڀري سياسي عقيدي" چيو، ۽ 1917 جي [[بالفور اعلان]] جي مخالفت ڪئي، جنھن کي ھو [[سامي دشمني]] سمجھندو ھو ۽ جنھن جي شرطن ۾ ھن تبديلي آڻڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي۔ ڪابينا ڏانھن ھڪ يادداشت ۾، ھن صهيونيت بابت پنھنجا خيال ھن ريت بيان ڪيا:<blockquote>...مان فرض ڪريان ٿو ته ان جو مطلب اھو آھي ته محمدي [مسلمان] ۽ عيسائي يهودين لاءِ رستو خالي ڪن، ۽ يهودين کي سڀني ترجيحي عهدن تي رکيو وڃي، ۽ فلسطين سان خاص طور ائين ڳنڍيو وڃي جيئن انگلينڊ انگريزن سان يا فرانس فرانسيسين سان ڳنڍيل آھي، ۽ فلسطين ۾ ترڪ ۽ ٻيا محمدي غير ملڪي سمجھيا ويندا، بلڪل ائين جيئن مستقبل ۾ فلسطين کان سواءِ ھر ملڪ ۾ يهودين کي غير ملڪي سمجھيو ويندو۔ شايد شهريت پڻ صرف [[اسرائيلي قوميت قانون#واپسي جو قانون|مذهبي امتحان]] جي نتيجي ۾ ڏني ويندي۔<ref>{{cite web |last=Montagu |first=Edwin |title=Memorandum of Edwin Montagu on the Anti-Semitism of the Present (British) Government |date=23 August 1917 |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Montagumemo.html |access-date=7 November 2010}}</ref></blockquote> سندس مخالفت سندس سئوٽ هربرٽ سموئل ڪئي، جيڪو معتدل صهيوني ھو ۽ [[لازمي فلسطين|فلسطين جي برطانوي مينڊيٽ]] جو پھريون [[هاءِ ڪمشنر]] بڻيو۔ ايڊون مونٽيگو صهيونيت مخالف معمار [[ارنسٽ رچمنڊ|ارنسٽ ٽاٿم رچمنڊ]] سان گڏ ڪم ڪيو ۽ [[قبۃ الصخره]] بابت رچمنڊ جي مطالعي جي وڏي حمايت ڪئي۔<ref>Moya Tönnies. ''Colonial Diplomacy through Art. Jerusalem 1918–1926''. Leiden: Brill, 2024, 86n, 194, 196n, 275, 278–279, 280, 282–285 (Fig. 17.4).</ref> == ذاتي زندگي ۽ وفات == [[File:The Jews the world over love liberty poster.jpg|thumb|220px|ڪينيڊا مان پھري عالمي جنگ ۾ ڀرتي لاءِ پوسٽر، جنھن ۾ برطانوي پارليامينٽ جا يهودي ميمبر آھن، مونٽيگو (بلڪل ساڄي طرف)۔]] 1912 ۾، مونٽيگو وزيراعظم سان گڏ سسلي ۾ موڪل تي ويو۔ [[ايڇ. ايڇ. اسڪوئٿ]] پنھنجي ڌيءَ [[وائليٽ بونهم ڪارٽر]] کي به ساڻ آندو، ۽ ھن وري پنھنجي سھيلي [[وينيتيا اسٽينلي (1887–1948)|وينيتيا اسٽينلي]]، [[ايڊورڊ اسٽينلي، چوٿون بارون اسٽينلي آف آلڊرلي]] جي ڌيءَ، کي ساڻ آندو۔ لڳي ٿو ته ان موڪل دوران ٻئي مرد اسٽينلي سان محبت ۾ پئجي ويا۔ ايندڙ ٽن سالن دوران اسڪوئٿ کيس وڌ کان وڌ خط لکندو رھيو، حتيٰ ڪابينا جي گڏجاڻين دوران به۔ ساڳئي وقت مونٽيگو کيس راضي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رھيو ھو، ۽ 1913 ۾ شاديءَ جي آڇ به ناڪام ٿي۔ ھوءَ کيس پسند ڪندي ھئي پر سندس محبت جو جواب محبت سان نه ڏيندي ھئي۔ ان کان علاوه، مونٽيگو کي پنھنجي وراثت برقرار رکڻ لاءِ پنهنجي يهودي عقيدي اندر شادي ڪرڻي ھئي۔ جيتوڻيڪ اسٽينلي [[آزاد فڪريت|آزاد فڪر]] واري خاندان مان ھئي ۽ پڪي [[انگليڪنيت|انگليڪن]] نه ھئي، پر [[يهوديت ۾ تبديلي]] ھڪ تمام وڏي رڪاوٽ لڳي۔ بهرحال، اسڪوئٿ جي وينيتيا ڏانھن خطي جنون ۽ صلاح لاءِ لڳاتار مطالبا، لڳي ٿو ته ھن ذهين، پڙهيل لکيل ۽ سياست ۾ گهري دلچسپي رکندڙ عورت لاءِ به حد کان وڌي ويا۔ نتيجي طور، ھن آخرڪار 28 اپريل 1915 تي مونٽيگو جي آڇ قبول ڪئي۔ ھوءَ يهوديت ۾ داخل ٿي، ۽ جوڙي جي شادي 26 جولاءِ 1915 تي ٿي۔ 1923 ۾ ھڪ ٻار ڄائو، [[جوڊٿ وينيتيا مونٽيگو]]۔ ھوءَ [[ٻي عالمي جنگ]] دوران [[پرنسيس مارگريٽ، ڪائونٽيس آف سنوڊن|پرنسيس مارگريٽ]] جي دوست بڻجي وئي ۽ آمريڪي فوٽوگرافر [[ملٽن گينڊل]] سان شادي ڪئي، جنھن سان گڏ ھن اٽلي ۾ ھڪ فني سيلون قائم ڪيو۔<ref>"A Six-Decade Roman Holiday". ''Vanity Fair''. November 2011.</ref> انھن کي ھڪ ٻار، اينا ميٿائس (پيدائشي نالو گينڊل)، ٿي، جيڪا پرنسيس مارگريٽ جي گود ڌيءَ ھئي۔<ref>"Montagu, Viscount". ''Debrett's Peerage'' (2010),</ref> پنھنجي زال جي لاڳاپن باوجود، مونٽيگو جي شادي 1924 ۾ سندس وفات تائين قائم رھي۔ 45 سالن جي عمر ۾ سندس جسماني زوال ۽ وفات جو سبب نامعلوم ھو، پر خيال ڪيو ويو ته اھو يا ته [[رت جي زھريت]] يا [[دماغي سوزش]] ھو۔<ref name="Levine1991">{{cite book |author=Naomi Levine |title=Politics, Religion, and Love: The Story of H. H. Asquith, Venetia Stanley, and Edwin Montagu, Based on the Life and Letters of Edwin Samuel Montagu |url=https://archive.org/details/politicsreligion0000levi/page/682 |url-access=registration |date=1 September 1991 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-5057-5 |page=682}}</ref> == مقبول ثقافت ۾ == مونٽيگو [[رابرٽ هيرس (ناول نگار)|رابرٽ هيرس]] جي 2024 واري ناول ''Precipice'' جو مرڪزي ڪردار آھي، جيڪو وينيتيا اسٽينلي سان سندس دوستي ۽ آخرڪار شادي کي ڏيکاري ٿو۔<ref>{{cite book |last=Harris |first=Robert |title=Precipice |publisher=Hutchinson Heinemann |date=2024-08-29 |isbn=978-1-5291-52821}}</ref> == پڻ ڏسو == * [[برطانيا ۾ لبرل ازم]] == حوالا == {{reflist}} === ببليوگرافي === * {{cite book |last1=Buczacki |first1=Stefan |title=My Darling Mr Asquith |date=2016 |publisher=Cato & Clarke |author-link = Stefan Buczacki|isbn=978-0993418624}} * {{cite journal|first=Sir Maurice|last=Hankey|title=Note on the Composition of the Secretariat of the War Cabinet|journal=Memorandum |date=13 December 1916|ref=Milner Papers, Box 123, folios 124-8}} * {{cite book|editor-first=Venetia|editor-last=Montagu|title=Edwin S. Montagu, An Indian Diary|url=https://archive.org/details/dli.csl.7982|location=London|publisher=Heinemann|year=1930}} * {{cite book|first=Stephen P.|last=Roskill|title=Hankey: Man of Secrets|volume=2 vols, 1877-1918; 1018-1931|publisher=Collins|date=1970}} * {{cite book|first=Sir Sigismund David|last=Waley|title=Edwin Montagu: A Memoir and an Account of His Visits to India|url=https://archive.org/details/edwinmontagu0000wale|url-access=registration|year=1964|publisher=New York, Asia Pub. House}} == خارجي ڳنڍڻا == {{commons category|Edwin Montagu}} * {{Hansard-contribs|mr-edwin-montagu|ايڊون مونٽيگو}} {{s-start}} {{s-par|uk}} {{s-bef|before=[[سر والٽر گرين، ٻيون بارونٽ|والٽر ريمنڊ گرين]]}} {{s-ttl|title=[[برطانيا جو پارليامينٽ ميمبر|پارليامينٽ ميمبر]] [[چيسٽرٽن (برطانوي پارلياماني تڪ)|چيسٽرٽن]] لاءِ|years=[[1906 برطانوي عام چونڊ|1906]]–[[1918 برطانوي عام چونڊ|1918]] }} {{s-non|reason=تڪ ختم ڪيو ويو}} {{s-new|constituency}} {{s-ttl|title=[[برطانيا جي پارليامينٽ جو ميمبر|پارليامينٽ جو ميمبر]] براءِ [[ڪيمبرج شائر (برطانوي پارليامينٽ تڪ)|ڪيمبرج شائر]]|years=[[1918ع جي برطانيا جي عام چونڊ|1918ع]]–[[1922ع جي برطانيا جي عام چونڊ|1922ع]] }} {{s-aft|after=[[هارولڊ اسٽينس گري]]}} {{s-off}} {{succession box|title=[[انڊيا لاءِ رياستي انڊر سيڪريٽري]]|before=[[اليگزينڊر مري، پهريون بارون مري آف ايليبينڪ|دي ماسٽر آف ايليبينڪ]]|after=[[چارلس هينري رابرٽس]]|years=1910–1914}} {{succession box|title=[[خزاني لاءِ مالي سيڪريٽري]]|years=1914–1915|before=[[چارلس ماسٽرمين]]|after=[[سر فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ، چوڏهون بارونيٽ|فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ]]}} {{succession box|before=[[چارلس ماسٽرمين]]|title=[[ڊچي آف لنڪاسٽر جو چانسلر]]|years=1915|after=[[ونسٽن چرچل]]}} {{succession box|title=[[خزاني لاءِ مالي سيڪريٽري]]|years=1915–1916|before=[[سر فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ، چوڏهون بارونيٽ|فرانسس ڊائيڪ ايڪلينڊ]]|after=[[ٿامس ميڪنن ووڊ]]}} {{succession box|before=[[هربرٽ سيميوئل، پهريون وِسڪائونٽ سيميوئل|هربرٽ سيميوئل]]|title=[[ڊچي آف لنڪاسٽر جو چانسلر]]|years=1916|after=[[ٿامس ميڪنن ووڊ]]}} {{succession box|before=[[ڊيوڊ لائڊ جارج]]|title=[[وزيرِ اسلحو]]|years=1916|after=[[ڪرسٽوفر ايڊيسن، پهريون وِسڪائونٽ ايڊيسن|ڪرسٽوفر ايڊيسن]]}} {{succession box|before=[[آسٽن چيمبرلين]]|title=[[انڊيا لاءِ رياستي سيڪريٽري]] | years=1917-1922|after=[[وليم پيل، پهريون ارل پيل|دي وِسڪائونٽ پيل]]}} {{s-end}} {{Minister of Munitions}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Montagu, Edwin Samuel}} [[زمرو:انڊيا لاءِ رياستي سيڪريٽري]] [[زمرو:بارونن جا ننڍا پٽ]] [[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1910ع]] [[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1906ع–1910ع]] [[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1910ع–1918ع]] [[زمرو:برطانيا جا ايم پي 1918ع–1922ع]] [[زمرو:برطانيا جي پرائيوي ڪائونسل جا ميمبر]] [[زمرو:ٽرينٽي ڪاليج، ڪيمبرج جا اڳوڻا شاگرد]] [[زمرو:ڊچي آف لنڪاسٽر جا چانسلر]] [[زمرو:سٽي آف لنڊن اسڪول ۾ تعليم يافته ماڻهو]] [[زمرو:سيميوئل-مونٽيگيو خاندان]] [[زمرو:ڪلفٽن ڪاليج ۾ تعليم يافته ماڻهو]] [[زمرو:ڪيمبرج يونين جا صدر]] [[زمرو:لبرل پارٽي (برطانيا) جا انگريزي تڪن لاءِ ايم پي]] [[زمرو:نيشنل لبرل پارٽي (برطانيا، 1922ع) جا سياستدان]] [[زمرو:يونيورسٽي ڪاليج لنڊن جا اڳوڻا شاگرد]] [[زمرو:يهودي برطانوي سياستدان]] [[زمرو:يهودي برطانوي صهيونيت مخالف]] [[زمرو:19هين صديءَ جا برطانوي يهودي]] [[زمرو:20هين صديءَ جا برطانوي يهودي]] [[زمرو:1879ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1924ع جون فوتگيون]] [[زمرو:1924ع جون وفاتون]] o9my63vadz4eud4lpm11odmjmh2fw2b 0 97799 380639 380638 2026-05-25T12:01:54Z Intisar Ali 8681 /* */ 380639 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}} {{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}} {{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}} {{For-multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}} {{Infobox official post | post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل | body = هندستان | insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]] | insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref> | flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]] | flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref> | style = [[هز ايڪسيلينسي]] | residence = {{plainlist| *[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931) *[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950) *[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}} | appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}} |[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}} | appointer_qualified = | termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''de jure'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''de facto'') | superseded_by = {{plainlist| *[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا) *[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}} | formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]]) | first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]]) | last = {{plainlist| *[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'') *[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}} | abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}} }} '''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو. 1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو. وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا. 1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو. گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو. ==تاريخ== [[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]] [[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]] [[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا. [[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي. [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو. هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو. ==اختيار ۽ ذميواريون== [[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]] [[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]] شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}} پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي. جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا. 1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> 1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان. [[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي. آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو. ==ڪائونسل== {{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}} [[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]] گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو. [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو. 1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا. چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو. 1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو. [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا. 1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي. ==انداز ۽ لقب== 1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref> گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}} جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو. اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو. ==جهنڊو ۽ نشان== {{Main|اسٽار آف انڊيا (جهنڊو)}} تقريباً 1885ع کان، هندستان جي وائسراءِ کي [[يونين جئڪ جهنڊو|يونين جئڪ]] ڦڙڪائڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن جي وچ ۾ تاج سان مٿانهون ڪيل "اسٽار آف انڊيا" شامل هوندو هو. هي جهنڊو وائسراءِ جو ذاتي جهنڊو نه هو؛ اهو هندستان ۾ گورنرن، ليفٽيننٽ گورنرن، چيف ڪمشنرن ۽ ٻين برطانوي عملدارن طرفان پڻ استعمال ٿيندو هو. سمنڊ ۾ فقط وائسراءِ اهو جهنڊو مکيه مستول تي ڦڙڪائيندو هو، جڏهن ته ٻيا عملدار ان کي اڳئين مستول تي ڦڙڪائيندا هئا. 1947ع کان 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل هڪ گهرو نيرو جهنڊو استعمال ڪندو هو، جنهن تي شاهي نشان (تاج تي بيٺل شينهن) ٺهيل هوندو هو، جنهن جي هيٺان سونهري [[ميجسڪيولز|وڏن اکرن]] ۾ لفظ 'انڊيا' لکيل هوندو هو. ساڳيو نمونو اڄ به ڪيترن ٻين دولتِ مشترڪه جي بادشاھتي ملڪن جي گورنر جنرلن طرفان استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي آخري جهنڊو فقط گورنر جنرل جو ذاتي جهنڊو هو. <gallery class="center"> File:Badge of the Viceroy of India (1876-1904).svg|هندستان جي وائسراءِ جو نشان (1876ع–1904ع)، جنهن ۾ سينٽ ايڊورڊ جو تاج ڏيکاريل آهي File:Crest of the Viceroy of India.svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو نشان (1904ع–1947ع)، جنهن ۾ ٽيوڊر تاج ڏيکاريل آهي File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو معيار (1885ع–1947ع) File:Flag of the Governor-General of India (1947-1950).svg|گورنر جنرل جو معيار (1947ع–1950ع) </gallery> ==رهائش== [[Image:FraserCalcuttaGovernmentHouse.jpg|thumb|right|220px|[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] اڻويهين صديءَ جي وڏي حصي دوران گورنر جنرل جي رهائشگاهه طور استعمال ٿيندو رهيو.]] فورٽ وليم جو گورنر جنرل اوڻويهين صديءَ جي شروعات تائين [[بيلويڊير اسٽيٽ|بيلويڊير هائوس]]، [[ڪولڪاتا]] ۾ رهندو هو، جيستائين [[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] تعمير نه ٿيو. 1854ع ۾، بنگال جي ليفٽيننٽ گورنر اتي رهائش اختيار ڪئي. هاڻي بيلويڊير اسٽيٽ ۾ [[نيشنل لائبريري آف انڊيا]] قائم آهي. [[رچرڊ ويلزلي، پهريون مارڪئيس ويلزلي|لارڊ ويلزلي]]، جنهن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو ته "هندستان کي [[محل]] مان هلائڻ گهرجي، نه ڪي [[ڪنٽري هائوس]] مان"، 1799ع ۽ 1803ع جي وچ ۾ ڪولڪاتا ۾ هڪ شاندار [[حويلي]] تعمير ڪرائي، جيڪا گورنمينٽ هائوس جي نالي سان مشهور ٿي. هي عمارت استعمال ۾ رهي جيستائين 1912ع ۾ راڄڌاني ڪولڪاتا مان [[دهلي]] منتقل نه ڪئي وئي. ان کان پوءِ بنگال جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو اڳ بيلويڊير هائوس ۾ رهندو هو، کيس مڪمل گورنر بڻايو ويو ۽ گورنمينٽ هائوس منتقل ڪيو ويو. هاڻي هي [[اولهه بنگال جي گورنرن جي فهرست|گورنر]] جي رهائشگاهه طور ڪم ڪري ٿو، ۽ ان کي ان جي [[بنگالي ٻولي|بنگالي]] نالي [[راج ڀون، ڪولڪاتا|راج ڀون]] سان سڏيو وڃي ٿو. راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل ٿيڻ کان پوءِ، وائسراءِ نئين تعمير ٿيل وائسراءِ هائوس ۾ رهائش اختيار ڪئي، جيڪو سر [[ايڊون لٽينس]] ڊزائين ڪيو هو. جيتوڻيڪ تعمير 1912ع ۾ شروع ٿي، پر اها 1929ع تائين مڪمل نه ٿي؛ محل جو باضابطا افتتاح 1931ع تائين نه ٿيو. آخري خرچ £877,000 کان وڌيڪ ٿيو (جديد دور جي حساب سان £35 ملين کان وڌيڪ)، جيڪو اصل مختص ڪيل رقم کان ٻه ڀيرا وڌيڪ هو. اڄ هي رهائشگاهه، جيڪا هاڻي هندي نالي '[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|راشٽرپتي ڀون]]' سان سڃاتي وڃي ٿي، [[هندستان جي صدر]] طرفان استعمال ڪئي وڃي ٿي. سڄي برطانوي انتظام دوران، گورنر جنرل هر اونهاري ۾ گرميءَ کان بچڻ لاءِ [[شمله]] ۾ [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] ''(هاڻي راشٽرپتي نواس)'' ڏانهن منتقل ٿيندا هئا، ۽ هندستان جي حڪومت پڻ انهن سان گڏ منتقل ٿيندي هئي. وائسرائيگل لاج ۾ هاڻي [[انڊين انسٽيٽيوٽ آف ايڊوانسڊ اسٽڊي]] قائم آهي. شمله ۾ [[پيٽرهوف، شمله|پيٽرهوف عمارت]] پڻ ڪيترن وائسرائن طرفان استعمال ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اصل عمارت 1981ع ۾ باهه سبب تباهه ٿي وئي. ==فهرست== {{main|هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست}} == پڻ ڏسو == {{Portal|ڀارت|پاڪستان|برطانيا|سياست}} * [[برطانوي سلطنت]] * [[ڪمانڊر اِن چيف، انڊيا]] * [[ڪائونسل آف انڊيا]] * [[هندستان جو شهنشاهه]] * [[بنگلاديش جي تاريخ]] * [[هندستان جي تاريخ]] * [[پاڪستان جي تاريخ]] * [[انڊيا آفيس]] * [[انڊين سول سروس]] * [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] * [[هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست]] * [[هندستان جي ورهاڱي]] == حوالا == {{reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [http://www.acarm.org/government_buildings.shtml Association of Commonwealth Archivists and Record Managers (1999) "Government Buildings – India"]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[جارج وليم فاريسٽ|فاريسٽ، جي. ڊبليو.]]، [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر|CIE]]، (ايڊيٽر) (1910) ''Selections from the State Papers of the Governors-General of India; Warren Hastings'' (2 جلد)، آڪسفورڊ: [[بليڪ ويلز]] * ''Encyclopædia Britannica'' ("British Empire" ۽ "Viceroy")، لنڊن: [[ڪيمبرج يونيورسٽي پريس]]، 1911ع، 11هون ايڊيشن * James, Lawrence (1997) ''Raj: the Making and Unmaking of British India'' لنڊن: Little, Brown & Company {{ISBN|0-316-64072-7}} * Keith, A. B. (editor) (1922) ''Speeches and Documents on Indian Policy, 1750–1921''، لنڊن: [[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] * [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Oldenburg, P. (2004). "India." ''Microsoft Encarta Online Encyclopedia.''] ([https://web.archive.org/web/20091028004833/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Archived] 2009-10-31) * [https://web.archive.org/web/20170430232921/http://mountbattenofburma.com/ mountbattenofburma.com – Tribute & Memorial website to Louis, 1st Earl Mountbatten of Burma] == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == {{Commons category|Governors-General of India}} *{{cite book|author=Arnold, Sir Edwin|title=The Marquis of Dalhousie's Administration of British India: Annexation of Pegu, Nagpor, and Oudh, and a general review of Lord Dalhousie's rule in India|publisher=Saunders, Otley, and Company|url=https://archive.org/details/marquisdalhousi04arnogoog|year=1865}} * Dodwell H. H., ed. ''The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858'' (1932) 660pp [https://archive.org/details/cambridgehistory06rapsuoft online edition]؛ پڻ ''Cambridge History of the British Empire'' جي جلد 5 طور شايع ٿيو *[[مون، پينڊريل]]. ''The British Conquest and Dominion of India'' (2 جلد، 1989ع) 1235 صفحا؛ سياسي ۽ فوجي واقعن جي برطانوي مٿانهين نقطه نظر کان سڀ کان جامع علمي تاريخ *Rudhra, A. B. (1940) ''The Viceroy and Governor-General of India''. لنڊن: H. Milford، آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس * {{Citation| last1=Spear| first1=Percival| author-link= Percival Spear | year=1990| orig-year=First published 1965| title=A History of India |volume=2| publisher=New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298| isbn=978-0-14-013836-8}}. {{Governors-General of India}} {{Representatives of the monarch in Commonwealth realms and Dominions}} {{DEFAULTSORT:Governor-General of India}} [[زمرو:هندستان جا گورنر جنرل| ]] [[زمرو:هندستان ۽ دولت مشترڪه]] [[زمرو:ويسٽ منسٽر نظام]] glcmp55t9vsrm2uxyz2hnd25zldrjdb 380640 380639 2026-05-25T12:03:44Z Intisar Ali 8681 /* */ 380640 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڀارتي بادشاھ جو نمائندو}} {{redirect|وائسراءِ آف انڊيا|پورچوگالي هندستان جي وائسرائن ۽ گورنرن لاءِ|پورچوگالي هندستان جي گورنرن جي فهرست}} {{For|برطانوي راڄ دوران عهديدارن جي فهرست لاءِ|ڀارت جي گورنر جنرلن جي فهرست}} {{For-multi|1680ع–1758ع تائين اڳين ساڳين عهدن لاءِ|بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست}} {{Infobox official post | post = وائسراءِ ۽ گورنر جنرل | body = هندستان | insignia = [[File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|150px|border]] | insigniacaption = [[برطانوي راڄ]] دوران معيار<ref>{{Cite web |title=Flag of the Governor General of India |url=https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724045920/https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-271 |archive-date=July 24, 2022 |access-date=2024-09-07 |website=www.rmg.co.uk |publisher=[[رائل ميوزيمز گرينوچ]] |place=[[نيشنل ميريٽائم ميوزيم]]}}</ref> | flag = [[File:Flag of the Governor-General of India (1947–1950).svg|150px|border]] | flagcaption = [[ڊومينين آف انڊيا]] دوران معيار<ref>{{Cite book |last=Thapliyal |first=Uma Prasad |url=https://books.google.com/books?id=gWnqZwEACAAJ |title=Military Flags of India: From the Earliest Times |date=2011 |publisher=B.R. Publishing Corporation |location=Delhi |isbn=978-81-7646-742-1 |pages=110 |language=en |quote=15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو}}</ref> | style = [[هز ايڪسيلينسي]] | residence = {{plainlist| *[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] (1858–1931) *[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|وائسراءِ هائوس]] (1931–1950) *[[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] (1888–1947)}} | appointer = {{unbulleted list |{{nowrap|[[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1774–1858)}} |[[برطانيا جو بادشاھ]] (1858–1950)}} | appointer_qualified = | termlength = [[بادشاھ جي مرضي]] تائين (''ڊي جيور'')<br>پنج سال{{clarify|text=، قابلِ تجديد|date=June 2024}} (''ڊي فيڪٽو'') | superseded_by = {{plainlist| *[[پاڪستان جو گورنر جنرل]] (انهن علائقن ۾ جيڪي [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] بڻيا) *[[هندستان جو صدر|صدر]] [[ڀارت|ڀارت جو]] (جڏهن [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] [[جمهوريه]] بڻجي [[هندستان جو آئين|پنهنجو آئين]] اختيار ڪيو)}} | formation = 20 آڪٽوبر 1773 ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>22 اپريل 1834 ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]]) | first = [[وارن هيسٽنگز]] ([[بنگال پريزيڊنسي|فورٽ وليم]])<br/>[[لارڊ وليم بينٽنڪ]] ([[هندستان ۾ ڪمپني راڄ|هندستان]]) | last = {{plainlist| *[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور ''وائسراءِ آف انڊيا'') *[[چڪرورتي راجاگوپالاچاري]] (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور ''گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا'')}} | abolished = {{start date and years ago|1950|01|26|df=y|p=y}} }} '''هندستان جو گورنر جنرل''' (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين '''وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا'''، عام طور مختصر صورت ۾ '''وائسراءِ آف انڊيا''') [[برطانيا جو بادشاھ|برطانيا جي بادشاھ]] جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت [[هندستان جو شهنشاهه|هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون]] طور، ۽ [[انڊين انڊپينڊنس ايڪٽ 1947|1947ع ۾ هندستان جي آزادي]] کان پوءِ [[هندستان جي بادشاھن جي فهرست#هندستان جو بادشاھ (1947–1950)|هندستان جي بادشاھ]] جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ [[گورنر جنرل]] جي لقب سان [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم]] لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو. 1858ع ۾، [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح [[برطانوي تاج]] جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور [[هندستان ۾ ڪمپني راڄ]] جي جاءِ [[برطانوي راڄ]] ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ [[وائسراءِ]]) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا [[برطانوي هندستان]] جي صوبن جهڙوڪ [[بنگال پريزيڊنسي|بنگال]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب]]، [[يونائيٽيڊ پروونسز آف برٽش انڊيا|يونائيٽيڊ پروونسز]] وغيره کي هلائيندي هئي.<ref>اصطلاح [[برطانوي هندستان]] کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ [[نوابي رياستون]] ٻئي شامل هئا.</ref> تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار [[نوابي رياستون]] يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو [[جاگيردارانه وفاداري|وفاداري]] جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو [[مغل شهنشاهن]] جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو [[برصغير]] جي وڏي حصي ۾ [[حڪومت جو سربراهه]] هو. وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي [[هندستان جي ورهاڱي]] ذريعي ٻن آزاد [[ڊومينين]] رياستن، [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت]] ۽ [[ڊومينين آف پاڪستان|پاڪستان]] ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا. 1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ [[انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ]]، جيڪو [[برطانوي ڪابينا]] جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد [[ڊومينين آف انڊيا|ڊومينين آف انڊيا]] جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو. گورنر جنرل [[بادشاھ جي مرضي]] تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) [[وارن هيسٽنگز]] هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل [[لارڊ مائونٽ بيٽن]] هو. ==تاريخ== [[File:Warren Hastings greyscale.jpg|thumb|220px|[[وارن هيسٽنگز]]، [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جو پهريون گورنر جنرل، 1773ع کان 1785ع تائين.]] [[File:Bentinck william.png|thumb|291x291px|[[لارڊ وليم بينٽنڪ]]، هندستان جو پهريون گورنر جنرل، 1834ع – 1835ع]] [[برصغير]] جا ڪيترائي حصا برطانوي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور [[مغل شهنشاهه]] جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم [[بنگال پريزيڊنسي جي گورنرن جي فهرست|صدر يا گورنر]] هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. [[بنگال]] ۾ [[فورٽ وليم، انڊيا|فورٽ وليم]] جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ [[سپريم ڪائونسل آف بنگال]] مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا. [[چارٽر ايڪٽ 1833]] فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ [[انڊيا بورڊ]] ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي. [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858]] بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو. هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. [[لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما]] آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو. ==اختيار ۽ ذميواريون== [[File:George Curzon2.jpg|thumb|220px|[[جارج ڪرزن، پهريون مارڪئس ڪرزن آف ڪيڊلسٽن|لارڊ ڪرزن]] پنهنجي وائسراءِ واري لباس ۾، جنهن عهدو هن 1899ع کان 1905ع تائين سنڀاليو.]] [[File:Lord Mountbatten addressing the Chamber of Princes.jpg|thumb|220px|[[لارڊ مائونٽ بيٽن]] 1940ع واري ڏهاڪي ۾ [[چيمبر آف پرنسز]] کي تاج جي نمائندي طور خطاب ڪندي]] شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط [[پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال]] تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون ([[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]] ۽ [[برطانوي بينڪولين|بينڪولين]]) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.{{Citation needed|date=April 2009}} پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار [[پٽس انڊيا ايڪٽ|انڊيا ايڪٽ 1784]] ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي. جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833|چارٽر ايڪٽ 1833]] کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا. 1835ع ۾ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.<ref>{{Cite web |title=Lord William Bentinck {{!}} British government official |url=https://www.britannica.com/biography/Lord-William-Bentinck |access-date=2019-05-30 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> 1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي [[هندستان جا صوبا|صوبن]] ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا [[حڪومت جو منتظم |ايڊمنسٽريٽر]] مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور [[نوابي رياست|نوابي حڪمرانن]] جي به نگراني ڪندو هو: [[حيدرآباد جو نظام]]، [[ميسور جو مهاراجا]]، [[گواليار رياست|گواليار]] جو مهاراجا ([[سنديا]])، [[ڊوگرا خاندان|ڊوگرا]] مهاراجا [[ڄمون ۽ ڪشمير (نوابي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] ۽ [[گائيڪواڊ خاندان |گائيڪواڊ]] مهاراجا [[بارودا رياست|بارودا]]. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته [[راجپوتانا ايجنسي]] ۽ [[سينٽرل انڊيا ايجنسي]] ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان. [[چيمبر آف پرنسز]] هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه [[جارج پنجون| جارج پنجين]] جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي. آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. [[هندستان جي سربراهن جي فهرست|هندستان جي بادشاھ]]، بادشاھ [[جارج ڇهون|جارج ڇھين]] جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ [[سي. راجاگوپالاچاري]] واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن [[هندستان جو صدر]] ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو. ==ڪائونسل== {{Main|ڪائونسل آف انڊيا|وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل}} [[File:Rashtrapati Niwas, Shimla.jpg|220px|right|thumb| [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]]، [[شمله]] ۾، جيڪو 1888ع ۾ تعمير ٿيو، هندستان جي وائسراءِ جي گرمين واري رهائشگاهه هئي]] گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو. [[ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773]] ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو. 1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا. چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو. 1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر [[هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ]] مقرر ڪندو هو. [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861]] ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا. 1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي. ==انداز ۽ لقب== 1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833]] هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.<ref name=Keith>[https://archive.org/details/speechesdocument01keituoft/page/268/mode/2up ''Government of India Act 1833''], Keith, Arthur Berriedale, ''Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921'', see section 41 of the Act</ref> لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Queen_Victoria%27s_Proclamation|title=Queen Victoria's Proclamation}}</ref> اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر [[امتيازي اوليت جا فرمان]] ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.<ref>H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", ''The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918'' (Cambridge University Press, 1932), p. 226.</ref> جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل]] سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.<ref>Arnold P. Kaminsky, ''The India Office, 1880–1910'' (Greenwood Press, 1986), p. 126.</ref> گورنر جنرل کي ''ايڪسيلينسي'' جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي ''roi'' مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي ''reine'' مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ [[جارج پنجم]] هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال [[ميري آف ٽيڪ]] سان گڏ [[دهلي دربار]] ۾ شرڪت ڪئي.{{Citation needed|date=October 2009}} جڏهن [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر]] جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو. اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ [[پيريج|پير]] هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن [[مارڪئيس]] جو خطاب [[روفَس آئزڪس، پهريون مارڪئيس آف ريڊنگ|لارڊ ريڊنگ]] کي، ۽ [[ارل]] ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب [[فريمن فريمن-ٿامس]] کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، [[جان شور، پهريون بارون ٽينمائوٿ|سر جان شور]] هڪ [[بارونيٽ]] هو، ۽ [[لارڊ وليم بينٽنڪ]] کي [[احترام وارو لقب]] "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ [[ڊيوڪ]] جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—[[وارن هيسٽنگز]] ۽ [[چڪرورتي راجاگوپالاچاري|راجاجي]]—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو. ==جهنڊو ۽ نشان== {{Main|اسٽار آف انڊيا (جهنڊو)}} تقريباً 1885ع کان، هندستان جي وائسراءِ کي [[يونين جئڪ جهنڊو|يونين جئڪ]] ڦڙڪائڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن جي وچ ۾ تاج سان مٿانهون ڪيل "اسٽار آف انڊيا" شامل هوندو هو. هي جهنڊو وائسراءِ جو ذاتي جهنڊو نه هو؛ اهو هندستان ۾ گورنرن، ليفٽيننٽ گورنرن، چيف ڪمشنرن ۽ ٻين برطانوي عملدارن طرفان پڻ استعمال ٿيندو هو. سمنڊ ۾ فقط وائسراءِ اهو جهنڊو مکيه مستول تي ڦڙڪائيندو هو، جڏهن ته ٻيا عملدار ان کي اڳئين مستول تي ڦڙڪائيندا هئا. 1947ع کان 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل هڪ گهرو نيرو جهنڊو استعمال ڪندو هو، جنهن تي شاهي نشان (تاج تي بيٺل شينهن) ٺهيل هوندو هو، جنهن جي هيٺان سونهري [[ميجسڪيولز|وڏن اکرن]] ۾ لفظ 'انڊيا' لکيل هوندو هو. ساڳيو نمونو اڄ به ڪيترن ٻين دولتِ مشترڪه جي بادشاھتي ملڪن جي گورنر جنرلن طرفان استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي آخري جهنڊو فقط گورنر جنرل جو ذاتي جهنڊو هو. <gallery class="center"> File:Badge of the Viceroy of India (1876-1904).svg|هندستان جي وائسراءِ جو نشان (1876ع–1904ع)، جنهن ۾ سينٽ ايڊورڊ جو تاج ڏيکاريل آهي File:Crest of the Viceroy of India.svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو نشان (1904ع–1947ع)، جنهن ۾ ٽيوڊر تاج ڏيکاريل آهي File:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو معيار (1885ع–1947ع) File:Flag of the Governor-General of India (1947-1950).svg|گورنر جنرل جو معيار (1947ع–1950ع) </gallery> ==رهائش== [[Image:FraserCalcuttaGovernmentHouse.jpg|thumb|right|220px|[[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] اڻويهين صديءَ جي وڏي حصي دوران گورنر جنرل جي رهائشگاهه طور استعمال ٿيندو رهيو.]] فورٽ وليم جو گورنر جنرل اوڻويهين صديءَ جي شروعات تائين [[بيلويڊير اسٽيٽ|بيلويڊير هائوس]]، [[ڪولڪاتا]] ۾ رهندو هو، جيستائين [[راج ڀون، ڪولڪاتا|گورنمينٽ هائوس]] تعمير نه ٿيو. 1854ع ۾، بنگال جي ليفٽيننٽ گورنر اتي رهائش اختيار ڪئي. هاڻي بيلويڊير اسٽيٽ ۾ [[نيشنل لائبريري آف انڊيا]] قائم آهي. [[رچرڊ ويلزلي، پهريون مارڪئيس ويلزلي|لارڊ ويلزلي]]، جنهن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو ته "هندستان کي [[محل]] مان هلائڻ گهرجي، نه ڪي [[ڪنٽري هائوس]] مان"، 1799ع ۽ 1803ع جي وچ ۾ ڪولڪاتا ۾ هڪ شاندار [[حويلي]] تعمير ڪرائي، جيڪا گورنمينٽ هائوس جي نالي سان مشهور ٿي. هي عمارت استعمال ۾ رهي جيستائين 1912ع ۾ راڄڌاني ڪولڪاتا مان [[دهلي]] منتقل نه ڪئي وئي. ان کان پوءِ بنگال جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو اڳ بيلويڊير هائوس ۾ رهندو هو، کيس مڪمل گورنر بڻايو ويو ۽ گورنمينٽ هائوس منتقل ڪيو ويو. هاڻي هي [[اولهه بنگال جي گورنرن جي فهرست|گورنر]] جي رهائشگاهه طور ڪم ڪري ٿو، ۽ ان کي ان جي [[بنگالي ٻولي|بنگالي]] نالي [[راج ڀون، ڪولڪاتا|راج ڀون]] سان سڏيو وڃي ٿو. راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل ٿيڻ کان پوءِ، وائسراءِ نئين تعمير ٿيل وائسراءِ هائوس ۾ رهائش اختيار ڪئي، جيڪو سر [[ايڊون لٽينس]] ڊزائين ڪيو هو. جيتوڻيڪ تعمير 1912ع ۾ شروع ٿي، پر اها 1929ع تائين مڪمل نه ٿي؛ محل جو باضابطا افتتاح 1931ع تائين نه ٿيو. آخري خرچ £877,000 کان وڌيڪ ٿيو (جديد دور جي حساب سان £35 ملين کان وڌيڪ)، جيڪو اصل مختص ڪيل رقم کان ٻه ڀيرا وڌيڪ هو. اڄ هي رهائشگاهه، جيڪا هاڻي هندي نالي '[[راشٽرپتي ڀون، نئين دهلي|راشٽرپتي ڀون]]' سان سڃاتي وڃي ٿي، [[هندستان جي صدر]] طرفان استعمال ڪئي وڃي ٿي. سڄي برطانوي انتظام دوران، گورنر جنرل هر اونهاري ۾ گرميءَ کان بچڻ لاءِ [[شمله]] ۾ [[راشٽرپتي نواس|وائسرائيگل لاج]] ''(هاڻي راشٽرپتي نواس)'' ڏانهن منتقل ٿيندا هئا، ۽ هندستان جي حڪومت پڻ انهن سان گڏ منتقل ٿيندي هئي. وائسرائيگل لاج ۾ هاڻي [[انڊين انسٽيٽيوٽ آف ايڊوانسڊ اسٽڊي]] قائم آهي. شمله ۾ [[پيٽرهوف، شمله|پيٽرهوف عمارت]] پڻ ڪيترن وائسرائن طرفان استعمال ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اصل عمارت 1981ع ۾ باهه سبب تباهه ٿي وئي. ==فهرست== {{main|هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست}} == پڻ ڏسو == {{Portal|ڀارت|پاڪستان|برطانيا|سياست}} * [[برطانوي سلطنت]] * [[ڪمانڊر اِن چيف، انڊيا]] * [[ڪائونسل آف انڊيا]] * [[هندستان جو شهنشاهه]] * [[بنگلاديش جي تاريخ]] * [[هندستان جي تاريخ]] * [[پاڪستان جي تاريخ]] * [[انڊيا آفيس]] * [[انڊين سول سروس]] * [[هندستاني آزاديءَ جي تحريڪ]] * [[هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست]] * [[هندستان جي ورهاڱي]] == حوالا == {{reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [http://www.acarm.org/government_buildings.shtml Association of Commonwealth Archivists and Record Managers (1999) "Government Buildings – India"]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[جارج وليم فاريسٽ|فاريسٽ، جي. ڊبليو.]]، [[آرڊر آف دي انڊين ايمپائر|CIE]]، (ايڊيٽر) (1910) ''Selections from the State Papers of the Governors-General of India; Warren Hastings'' (2 جلد)، آڪسفورڊ: [[بليڪ ويلز]] * ''Encyclopædia Britannica'' ("British Empire" ۽ "Viceroy")، لنڊن: [[ڪيمبرج يونيورسٽي پريس]]، 1911ع، 11هون ايڊيشن * James, Lawrence (1997) ''Raj: the Making and Unmaking of British India'' لنڊن: Little, Brown & Company {{ISBN|0-316-64072-7}} * Keith, A. B. (editor) (1922) ''Speeches and Documents on Indian Policy, 1750–1921''، لنڊن: [[آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس]] * [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Oldenburg, P. (2004). "India." ''Microsoft Encarta Online Encyclopedia.''] ([https://web.archive.org/web/20091028004833/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557562/India.html Archived] 2009-10-31) * [https://web.archive.org/web/20170430232921/http://mountbattenofburma.com/ mountbattenofburma.com – Tribute & Memorial website to Louis, 1st Earl Mountbatten of Burma] == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == {{Commons category|Governors-General of India}} *{{cite book|author=Arnold, Sir Edwin|title=The Marquis of Dalhousie's Administration of British India: Annexation of Pegu, Nagpor, and Oudh, and a general review of Lord Dalhousie's rule in India|publisher=Saunders, Otley, and Company|url=https://archive.org/details/marquisdalhousi04arnogoog|year=1865}} * Dodwell H. H., ed. ''The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858'' (1932) 660pp [https://archive.org/details/cambridgehistory06rapsuoft online edition]؛ پڻ ''Cambridge History of the British Empire'' جي جلد 5 طور شايع ٿيو *[[مون، پينڊريل]]. ''The British Conquest and Dominion of India'' (2 جلد، 1989ع) 1235 صفحا؛ سياسي ۽ فوجي واقعن جي برطانوي مٿانهين نقطه نظر کان سڀ کان جامع علمي تاريخ *Rudhra, A. B. (1940) ''The Viceroy and Governor-General of India''. لنڊن: H. Milford، آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس * {{Citation| last1=Spear| first1=Percival| author-link= Percival Spear | year=1990| orig-year=First published 1965| title=A History of India |volume=2| publisher=New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298| isbn=978-0-14-013836-8}}. {{Governors-General of India}} {{Representatives of the monarch in Commonwealth realms and Dominions}} {{DEFAULTSORT:Governor-General of India}} [[زمرو:هندستان جا گورنر جنرل| ]] [[زمرو:هندستان ۽ دولت مشترڪه]] [[زمرو:ويسٽ منسٽر نظام]] 6qshxnmkg2rfy5rg79tri1ryog94ish 10 97801 380641 2026-05-25T12:07:57Z Intisar Ali 8681 صفحي کي [[سانچو:For-multi]] ڏانھن چوريو 380641 wikitext text/x-wiki #چوريو[[سانچو:For-multi]] l021pqyd65rfpx7zgu4cq8v5xvo786x 0 97802 380643 2026-05-25T12:18:16Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Short description|1845ع کان 1862ع تائين پٽيالا جو مهاراجا}} {{Use dmy dates|date=March 2023}} {{Use Indian English|date=March 2023}} {{Infobox royalty | name = نريندر سنگهه | title = [[مهاراجا]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو | image = Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg | caption... 380643 wikitext text/x-wiki {{Short description|1845ع کان 1862ع تائين پٽيالا جو مهاراجا}} {{Use dmy dates|date=March 2023}} {{Use Indian English|date=March 2023}} {{Infobox royalty | name = نريندر سنگهه | title = [[مهاراجا]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو | image = Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg | caption = نريندر سنگهه پنهنجن خادمن سان گڏ، تصوير منسوب [[آسڪر ماليٽ]] ڏانهن، {{circa|1860}} | succession = [[پٽيالا جو مهاراجا]] | reign = 1845ع – 1862ع | predecessor = [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] | successor = [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] | birth_date = {{Birth date|1824|11|26|df=yes}} | death_date = {{Death date and age|1862|11|13|1824|11|26|df=yes}} | issue = مهيندر سنگهه<br /> بسنت ڪور<br /> بشن ڪور | religion = [[سک مت]] | dynasty = [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان]] }} مھاراجا'''نريندر سنگهه''' {{post-nominals|country=GBR|KSI}} (26 نومبر 1824ع – 13 نومبر 1862ع)، جنهن کي '''نريندر سنگهه''' پڻ لکيو ويندو آهي،<ref>{{Cite web |title=History & Culture - Patiala |url=http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |access-date=12 August 2023 |website=NRI Affairs Department, Government of Punjab (India) |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214522/http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |url-status=dead }}</ref> 1845ع کان 1862ع تائين [[نوابي رياست]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو [[مهاراجا]] هو. هو انهن پهرين مقامي حڪمرانن مان هڪ هو جن کي [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] مليو، ۽ [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] جي وائسراءِ واري دور ۾ [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل|انڊين ليجسليٽو ڪائونسل]] جو ميمبر پڻ رهيو.<ref>Indian India. India, Director of Public Relations, Chamber of Princes, 1945.</ref> کيس عام طور پٽيالا جي سڀ کان داناءُ حڪمرانن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دلچسپيون نهايت گهڻ رخي هيون.<ref>{{Cite book |last=Goswamy |first=B. N. |title=Piety and Splendour: Sikh Heritage in Art |publisher=National Museum |year=2000 |location=Delhi |pages=156–157}}</ref> == سوانح == سنگهه جو پيءُ [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو حڪمران هو. هن 18 جنوري 1846ع تي پنهنجي پيءُ جي جاءِ ورتي، جڏهن سندس عمر ٽيهه ويهه سال هئي.<ref>Bhagata Siṅgha. A History of the Sikh Misals. India, Publication Bureau, Punjabi University, 1993.</ref> سندس دورِ حڪومت دوران [[موتي باغ محل]] پنج لک رپين جي لاڳت سان تعمير ڪيو ويو.<ref>Sandhu, Jaspreet Kaur. Sikh Ethos: Eighteenth Century Perspective. India, Vision & Venture, 2000.</ref> [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران، سنگهه [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي مدد ڪئي، ۽ سندس مدد کي بعد ۾ [[هندستان جو گورنر جنرل]] [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] طرفان انتهائي قيمتي قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite book |last=Islam |first=Shamsul |url=https://books.google.com/books?id=EnDKAEQJOHgC |title=Rebel Sikhs in 1857 |publisher=Vani Prakashan |isbn=978-81-8143-795-2 |location=New Delhi |publication-date=2008 |page=19 |language=en}}</ref> هو 13 نومبر 1862ع تي اوڻيتاليهه ورهين جي عمر ۾ بخار سبب وفات ڪري ويو. سندس جاءِ تي سندس ڏهن ورهين جو پٽ [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] مهاراجا بڻيو.<ref>Singh, Gur Rattan Pal. The Illustrated History of the Sikhs, 1947-78: Containing Chapters on PEPSU, AISSF, Evolution of the Demand for Sikh Homeland, and the Princess Bamba Collection. India, Gur Rattan Pal Singh, 1979.</ref> سندس ڌيءَ بسنت ڪور، [[ڀڳونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڌولپور رياست|ڌولپور]] جو مهاراج-راڻا هو.<ref>{{Cite book |last=Srivastava |first=R. P. |url=https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_Painting/VoPu1scXkXYC?hl=en&gbpv |title=Punjab Painting |publisher=Abhinav Publications |year=1983 |isbn=978-81-7017-174-4 |location=New Delhi |page=53 |language=en}}</ref> سندس ٻي ڌيءَ، بشن ڪور، [[جسونت سنگهه آف ڀرتپور|جسونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڀرتپور رياست|ڀرتپور]] جو مهاراجا هو.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.co.in/books/edition/Proceedings_Punjab_History_Conference/xBNDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv |title=Proceedings - Punjab History Conference |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=1985 |volume=18 |pages=174 |language=en}}</ref> == فن ۽ سائنس جو سرپرست == [[File:Gurmukhi inscription on the back of the astrolabe produced in Patiala State during the reign of Maharaja Narinder Singh, ca.1850.png|thumb|پٽيالا رياست ۾ مهاراجا نريندر سنگهه جي دورِ حڪومت دوران تيار ڪيل اسطرلاب جي پٺئين پاسي تي گرمکي لکت، {{circa|1850}}]] نريندر سنگهه فنونِ لطيفه جو سرپرست هو.<ref name=":0">{{Cite book |last=Ikeda |first=Atsushi |title=Portraying the Guru: Art, Devotion and Identity in Sikhism |date=Sep 24, 2024 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=9781837652389 |pages=40–41}}</ref> سندس دور ۾ هڪ [[گرمکي]] [[اسطرلاب]] تيار ڪيو ويو.<ref>{{Cite journal |last=Sarma |first=Sreeramula Rajeswara |date=23 January 2012 |title=The Gurmukhi Astrolabe of the Maharaja of Patiala |url=https://srsarma.in/pdf/articles/2012_Gurmukhi_Astrolabe.pdf |journal=Indian Journal of History and Science |volume=47 |issue=1 |pages=63–92}}</ref> سندس وفات کان پوءِ، سندس فن سرپرستي واري انداز کي سندس جانشينن جاري رکيو ۽ ٻين سک رياستن جهڙوڪ ڪپورٿلا، نابها، جند ۽ فريدڪوٽ پڻ ان جي نقل ڪئي.<ref name=":0" /> نريندر سنگهه انهن [[گرو گرنٿ صاحب]] جي قلمي نسخن کي واپس حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪي [[هندستان جون پهاڙي رياستون|پهاڙي راجائن]] طرفان 1704ع ۾ [[آنندپور جو ٻيو گهيرو|آنندپور تي حملي]] دوران ڦريا ويا هئا. پٽيالا کي آنندپور واري ''راج'' سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڪوشش ۾، جيڪو گرو گوبند سنگهه 1690ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو هو، خاص طور گرو جي [[ڪوي دربار]] واري روايت سان، نريندر سنگهه گرو گوبند سنگهه جي ''[[مهاڀارت]]'' جي ٻيهر تياري جي سرپرستي ڪئي، جيڪا اصل مهاڀارت وانگر ارڙهن مکيه ڪتابن تي مشتمل هئي.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=15 October 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399389 |pages=200–205 |chapter=The Sikh Raj of Anandpur - The Evacuation of Anandpur and the Loss of the Vidiya Sagar}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Maharajah Karam Singh of Patiala and his son Narinder Singh with a holy man.jpg|پٽيالا جو مهاراجا ڪرم سنگهه ۽ سندس پٽ نريندر سنگهه هڪ مقدس شخص سان گڏ File:Maharajah Narinder Singh of Patiala (reg. 1845-62) on horseback.webp|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه (دورِ حڪومت 1845ع–1862ع) گهوڙي تي سوار File:Maharajah Narinder Singh of Patiala on an elephant proceeding up the rampart of a palace.jpg|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه هاٿي تي سوار، محل جي فصيل ڏانهن ويندي </gallery> == حوالا == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Singh, Narinder of Patiala}} [[زمرو:ڀارتي سک]] [[زمرو:پٽيالا رياست جا مهاراجا]] [[زمرو:1824ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1862ع جون وفاتون]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽس گرانڊ ڪمانڊر]] 3f6mnpbbjip3418dhebdlwddp14ehgu 380644 380643 2026-05-25T12:18:44Z Intisar Ali 8681 /* */ 380644 wikitext text/x-wiki {{Short description|1845ع کان 1862ع تائين پٽيالا جو مهاراجا}} {{Infobox royalty | name = نريندر سنگهه | title = [[مهاراجا]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو | image = Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg | caption = نريندر سنگهه پنهنجن خادمن سان گڏ، تصوير منسوب [[آسڪر ماليٽ]] ڏانهن، {{circa|1860}} | succession = [[پٽيالا جو مهاراجا]] | reign = 1845ع – 1862ع | predecessor = [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] | successor = [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] | birth_date = {{Birth date|1824|11|26|df=yes}} | death_date = {{Death date and age|1862|11|13|1824|11|26|df=yes}} | issue = مهيندر سنگهه<br /> بسنت ڪور<br /> بشن ڪور | religion = [[سک مت]] | dynasty = [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان]] }} مھاراجا'''نريندر سنگهه''' {{post-nominals|country=GBR|KSI}} (26 نومبر 1824ع – 13 نومبر 1862ع)، جنهن کي '''نريندر سنگهه''' پڻ لکيو ويندو آهي،<ref>{{Cite web |title=History & Culture - Patiala |url=http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |access-date=12 August 2023 |website=NRI Affairs Department, Government of Punjab (India) |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214522/http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |url-status=dead }}</ref> 1845ع کان 1862ع تائين [[نوابي رياست]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو [[مهاراجا]] هو. هو انهن پهرين مقامي حڪمرانن مان هڪ هو جن کي [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] مليو، ۽ [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] جي وائسراءِ واري دور ۾ [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل|انڊين ليجسليٽو ڪائونسل]] جو ميمبر پڻ رهيو.<ref>Indian India. India, Director of Public Relations, Chamber of Princes, 1945.</ref> کيس عام طور پٽيالا جي سڀ کان داناءُ حڪمرانن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دلچسپيون نهايت گهڻ رخي هيون.<ref>{{Cite book |last=Goswamy |first=B. N. |title=Piety and Splendour: Sikh Heritage in Art |publisher=National Museum |year=2000 |location=Delhi |pages=156–157}}</ref> == سوانح == سنگهه جو پيءُ [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو حڪمران هو. هن 18 جنوري 1846ع تي پنهنجي پيءُ جي جاءِ ورتي، جڏهن سندس عمر ٽيهه ويهه سال هئي.<ref>Bhagata Siṅgha. A History of the Sikh Misals. India, Publication Bureau, Punjabi University, 1993.</ref> سندس دورِ حڪومت دوران [[موتي باغ محل]] پنج لک رپين جي لاڳت سان تعمير ڪيو ويو.<ref>Sandhu, Jaspreet Kaur. Sikh Ethos: Eighteenth Century Perspective. India, Vision & Venture, 2000.</ref> [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران، سنگهه [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي مدد ڪئي، ۽ سندس مدد کي بعد ۾ [[هندستان جو گورنر جنرل]] [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] طرفان انتهائي قيمتي قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite book |last=Islam |first=Shamsul |url=https://books.google.com/books?id=EnDKAEQJOHgC |title=Rebel Sikhs in 1857 |publisher=Vani Prakashan |isbn=978-81-8143-795-2 |location=New Delhi |publication-date=2008 |page=19 |language=en}}</ref> هو 13 نومبر 1862ع تي اوڻيتاليهه ورهين جي عمر ۾ بخار سبب وفات ڪري ويو. سندس جاءِ تي سندس ڏهن ورهين جو پٽ [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] مهاراجا بڻيو.<ref>Singh, Gur Rattan Pal. The Illustrated History of the Sikhs, 1947-78: Containing Chapters on PEPSU, AISSF, Evolution of the Demand for Sikh Homeland, and the Princess Bamba Collection. India, Gur Rattan Pal Singh, 1979.</ref> سندس ڌيءَ بسنت ڪور، [[ڀڳونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڌولپور رياست|ڌولپور]] جو مهاراج-راڻا هو.<ref>{{Cite book |last=Srivastava |first=R. P. |url=https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_Painting/VoPu1scXkXYC?hl=en&gbpv |title=Punjab Painting |publisher=Abhinav Publications |year=1983 |isbn=978-81-7017-174-4 |location=New Delhi |page=53 |language=en}}</ref> سندس ٻي ڌيءَ، بشن ڪور، [[جسونت سنگهه آف ڀرتپور|جسونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڀرتپور رياست|ڀرتپور]] جو مهاراجا هو.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.co.in/books/edition/Proceedings_Punjab_History_Conference/xBNDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv |title=Proceedings - Punjab History Conference |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=1985 |volume=18 |pages=174 |language=en}}</ref> == فن ۽ سائنس جو سرپرست == [[File:Gurmukhi inscription on the back of the astrolabe produced in Patiala State during the reign of Maharaja Narinder Singh, ca.1850.png|thumb|پٽيالا رياست ۾ مهاراجا نريندر سنگهه جي دورِ حڪومت دوران تيار ڪيل اسطرلاب جي پٺئين پاسي تي گرمکي لکت، {{circa|1850}}]] نريندر سنگهه فنونِ لطيفه جو سرپرست هو.<ref name=":0">{{Cite book |last=Ikeda |first=Atsushi |title=Portraying the Guru: Art, Devotion and Identity in Sikhism |date=Sep 24, 2024 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=9781837652389 |pages=40–41}}</ref> سندس دور ۾ هڪ [[گرمکي]] [[اسطرلاب]] تيار ڪيو ويو.<ref>{{Cite journal |last=Sarma |first=Sreeramula Rajeswara |date=23 January 2012 |title=The Gurmukhi Astrolabe of the Maharaja of Patiala |url=https://srsarma.in/pdf/articles/2012_Gurmukhi_Astrolabe.pdf |journal=Indian Journal of History and Science |volume=47 |issue=1 |pages=63–92}}</ref> سندس وفات کان پوءِ، سندس فن سرپرستي واري انداز کي سندس جانشينن جاري رکيو ۽ ٻين سک رياستن جهڙوڪ ڪپورٿلا، نابها، جند ۽ فريدڪوٽ پڻ ان جي نقل ڪئي.<ref name=":0" /> نريندر سنگهه انهن [[گرو گرنٿ صاحب]] جي قلمي نسخن کي واپس حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪي [[هندستان جون پهاڙي رياستون|پهاڙي راجائن]] طرفان 1704ع ۾ [[آنندپور جو ٻيو گهيرو|آنندپور تي حملي]] دوران ڦريا ويا هئا. پٽيالا کي آنندپور واري ''راج'' سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڪوشش ۾، جيڪو گرو گوبند سنگهه 1690ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو هو، خاص طور گرو جي [[ڪوي دربار]] واري روايت سان، نريندر سنگهه گرو گوبند سنگهه جي ''[[مهاڀارت]]'' جي ٻيهر تياري جي سرپرستي ڪئي، جيڪا اصل مهاڀارت وانگر ارڙهن مکيه ڪتابن تي مشتمل هئي.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=15 October 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399389 |pages=200–205 |chapter=The Sikh Raj of Anandpur - The Evacuation of Anandpur and the Loss of the Vidiya Sagar}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Maharajah Karam Singh of Patiala and his son Narinder Singh with a holy man.jpg|پٽيالا جو مهاراجا ڪرم سنگهه ۽ سندس پٽ نريندر سنگهه هڪ مقدس شخص سان گڏ File:Maharajah Narinder Singh of Patiala (reg. 1845-62) on horseback.webp|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه (دورِ حڪومت 1845ع–1862ع) گهوڙي تي سوار File:Maharajah Narinder Singh of Patiala on an elephant proceeding up the rampart of a palace.jpg|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه هاٿي تي سوار، محل جي فصيل ڏانهن ويندي </gallery> == حوالا == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Singh, Narinder of Patiala}} [[زمرو:ڀارتي سک]] [[زمرو:پٽيالا رياست جا مهاراجا]] [[زمرو:1824ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1862ع جون وفاتون]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽس گرانڊ ڪمانڊر]] p9kf1g5jgospa6fm0ho9l8ugne5r1mq 0 97803 380645 2026-05-25T12:47:43Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Short description|1763ع کان 1947ع تائين موجود ڀارتي شاهي رياست}} {{Infobox former country |native_name = {{nativename|pa|Ri'āsat Paṭi'ālā}} |conventional_long_name = پٽيالا رياست |common_name = پٽيالا |era = {{hlist|[[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|اوائلي جديد]]|پنجاب جي تاريخ#نوآبادياتي دور (1849... 380645 wikitext text/x-wiki {{Short description|1763ع کان 1947ع تائين موجود ڀارتي شاهي رياست}} {{Infobox former country |native_name = {{nativename|pa|Ri'āsat Paṭi'ālā}} |conventional_long_name = پٽيالا رياست |common_name = پٽيالا |era = {{hlist|[[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|اوائلي جديد]]|[[پنجاب جي تاريخ#نوآبادياتي دور (1849ع – 1947ع)|نوآبادياتي]]}} |status = *[[خودمختيار رياست]] (1762ع–1809ع) * [[تابع اتحاد|تابع رياست]] [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي (1809ع–1858ع) *[[نوابي رياست]] (1858ع–1948ع) **[[برطانوي راڄ|برطانوي سلطنت]] هيٺ (1858ع–1947ع) **[[ڊومينين آف انڊيا]] هيٺ (1947ع–1948ع) |empire = [[برطانوي سلطنت]] |government_type = [[موروثي بادشاهت]] |event_start = [[#بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ|قائم ٿي]] |year_start = 1762 |event_end = [[#آزادي ۽ خاتمو|ختم ٿي]] |date_end = 15 جولاءِ |year_end = 1948 |event1 = [[امرتسر جو معاهدو (1809ع)|امرتسر جو معاهدو]] |date_event1 = 25 اپريل 1809ع |event2 = [[#آزادي ۽ خاتمو|ڀارت جي يونين ۾ الحاق]] |date_event2 = آگسٽ 1947ع |p1 = ڦلڪيان مثل |flag_p1 = |s1 = پٽيالا ۽ اوڀر پنجاب رياستن جي يونين |flag_s1 = |image_flag = Patiala flag.svg |flag_alt = |flag_type = [[جهنڊو]] |image_coat = Coat of Arms of Patiala.png |coat_alt = |symbol_type = [[نشانِ حڪومت]] |image_map = {{Switcher|[[File:Detail of Patiala State, from a map of Punjab, Delhi, and the Punjab States of British India, published in the 'Imperial Gazetteer of India' (Vol. XXVI, Atlas; 1931 revised edition; plate no. 34) (cropped).jpg|upright=1.15|frameless]]|نوآبادياتي دور ۾ پٽيالا جو نقشو|[[File:Patiala State in Imperial Gazetteer of India.jpg|upright=1.15|frameless]]|پنجاب جو نقشو، جنهن ۾ پٽيالا ۽ ٻيون نوابي رياستون شامل آهن|default=1}} |capital = [[پٽيالا]] |national_motto = ''[[ديگ تيغ فتح|ديگ تيغ فتح]]''<br />"خيرات ۽ هٿيارن جي فتح" |common_languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] (اڪثريتي، خانداني) |official_languages = {{hlist|[[فارسي ٻولي|فارسي]]|[[اردو]]{{efn|فارسي رياست جي شروعاتي سرڪاري ٻولي هئي، پر بعد ۾ نوآبادياتي دور ۾ ان جي جاءِ اردو ورتي، جڏهن ته پنجابي ڳالهائي ويندڙ ٻولي رهي.}}}} |religion_year = 1941 |religion = {{ubl|46.28% [[سک مت]]|30.86% [[هندو ڌرم]]|22.55% [[اسلام]]|0.16% [[جين ڌرم]]|0.08% [[عيسائيت]]|0.08% [[#آبادي|ٻيا]]}} |demonym = پٽيالوي |currency = [[سک سڪو|مقامي سڪا]] (نوآبادياتي دور کان اڳ)<br />[[برطانوي هندستان جا سڪا|برطانوي هندستاني رپيو]] (نوآبادياتي) |leader1 = [[الا سنگهه]] (پهريون) |leader2 = [[يادوِندر سنگهه]] (آخري) |year_leader1 = 1763ع–1765ع |year_leader2 = 1938ع–1948ع |title_leader = [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] |stat_year1 = ڪل |stat_area1 = 15389 |stat_year2 = 1941 |stat_pop2 = 1936259 |stat_year3 = 1931 |stat_pop3 = 1625520 |stat_year4 = 1921 |stat_pop4 = 1499739 |stat_year5 = 1911 |stat_pop5 = 1407659 |today = [[پنجاب، ڀارت]] }} '''پٽيالا'''، سرڪاري طور '''پٽيالا رياست'''، هڪ [[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|پنجابي بادشاهت]] هئي، جيڪا 1762ع کان 1809ع تائين هڪ [[خودمختيار رياست|آزاد رياست]] طور موجود رهي، ۽ 1809ع کان 1947ع تائين [[برطانوي راڄ]] اندر هڪ [[نوابي رياست]] رهي. اها [[ڦلڪيان رياستون|ڦلڪيان رياستن]] مان هڪ هئي، جن [[1947ع ۾ هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ|ڀارت جي آزادي]] ۽ [[هندستان جي ورهاڱي|ورهاڱي]] وقت [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت جي يونين]] سان [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] ڪيو. [[الا سنگهه]] طرفان 1762ع ۾ قائم ڪيل پٽيالا، [[پنجاب]] ۾ [[بهاولپور (نوابي رياست)|بهاولپور]] کان پوءِ ٻي وڏي نوابي رياست هئي.<ref name=":0" /><ref name=":14">{{Cite book |last=Truhart |first=Peter |title=Regents of Nations: Asia, Australia-Oceania, Part 2 |publisher=Walter de Gruyter |year=2017 |isbn=9783111616254 |edition=Reprint |pages=1398–1399}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bond |first1=J. W. |url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC |title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey |last2=Wright |first2=Arnold |publisher=Asian Educational Services |year=2006 |isbn=978-81-206-1965-4 |location=New Delhi |pages=232–242 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210317/https://www.google.co.in/books/edition/Indian_States/47sfj8DUwNgC?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref> رياست جو حڪمران، [[پٽيالا جو مهاراجا]]، 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جو حقدار هو ۽ [[برطانوي راڄ]] دوران پنجاب جي ٻين سڀني شهزادن کان مٿانهين حيثيت رکندو هو.<ref name=":0" /> رياست تي [[سڌو]] قبيلي جي [[جٽ سک|جٽ سکن]] جي حڪومت هئي.<ref name=":14" /> بادشاهت جون شاهي فوجون [[پهرين عالمي جنگ]] ۽ [[ٻي عالمي جنگ]] ۾ پڻ [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستاني سلطنت]] جي طرفان وڙهيون. == نالي جو اشتقاق == رياست پنهنجو نالو پنهنجي اهم شهر ۽ راڄڌاني، [[پٽيالا]]، تان ورتو؛ اهو [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] لفظ ''patti'' ("زمين جو ٽڪرو") ۽ ''ala'' (الا سنگهه ڏانهن اشارو) مان ٺهيو، جنهن جو گڏيل مطلب [[الا سنگهه]]، شهر ۽ رياست جي باني، سان لاڳاپيل زمين جو ٽڪرو آهي.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44145757|jstor=44145757 |title=The Development of Education in Patiala District (1948-2001): A Gendered Analysis |last1=Kaur |first1=Roopam Jasmeet |last2=Idris |first2=Mohammad |journal=Proceedings of the Indian History Congress |year=2011 |volume=72 |pages=1460–1470 }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Khushwant |title=The 'People's Captain' |url=https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |access-date=16 August 2024 |website=The Global Sikh Trail |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817033541/https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |url-status=live }}</ref> ==تاريخ== === خانداني پسمنظر === پٽيالا جي حڪمران خاندان ٻارهين صديءَ ۾ [[جيسلمير جي بادشاهت|جيسلمير]] جي [[ڀٽي|ڀٽي راجپوتن]] مان پنهنجي پري جي نسل جو دعويٰ ڪيو، خاص طور جادون ڀٽي سردار [[جيسل سنگهه|جيسل]] مان، جيڪو جيسلمير جو باني ۽ پهريون حڪمران هو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}}<ref>{{Cite book |last=Jhala |first=Angma Dey |title=Royal Patronage, Power and Aesthetics in Princely India |date=Oct 6, 2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317316565 |quote=Nabha and its neighbours Patiala and Jind similarly claimed Rajput descent remotely from Jaisal, the Bhatti Rajput founder of Jaisalmer state.}}</ref> ان بنياد تي، [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان حڪمرانن]] ويهين صديءَ تائين راجپوت حيثيت جو دعويٰ ڪيو.<ref name=":7">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |pages=38}}</ref> ڪنهن مرحلي تي، سندن ابن ڏاڏن راجسٿان جي جيسلمير مان پنجاب جي ڦل ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.<ref name=":2" /> حڪمران گهراڻي جيسلمير جي رائو هيم هيل مان نسل جو دعويٰ ڪيو، جيڪو جيسل جو ٽيون پٽ هو ۽ 1185ع ۾ [[بٺنڊا|بٺنڊا]] ۾ اچي آباد ٿيو.{{Efn|رائو هيم هيل جو نالو متبادل طور 'هيمهيل' به لکيو ويندو آهي؛ کيس گياني گيان سنگهه موجب هن راج يا ڀيم مل پڻ چيو ويندو آهي.|group=note}}<ref>{{Cite book |title=The Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University |year=1986 |volume=20 |pages=389}}</ref> ٻيا ذريعا هيم هيل کي جيسل جو پوٽو بيان ڪن ٿا.<ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Vir |title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India |publisher=Low Price Publications |year=2007 |isbn=9788188629688 |pages=130, 136}}</ref> هيم هيل حصار تائين پنهنجي واڌ ڪئي، جتي کيس [[پرٿوي راج چوهان]] واپس بٺنڊا ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.<ref name=":5" /> هيم هيل مڪتسر جي ڏکڻ ۾ واقع علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ ان پٽي مان اڳوڻن پنوار حڪمرانن کي ڪڍي ڇڏيو.<ref name=":6">{{Cite book |title=The City of Faridkot: Past and Present |publisher=Punjabi University |others=Fauja Singh, R. C. Rabra |year=1976 |pages=3–5}}</ref> هيم هيل 1214ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جاءِ سندس پٽ جئيدرٿ (جندار) ورتي.<ref name=":6" /> 1526ع ۽ 1560ع جي وچ ۾، پوءِ وارن پٽيالا حڪمرانن جو اباڻو خاندان ''[[چوڌري]]'' بريام جي سربراهي هيٺ هو، جيڪو ڦلڪيان جٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":7" /> بريام کي [[مغل سلطنت جي شهنشاهن جي فهرست|مغل شهنشاهه]] [[بابر]] طرفان 1526ع ۾ ''چوڌريت'' جي عطا ڏني وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن [[پاني پت جي پهرين جنگ]] ۾ مغل حملي آور جي حمايت ڪئي هئي.<ref name=":7"/> هن عطا بريام کي [[دهلي]] جي ڏکڻ-اولهه ۾ واقع [[خراب زمينون|خراب زمينن]] مان محصول گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني.<ref name=":7" /> 1560ع ۾ خاندان جي نگهباني مهراج جي هٿ ۾ آئي، جنهن کان پوءِ پڪو آيو.<ref name=":14" /> پڪو کان پوءِ موهن آيو، جنهن 1618ع تائين خاندان جي اڳواڻي ڪئي.<ref name=":14" /> موهن ۽ سندس پٽ روپ چند لڳ ڀڳ 1618ع ۾ ڀٽين سان هڪ جهڙپ دوران مارجي ويا.<ref name=":4" />{{Rp|page=89}} 1618ع کان پوءِ خاندان جي اڳواڻي ڪالا ڪئي، جيڪو موهن جو ٻيو پٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} ڪالا کان پوءِ ڦل آيو، جيڪو روپ چند جو پٽ هو.{{Efn|ڦل روپ چند جي ٻن پٽن مان هڪ هو؛ ٻيو پٽ سندلي هو.|group=note}}<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} روايت موجب، ڦل جي ملاقات [[گرو هرگوبند]] سان ٿي، جنهن پيشنگوئي ڪئي ته ڦل جو اولاد پکڙبو ۽ ڪامياب ٿيندو.<ref name=":7" /> اها ڳالهه سک گرو طرفان ڦل جي نالي تي لفظي راند ذريعي ڪئي وئي، جنهن جو مطلب "گُل" آهي، ۽ اهو ته ڦل جو اولاد "ڪيترائي گل ڏيندو" ۽ "ڪيترن جي بک مٽائيندو".<ref name=":7" /> ڦل کي ست پٽ ۽ ٻه زالون هيون، جن مان ٻه نمايان پٽ راما ۽ تلوڪا هئا، ۽ ٻئي هڪ ئي ماءُ مان ڄاوا هئا.<ref name=":3">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |title=Patiala and East Panjab States Union: Historical Background |publisher=Archives Department, Government of the Patiala and E.P.S. Union |year=1951 |pages=44–45}}</ref><ref name=":7" /> تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند جا گهراڻا ٺاهيندو، جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا جو حڪمران گهراڻو بڻيو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref> ڦل 1652ع تائين خاندان جو سربراهه رهيو، جنهن کان پوءِ راما چند سندس جانشين ٿيو.<ref name=":14" /> راما جو پٽ الا سنگهه هو.<ref name=":82" /> [[File:Guru Gobind Singh, fresco from Qila Mubarak.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه، قلعه مبارڪ، پٽيالا مان خراب ٿيل فريسڪو، لڳ ڀڳ 19هين صدي]] 1696ع ۾، مڃيو وڃي ٿو ته گرو گوبند سنگهه خاندان کي برڪت ڏني، جڏهن هن 2 آگسٽ 1696ع (2 [[ڀادون]] 1753 [[وڪرم سموت|بڪ.]]<ref name=":3" />) تي هڪ ''[[حڪمنامو]]'' جاري ڪيو، جيڪو خاندان جي راما چند ۽ تلوڪا چند ڏانهن لکيل هو ۽ کين گرو جي درٻار ۾ اچڻ ۽ پاڻ سان ماڻهو ۽ گهوڙا آڻڻ جي ترغيب ڏني وئي هئي.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> سک گرو راما ۽ تلوڪا کي هڪ جنگي جهنڊو ۽ يارهن هٿيار پڻ عطا ڪيا، جنهن کي خاندان لاءِ خاص موافقت عطا ڪرڻ طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref name=":2" /> 1702ع ۾، راما ۽ تلوڪا [[تخت سري دمدما صاحب|دمدما صاحب]] ۾ ''[[امرت سنسڪار|پهُل]]'' واري رسم مان گذريا، سندن خالصا بپتسما [[گرو گوبند سنگهه]] پاڻ ڪرائي.<ref name=":2" /> ان کان پوءِ خاندان پنهنجي نالن سان ''[[سنگهه]]'' لقب لڳائڻ شروع ڪيو.<ref name=":2" /> بهرحال، [[باربرا راموسيڪ]] موجب، الا سنگهه پهريون فرد هو جنهن سنگهه لقب اختيار ڪيو.<ref name=":7" /> راما جي ڇهن پٽن مان ٻن پڻ پنهنجي نالي سان سنگهه شامل ڪيو، جن مان هڪ الا سنگهه هو.<ref name=":2" /> 1714ع ۾ راما چند کان پوءِ الا سنگهه خاندان جو سربراهه ٿيو.<ref name=":14" /><ref name=":2" /> جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا رياست جو حڪمران گهراڻو بڻيو، تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند رياستن جا حڪمران گهراڻا بڻيا.<ref>{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |publisher=Singh Bros. |year=2004 |isbn=9788172053062 |pages=304}}</ref><ref name=":7" /> [[الا سنگهه]]، پٽيالا رياست جو باني، [[جٽن]] جي [[سڌو]] قبيلي مان هو. هو ڦلڪيان خاندان ۾ ڄائو، جيڪو چوڌري ڦل سڌو-برار طرفان قائم ڪيل هڪ وفاق هو. الا پنهنجي پيءُ راما جو ٽيون پٽ هو.<ref name=":7" /> الا سنگهه جي قيادت ۽ فوجي صلاحيت کيس پنجاب علائقي ۾ پٽيالا کي هڪ اهم نوابي رياست طور قائم ڪرڻ جي قابل بڻايو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dpsIAAAAQAAJ&dq=ala+singh+jat&pg=PA44 |title=Gazetteer of the Karnal District: 1883 |date=1883 |publisher=Arya Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wendel |first=François Xavier |url=https://books.google.com/books?id=DB5uAAAAMAAJ&q=ala%20singh%20jat |title=Wendel's Memoirs on the Origin, Growth and Present State of Jat Power in Hindustan (1768) |date=1991 |publisher=Institut français de Pondichery |language=en}} “''Jats in Hindustan under three different chiefs : first, the Jats around Delhi, in the same government as Patiala, Malar, etc., areas in the domain of Ala Singh Jat.”''</ref> === بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ === رياست انهن ڪيترن سردارين مان هڪ طور پيدا ٿي، جيڪي سکن هن علائقي ۾ مغل ۽ افغان اختيار جي زوال کان پوءِ اڳوڻي [[دهلي صوبو|مغل صوبي دهلي]] ۾ قائم ڪيون هيون.<ref name=":05">{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |date=Oct 8, 1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521637640 |pages=88–96 |chapter=Rise to Political Power}}</ref> [[گياني گيان سنگهه]] جي ''[[تاريخ گرو خالصا]]'' موجب، الا سنگهه کي 1725ع عيسوي (1781 بڪ.) ۾ دهلي درٻار ۾ [[مغل سلطنت]] جي شهنشاهه [[محمد شاهه]] طرفان بغاوت ڪندڙن سان وڙهڻ ۾ سندس ڪوششن جي اعتراف طور ''راجا'' جو لقب ڏنو ويو.<ref name=":4">{{Cite book |title=Splendours of Patiala Art |publisher=Harman Publishing House |others=R. P. Srivastava, Sanjeev Prasad Srivastava |year=2005 |isbn=9788186622742 |pages=}}</ref>{{Rp|page=73}} الا سنگهه کي اهو لقب سرهند جي وسيار خان طرفان ڏنو ويو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} ان کان پوءِ الا سنگهه پنهنجي طاقت کي وڌايو ۽ مضبوط ڪيو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} پٽيالا جي قائم ڪندڙ الا سنگهه لڳ ڀڳ 1730ع کان علائقا فتح ڪرڻ شروع ڪيا هئا.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=Oct 15, 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399372 |pages=xix–xxii |chapter=Significant Events}}</ref> [[File:Equestrian painting of Maharaja Ala Singh of Patiala, gouache heightened with gold on paper.jpg|thumb|پٽيالا جي مهاراجا الا سنگهه جي گهوڙي سوار تصوير، ڪاغذ تي سون سان نمايان ڪيل گواش]] پٽيالا جو علائقو ''[[سردار]]'' الا سنگهه طرفان 1752ع ۾ قائم ڪيو ويو.<ref name=":14" /> 1761ع ۾ افغانن برنالہ ۾ الا سنگهه جي فوجن کي شڪست ڏني.<ref name=":2" /> احمد شاهه ابدالي پٽيالا سردار جي برنالہ علائقي کي نشانو بڻايو، ڇاڪاڻ⁠تہ الا سنگهه مرهٽن کي رسد فراهم ڪري سندن مدد ڪئي هئي.<ref name=":722">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–77}}</ref> الا سنگهه جي زال، مائي فتو، صورتحال کي سفارتي طريقي سان سنڀاليو ۽ ابدالي جي ''وزير'' شاهه ولي خان سان ڳالهين ذريعي الا سنگهه ۽ احمد شاهه ابدالي جي ملاقات جو انتظام ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي.<ref name=":722" /> الا سنگهه کي افغانن گرفتار ڪري احمد شاهه ابدالي وٽ آندو.<ref name=":2" /> اها ابدالي ۽ الا سنگهه جي پهرين ملاقات هئي.<ref name=":722" /> افغانن الا سنگهه جي آزادي لاءِ چار لک رپين جو فديو طلب ڪيو.<ref name=":2" /><ref name=":722" /> ابدالي الا سنگهه کي پنهنجي مقصد ڏانهن مائل ڪرڻ چاهيو ۽ الا سنگهه افغانن جو تابع بڻجي ويو.<ref name=":14" /><ref name=":722" /> احمد شاهه ابدالي طرفان [[زين خان سرهندي]] ڏانهن 29 مارچ 1761ع تي جاري ڪيل هڪ ''[[فرمان]]'' ۾ ڄاڻايل آهي ته الا سنگهه وٽ 726 ڳوٺ هئا، خاص طور سنام (224)، سمانا (266)، سرهند (52)، سنور (89)، ڇٽ (8)، مسيگان (17)، ڪوهرام (6)، بنور (37)، ۽ منصورپور (23) جي پرڳڻن ۾، ۽ چار ڳوٺ ٻين هنڌن تي هئا.<ref name=":722" /> سندس قبضي ۾ ڳوٺن جي تصديق کان علاوه، الا سنگهه ابدالي کان خلعت پڻ حاصل ڪئي.<ref name=":722" /> فرمان زين خان کي حڪم ڏنو ته الا سنگهه کي هڪ آزاد سردار ۽ افغانن جو اتحادي تسليم ڪري.<ref name=":722" /> الا سنگهه کان خراج وٺڻ لاءِ مير تقي مقرر ڪيو ويو.<ref name=":722" /> پٽيالا رياست الا سنگهه طرفان مارچ 1762ع ۾ ٿوري دير بعد هڪ سرداري طور قائم ڪئي وئي، جڏهن احمد شاهه ابدالي الا سنگهه کي ''[[راجا]]'' جو لقب عطا ڪيو، کيس خلعت، ''نگارا'' (جنگي طبل)، سڪو جاري ڪرڻ جو حق، ۽ ڀاڪر عطا ڪيو.<ref name=":2" /> تنهن هوندي به الا سنگهه کان افغان حڪمران کي ساليانو خراج ڏيڻ جي اميد ڪئي وئي.<ref name=":7" /> راموسيڪ هن عطا کي ڪجهه سال پوءِ 1765ع ۾ رکي ٿو.<ref name=":7" /> 1763ع ۾، [[سرهند جي جنگ (1764ع)|سرهند جي جنگ]] کان پوءِ، [[سک وفاق|سک ڪنفيڊريشن]] سرهند جو علائقو ورهايو ۽ اهو علائقو الا سنگهه کي ڏنو.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l-Q2AQAAMAAJ |title=Punjab District and State Gazetteers: Part A]. |date=1900 |publisher=Punjab Government Press |series=Part 1 |pages=46–52 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210206/https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_District_and_State_Gazetteers/l-Q2AQAAMAAJ?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref><ref name=":14" /> سرهند جا علائقا، الا سنگهه جي ٻين فتح ڪيل علائقن سان گڏ، پٽيالا رياست جا شروعاتي علائقا بڻيا.<ref name=":11">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |url=http://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia |title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia |publisher=Punjabi University |year=1990 |location=Patiala |pages=97–98}}</ref> 1763ع ۾ ئي، الا سنگهه هڪ دڙي جي چوڌاري مٽيءَ جو قلعو تعمير ڪرايو، جيڪو قلعه مبارڪ جي نالي سان سڃاتو ويو (معنيٰ "برڪت وارو قلعو").<ref name=":2" /> الا سنگهه وڏي پٽ جي حق تي ٻڌل جانشيني جا اصول قائم ڪيا.<ref name=":2" /> اندو بنگا الا سنگهه کي پنهنجي ٻاهرين لاڳاپن ۾ سياسي طور مصلحت پسند بيان ڪري ٿو، جتي مقامي سک اڳواڻن اهڙي علائقي ۾ پيچيده لاڳاپن جي سلسلي مان فائدو ورتو، جتي مختلف ڌريون بالادستي لاءِ مقابلو ڪري رهيون هيون.<ref name=":82" /><ref>{{Cite book |last=Banga |first=Indu |title=Punjab Past and Present: Essays in Honor of Dr. Ganda Singh |year=1976 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |location=Patiala |pages=155 |chapter=Ala Singh: The Founder of Patiala State |editor-last2=Barrier |editor-first2=Normal Gerald}}</ref> الا سنگهه افغان حڪمران سان صلح ڪرڻ کان پوءِ، سندس تابع بڻجڻ ۽ خلعت حاصل ڪرڻ تي، دَل خالصا جي پنهنجن ساٿي سک سردارن طرفان غدار طور تنقيد جو نشانو بڻيو.<ref name=":722" /> الا سنگهه پنهنجو دفاع ڪندي چيو ته هن وٽ فقط ٻه رستا هئا: ابدالي سان وڙهي هار کائڻ، جنهن جو مطلب ستلج جي هن پاسي واري علائقي تي سک ڪنٽرول جو خاتمو هو؛ يا سندس تابع بڻجي علائقي ۾ سک طاقت کي محفوظ رکڻ.<ref name=":722" /> جسا سنگهه اهلوواليا الا سنگهه کي ٻين سک اڳواڻن آڏو پنهنجو موقف پيش ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، ۽ ٻين سک سردارن الا سنگهه کي ٻيهر قبول ڪيو.<ref name=":722" /> ابدالي جي روانگي کان پوءِ، ستلج جي هن پاسي وارو علائقو ٻيهر تڪرار ۾ ڦاسي ويو، جتي سک حملن ذريعي سرهند علائقي مان خراج وصول ڪري رهيا هئا ۽ ان جو گورنر، زين خان سرهندي، صورتحال تي ضابطو آڻڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":722" /> زين خان جو ''ديوان''، لکشمي نارائن، محصول گڏ ڪرڻ دوران رستي ۾ سکن جي حملي جو شڪار ٿيو، جن رقم کسي ورتي.<ref name=":722" /> سرهند کان علاوه، [[لاهور صوبو|لاهور صوبي]] ۾ به افغانن لاءِ صورتحال خراب هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ گورنر خواجه عبيد کي چڙت سنگهه جي اڳواڻي هيٺ سکن قتل ڪري ڇڏيو هو.<ref name=":722" /> تنهن ڪري، ابدالي فيصلو ڪيو ته سکن کي سندن ڪاررواين جي سزا ڏني وڃي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ وڏي قتلِ عام تائين ڳالهه پهتي، جنهن کي ''[[وڏو گهلوگهارو]]'' چيو وڃي ٿو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 12,000–15,000 سک مرد افغان فوجن هٿان قتل ڪيا ويا.<ref name=":722" /> ڪيترن موجب، الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي مذهبي ڀائرن جي مدد ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":32">{{Cite book |last1=Singh |first1=Teja |title=A Short History of the Sikhs |last2=Singh |first2=Ganda |publisher=Publication Bureau of Punjabi University, Patiala |year=2006 |isbn=8173800073 |volume=1 (1469–1765) |pages=162–164 |chapter=Sixth invasion of Durrani and second Holocaust}}</ref> هو انهن واقعن دوران غيرجانبدار رهيو ۽ درانيَن خلاف دشمني شروع نه ڪئي.<ref name=":32" /> بهرحال، اها غيرجانبداري الا سنگهه کي بچائي نه سگهي؛ زين خان ۽ بکن خان ابدالي کي ٻڌايو هو ته الا سنگهه "[[ماجها|ماجهي]] سکن جو ڳجهو اتحادي" آهي، جنهن کان پوءِ ابدالي برنالا کي ساڙي ڇڏيو ۽ [[ڀواني ڳڙهه]] ڏانهن وڌيو، جتي الا سنگهه پناهه ورتي هئي.<ref name=":32" /> الا سنگهه [[نجيب الدوله|نجيب الدوله]] کان مدد طلب ڪئي ۽ ابدالي کي راضي ڪرڻ لاءِ کيس ذلت آميز رقم، يعني "پنج لک رپيا خراج طور ۽ هڪ لک پنجويهه هزار رپيا وڌيڪ ان اجازت لاءِ ته هو پنهنجي [[ڪيش (سک مت)|ڊگهن وارن]] سميت سندس آڏو پيش ٿي سگهي"، ادا ڪرڻي پئي.<ref name=":32" /> ان کان پوءِ الا سنگهه ٿوري وقت لاءِ حراست ۾ رکيو ويو، پر ان واعدي تي آزاد ڪيو ويو ته سندس رياست درانيَن کي ساليانو خراج ادا ڪندي.<ref name=":32" /> ڪرپال سنگهه دليل ڏئي ٿو ته الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي هم مذهبن جي مدد ڪئي هئي.<ref name=":7222">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–78}}</ref> هو چوي ٿو ته الا سنگهه جو ''[[وڪيل]]''، جنهن جو نالو سيکو سنگهه همبالڪا هو، ڪُپ ۾ قتلِ عام دوران گهيريل سکن سان گڏ هو.<ref name=":7222" /> سندس دعويٰ آهي ته سيکو سنگهه ۽ سانگو سنگهه کي حڪم ڏنو ويو هو ته سک عورتن ۽ ٻارن کي حفاظت لاءِ برنالا ۽ ٺڪريوالا وٺي وڃن، جيڪي الا سنگهه جي علائقي اندر هئا.<ref name=":7222" /> ان جو ثبوت ''خزانهءِ امرا'' ۾ ملي ٿو، جنهن ۾ لکيل آهي ته جڏهن ابدالي لاهور پهتو ته 200,000 ڀڄندڙ سکن جي سرهند ۽ "الا سنگهه جٽ" جي علائقي ويجهو حفاظت ڳولڻ بابت رپورٽ ڪئي وئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي برنالا پهتو، تڏهن الا سنگهه اڳ ئي فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي چڪو هو.<ref name=":7222" /> ان سان الا سنگهه جا ابدالي سان لاڳاپا خراب ٿيا، جنهن کي اڳ ئي ديوان لکشمي نارائن طرفان الا سنگهه بابت منفي ڳالهيون ٻڌايون پئي ويون.<ref name=":7222" /> تنهن ڪري الا سنگهه کي گرفتار ڪيو ويو ۽ سندس وار تقريباً ڪٽيا وڃڻ وارا هئا، پر هن ان جي بدران رقم ادا ڪرڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي مطالبو ڪيو ته الا سنگهه جا وار ڪٽيا وڃن، تڏهن الا سنگهه جواب ڏنو ته هو پنهنجا وار قربان ڪرڻ بدران مرڻ لاءِ تيار آهي.<ref name=":7222" /> الا سنگهه ان جي بدران هڪ لک رپيا ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي، ۽ ابدالي 125,000 رپين جي ادائيگي قبول ڪئي.<ref name=":7222" /> قتلِ عام کان پوءِ، الا سنگهه زين خان کي سزا ڏيڻ لاءِ سک فوجن جي اتحاد ۾ شامل ٿيو، ته جيئن ثابت ڪري سگهي ته هو اڃا به دَل خالصا سان گڏ آهي.<ref name=":7222" /> ان سان [[سرهند جي جنگ (1764ع)|13 جنوري 1764ع واري سرهند جي جنگ]] ٿي، جنهن ۾ سک فوجن زين خان جي فوجن کي شڪست ڏني ۽ هن زميني پٽي تي ايندڙ وقت لاءِ سک بالادستي جو رستو هموار ڪيو.<ref name=":7222" /> پٽيالا رياست الا سنگهه جي جانشين، ''راجا راجگان'' امر سنگهه، جي حڪمراني دوران وڌندي رهي.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[File:Amar Singh of Patiala, detail from a painting of Jassa Singh Ramgarhia and Amar Singh of Patiala together (cropped).jpg|thumb|پٽيالا جو امر سنگهه]] الا سنگهه جي جانشين، امر سنگهه (پ. 1748ع، حڪ. 1765ع–1782ع)، 1767ع ۾ ''راجا-ءِ-راجگان بهادر'' جو لقب اختيار ڪيو.<ref name=":14" /> امر سنگهه بپتسما ورتل سک بڻيو ۽ چالاڪ اتحادين ۽ حڪمت عملي واري فتوحات ذريعي رياست کي وڌايو.<ref name=":82" /> امر سنگهه جي وفات کان پوءِ، پٽيالا ۾ جانشيني جا ڪيترائي تڪرار ٿيا، جن مان اتر طرف وڌندڙ مرهٽن ۽ ٻين علائقائي رقيب سک سردارن پنهنجي مفادن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ فائدو ورتو.<ref name=":82" /> بهرحال، 1790ع واري ڏهاڪي دوران، پٽيالا جي حڪمران گهراڻي جون عورتون، خاص طور [[بيبي راجندر ڪور|راڻي راجندر ڪور]] (وفات 1791ع، امر سنگهه جي سؤٽ) ۽ [[بيبي صاحب ڪور|راڻي صاحب ڪور]] (وفات 1799ع، صاحب سنگهه جي ڀيڻ)، پنهنجي قيادت ذريعي هن سياسي وجود کي مرهٽن کان بچايو.<ref name=":82" /> مهاراجا صاحب سنگهه، جيڪو مهاراجا جو لقب رکڻ وارو پهريون حڪمران هو، بادشاهت کي وڌيڪ وڌايو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> پٽيالا رياست، جنهن شروع ۾ پنهنجي اتر واري سک سلطنت جي بالادستي کي تسليم ڪيو هو، 1809ع ۾ معاهدي ذريعي برطانوي محافظت بڻجي وئي، ته جيئن رنجيت سنگهه طرفان الحاق کان پاڻ کي بچائي سگهي.<ref name=":14" /><ref name=":82" />[[File:Map created by the British East India Company of the Malwa region of Punjab showing the various polities, borders, and settlements of the area, ca.1829–1835.jpg|thumb|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني طرفان پنجاب جي مالوا علائقي جو ٺاهيل نقشو، جنهن ۾ علائقي جون مختلف سياسي رياستون، سرحدون ۽ آباديون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1829ع–1835ع. پٽيالا رياست قد ۾ ٻين ستلج جي هن پاسي وارين رياستن کان گهڻي وڏي هئي.]] پٽيالا رياست جي علائقي جي ايندڙ وڏي واڌ 1814ع دوران ۽ ان کان پوءِ، [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] هيٺ ٿي.<ref name=":1">{{Cite book |last=Massy |first=Charles Francis |url=https://books.google.com/books?id=QPcYAQAAIAAJ |title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab |publisher=Pioneer Press |year=1890 |location=Allahabad |pages=12–15 |language=en}}</ref><ref name=":14" /> [[اينگلو-نيپالي جنگ]] دوران ڪرم سنگهه جي مدد جي عوض، جيڪا 1814ع ۽ 1816ع جي وچ ۾ ٿي، [[برطانوي سلطنت]] کيس پهاڙي رياستن ۾ علائقو ڏنو، جنهن سان پٽيالا رياست جو علائقو اڄوڪي [[هماچل پرديش]] جي علائقن تائين وڌيو، جن ۾ [[شمله]] ۽ [[چيل، هماچل پرديش|چيل]] شامل هئا.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=Q82MDgAAQBAJ |title=Captain Amarinder Singh: The People's Maharaja: An Authorized Biography |date=2017-02-15 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-85827-44-0 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Captain_Amarinder_Singh_The_People_s_Mah/Q82MDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |archive-date=20 June 2024 |url-status=live}}</ref> [[پهرين اينگلو-سک جنگ]] کان پوءِ، جيڪا 1845ع ۽ 1846ع جي وچ ۾ ٿي، رياست ٻيهر وڌي، جڏهن جنگ دوران پنهنجي مدد جي عوض برطانوي سلطنت [[نابها رياست]] کان زمين ضبط ڪري پٽيالا رياست کي انعام طور ڏني.<ref name=":1" /><ref name=":82" /> 1857ع کان پوءِ ۽ [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] جي حڪمراني دوران، پٽيالا رياست جو علائقو آخري ڀيرو وڌايو ويو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه جي خدمتن ۽ برطانوي سلطنت جي حمايت جي نتيجي ۾ پٽيالا رياست کي جديد [[هريانا]] ۾ [[جھجر]] جي [[نارنول|نرنال]] ڊويزن ۾ [[خودمختياري|خودمختيار]] حق مليا، ۽ هن خمانو جو [[تحصيل|تعلقا]] خريد ڪيو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه کي [[ڀدور]] تي انتظامي اختيار ۽ ان علائقي جي سالياني آمدني پڻ ڏني وئي.<ref name=":1" /> ===انتظام=== اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، '''مير امداد علي''' پٽيالا رياست ۾ [[مهاراجا نريندر سنگهه]] (1845ع – 1862ع) ۽ [[مهاراجا مهيندر سنگهه]] (1862ع – 1876ع) هيٺ هڪ سينئر رياستي عملدار (*ديوان*) طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>Punjab State administrative correspondence, 1860 CE (1276 A.H.), referencing Diwan Mir Imdad Ali – Punjab State Archives, Patiala.</ref> هو '''مير ذوالفقار علي''' جو پٽ هو، جيڪو [[مهاراجا صاحب سنگهه]] هيٺ پٽيالا جي خدمت ۾ داخل ٿيو هو، ۽ '''مير تفضل حسين'''، چيف جسٽس پٽيالا، جو پيءُ هو، جنهن جي نالي تي بعد ۾ [[تفضل پورا]] وارو علائقو رکيو ويو.<ref>Azamgarh Gazetteer (1911); Patiala Municipal Records, “Localities of the Old City.”</ref> === برطانوي بالادستي === 1809ع ۾، پٽيالا رياست برطانوي سلطنت سان اتحاد ۾ داخل ٿي، جنهن تحت رياست کي ڪجهه پابندين سان اندروني خودمختياري ڏني وئي، ۽ پٽيالا رياست جي حڪمرانن برطانوي سلطنت کي پنهنجو [[بالادستي|بالادست]] تسليم ڪيو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[امبالا]] ۾ 18 ۽ 20 جنوري 1860ع جي وچ ۾ منعقد امبالا درٻار ۾، پٽيالا، نابها ۽ جند رياستن کي [[نظريه الحاق|نظريه الحاق]] کان آجو رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Prashanto K. |title=The Making of India Policy, 1853-65: A Study on the Relations of the Court of Directors, the India Board, the India Office, and the Government of India |publisher=University of Burdwan |year=1975 |isbn=9780883868188 |pages=152–153 |quote=Eventually, at the Ambala Durbar (18-20 January 1860), Canning himself promised the three chiefs Sanads, guaranteeing their possessions to themselves and their heirs and the right to adopt from the Phoolkan family whenever ...}}</ref> [[برطانوي راڄ]] دوران، پٽيالا رياست جا حڪمران 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جا حقدار هئا ۽ [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي]] جي هر ٻي [[نوابي رياست]] کان مٿانهين حيثيت رکندا هئا.<ref name=":0" /> 1891ع ۾، پٽيالا رياست جي وزيرِ ماليات ديوان گرمک سنگهه ''گرو نانڪ پرڪاش'' لکيو، جنهن ۾ پٽيالا جي حڪمران خاندان، نوابي روين جي دستورنامي، ۽ [[سک صحيفا|سک صحيفي]] تي تبصرو شامل هو.<ref>{{Cite web |last=Kapuria |first=Radha |date=19 May 2023 |title=Ephemeral Embodiments: The Materiality of Music and Dance in Colonial Punjab |url=http://www.thirdtext.org/livingarchives-kapuria |access-date=3 August 2025 |website=Third Text}}</ref> === آزادي ۽ خاتمو === [[File:1946 Political Subdivisions of India by National Geographic.jpg|thumb|260px|1946ع جو هندستان جو نقشو، جنهن ۾ مختلف رياستون ڏيکاريل آهن؛ پٽيالا اوڀر پنجاب جي وچ ۾ واقع آهي]] 1947ع ۾، پٽيالا جي آخري مهاراجا [[يادوِندر سنگهه]] پٽيالا رياست جي [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] تي [[ڀارتي آزادي جي تحريڪ|آزاد]] [[ڊومينين آف انڊيا]] سان اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=NjtuAAAAMAAJ |title=Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=2000 |series=Part 2 |volume=31 |location=Patiala |pages=94–97 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Panjab_Past_and_Present/NjtuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv |archive-date=20 June 2024 |url-status=live |issue=62}}</ref> پٽيالا شاهي خاندان جا ميمبر ۽ اولاد پنهنجا [[نوابي رياست|نوابي لقب]] برقرار رکندا رهيا، جيستائين اهي 1971ع ۾ [[ڀارت جي آئين ۾ ترميمن جي فهرست|26هين ترميم]] ذريعي [[ڀارت جو آئين|ڀارت جي آئين]] تحت ختم ڪيا ويا. پٽيالا رياست جو تاريخي علائقو [[ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا|ڀارتي رياستن]] [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]، هريانا ۽ هماچل پرديش ۾ آهي. == پٽيالا رياست ۾ عورتن جو ڪردار == پٽيالا رياست جي تاريخ دوران ڪيترين عورتن نمايان ڪردار ادا ڪيا. ليپل گريفن لکيو ته ڦلڪيان سردارن (پٽيالا سميت) عورتن کي اقتدار جي عهدن کان پري رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ "...کين شڪ هو ته اهي [عورتون] ان کي پاڻ [مردن] کان گهڻو وڌيڪ دانائي سان استعمال ڪري سگهن ٿيون".<ref name=":82" /> [[سيد محمد لطيف]] موجب: "ڪيترن سالن تائين پٽيالا بهادري، دانائي ۽ سرگرمي وارين عورتن جي اثر هيٺ رهيو، جهڙوڪ راڻي حڪمن، راڻي کيم ڪور، بيبي پردھان ڪور، مهاراجا صاحب سنگهه جي پڦاٽ، ۽ ڦڳواڙا جي راڻي راجندر ڪور."<ref>{{Cite book |last=Sidhu |first=G. S. |title=Sikh Religion and Women |publisher=Guru Nanak Charitable Trust |year=2006 |isbn=9781902122007 |edition=1st |pages=125–126 |chapter=9.1: Maharani Fatto (Fateh Kaur)}}</ref> پٽيالا رياست جون ڪجهه نمايان عورتون هيٺ ڏجن ٿيون: * [[مائي فتو]] * [[بيبي پردھان ڪور]] * [[بيبي راجندر ڪور]] * [[بيبي صاحب ڪور]] == حڪمران ۽ لقب == {{Main|پٽيالا جو مهاراجا}} === راجا === *29 مارچ 1762ع – 22 آگسٽ 1765ع: [[الا سنگهه]] (پ. 1691ع – و. 1765ع)<ref name=":14" /><ref name=":2" /> *22 آگسٽ 1765ع – 1767ع: [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] (پ. 1748ع – و. 1781ع)<ref name=":14" /> === راجا-ءِ-راجگان === *1767ع – 5 فيبروري 1781ع: امر سنگهه (مٿي ذڪر ڪيل)<ref name=":14" /> **1771ع – 1774ع: همت سنگهه (دعويدار؛ وفات 1774ع)<ref name=":14" /> *فيبروري 1781ع – 1813ع: [[صاحب سنگهه آف پٽيالا|صاحب سنگهه]] (پ. 1774ع – و. 1813ع)<ref name=":14" /> **1781ع – 1790ع: ''[[ديوان]]'' نندو مل (نائب حڪمران)<ref name=":14" /> === مهاراجا === *26 مارچ 1813ع – 23 ڊسمبر 1845ع: [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] (پ. 1797ع – و. 1845ع)<ref name=":14" /> **26 مارچ 1813ع – 1823ع: مهاراڻي اوس ڪور (عورت) – نائب حڪمران (پ. 1772ع – و. 1823ع کان پوءِ)<ref name=":14" /> *23 ڊسمبر 1845ع – 13 نومبر 1862ع: [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] (پ. 1823ع – و. 1862ع) (25 جون 1861ع کان سر نريندر سنگهه)<ref name=":14" /> *13 نومبر 1862ع – 14 اپريل 1876ع: [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] (پ. 1852ع – و. 1876ع) (28 مئي 1870ع کان سر مهيندر سنگهه)<ref name=":14" /> **13 نومبر 1862ع – 26 فيبروري 1870ع: جگديش سنگهه (نائب حڪمران، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *14 اپريل 1876ع – 9 نومبر 1900ع: [[راجندر سنگهه آف پٽيالا|راجندر سنگهه]] (پ. 1872ع – و. 1900ع) (21 مئي 1898ع کان سر راجندر سنگهه)<ref name=":14"/> **14 اپريل 1876ع – آڪٽوبر 1890ع: سر ديوا سنگهه (ريجنٽ) (پيدائش 1834ع – وفات 1890ع) (ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *9 نومبر 1900ع – 23 مارچ 1938ع: [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] (پيدائش 1891ع – وفات 1938ع) (12 ڊسمبر 1911ع کان سر ڀوپندر<ref name=":14" /> سنگهه) **9 نومبر 1900ع – 3 نومبر 1910ع: سردار گرمک سنگهه – (ريجنٽ، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *23 مارچ 1938ع – 15 آگسٽ 1947ع: [[يادويندر سنگهه]] (پيدائش 1913ع – وفات 1974ع) (1 جنوري 1942ع کان سر يادويندر سنگهه)<ref name=":14" /> == انتظام == [[File:Map of Patiala State.jpg|thumb|پٽيالا رياست جو نقشو، جنهن ۾ ان جون اندروني انتظامي ورهاستون (''نظامتون'' ۽ ''تحصيلون'') 1941ع]] پٽيالا رياست مختلف ضلعن (نظامت) ۽ [[تحصيل]]ن (ذيلي ضلعن) ۾ ورهايل هئي۔ {| class="wikitable" |+ پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1941ع)<ref name="Patiala1941Admin">Census Report 1941 Patiala State, BY Lt. Col. Sukhdev Singh, Superintendent, Census Operations, page 10, [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 Census of India Digital Library]</ref> |- ! ضلعو !! تحصيل !! پوليس ٿاڻا |- | rowspan="2" | [[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]|| [[راجپوره]]|| [[راجپوره]], [[لالڙو]], [[بنور]] |- | [[پٽيالا]]|| ڪوٽوالي ۽ صدر [[پٽيالا]], [[گهنور]], بهرو |- | rowspan="2" | [[باسي پٺاڻا|باسي]]|| [[ڌوري]]|| شيرپور، [[ڌوري]], [[پيال، ڀارت|پيال]] |- | [[سرهند]]|| [[باسي پٺاڻا|باسي]], [[سرهند]], مليپور |- | rowspan="3" | [[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]|| [[نروانا]]|| [[نروانا]] |- | [[سنام]]|| [[سنام]], [[مونڪ]] |- | [[ڀوانيڳڙهه]]|| [[ڀوانيڳڙهه]], [[دربا]], [[سماڻا، ڀارت|سماڻا]] |- | rowspan="3" | [[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]|| [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| [[بٺينڊا]], [[رامن، بٺينڊا|رامن]] |- | [[برنالا]]|| [[برنالا]], [[ڀڏور]] |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| [[مانسا، پنجاب|مانسا]], [[ڀکي، مانسا|ڀکي]], [[سردولڳڙهه]], بوها |- | ڪوهستان || [[ڪنڊاگهات]]|| [[ڪنڊاگهات]], [[ڌرمپور هماچل ريلوي اسٽيشن|ڌرمپور]], [[پنڄور]] |- | [[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]|| [[نارنول]]|| ستنالي، [[مهيندرڳڙهه]], [[نارنول]], [[ننگل چوڌري]] |- | colspan="3" |{{Small|اڄ، سمورو [[مهيندرڳڙهه ضلعو]] [[هرياڻو]] جو حصو آهي۔ [[نروانا]] تحصيل جو گهڻو حصو پڻ هرياڻو ۾ شامل آهي، جڏهن ته اڳوڻي [[ڪنڊاگهات|ڪوهستان]] ضلعي جو وڏو حصو هاڻي [[هماچل پرديش]] ([[ڪنڊاگهات]] وارو حصو) ۽ [[هرياڻو]] ([[پنڄور]] وارو حصو) ۾ ورهايل آهي۔ باقي ضلعا هاڻي [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]] جو حصو آهن۔}} |} [[File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|right|thumb|453x453px|فلڪيان ۽ پاڙيسري رياستن جو نقشو، جنهن ۾ انتظامي ورهاستون ۽ لاهور کان دهلي تائين مختلف شهرن مان گذرندڙ ريلوي لائينون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1909ع۔ [[commons:File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|ذريعو: وڪيميڊيا العام]]]] {| class="wikitable" |+پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1904ع)<ref>''Punjab Phulkian States Gazetteers, Volume XVII-A, 1904'', p. 139. [[iarchive:dli.ministry.08612|Available at Archive.org]]</ref> !ضلعو (نظامت) !تحصيل !نوٽ |- | rowspan="4" |[[ڪرمڳڙهه]]، جنهن کي [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[پٽيالا]] |جنهن کي چاوراسي پڻ چيو ويندو هو، پاواڌ ۾۔ |- |[[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] |يا ’’ڌوڌان‘‘، پاواڌ ۽ جزوي طور جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[سنام|سنام]] |گهڻو ڪري جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[نروانا|نروانا]] |بانگر واري علائقي تي مشتمل۔ |- | rowspan="3" |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]]، جنهن کي [[باسي پٺاڻا|باسي]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[فتح ڳڙهه صاحب ضلعو|فتح ڳڙهه]] |يا ’’[[سرهند]]‘‘، پاواڌ ۾۔ |- |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]] |جنهن کي ’’[[ڌوري|ڌوري]]‘‘ پڻ چيو ويندو هو، جتي موجوده تحصيل هيڊڪوارٽر هئا، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |صاحبڳڙهه |يا ’’[[پيال، پنجاب|پيال]]‘‘، جتي هيڊڪوارٽر هئا، گهڻو ڪري جنگل ۽ جزوي طور پاواڌ ۾۔ |- | rowspan="3" |اناهڊڳڙهه، جنهن کي [[برنالا ضلعو|برنالا]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[قلعه مبارڪ، بٺينڊا|گووندڳڙهه]] |يا ’’[[بٺينڊا|بٺينڊا]]‘‘، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[ڀکي، ڀارت|ڀکي]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- | rowspan="4" |[[پنڄور]] |[[راجپوره|راجپوره]] | rowspan="3" |پاواڌ ۾۔ |- |[[بنور|بنور]] |- |[[گهنور]] |- |[[پنڄور|پنڄور]] |هماليائي علائقي ۾۔ |- | rowspan="2" |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]]، جنهن کي عام طور [[نارنول|نارنول]] نظامت چيو ويندو هو۔ |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]] | rowspan="2" |جنهن کي ڪانود پڻ چيو ويندو هو، پراڻي قلعي ۽ شهر جي نالي پٺيان، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |- |[[نارنول|نارنول]] |} == آبادي == {| class="wikitable sortable" |+ 1941ع جي مردم شماري موجب پٽيالا رياست (مذهب وار ورهاست)<ref>{{Cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=CENSUS REPORT 1941 PATIALA STATE |pages=294–308}}</ref> ! rowspan="2" | ضلعو ۽ تحصيل !! colspan="2" | [[هندو ڌرم|هندو]] [[File:Om.svg|15px]]!! colspan="2" | [[سک مت|سک]] [[File:Khanda.svg|15px]]!! colspan="2" | [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]!! colspan="2" | [[عيسائيت|عيسائي]][[File:Christian cross.svg|15px]] ! colspan="2" |[[جين ڌرم|جين]][[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]!! [[زرتشتي ڌرم|پارسي]] [[File:Faravahar.svg|15x15px]]!! [[يهوديت|يهودي]] [[File:Star_of_David.svg|17x17px]]!! [[ٻڌ مت|ٻڌ]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15x15px]] ! colspan="2" |ٻيا!! ڪل |- !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !آبادي !آبادي !آبادي !% !آبادي |- | '''[[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]'''|| '''82,639'''|| '''27.77%'''|| '''108,937'''|| '''36.61%'''|| '''104,929'''|| '''35.27%'''|| '''603'''|| '''0.20%''' |'''256''' |'''0.09%'''|| '''8'''|| '''7'''|| '''3''' |'''158''' |'''0.05%'''|| '''297,540''' |- | [[پٽيالا]]|| 52,802 || 28.81% || 62,469 || 34.08% || 67,384 || 36.76% || 329 || 0.18% |146 |0.08%|| 8 || 7 || 3 |158 |0.09%|| 183,306 |- | [[راجپوره]]|| 29,837 || 26.12% || 46,468 || 40.68% || 37,545 || 32.87% || 274 || 0.24% |110 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 114,234 |- | '''[[باسي پٺاڻا|باسي]]'''|| '''52,747'''|| '''13.75%'''|| '''218,960'''|| '''57.07%'''|| '''111,026'''|| '''28.94%'''|| '''549'''|| '''0.14%''' |'''24''' |'''0.01%'''|| '''1'''|| '''0'''|| '''0''' |'''368''' |'''0.10%'''|| '''383,675''' |- | [[سرهند]]|| 26,149 || 16.12% || 73,258 || 45.16% || 62,174 || 38.33% || 375 || 0.23% |0 |0.00%|| 1 || 0 || 0 |255 |0.16%|| 162,212 |- | [[ڌوري]]|| 26,598 || 12.01% || 145,702 || 65.79% || 48,852 || 22.06% || 174 || 0.08% |24 |0.01%|| 1 || 0 || 0 |113 |0.05%|| 221,463 |- | '''[[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]'''|| '''167,790'''|| '''36.67%'''|| '''194,457'''|| '''42.50%'''|| '''93,210'''|| '''20.37%'''|| '''63'''|| '''0.01%''' |'''2,079''' |'''0.45%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''0''' |'''0.00%'''|| '''457,599''' |- | [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]]|| 24,413 || 16.48% || 77,250 || 52.15% || 46,420 || 31.34% || 1 || 0.00% |48 |0.03%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 148,131 |- | [[نروانا]]|| 112,025 || 71.67% || 24,009 || 15.36% || 18,643 || 11.93% || 0 || 0.00% |1,629 |1.04%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 156,306 |- | [[سنام]]|| 31,352 || 20.47% || 93,198 || 60.85% || 28,147 || 18.38% || 63 || 0.04% |402 |0.26%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 153,162 |- | '''[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]'''|| '''68,290'''|| '''12.57%'''|| '''371,165'''|| '''68.33%'''|| '''102,051'''|| '''18.79%'''|| '''325'''|| '''0.06%''' |'''575''' |'''0.11%'''|| '''0'''|| '''5'''|| '''0''' |'''792''' |'''0.15%'''|| '''543,203''' |- | [[برنالا]]|| 17,460 || 14.33% || 79,372 || 65.14% || 24,710 || 20.28% || 116 || 0.10% |126 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |55 |0.05%|| 121,839 |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| 22,600 || 12.04% || 136,454 || 72.69% || 28,647 || 15.26% || 10 || 0.01% |0 |0.00%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 187,711 |- | [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| 28,230 || 12.08% || 155,339 || 66.48% || 48,694 || 20.84% || 199 || 0.09% |449 |0.19%|| 0 || 5 || 0 |737 |0.32%|| 233,653 |- | '''ڪوهستان'''|| '''53,797'''|| '''88.58%'''|| '''2,296'''|| '''3.78%'''|| '''4,579'''|| '''7.54%'''|| '''49'''|| '''0.08%''' |'''3''' |'''0.00%'''|| '''12'''|| '''0'''|| '''0''' |'''12''' |'''0.02%'''|| '''60,736''' |- | [[ڪنڊاگهات]]|| 53,797 || 88.58% || 2,296 || 3.78% || 4,579 || 7.54% || 49 || 0.08% |3 |0.00%|| 12 || 0 || 0 |12 |0.02%|| 60,736 |- | '''[[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]'''|| '''172,225'''|| '''89.00%'''|| '''206'''|| '''0.11%'''|| '''20,744'''|| '''10.72%'''|| '''3'''|| '''0.00%''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''193,506''' |- | [[نارنول]]|| 172,225 || 89.00% || 206 || 0.11% || 20,744 || 10.72% || 3 || 0.00% |164 |0.08%|| 0 || 0 || 0 |164 |0.08%|| 193,506 |- | '''سڄي رياست'''|| '''597,488'''|| '''30.86%'''|| '''896,021'''|| '''46.28%'''|| '''436,539'''|| '''22.55%'''|| '''1,592'''|| '''0.08%''' |'''3,101''' |'''0.16%'''|| '''21'''|| '''12'''|| '''3''' |'''1,482''' |'''0.08%'''|| '''1,936,259''' |} {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست ۾ مذهبي گروهه ([[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور ۾) ! rowspan="2" |[[ڀارت ۾ مذهب|مذهبي]]<br>گروهه ! colspan="2" |1881ع<ref name="Census1881A">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد I |year=1881 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015937/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد II |year=1881 |pages=14 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015938/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881C">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |jstor=saoa.crl.25057658 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد III |year=1881 |pages=14 |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120083807/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1891ع<ref name="Census1891">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=26 December 2024 |title=پنجاب ۽ ان جون جاگيردار رياستون، حصو II--برطانوي علائقي لاءِ شاهي جدولون ۽ اضافي واپسيون |year=1891 |pages=14 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220505/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |url-status=live |last1=ميڪليگن |first1=سر ايڊورڊ |volume=2 }}</ref> ! colspan="2" |1901ع<ref name="Census1901">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1901ع. [جلد 17A]. پنجاب، پنجاب حڪومت جي سياسي ڪنٽرول هيٺ ڏيهي رياستن، ۽ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ شاهي جدولون، I-VIII، X-XV، XVII ۽ XVIII. |year=1901 |pages=34 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128154853/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1911ع<ref name="Census1911">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع. جلد 14، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1911 |pages=27 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220619/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.62718 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع، پنجاب جلد XIV، حصو II |year=1911 |pages=27 |author=ڪول، هري ڪرشن}}</ref> ! colspan="2" |1921ع<ref name="Census1921">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1921ع. جلد 15، پنجاب ۽ دهلي. حصو 2، جدولون. |year=1921 |pages=29 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326083309/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1931ع<ref name="Census1931">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |jstor=saoa.crl.25793242 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1931ع. جلد 17، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1931 |pages=277 |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031110212/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1941ع<ref name="Census1941">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |jstor=saoa.crl.28215541 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1941ع. جلد 6، پنجاب |year=1941 |pages=42 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002225000/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |url-status=live |author1=ڀارت جو مردم شماري ڪمشنر |volume=6 }}</ref> |- !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} |- ! [[هندو ڌرم]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi|1931ع–1941ع: [[آد ڌرمي]] شامل}} | 734,902 | {{Percentage | 734902 | 1467433 | 2 }} | 942,739 | {{Percentage | 942739 | 1583521 | 2 }} | 880,490 | {{Percentage | 880490 | 1596692 | 2 }} | 563,940 | {{Percentage | 563940 | 1407659 | 2 }} | 642,055 | {{Percentage | 642055 | 1499739 | 2 }} | 623,597 | {{Percentage | 623597 | 1625520 | 2 }} | 597,488 | {{Percentage | 597488 | 1936259 | 2 }} |- ! [[سک مت]] [[File:Khanda.svg|15px]] | 408,141 | {{Percentage | 408141 | 1467433 | 2 }} | 285,348 | {{Percentage | 285348 | 1583521 | 2 }} | 355,649 | {{Percentage | 355649 | 1596692 | 2 }} | 532,292 | {{Percentage | 532292 | 1407659 | 2 }} | 522,675 | {{Percentage | 522675 | 1499739 | 2 }} | 632,972 | {{Percentage | 632972 | 1625520 | 2 }} | 896,021 | {{Percentage | 896021 | 1936259 | 2 }} |- ! [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | 321,354 | {{Percentage | 321354 | 1467433 | 2 }} | 352,046 | {{Percentage | 352046 | 1583521 | 2 }} | 357,334 | {{Percentage | 357334 | 1596692 | 2 }} | 307,384 | {{Percentage | 307384 | 1407659 | 2 }} | 330,341 | {{Percentage | 330341 | 1499739 | 2 }} | 363,920 | {{Percentage | 363920 | 1625520 | 2 }} | 436,539 | {{Percentage | 436539 | 1936259 | 2 }} |- ! [[جين ڌرم]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]] | 2,997 | {{Percentage | 2997 | 1467433 | 2 }} | 3,228 | {{Percentage | 3228 | 1583521 | 2 }} | 2,877 | {{Percentage | 2877 | 1596692 | 2 }} | 3,282 | {{Percentage | 3282 | 1407659 | 2 }} | 3,249 | {{Percentage | 3249 | 1499739 | 2 }} | 3,578 | {{Percentage | 3578 | 1625520 | 2 }} | 3,101 | {{Percentage | 3101 | 1936259 | 2 }} |- ! [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | 39 | {{Percentage | 39 | 1467433 | 2 }} | 105 | {{Percentage | 105 | 1583521 | 2 }} | 316 | {{Percentage | 316 | 1596692 | 2 }} | 739 | {{Percentage | 739 | 1407659 | 2 }} | 1,395 | {{Percentage | 1395 | 1499739 | 2 }} | 1,449 | {{Percentage | 1449 | 1625520 | 2 }} | 1,592 | {{Percentage | 1592 | 1936259 | 2 }} |- ! [[زرتشتي ڌرم]] [[File:Faravahar.svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 55 | {{Percentage | 55 | 1583521 | 2 }} | 26 | {{Percentage | 26 | 1596692 | 2 }} | 22 | {{Percentage | 22 | 1407659 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1936259 | 2 }} |- ! [[ٻڌ مت]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1936259 | 2 }} |- ! [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 12 | {{Percentage | 12 | 1936259 | 2 }} |- ! ٻيا | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 1,482 | {{Percentage | 1482 | 1936259 | 2 }} |- ! ڪل آبادي ! 1,467,433 ! {{Percentage | 1467433 | 1467433 | 2 }} ! 1,583,521 ! {{Percentage | 1583521 | 1583521 | 2 }} ! 1,596,692 ! {{Percentage | 1596692 | 1596692 | 2 }} ! 1,407,659 ! {{Percentage | 1407659 | 1407659 | 2 }} ! 1,499,739 ! {{Percentage | 1499739 | 1499739 | 2 }} ! 1,625,520 ! {{Percentage | 1625520 | 1625520 | 2 }} ! 1,936,259 ! {{Percentage | 1936259 | 1936259 | 2 }} |- class="sortbottom" | colspan="15" | {{small|نوٽ: [[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور جا ضلعي سرحدون موجوده دور سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزادي کان پوءِ تاريخي [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي واري علائقي]] ۾ آبادي ۾ واڌ کي نظر ۾ رکندي ضلعن جي سرحدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن مان نوان ضلعا ٺهيا۔}} |} == آمدرفت == === ريلويون === 1941ع جي مردم شماري رپورٽ موجب هيٺيان ريلوي اسٽيشنون پٽيالا رياست جي علائقي اندر واقع هيون:<ref>{{cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=پٽيالا رياست جي مردم شماري رپورٽ 1941ع |publisher=ليفٽيننٽ ڪرنل سکديو سنگهه، سپرنٽينڊنٽ، مردم شماري عمل |pages=xliv }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست جي علائقي ۾ ريلوي اسٽيشنون (1941ع) |- ! نمبر !! ريلوي لائين !! اسٽيشنون |- | 1 || اتر اولهه ريلوي (دهلي ڊويزن) || ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، جتوگ، دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، لالڙو، سورجپور، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، نگاون |- | 2 || اتر اولهه ريلوي (فيروزپور ڊويزن) || سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا |- | 3 || بيڪانير اسٽيٽ ريلوي || سنگت، باغوالي، موهيندرڳڙهه، زيرپور پالي، نانوان، ستنالي، بوجاواس |- | 4 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (سرسا ڊويزن) || شيرڳڙهه، رامن |- | 5 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (بنديڪوئي ڊويزن) || نارنول، نظامپور |- | colspan="3" |هيٺيان شهر اڄ '''[[هماچل پرديش]]''' ۾ آهن: ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، ۽ جتوگ۔ جيڪي شهر اڄ '''[[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]''' ۾ آهن، انهن ۾ شامل آهن: دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، لالڙو، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا، سنگت، باغوالي، ۽ '''رامن'''۔ هيٺيان شهر اڄ '''[[هرياڻو]]''' ۾ آهن: ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، موهيندرڳڙهه، ستنالي، بوجاواس، '''شيرڳڙهه'''، نارنول، نظامپور، پنڄور، مهيندرڳڙهه، ننگل چوڌري، سورجپور، زيرپور پالي، نانوان ۽ '''نگاون'''۔ |} == اعزازي نشان ۽ تمغا == [[نشانِ ڦل]]، [[پادشاهي ڦلي مانيا منڊل]]، [[يادو ونشا مانيا منڊل]]، [[گرو گهر مانيا منڊل]]، ۽ نشانِ افتخار اهي اعزازي نشان ۽ تمغا هئا، جيڪي [[پٽيالا جو مهاراجا|پٽيالا جي مهاراجا]] طرفان عطا ڪيا ويندا هئا۔<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopaedia_Indica_Princely_States_in/qPYvAQAAIAAJ |title=انسائيڪلوپيڊيا انڊيڪا: نوآبادياتي ڀارت ۾ نوابي رياستون |date=1996 |publisher=انمول پبليڪيشنز |isbn=978-81-7041-859-7 |pages=183–185 |language=en}}</ref> == فن پارا == [[سيو-نينسک خاندان]] جا ڪيترائي اولاد، جهڙوڪ ڇجو، ديوي دتا، ڪيھرو، ڪيهر چند، ۽ سوداگر، پٽيالا جي مصوري اٽيليئر ۾ ڪم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا۔<ref name=":9">{{Cite book |last=ايڪيدا |first=اتسوشي |title=گرو جي تصويرڪشي: سک مت ۾ فن، عقيدت ۽ سڃاڻپ |date=Sep 24, 2024 |publisher=بوئڊيل اينڊ بريور |isbn=9781837652389 |pages=40–41, 43–44}}</ref> هڪ ٻئي پهاڙي خاندان جا ٻه فرد، جن جا نالا بيبا ۽ گوهي هئا ۽ جيڪي گلير سان تعلق رکندا هئا، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> مسلمان مصور الله دتا، سندس پٽ [[بشارت الله]]، ۽ سندس پوٽو محمد شريف ڪم حاصل ڪرڻ لاءِ دهلي کان پٽيالا لڏي آيا۔<ref name=":9" /> الور-جيپور علائقي مان ڪجهه راجسٿاني مصور، يعني اودے رام جيپوريا، گنڊا بخش، ۽ شيو رام، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن طرفان الهام لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ عام ادبي ذريعو ''پرابوڌچندروڊيا'' هو، ۽ اهي تصويرون حڪمران خاندان لاءِ طلسمي ڪردار ادا ڪنديون هيون<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن پاران ٺاهيل عام موضوع وشنوي هئا، جيئن [[اوتار]]، [[ڪرشن]] ۽ [[وشنو]].<ref name=":9" /> [[ٽينيسن ڪول|فلپ ٽينيسن ڪول]] کي پٽيالا جي مهاراجا پنهنجي ۽ پنهنجي گهراڻي جي فردن، جن ۾ تاريخي شخصيتون، جيئن الا سنگهه، شامل هئا، جون تصويرون ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو هو.<ref>{{Cite book |last=Cole |first=Philip Tennyson |title=Vanity Varnished: Reminiscences in Many Colours |publisher=Hutchinson |year=1931 |pages=233–238}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Painting of Ala Singh of Patiala in tondo, Pahari School, ca.1880.jpg|[[الا سنگهه]]، پٽيالا جو باني ۽ پهريون حڪمران File:Miniature painting of Raja Amar Singh of Patiala, ca.1830.jpg|پٽيالا جي راجا راجگان [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] جي ننڍڙي مصوري، لڳ ڀڳ 1830ع File:Sardar Jassa Singh Ramgarhia on left and Amar Singh of Patiala.jpg|کاٻي پاسي سردار [[جسا سنگهه رامڳڙهيا]] ۽ ساڄي پاسي پٽيالا جو امر سنگهه، ارڙهين صدي جي آخر ۾ File:MotiBaghPalace.jpg|[[موتي باغ محل]]، پٽيالا. File:PATIALA,QILLA MUBARAK.jpg|[[قلعه مبارڪ، پٽيالا|قلعه مبارڪ]] جو مکيه دروازو File:Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg|پٽيالا جو [[مهاراجا]] [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] File:Mahendra Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] File:Portrait of Sir Rajinder Singh Maharaja of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[راجيندر سنگهه آف پٽيالا|راجيندر سنگهه]] File:Bhupinder Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] File:A panel of seven portraits of rulers of Patiala State.jpg|پٽيالا رياست جي حڪمرانن جي ستن تصويرن وارو پينل File:Detail of an informal visit at Moti Bagh Palace from an album of photographs compiled by the wife of Dr. H.R. Hunter during his time as Dental Surgeon at Moti Bagh Palace during the reign of Maharajah Bhupinder Singh, circa 1922–23.jpg|موتي باغ محل ۾ غير رسمي ملاقات، ڊاڪٽر ايڇ. آر. هنٽر جي زال پاران تيار ڪيل تصويري البم مان، جڏهن هو مهاراجا ڀوپندر سنگهه جي دور حڪومت ۾ موتي باغ محل ۾ ڏندن جو سرجن هو، لڳ ڀڳ 1922–23ع. File:YadavindraSinghofPatiala1930s.png|[[يادويندر سنگهه]]، پٽيالا جو آخري مهاراجا </gallery> == پڻ ڏسو == * [[پٽيالا جو مهاراجا]] *[[پٽيالا رياست مونو ريل ٽرين ويز]] * [[ڀارت جو سياسي انضمام]] * [[فلڪيان سردار]] * [[ناڀا رياست]] * [[جند رياست]] * [[فريدڪوٽ رياست]] * [[ملوڌ]] * [[ڀڏور]] * [[ڪيٿل]] * [[ستلاج جي اورئين پاسي واريون رياستون]] * [[نانو سنگهه سيني]] * [[41 فيلڊ رجمينٽ (ڀارت)|85 (پٽيالا) فيلڊ بيٽري]] == نوٽس == {{Reflist|group=note}}{{notelist}} == حوالا == {{Reflist|30em}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == *{{citation |url=https://www.livehistoryindia.com/living-history/2019/02/15/hitlers-gift-to-the-maharaja-of-patiala |title=هٽلر جو پٽيالا جي مهاراجا لاءِ تحفو |first1=اڪشي |last1=چون |work=لائيو هسٽري انڊيا |date=15 February 2019 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=q0ZpAgAAQBAJ&q=Patiala+State&pg=PA232 |title=جڏهن چڙيون باز بڻجي ويون: سک جنگجو روايت جي اڏاوت، 1699-1799 |first1=پورنيما |last1=ڌون |date=2011 |isbn= 978-0199756551 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس (آمريڪا)}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RqrLk9tkloMC&q=Patiala+State&pg=PA253 |title=پاڻي جي تڪرارن جو انتظام ۽ تبديلي |first1=جيروم ڊيلي |last1=پرسڪولي |first2=ايرون ٽي.|last2=وولف |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |date= 2010 |isbn=978-0521632164}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V20_046.gif ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر 2، جلد 20، صفحو 40 -- ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر -- ڊجيٽل سائوٿ ايشيا لائبريري] {{Princely states of India}} {{Princely states of the Punjab and Simla Hills}} {{Authority control}} {{Coord|31|07|N|77|38|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} [[زمرو:پنجاب جون شهزادي رياستون]] [[زمرو:پٽيالا رياست| ]] [[زمرو:1763ع ۾ ڀارت ۾ قيام]] [[زمرو:1947ع ۾ ڀارت ۾ خاتمو]] [[زمرو:فلڪيان گهراڻو]] 4sl2kc1c7phqsz1l4abjtlyhmat116d 380646 380645 2026-05-25T12:49:41Z Intisar Ali 8681 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380646 wikitext text/x-wiki {{Short description|1763ع کان 1947ع تائين موجود ڀارتي شاهي رياست}} {{Infobox former country |native_name = {{nativename|pa|Ri'āsat Paṭi'ālā}} |conventional_long_name = پٽيالا رياست |common_name = پٽيالا |era = {{hlist|[[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|اوائلي جديد]]|[[پنجاب جي تاريخ#نوآبادياتي دور (1849ع – 1947ع)|نوآبادياتي]]}} |status = *[[خودمختيار رياست]] (1762ع–1809ع) * [[تابع اتحاد|تابع رياست]] [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي (1809ع–1858ع) *[[نوابي رياست]] (1858ع–1948ع) **[[برطانوي راڄ|برطانوي سلطنت]] هيٺ (1858ع–1947ع) **[[ڊومينين آف انڊيا]] هيٺ (1947ع–1948ع) |empire = [[برطانوي سلطنت]] |government_type = [[موروثي بادشاهت]] |event_start = [[#بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ|قائم ٿي]] |year_start = 1762 |event_end = [[#آزادي ۽ خاتمو|ختم ٿي]] |date_end = 15 جولاءِ |year_end = 1948 |event1 = [[امرتسر جو معاهدو (1809ع)|امرتسر جو معاهدو]] |date_event1 = 25 اپريل 1809ع |event2 = [[#آزادي ۽ خاتمو|ڀارت جي يونين ۾ الحاق]] |date_event2 = آگسٽ 1947ع |p1 = ڦلڪيان مثل |flag_p1 = |s1 = پٽيالا ۽ اوڀر پنجاب رياستن جي يونين |flag_s1 = |image_flag = Patiala flag.svg |flag_alt = |flag_type = [[جهنڊو]] |image_coat = Coat of Arms of Patiala.png |coat_alt = |symbol_type = [[نشانِ حڪومت]] |image_map = {{Switcher|[[File:Detail of Patiala State, from a map of Punjab, Delhi, and the Punjab States of British India, published in the 'Imperial Gazetteer of India' (Vol. XXVI, Atlas; 1931 revised edition; plate no. 34) (cropped).jpg|upright=1.15|frameless]]|نوآبادياتي دور ۾ پٽيالا جو نقشو|[[File:Patiala State in Imperial Gazetteer of India.jpg|upright=1.15|frameless]]|پنجاب جو نقشو، جنهن ۾ پٽيالا ۽ ٻيون نوابي رياستون شامل آهن|default=1}} |capital = [[پٽيالا]] |national_motto = ''[[ديگ تيغ فتح|ديگ تيغ فتح]]''<br />"خيرات ۽ هٿيارن جي فتح" |common_languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] (اڪثريتي، خانداني) |official_languages = {{hlist|[[فارسي ٻولي|فارسي]]|[[اردو]]{{efn|فارسي رياست جي شروعاتي سرڪاري ٻولي هئي، پر بعد ۾ نوآبادياتي دور ۾ ان جي جاءِ اردو ورتي، جڏهن ته پنجابي ڳالهائي ويندڙ ٻولي رهي.}}}} |religion_year = 1941 |religion = {{ubl|46.28% [[سک مت]]|30.86% [[هندو ڌرم]]|22.55% [[اسلام]]|0.16% [[جين ڌرم]]|0.08% [[عيسائيت]]|0.08% [[#آبادي|ٻيا]]}} |demonym = پٽيالوي |currency = [[سک سڪو|مقامي سڪا]] (نوآبادياتي دور کان اڳ)<br />[[برطانوي هندستان جا سڪا|برطانوي هندستاني رپيو]] (نوآبادياتي) |leader1 = [[الا سنگهه]] (پهريون) |leader2 = [[يادوِندر سنگهه]] (آخري) |year_leader1 = 1763ع–1765ع |year_leader2 = 1938ع–1948ع |title_leader = [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] |stat_year1 = ڪل |stat_area1 = 15389 |stat_year2 = 1941 |stat_pop2 = 1936259 |stat_year3 = 1931 |stat_pop3 = 1625520 |stat_year4 = 1921 |stat_pop4 = 1499739 |stat_year5 = 1911 |stat_pop5 = 1407659 |today = [[پنجاب، ڀارت]] }} '''پٽيالا'''، سرڪاري طور '''پٽيالا رياست'''، هڪ [[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|پنجابي بادشاهت]] هئي، جيڪا 1762ع کان 1809ع تائين هڪ [[خودمختيار رياست|آزاد رياست]] طور موجود رهي، ۽ 1809ع کان 1947ع تائين [[برطانوي راڄ]] اندر هڪ [[نوابي رياست]] رهي. اها [[ڦلڪيان رياستون|ڦلڪيان رياستن]] مان هڪ هئي، جن [[1947ع ۾ هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ|ڀارت جي آزادي]] ۽ [[هندستان جي ورهاڱي|ورهاڱي]] وقت [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت جي يونين]] سان [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] ڪيو. [[الا سنگهه]] طرفان 1762ع ۾ قائم ڪيل پٽيالا، [[پنجاب]] ۾ [[بهاولپور (نوابي رياست)|بهاولپور]] کان پوءِ ٻي وڏي نوابي رياست هئي.<ref name=":0" /><ref name=":14">{{Cite book |last=Truhart |first=Peter |title=Regents of Nations: Asia, Australia-Oceania, Part 2 |publisher=Walter de Gruyter |year=2017 |isbn=9783111616254 |edition=Reprint |pages=1398–1399}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bond |first1=J. W. |url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC |title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey |last2=Wright |first2=Arnold |publisher=Asian Educational Services |year=2006 |isbn=978-81-206-1965-4 |location=New Delhi |pages=232–242 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210317/https://www.google.co.in/books/edition/Indian_States/47sfj8DUwNgC?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref> رياست جو حڪمران، [[پٽيالا جو مهاراجا]]، 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جو حقدار هو ۽ [[برطانوي راڄ]] دوران پنجاب جي ٻين سڀني شهزادن کان مٿانهين حيثيت رکندو هو.<ref name=":0" /> رياست تي [[سڌو]] قبيلي جي [[جٽ سک|جٽ سکن]] جي حڪومت هئي.<ref name=":14" /> بادشاهت جون شاهي فوجون [[پهرين عالمي جنگ]] ۽ [[ٻي عالمي جنگ]] ۾ پڻ [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستاني سلطنت]] جي طرفان وڙهيون. == نالي جو اشتقاق == رياست پنهنجو نالو پنهنجي اهم شهر ۽ راڄڌاني، [[پٽيالا]]، تان ورتو؛ اهو [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] لفظ ''patti'' ("زمين جو ٽڪرو") ۽ ''ala'' (الا سنگهه ڏانهن اشارو) مان ٺهيو، جنهن جو گڏيل مطلب [[الا سنگهه]]، شهر ۽ رياست جي باني، سان لاڳاپيل زمين جو ٽڪرو آهي.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44145757|jstor=44145757 |title=The Development of Education in Patiala District (1948-2001): A Gendered Analysis |last1=Kaur |first1=Roopam Jasmeet |last2=Idris |first2=Mohammad |journal=Proceedings of the Indian History Congress |year=2011 |volume=72 |pages=1460–1470 }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Khushwant |title=The 'People's Captain' |url=https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |access-date=16 August 2024 |website=The Global Sikh Trail |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817033541/https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |url-status=live }}</ref> ==تاريخ== === خانداني پسمنظر === پٽيالا جي حڪمران خاندان ٻارهين صديءَ ۾ [[جيسلمير جي بادشاهت|جيسلمير]] جي [[ڀٽي|ڀٽي راجپوتن]] مان پنهنجي پري جي نسل جو دعويٰ ڪيو، خاص طور جادون ڀٽي سردار [[جيسل سنگهه|جيسل]] مان، جيڪو جيسلمير جو باني ۽ پهريون حڪمران هو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}}<ref>{{Cite book |last=Jhala |first=Angma Dey |title=Royal Patronage, Power and Aesthetics in Princely India |date=Oct 6, 2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317316565 |quote=Nabha and its neighbours Patiala and Jind similarly claimed Rajput descent remotely from Jaisal, the Bhatti Rajput founder of Jaisalmer state.}}</ref> ان بنياد تي، [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان حڪمرانن]] ويهين صديءَ تائين راجپوت حيثيت جو دعويٰ ڪيو.<ref name=":7">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |pages=38}}</ref> ڪنهن مرحلي تي، سندن ابن ڏاڏن راجسٿان جي جيسلمير مان پنجاب جي ڦل ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.<ref name=":2" /> حڪمران گهراڻي جيسلمير جي رائو هيم هيل مان نسل جو دعويٰ ڪيو، جيڪو جيسل جو ٽيون پٽ هو ۽ 1185ع ۾ [[بٺنڊا|بٺنڊا]] ۾ اچي آباد ٿيو.{{Efn|رائو هيم هيل جو نالو متبادل طور 'هيمهيل' به لکيو ويندو آهي؛ کيس گياني گيان سنگهه موجب هن راج يا ڀيم مل پڻ چيو ويندو آهي.|group=note}}<ref>{{Cite book |title=The Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University |year=1986 |volume=20 |pages=389}}</ref> ٻيا ذريعا هيم هيل کي جيسل جو پوٽو بيان ڪن ٿا.<ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Vir |title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India |publisher=Low Price Publications |year=2007 |isbn=9788188629688 |pages=130, 136}}</ref> هيم هيل حصار تائين پنهنجي واڌ ڪئي، جتي کيس [[پرٿوي راج چوهان]] واپس بٺنڊا ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.<ref name=":5" /> هيم هيل مڪتسر جي ڏکڻ ۾ واقع علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ ان پٽي مان اڳوڻن پنوار حڪمرانن کي ڪڍي ڇڏيو.<ref name=":6">{{Cite book |title=The City of Faridkot: Past and Present |publisher=Punjabi University |others=Fauja Singh, R. C. Rabra |year=1976 |pages=3–5}}</ref> هيم هيل 1214ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جاءِ سندس پٽ جئيدرٿ (جندار) ورتي.<ref name=":6" /> 1526ع ۽ 1560ع جي وچ ۾، پوءِ وارن پٽيالا حڪمرانن جو اباڻو خاندان ''[[چوڌري]]'' بريام جي سربراهي هيٺ هو، جيڪو ڦلڪيان جٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":7" /> بريام کي [[مغل سلطنت جي شهنشاهن جي فهرست|مغل شهنشاهه]] [[بابر]] طرفان 1526ع ۾ ''چوڌريت'' جي عطا ڏني وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن [[پاني پت جي پهرين جنگ]] ۾ مغل حملي آور جي حمايت ڪئي هئي.<ref name=":7"/> هن عطا بريام کي [[دهلي]] جي ڏکڻ-اولهه ۾ واقع [[خراب زمينون|خراب زمينن]] مان محصول گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني.<ref name=":7" /> 1560ع ۾ خاندان جي نگهباني مهراج جي هٿ ۾ آئي، جنهن کان پوءِ پڪو آيو.<ref name=":14" /> پڪو کان پوءِ موهن آيو، جنهن 1618ع تائين خاندان جي اڳواڻي ڪئي.<ref name=":14" /> موهن ۽ سندس پٽ روپ چند لڳ ڀڳ 1618ع ۾ ڀٽين سان هڪ جهڙپ دوران مارجي ويا.<ref name=":4" />{{Rp|page=89}} 1618ع کان پوءِ خاندان جي اڳواڻي ڪالا ڪئي، جيڪو موهن جو ٻيو پٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} ڪالا کان پوءِ ڦل آيو، جيڪو روپ چند جو پٽ هو.{{Efn|ڦل روپ چند جي ٻن پٽن مان هڪ هو؛ ٻيو پٽ سندلي هو.|group=note}}<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} روايت موجب، ڦل جي ملاقات [[گرو هرگوبند]] سان ٿي، جنهن پيشنگوئي ڪئي ته ڦل جو اولاد پکڙبو ۽ ڪامياب ٿيندو.<ref name=":7" /> اها ڳالهه سک گرو طرفان ڦل جي نالي تي لفظي راند ذريعي ڪئي وئي، جنهن جو مطلب "گُل" آهي، ۽ اهو ته ڦل جو اولاد "ڪيترائي گل ڏيندو" ۽ "ڪيترن جي بک مٽائيندو".<ref name=":7" /> ڦل کي ست پٽ ۽ ٻه زالون هيون، جن مان ٻه نمايان پٽ راما ۽ تلوڪا هئا، ۽ ٻئي هڪ ئي ماءُ مان ڄاوا هئا.<ref name=":3">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |title=Patiala and East Panjab States Union: Historical Background |publisher=Archives Department, Government of the Patiala and E.P.S. Union |year=1951 |pages=44–45}}</ref><ref name=":7" /> تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند جا گهراڻا ٺاهيندو، جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا جو حڪمران گهراڻو بڻيو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref> ڦل 1652ع تائين خاندان جو سربراهه رهيو، جنهن کان پوءِ راما چند سندس جانشين ٿيو.<ref name=":14" /> راما جو پٽ الا سنگهه هو.<ref name=":82" /> [[File:Guru Gobind Singh, fresco from Qila Mubarak.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه، قلعه مبارڪ، پٽيالا مان خراب ٿيل فريسڪو، لڳ ڀڳ 19هين صدي]] 1696ع ۾، مڃيو وڃي ٿو ته گرو گوبند سنگهه خاندان کي برڪت ڏني، جڏهن هن 2 آگسٽ 1696ع (2 [[ڀادون]] 1753 [[وڪرم سموت|بڪ.]]<ref name=":3" />) تي هڪ ''[[حڪمنامو]]'' جاري ڪيو، جيڪو خاندان جي راما چند ۽ تلوڪا چند ڏانهن لکيل هو ۽ کين گرو جي درٻار ۾ اچڻ ۽ پاڻ سان ماڻهو ۽ گهوڙا آڻڻ جي ترغيب ڏني وئي هئي.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> سک گرو راما ۽ تلوڪا کي هڪ جنگي جهنڊو ۽ يارهن هٿيار پڻ عطا ڪيا، جنهن کي خاندان لاءِ خاص موافقت عطا ڪرڻ طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref name=":2" /> 1702ع ۾، راما ۽ تلوڪا [[تخت سري دمدما صاحب|دمدما صاحب]] ۾ ''[[امرت سنسڪار|پهُل]]'' واري رسم مان گذريا، سندن خالصا بپتسما [[گرو گوبند سنگهه]] پاڻ ڪرائي.<ref name=":2" /> ان کان پوءِ خاندان پنهنجي نالن سان ''[[سنگهه]]'' لقب لڳائڻ شروع ڪيو.<ref name=":2" /> بهرحال، [[باربرا راموسيڪ]] موجب، الا سنگهه پهريون فرد هو جنهن سنگهه لقب اختيار ڪيو.<ref name=":7" /> راما جي ڇهن پٽن مان ٻن پڻ پنهنجي نالي سان سنگهه شامل ڪيو، جن مان هڪ الا سنگهه هو.<ref name=":2" /> 1714ع ۾ راما چند کان پوءِ الا سنگهه خاندان جو سربراهه ٿيو.<ref name=":14" /><ref name=":2" /> جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا رياست جو حڪمران گهراڻو بڻيو، تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند رياستن جا حڪمران گهراڻا بڻيا.<ref>{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |publisher=Singh Bros. |year=2004 |isbn=9788172053062 |pages=304}}</ref><ref name=":7" /> [[الا سنگهه]]، پٽيالا رياست جو باني، [[جٽن]] جي [[سڌو]] قبيلي مان هو. هو ڦلڪيان خاندان ۾ ڄائو، جيڪو چوڌري ڦل سڌو-برار طرفان قائم ڪيل هڪ وفاق هو. الا پنهنجي پيءُ راما جو ٽيون پٽ هو.<ref name=":7" /> الا سنگهه جي قيادت ۽ فوجي صلاحيت کيس پنجاب علائقي ۾ پٽيالا کي هڪ اهم نوابي رياست طور قائم ڪرڻ جي قابل بڻايو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dpsIAAAAQAAJ&dq=ala+singh+jat&pg=PA44 |title=Gazetteer of the Karnal District: 1883 |date=1883 |publisher=Arya Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wendel |first=François Xavier |url=https://books.google.com/books?id=DB5uAAAAMAAJ&q=ala%20singh%20jat |title=Wendel's Memoirs on the Origin, Growth and Present State of Jat Power in Hindustan (1768) |date=1991 |publisher=Institut français de Pondichery |language=en}} “''Jats in Hindustan under three different chiefs : first, the Jats around Delhi, in the same government as Patiala, Malar, etc., areas in the domain of Ala Singh Jat.”''</ref> === بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ === رياست انهن ڪيترن سردارين مان هڪ طور پيدا ٿي، جيڪي سکن هن علائقي ۾ مغل ۽ افغان اختيار جي زوال کان پوءِ اڳوڻي [[دهلي صوبو|مغل صوبي دهلي]] ۾ قائم ڪيون هيون.<ref name=":05">{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |date=Oct 8, 1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521637640 |pages=88–96 |chapter=Rise to Political Power}}</ref> [[گياني گيان سنگهه]] جي ''[[تاريخ گرو خالصا]]'' موجب، الا سنگهه کي 1725ع عيسوي (1781 بڪ.) ۾ دهلي درٻار ۾ [[مغل سلطنت]] جي شهنشاهه [[محمد شاهه]] طرفان بغاوت ڪندڙن سان وڙهڻ ۾ سندس ڪوششن جي اعتراف طور ''راجا'' جو لقب ڏنو ويو.<ref name=":4">{{Cite book |title=Splendours of Patiala Art |publisher=Harman Publishing House |others=R. P. Srivastava, Sanjeev Prasad Srivastava |year=2005 |isbn=9788186622742 |pages=}}</ref>{{Rp|page=73}} الا سنگهه کي اهو لقب سرهند جي وسيار خان طرفان ڏنو ويو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} ان کان پوءِ الا سنگهه پنهنجي طاقت کي وڌايو ۽ مضبوط ڪيو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} پٽيالا جي قائم ڪندڙ الا سنگهه لڳ ڀڳ 1730ع کان علائقا فتح ڪرڻ شروع ڪيا هئا.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=Oct 15, 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399372 |pages=xix–xxii |chapter=Significant Events}}</ref> [[File:Equestrian painting of Maharaja Ala Singh of Patiala, gouache heightened with gold on paper.jpg|thumb|پٽيالا جي مهاراجا الا سنگهه جي گهوڙي سوار تصوير، ڪاغذ تي سون سان نمايان ڪيل گواش]] پٽيالا جو علائقو ''[[سردار]]'' الا سنگهه طرفان 1752ع ۾ قائم ڪيو ويو.<ref name=":14" /> 1761ع ۾ افغانن برنالہ ۾ الا سنگهه جي فوجن کي شڪست ڏني.<ref name=":2" /> احمد شاهه ابدالي پٽيالا سردار جي برنالہ علائقي کي نشانو بڻايو، ڇاڪاڻ⁠تہ الا سنگهه مرهٽن کي رسد فراهم ڪري سندن مدد ڪئي هئي.<ref name=":722">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–77}}</ref> الا سنگهه جي زال، مائي فتو، صورتحال کي سفارتي طريقي سان سنڀاليو ۽ ابدالي جي ''وزير'' شاهه ولي خان سان ڳالهين ذريعي الا سنگهه ۽ احمد شاهه ابدالي جي ملاقات جو انتظام ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي.<ref name=":722" /> الا سنگهه کي افغانن گرفتار ڪري احمد شاهه ابدالي وٽ آندو.<ref name=":2" /> اها ابدالي ۽ الا سنگهه جي پهرين ملاقات هئي.<ref name=":722" /> افغانن الا سنگهه جي آزادي لاءِ چار لک رپين جو فديو طلب ڪيو.<ref name=":2" /><ref name=":722" /> ابدالي الا سنگهه کي پنهنجي مقصد ڏانهن مائل ڪرڻ چاهيو ۽ الا سنگهه افغانن جو تابع بڻجي ويو.<ref name=":14" /><ref name=":722" /> احمد شاهه ابدالي طرفان [[زين خان سرهندي]] ڏانهن 29 مارچ 1761ع تي جاري ڪيل هڪ ''[[فرمان]]'' ۾ ڄاڻايل آهي ته الا سنگهه وٽ 726 ڳوٺ هئا، خاص طور سنام (224)، سمانا (266)، سرهند (52)، سنور (89)، ڇٽ (8)، مسيگان (17)، ڪوهرام (6)، بنور (37)، ۽ منصورپور (23) جي پرڳڻن ۾، ۽ چار ڳوٺ ٻين هنڌن تي هئا.<ref name=":722" /> سندس قبضي ۾ ڳوٺن جي تصديق کان علاوه، الا سنگهه ابدالي کان خلعت پڻ حاصل ڪئي.<ref name=":722" /> فرمان زين خان کي حڪم ڏنو ته الا سنگهه کي هڪ آزاد سردار ۽ افغانن جو اتحادي تسليم ڪري.<ref name=":722" /> الا سنگهه کان خراج وٺڻ لاءِ مير تقي مقرر ڪيو ويو.<ref name=":722" /> پٽيالا رياست الا سنگهه طرفان مارچ 1762ع ۾ ٿوري دير بعد هڪ سرداري طور قائم ڪئي وئي، جڏهن احمد شاهه ابدالي الا سنگهه کي ''[[راجا]]'' جو لقب عطا ڪيو، کيس خلعت، ''نگارا'' (جنگي طبل)، سڪو جاري ڪرڻ جو حق، ۽ ڀاڪر عطا ڪيو.<ref name=":2" /> تنهن هوندي به الا سنگهه کان افغان حڪمران کي ساليانو خراج ڏيڻ جي اميد ڪئي وئي.<ref name=":7" /> راموسيڪ هن عطا کي ڪجهه سال پوءِ 1765ع ۾ رکي ٿو.<ref name=":7" /> 1763ع ۾، [[سرهند جي جنگ (1764ع)|سرهند جي جنگ]] کان پوءِ، [[سک وفاق|سک ڪنفيڊريشن]] سرهند جو علائقو ورهايو ۽ اهو علائقو الا سنگهه کي ڏنو.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l-Q2AQAAMAAJ |title=Punjab District and State Gazetteers: Part A]. |date=1900 |publisher=Punjab Government Press |series=Part 1 |pages=46–52 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210206/https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_District_and_State_Gazetteers/l-Q2AQAAMAAJ?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref><ref name=":14" /> سرهند جا علائقا، الا سنگهه جي ٻين فتح ڪيل علائقن سان گڏ، پٽيالا رياست جا شروعاتي علائقا بڻيا.<ref name=":11">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |url=http://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia |title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia |publisher=Punjabi University |year=1990 |location=Patiala |pages=97–98}}</ref> 1763ع ۾ ئي، الا سنگهه هڪ دڙي جي چوڌاري مٽيءَ جو قلعو تعمير ڪرايو، جيڪو قلعه مبارڪ جي نالي سان سڃاتو ويو (معنيٰ "برڪت وارو قلعو").<ref name=":2" /> الا سنگهه وڏي پٽ جي حق تي ٻڌل جانشيني جا اصول قائم ڪيا.<ref name=":2" /> اندو بنگا الا سنگهه کي پنهنجي ٻاهرين لاڳاپن ۾ سياسي طور مصلحت پسند بيان ڪري ٿو، جتي مقامي سک اڳواڻن اهڙي علائقي ۾ پيچيده لاڳاپن جي سلسلي مان فائدو ورتو، جتي مختلف ڌريون بالادستي لاءِ مقابلو ڪري رهيون هيون.<ref name=":82" /><ref>{{Cite book |last=Banga |first=Indu |title=Punjab Past and Present: Essays in Honor of Dr. Ganda Singh |year=1976 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |location=Patiala |pages=155 |chapter=Ala Singh: The Founder of Patiala State |editor-last2=Barrier |editor-first2=Normal Gerald}}</ref> الا سنگهه افغان حڪمران سان صلح ڪرڻ کان پوءِ، سندس تابع بڻجڻ ۽ خلعت حاصل ڪرڻ تي، دَل خالصا جي پنهنجن ساٿي سک سردارن طرفان غدار طور تنقيد جو نشانو بڻيو.<ref name=":722" /> الا سنگهه پنهنجو دفاع ڪندي چيو ته هن وٽ فقط ٻه رستا هئا: ابدالي سان وڙهي هار کائڻ، جنهن جو مطلب ستلج جي هن پاسي واري علائقي تي سک ڪنٽرول جو خاتمو هو؛ يا سندس تابع بڻجي علائقي ۾ سک طاقت کي محفوظ رکڻ.<ref name=":722" /> جسا سنگهه اهلوواليا الا سنگهه کي ٻين سک اڳواڻن آڏو پنهنجو موقف پيش ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، ۽ ٻين سک سردارن الا سنگهه کي ٻيهر قبول ڪيو.<ref name=":722" /> ابدالي جي روانگي کان پوءِ، ستلج جي هن پاسي وارو علائقو ٻيهر تڪرار ۾ ڦاسي ويو، جتي سک حملن ذريعي سرهند علائقي مان خراج وصول ڪري رهيا هئا ۽ ان جو گورنر، زين خان سرهندي، صورتحال تي ضابطو آڻڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":722" /> زين خان جو ''ديوان''، لکشمي نارائن، محصول گڏ ڪرڻ دوران رستي ۾ سکن جي حملي جو شڪار ٿيو، جن رقم کسي ورتي.<ref name=":722" /> سرهند کان علاوه، [[لاهور صوبو|لاهور صوبي]] ۾ به افغانن لاءِ صورتحال خراب هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ گورنر خواجه عبيد کي چڙت سنگهه جي اڳواڻي هيٺ سکن قتل ڪري ڇڏيو هو.<ref name=":722" /> تنهن ڪري، ابدالي فيصلو ڪيو ته سکن کي سندن ڪاررواين جي سزا ڏني وڃي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ وڏي قتلِ عام تائين ڳالهه پهتي، جنهن کي ''[[وڏو گهلوگهارو]]'' چيو وڃي ٿو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 12,000–15,000 سک مرد افغان فوجن هٿان قتل ڪيا ويا.<ref name=":722" /> ڪيترن موجب، الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي مذهبي ڀائرن جي مدد ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":32">{{Cite book |last1=Singh |first1=Teja |title=A Short History of the Sikhs |last2=Singh |first2=Ganda |publisher=Publication Bureau of Punjabi University, Patiala |year=2006 |isbn=8173800073 |volume=1 (1469–1765) |pages=162–164 |chapter=Sixth invasion of Durrani and second Holocaust}}</ref> هو انهن واقعن دوران غيرجانبدار رهيو ۽ درانيَن خلاف دشمني شروع نه ڪئي.<ref name=":32" /> بهرحال، اها غيرجانبداري الا سنگهه کي بچائي نه سگهي؛ زين خان ۽ بکن خان ابدالي کي ٻڌايو هو ته الا سنگهه "[[ماجها|ماجهي]] سکن جو ڳجهو اتحادي" آهي، جنهن کان پوءِ ابدالي برنالا کي ساڙي ڇڏيو ۽ [[ڀواني ڳڙهه]] ڏانهن وڌيو، جتي الا سنگهه پناهه ورتي هئي.<ref name=":32" /> الا سنگهه [[نجيب الدوله|نجيب الدوله]] کان مدد طلب ڪئي ۽ ابدالي کي راضي ڪرڻ لاءِ کيس ذلت آميز رقم، يعني "پنج لک رپيا خراج طور ۽ هڪ لک پنجويهه هزار رپيا وڌيڪ ان اجازت لاءِ ته هو پنهنجي [[ڪيش (سک مت)|ڊگهن وارن]] سميت سندس آڏو پيش ٿي سگهي"، ادا ڪرڻي پئي.<ref name=":32" /> ان کان پوءِ الا سنگهه ٿوري وقت لاءِ حراست ۾ رکيو ويو، پر ان واعدي تي آزاد ڪيو ويو ته سندس رياست درانيَن کي ساليانو خراج ادا ڪندي.<ref name=":32" /> ڪرپال سنگهه دليل ڏئي ٿو ته الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي هم مذهبن جي مدد ڪئي هئي.<ref name=":7222">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–78}}</ref> هو چوي ٿو ته الا سنگهه جو ''[[وڪيل]]''، جنهن جو نالو سيکو سنگهه همبالڪا هو، ڪُپ ۾ قتلِ عام دوران گهيريل سکن سان گڏ هو.<ref name=":7222" /> سندس دعويٰ آهي ته سيکو سنگهه ۽ سانگو سنگهه کي حڪم ڏنو ويو هو ته سک عورتن ۽ ٻارن کي حفاظت لاءِ برنالا ۽ ٺڪريوالا وٺي وڃن، جيڪي الا سنگهه جي علائقي اندر هئا.<ref name=":7222" /> ان جو ثبوت ''خزانهءِ امرا'' ۾ ملي ٿو، جنهن ۾ لکيل آهي ته جڏهن ابدالي لاهور پهتو ته 200,000 ڀڄندڙ سکن جي سرهند ۽ "الا سنگهه جٽ" جي علائقي ويجهو حفاظت ڳولڻ بابت رپورٽ ڪئي وئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي برنالا پهتو، تڏهن الا سنگهه اڳ ئي فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي چڪو هو.<ref name=":7222" /> ان سان الا سنگهه جا ابدالي سان لاڳاپا خراب ٿيا، جنهن کي اڳ ئي ديوان لکشمي نارائن طرفان الا سنگهه بابت منفي ڳالهيون ٻڌايون پئي ويون.<ref name=":7222" /> تنهن ڪري الا سنگهه کي گرفتار ڪيو ويو ۽ سندس وار تقريباً ڪٽيا وڃڻ وارا هئا، پر هن ان جي بدران رقم ادا ڪرڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي مطالبو ڪيو ته الا سنگهه جا وار ڪٽيا وڃن، تڏهن الا سنگهه جواب ڏنو ته هو پنهنجا وار قربان ڪرڻ بدران مرڻ لاءِ تيار آهي.<ref name=":7222" /> الا سنگهه ان جي بدران هڪ لک رپيا ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي، ۽ ابدالي 125,000 رپين جي ادائيگي قبول ڪئي.<ref name=":7222" /> قتلِ عام کان پوءِ، الا سنگهه زين خان کي سزا ڏيڻ لاءِ سک فوجن جي اتحاد ۾ شامل ٿيو، ته جيئن ثابت ڪري سگهي ته هو اڃا به دَل خالصا سان گڏ آهي.<ref name=":7222" /> ان سان [[سرهند جي جنگ (1764ع)|13 جنوري 1764ع واري سرهند جي جنگ]] ٿي، جنهن ۾ سک فوجن زين خان جي فوجن کي شڪست ڏني ۽ هن زميني پٽي تي ايندڙ وقت لاءِ سک بالادستي جو رستو هموار ڪيو.<ref name=":7222" /> پٽيالا رياست الا سنگهه جي جانشين، ''راجا راجگان'' امر سنگهه، جي حڪمراني دوران وڌندي رهي.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[File:Amar Singh of Patiala, detail from a painting of Jassa Singh Ramgarhia and Amar Singh of Patiala together (cropped).jpg|thumb|پٽيالا جو امر سنگهه]] الا سنگهه جي جانشين، امر سنگهه (پ. 1748ع، حڪ. 1765ع–1782ع)، 1767ع ۾ ''راجا-ءِ-راجگان بهادر'' جو لقب اختيار ڪيو.<ref name=":14" /> امر سنگهه بپتسما ورتل سک بڻيو ۽ چالاڪ اتحادين ۽ حڪمت عملي واري فتوحات ذريعي رياست کي وڌايو.<ref name=":82" /> امر سنگهه جي وفات کان پوءِ، پٽيالا ۾ جانشيني جا ڪيترائي تڪرار ٿيا، جن مان اتر طرف وڌندڙ مرهٽن ۽ ٻين علائقائي رقيب سک سردارن پنهنجي مفادن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ فائدو ورتو.<ref name=":82" /> بهرحال، 1790ع واري ڏهاڪي دوران، پٽيالا جي حڪمران گهراڻي جون عورتون، خاص طور [[بيبي راجندر ڪور|راڻي راجندر ڪور]] (وفات 1791ع، امر سنگهه جي سؤٽ) ۽ [[بيبي صاحب ڪور|راڻي صاحب ڪور]] (وفات 1799ع، صاحب سنگهه جي ڀيڻ)، پنهنجي قيادت ذريعي هن سياسي وجود کي مرهٽن کان بچايو.<ref name=":82" /> مهاراجا صاحب سنگهه، جيڪو مهاراجا جو لقب رکڻ وارو پهريون حڪمران هو، بادشاهت کي وڌيڪ وڌايو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> پٽيالا رياست، جنهن شروع ۾ پنهنجي اتر واري سک سلطنت جي بالادستي کي تسليم ڪيو هو، 1809ع ۾ معاهدي ذريعي برطانوي محافظت بڻجي وئي، ته جيئن رنجيت سنگهه طرفان الحاق کان پاڻ کي بچائي سگهي.<ref name=":14" /><ref name=":82" />[[File:Map created by the British East India Company of the Malwa region of Punjab showing the various polities, borders, and settlements of the area, ca.1829–1835.jpg|thumb|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني طرفان پنجاب جي مالوا علائقي جو ٺاهيل نقشو، جنهن ۾ علائقي جون مختلف سياسي رياستون، سرحدون ۽ آباديون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1829ع–1835ع. پٽيالا رياست قد ۾ ٻين ستلج جي هن پاسي وارين رياستن کان گهڻي وڏي هئي.]] پٽيالا رياست جي علائقي جي ايندڙ وڏي واڌ 1814ع دوران ۽ ان کان پوءِ، [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] هيٺ ٿي.<ref name=":1">{{Cite book |last=Massy |first=Charles Francis |url=https://books.google.com/books?id=QPcYAQAAIAAJ |title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab |publisher=Pioneer Press |year=1890 |location=Allahabad |pages=12–15 |language=en}}</ref><ref name=":14" /> [[اينگلو-نيپالي جنگ]] دوران ڪرم سنگهه جي مدد جي عوض، جيڪا 1814ع ۽ 1816ع جي وچ ۾ ٿي، [[برطانوي سلطنت]] کيس پهاڙي رياستن ۾ علائقو ڏنو، جنهن سان پٽيالا رياست جو علائقو اڄوڪي [[هماچل پرديش]] جي علائقن تائين وڌيو، جن ۾ [[شمله]] ۽ [[چيل، هماچل پرديش|چيل]] شامل هئا.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=Q82MDgAAQBAJ |title=Captain Amarinder Singh: The People's Maharaja: An Authorized Biography |date=2017-02-15 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-85827-44-0 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Captain_Amarinder_Singh_The_People_s_Mah/Q82MDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |archive-date=20 June 2024 |url-status=live}}</ref> [[پهرين اينگلو-سک جنگ]] کان پوءِ، جيڪا 1845ع ۽ 1846ع جي وچ ۾ ٿي، رياست ٻيهر وڌي، جڏهن جنگ دوران پنهنجي مدد جي عوض برطانوي سلطنت [[نابها رياست]] کان زمين ضبط ڪري پٽيالا رياست کي انعام طور ڏني.<ref name=":1" /><ref name=":82" /> 1857ع کان پوءِ ۽ [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] جي حڪمراني دوران، پٽيالا رياست جو علائقو آخري ڀيرو وڌايو ويو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه جي خدمتن ۽ برطانوي سلطنت جي حمايت جي نتيجي ۾ پٽيالا رياست کي جديد [[هريانا]] ۾ [[جھجر]] جي [[نارنول|نرنال]] ڊويزن ۾ [[خودمختياري|خودمختيار]] حق مليا، ۽ هن خمانو جو [[تحصيل|تعلقا]] خريد ڪيو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه کي [[ڀدور]] تي انتظامي اختيار ۽ ان علائقي جي سالياني آمدني پڻ ڏني وئي.<ref name=":1" /> ===انتظام=== اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، '''مير امداد علي''' پٽيالا رياست ۾ [[مهاراجا نريندر سنگهه]] (1845ع – 1862ع) ۽ [[مهاراجا مهيندر سنگهه]] (1862ع – 1876ع) هيٺ هڪ سينئر رياستي عملدار (*ديوان*) طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>Punjab State administrative correspondence, 1860 CE (1276 A.H.), referencing Diwan Mir Imdad Ali – Punjab State Archives, Patiala.</ref> هو '''مير ذوالفقار علي''' جو پٽ هو، جيڪو [[مهاراجا صاحب سنگهه]] هيٺ پٽيالا جي خدمت ۾ داخل ٿيو هو، ۽ '''مير تفضل حسين'''، چيف جسٽس پٽيالا، جو پيءُ هو، جنهن جي نالي تي بعد ۾ [[تفضل پورا]] وارو علائقو رکيو ويو.<ref>Azamgarh Gazetteer (1911); Patiala Municipal Records, “Localities of the Old City.”</ref> === برطانوي بالادستي === 1809ع ۾، پٽيالا رياست برطانوي سلطنت سان اتحاد ۾ داخل ٿي، جنهن تحت رياست کي ڪجهه پابندين سان اندروني خودمختياري ڏني وئي، ۽ پٽيالا رياست جي حڪمرانن برطانوي سلطنت کي پنهنجو [[بالادستي|بالادست]] تسليم ڪيو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[امبالا]] ۾ 18 ۽ 20 جنوري 1860ع جي وچ ۾ منعقد امبالا درٻار ۾، پٽيالا، نابها ۽ جند رياستن کي [[نظريه الحاق|نظريه الحاق]] کان آجو رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Prashanto K. |title=The Making of India Policy, 1853-65: A Study on the Relations of the Court of Directors, the India Board, the India Office, and the Government of India |publisher=University of Burdwan |year=1975 |isbn=9780883868188 |pages=152–153 |quote=Eventually, at the Ambala Durbar (18-20 January 1860), Canning himself promised the three chiefs Sanads, guaranteeing their possessions to themselves and their heirs and the right to adopt from the Phoolkan family whenever ...}}</ref> [[برطانوي راڄ]] دوران، پٽيالا رياست جا حڪمران 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جا حقدار هئا ۽ [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي]] جي هر ٻي [[نوابي رياست]] کان مٿانهين حيثيت رکندا هئا.<ref name=":0" /> 1891ع ۾، پٽيالا رياست جي وزيرِ ماليات ديوان گرمک سنگهه ''گرو نانڪ پرڪاش'' لکيو، جنهن ۾ پٽيالا جي حڪمران خاندان، نوابي روين جي دستورنامي، ۽ [[سک صحيفا|سک صحيفي]] تي تبصرو شامل هو.<ref>{{Cite web |last=Kapuria |first=Radha |date=19 May 2023 |title=Ephemeral Embodiments: The Materiality of Music and Dance in Colonial Punjab |url=http://www.thirdtext.org/livingarchives-kapuria |access-date=3 August 2025 |website=Third Text}}</ref> === آزادي ۽ خاتمو === [[File:1946 Political Subdivisions of India by National Geographic.jpg|thumb|260px|1946ع جو هندستان جو نقشو، جنهن ۾ مختلف رياستون ڏيکاريل آهن؛ پٽيالا اوڀر پنجاب جي وچ ۾ واقع آهي]] 1947ع ۾، پٽيالا جي آخري مهاراجا [[يادوِندر سنگهه]] پٽيالا رياست جي [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] تي [[ڀارتي آزادي جي تحريڪ|آزاد]] [[ڊومينين آف انڊيا]] سان اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=NjtuAAAAMAAJ |title=Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=2000 |series=Part 2 |volume=31 |location=Patiala |pages=94–97 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Panjab_Past_and_Present/NjtuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv |archive-date=20 June 2024 |url-status=live |issue=62}}</ref> پٽيالا شاهي خاندان جا ميمبر ۽ اولاد پنهنجا [[نوابي رياست|نوابي لقب]] برقرار رکندا رهيا، جيستائين اهي 1971ع ۾ [[ڀارت جي آئين ۾ ترميمن جي فهرست|26هين ترميم]] ذريعي [[ڀارت جو آئين|ڀارت جي آئين]] تحت ختم ڪيا ويا. پٽيالا رياست جو تاريخي علائقو [[ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا|ڀارتي رياستن]] [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]، هريانا ۽ هماچل پرديش ۾ آهي. == پٽيالا رياست ۾ عورتن جو ڪردار == پٽيالا رياست جي تاريخ دوران ڪيترين عورتن نمايان ڪردار ادا ڪيا. ليپل گريفن لکيو ته ڦلڪيان سردارن (پٽيالا سميت) عورتن کي اقتدار جي عهدن کان پري رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ "...کين شڪ هو ته اهي [عورتون] ان کي پاڻ [مردن] کان گهڻو وڌيڪ دانائي سان استعمال ڪري سگهن ٿيون".<ref name=":82" /> [[سيد محمد لطيف]] موجب: "ڪيترن سالن تائين پٽيالا بهادري، دانائي ۽ سرگرمي وارين عورتن جي اثر هيٺ رهيو، جهڙوڪ راڻي حڪمن، راڻي کيم ڪور، بيبي پردھان ڪور، مهاراجا صاحب سنگهه جي پڦاٽ، ۽ ڦڳواڙا جي راڻي راجندر ڪور."<ref>{{Cite book |last=Sidhu |first=G. S. |title=Sikh Religion and Women |publisher=Guru Nanak Charitable Trust |year=2006 |isbn=9781902122007 |edition=1st |pages=125–126 |chapter=9.1: Maharani Fatto (Fateh Kaur)}}</ref> پٽيالا رياست جون ڪجهه نمايان عورتون هيٺ ڏجن ٿيون: * [[مائي فتو]] * [[بيبي پردھان ڪور]] * [[بيبي راجندر ڪور]] * [[بيبي صاحب ڪور]] == حڪمران ۽ لقب == {{Main|پٽيالا جو مهاراجا}} === راجا === *29 مارچ 1762ع – 22 آگسٽ 1765ع: [[الا سنگهه]] (پ. 1691ع – و. 1765ع)<ref name=":14" /><ref name=":2" /> *22 آگسٽ 1765ع – 1767ع: [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] (پ. 1748ع – و. 1781ع)<ref name=":14" /> === راجا-ءِ-راجگان === *1767ع – 5 فيبروري 1781ع: امر سنگهه (مٿي ذڪر ڪيل)<ref name=":14" /> **1771ع – 1774ع: همت سنگهه (دعويدار؛ وفات 1774ع)<ref name=":14" /> *فيبروري 1781ع – 1813ع: [[صاحب سنگهه آف پٽيالا|صاحب سنگهه]] (پ. 1774ع – و. 1813ع)<ref name=":14" /> **1781ع – 1790ع: ''[[ديوان]]'' نندو مل (نائب حڪمران)<ref name=":14" /> === مهاراجا === *26 مارچ 1813ع – 23 ڊسمبر 1845ع: [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] (پ. 1797ع – و. 1845ع)<ref name=":14" /> **26 مارچ 1813ع – 1823ع: مهاراڻي اوس ڪور (عورت) – نائب حڪمران (پ. 1772ع – و. 1823ع کان پوءِ)<ref name=":14" /> *23 ڊسمبر 1845ع – 13 نومبر 1862ع: [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] (پ. 1823ع – و. 1862ع) (25 جون 1861ع کان سر نريندر سنگهه)<ref name=":14" /> *13 نومبر 1862ع – 14 اپريل 1876ع: [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] (پ. 1852ع – و. 1876ع) (28 مئي 1870ع کان سر مهيندر سنگهه)<ref name=":14" /> **13 نومبر 1862ع – 26 فيبروري 1870ع: جگديش سنگهه (نائب حڪمران، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *14 اپريل 1876ع – 9 نومبر 1900ع: [[راجندر سنگهه آف پٽيالا|راجندر سنگهه]] (پ. 1872ع – و. 1900ع) (21 مئي 1898ع کان سر راجندر سنگهه)<ref name=":14"/> **14 اپريل 1876ع – آڪٽوبر 1890ع: سر ديوا سنگهه (ريجنٽ) (پيدائش 1834ع – وفات 1890ع) (ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *9 نومبر 1900ع – 23 مارچ 1938ع: [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] (پيدائش 1891ع – وفات 1938ع) (12 ڊسمبر 1911ع کان سر ڀوپندر<ref name=":14" /> سنگهه) **9 نومبر 1900ع – 3 نومبر 1910ع: سردار گرمک سنگهه – (ريجنٽ، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *23 مارچ 1938ع – 15 آگسٽ 1947ع: [[يادويندر سنگهه]] (پيدائش 1913ع – وفات 1974ع) (1 جنوري 1942ع کان سر يادويندر سنگهه)<ref name=":14" /> == انتظام == [[File:Map of Patiala State.jpg|thumb|پٽيالا رياست جو نقشو، جنهن ۾ ان جون اندروني انتظامي ورهاستون (''نظامتون'' ۽ ''تحصيلون'') 1941ع]] پٽيالا رياست مختلف ضلعن (نظامت) ۽ [[تحصيل]]ن (ذيلي ضلعن) ۾ ورهايل هئي۔ {| class="wikitable" |+ پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1941ع)<ref name="Patiala1941Admin">Census Report 1941 Patiala State, BY Lt. Col. Sukhdev Singh, Superintendent, Census Operations, page 10, [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 Census of India Digital Library]</ref> |- ! ضلعو !! تحصيل !! پوليس ٿاڻا |- | rowspan="2" | [[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]|| [[راجپوره]]|| [[راجپوره]], [[لالڙو]], [[بنور]] |- | [[پٽيالا]]|| ڪوٽوالي ۽ صدر [[پٽيالا]], [[گهنور]], بهرو |- | rowspan="2" | [[باسي پٺاڻا|باسي]]|| [[ڌوري]]|| شيرپور، [[ڌوري]], [[پيال، ڀارت|پيال]] |- | [[سرهند]]|| [[باسي پٺاڻا|باسي]], [[سرهند]], مليپور |- | rowspan="3" | [[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]|| [[نروانا]]|| [[نروانا]] |- | [[سنام]]|| [[سنام]], [[مونڪ]] |- | [[ڀوانيڳڙهه]]|| [[ڀوانيڳڙهه]], [[دربا]], [[سماڻا، ڀارت|سماڻا]] |- | rowspan="3" | [[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]|| [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| [[بٺينڊا]], [[رامن، بٺينڊا|رامن]] |- | [[برنالا]]|| [[برنالا]], [[ڀڏور]] |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| [[مانسا، پنجاب|مانسا]], [[ڀکي، مانسا|ڀکي]], [[سردولڳڙهه]], بوها |- | ڪوهستان || [[ڪنڊاگهات]]|| [[ڪنڊاگهات]], [[ڌرمپور هماچل ريلوي اسٽيشن|ڌرمپور]], [[پنڄور]] |- | [[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]|| [[نارنول]]|| ستنالي، [[مهيندرڳڙهه]], [[نارنول]], [[ننگل چوڌري]] |- | colspan="3" |{{Small|اڄ، سمورو [[مهيندرڳڙهه ضلعو]] [[هرياڻو]] جو حصو آهي۔ [[نروانا]] تحصيل جو گهڻو حصو پڻ هرياڻو ۾ شامل آهي، جڏهن ته اڳوڻي [[ڪنڊاگهات|ڪوهستان]] ضلعي جو وڏو حصو هاڻي [[هماچل پرديش]] ([[ڪنڊاگهات]] وارو حصو) ۽ [[هرياڻو]] ([[پنڄور]] وارو حصو) ۾ ورهايل آهي۔ باقي ضلعا هاڻي [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]] جو حصو آهن۔}} |} [[File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|right|thumb|453x453px|فلڪيان ۽ پاڙيسري رياستن جو نقشو، جنهن ۾ انتظامي ورهاستون ۽ لاهور کان دهلي تائين مختلف شهرن مان گذرندڙ ريلوي لائينون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1909ع۔ [[commons:File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|ذريعو: وڪيميڊيا العام]]]] {| class="wikitable" |+پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1904ع)<ref>''Punjab Phulkian States Gazetteers, Volume XVII-A, 1904'', p. 139. [[iarchive:dli.ministry.08612|Available at Archive.org]]</ref> !ضلعو (نظامت) !تحصيل !نوٽ |- | rowspan="4" |[[ڪرمڳڙهه]]، جنهن کي [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[پٽيالا]] |جنهن کي چاوراسي پڻ چيو ويندو هو، پاواڌ ۾۔ |- |[[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] |يا ’’ڌوڌان‘‘، پاواڌ ۽ جزوي طور جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[سنام|سنام]] |گهڻو ڪري جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[نروانا|نروانا]] |بانگر واري علائقي تي مشتمل۔ |- | rowspan="3" |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]]، جنهن کي [[باسي پٺاڻا|باسي]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[فتح ڳڙهه صاحب ضلعو|فتح ڳڙهه]] |يا ’’[[سرهند]]‘‘، پاواڌ ۾۔ |- |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]] |جنهن کي ’’[[ڌوري|ڌوري]]‘‘ پڻ چيو ويندو هو، جتي موجوده تحصيل هيڊڪوارٽر هئا، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |صاحبڳڙهه |يا ’’[[پيال، پنجاب|پيال]]‘‘، جتي هيڊڪوارٽر هئا، گهڻو ڪري جنگل ۽ جزوي طور پاواڌ ۾۔ |- | rowspan="3" |اناهڊڳڙهه، جنهن کي [[برنالا ضلعو|برنالا]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[قلعه مبارڪ، بٺينڊا|گووندڳڙهه]] |يا ’’[[بٺينڊا|بٺينڊا]]‘‘، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[ڀکي، ڀارت|ڀکي]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- | rowspan="4" |[[پنڄور]] |[[راجپوره|راجپوره]] | rowspan="3" |پاواڌ ۾۔ |- |[[بنور|بنور]] |- |[[گهنور]] |- |[[پنڄور|پنڄور]] |هماليائي علائقي ۾۔ |- | rowspan="2" |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]]، جنهن کي عام طور [[نارنول|نارنول]] نظامت چيو ويندو هو۔ |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]] | rowspan="2" |جنهن کي ڪانود پڻ چيو ويندو هو، پراڻي قلعي ۽ شهر جي نالي پٺيان، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |- |[[نارنول|نارنول]] |} == آبادي == {| class="wikitable sortable" |+ 1941ع جي مردم شماري موجب پٽيالا رياست (مذهب وار ورهاست)<ref>{{Cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=CENSUS REPORT 1941 PATIALA STATE |pages=294–308}}</ref> ! rowspan="2" | ضلعو ۽ تحصيل !! colspan="2" | [[هندو ڌرم|هندو]] [[File:Om.svg|15px]]!! colspan="2" | [[سک مت|سک]] [[File:Khanda.svg|15px]]!! colspan="2" | [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]!! colspan="2" | [[عيسائيت|عيسائي]][[File:Christian cross.svg|15px]] ! colspan="2" |[[جين ڌرم|جين]][[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]!! [[زرتشتي ڌرم|پارسي]] [[File:Faravahar.svg|15x15px]]!! [[يهوديت|يهودي]] [[File:Star_of_David.svg|17x17px]]!! [[ٻڌ مت|ٻڌ]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15x15px]] ! colspan="2" |ٻيا!! ڪل |- !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !آبادي !آبادي !آبادي !% !آبادي |- | '''[[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]'''|| '''82,639'''|| '''27.77%'''|| '''108,937'''|| '''36.61%'''|| '''104,929'''|| '''35.27%'''|| '''603'''|| '''0.20%''' |'''256''' |'''0.09%'''|| '''8'''|| '''7'''|| '''3''' |'''158''' |'''0.05%'''|| '''297,540''' |- | [[پٽيالا]]|| 52,802 || 28.81% || 62,469 || 34.08% || 67,384 || 36.76% || 329 || 0.18% |146 |0.08%|| 8 || 7 || 3 |158 |0.09%|| 183,306 |- | [[راجپوره]]|| 29,837 || 26.12% || 46,468 || 40.68% || 37,545 || 32.87% || 274 || 0.24% |110 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 114,234 |- | '''[[باسي پٺاڻا|باسي]]'''|| '''52,747'''|| '''13.75%'''|| '''218,960'''|| '''57.07%'''|| '''111,026'''|| '''28.94%'''|| '''549'''|| '''0.14%''' |'''24''' |'''0.01%'''|| '''1'''|| '''0'''|| '''0''' |'''368''' |'''0.10%'''|| '''383,675''' |- | [[سرهند]]|| 26,149 || 16.12% || 73,258 || 45.16% || 62,174 || 38.33% || 375 || 0.23% |0 |0.00%|| 1 || 0 || 0 |255 |0.16%|| 162,212 |- | [[ڌوري]]|| 26,598 || 12.01% || 145,702 || 65.79% || 48,852 || 22.06% || 174 || 0.08% |24 |0.01%|| 1 || 0 || 0 |113 |0.05%|| 221,463 |- | '''[[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]'''|| '''167,790'''|| '''36.67%'''|| '''194,457'''|| '''42.50%'''|| '''93,210'''|| '''20.37%'''|| '''63'''|| '''0.01%''' |'''2,079''' |'''0.45%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''0''' |'''0.00%'''|| '''457,599''' |- | [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]]|| 24,413 || 16.48% || 77,250 || 52.15% || 46,420 || 31.34% || 1 || 0.00% |48 |0.03%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 148,131 |- | [[نروانا]]|| 112,025 || 71.67% || 24,009 || 15.36% || 18,643 || 11.93% || 0 || 0.00% |1,629 |1.04%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 156,306 |- | [[سنام]]|| 31,352 || 20.47% || 93,198 || 60.85% || 28,147 || 18.38% || 63 || 0.04% |402 |0.26%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 153,162 |- | '''[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]'''|| '''68,290'''|| '''12.57%'''|| '''371,165'''|| '''68.33%'''|| '''102,051'''|| '''18.79%'''|| '''325'''|| '''0.06%''' |'''575''' |'''0.11%'''|| '''0'''|| '''5'''|| '''0''' |'''792''' |'''0.15%'''|| '''543,203''' |- | [[برنالا]]|| 17,460 || 14.33% || 79,372 || 65.14% || 24,710 || 20.28% || 116 || 0.10% |126 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |55 |0.05%|| 121,839 |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| 22,600 || 12.04% || 136,454 || 72.69% || 28,647 || 15.26% || 10 || 0.01% |0 |0.00%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 187,711 |- | [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| 28,230 || 12.08% || 155,339 || 66.48% || 48,694 || 20.84% || 199 || 0.09% |449 |0.19%|| 0 || 5 || 0 |737 |0.32%|| 233,653 |- | '''ڪوهستان'''|| '''53,797'''|| '''88.58%'''|| '''2,296'''|| '''3.78%'''|| '''4,579'''|| '''7.54%'''|| '''49'''|| '''0.08%''' |'''3''' |'''0.00%'''|| '''12'''|| '''0'''|| '''0''' |'''12''' |'''0.02%'''|| '''60,736''' |- | [[ڪنڊاگهات]]|| 53,797 || 88.58% || 2,296 || 3.78% || 4,579 || 7.54% || 49 || 0.08% |3 |0.00%|| 12 || 0 || 0 |12 |0.02%|| 60,736 |- | '''[[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]'''|| '''172,225'''|| '''89.00%'''|| '''206'''|| '''0.11%'''|| '''20,744'''|| '''10.72%'''|| '''3'''|| '''0.00%''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''193,506''' |- | [[نارنول]]|| 172,225 || 89.00% || 206 || 0.11% || 20,744 || 10.72% || 3 || 0.00% |164 |0.08%|| 0 || 0 || 0 |164 |0.08%|| 193,506 |- | '''سڄي رياست'''|| '''597,488'''|| '''30.86%'''|| '''896,021'''|| '''46.28%'''|| '''436,539'''|| '''22.55%'''|| '''1,592'''|| '''0.08%''' |'''3,101''' |'''0.16%'''|| '''21'''|| '''12'''|| '''3''' |'''1,482''' |'''0.08%'''|| '''1,936,259''' |} {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست ۾ مذهبي گروهه ([[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور ۾) ! rowspan="2" |[[ڀارت ۾ مذهب|مذهبي]]<br>گروهه ! colspan="2" |1881ع<ref name="Census1881A">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد I |year=1881 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015937/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد II |year=1881 |pages=14 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015938/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881C">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |jstor=saoa.crl.25057658 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد III |year=1881 |pages=14 |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120083807/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1891ع<ref name="Census1891">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=26 December 2024 |title=پنجاب ۽ ان جون جاگيردار رياستون، حصو II--برطانوي علائقي لاءِ شاهي جدولون ۽ اضافي واپسيون |year=1891 |pages=14 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220505/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |url-status=live |last1=ميڪليگن |first1=سر ايڊورڊ |volume=2 }}</ref> ! colspan="2" |1901ع<ref name="Census1901">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1901ع. [جلد 17A]. پنجاب، پنجاب حڪومت جي سياسي ڪنٽرول هيٺ ڏيهي رياستن، ۽ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ شاهي جدولون، I-VIII، X-XV، XVII ۽ XVIII. |year=1901 |pages=34 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128154853/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1911ع<ref name="Census1911">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع. جلد 14، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1911 |pages=27 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220619/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.62718 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع، پنجاب جلد XIV، حصو II |year=1911 |pages=27 |author=ڪول، هري ڪرشن}}</ref> ! colspan="2" |1921ع<ref name="Census1921">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1921ع. جلد 15، پنجاب ۽ دهلي. حصو 2، جدولون. |year=1921 |pages=29 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326083309/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1931ع<ref name="Census1931">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |jstor=saoa.crl.25793242 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1931ع. جلد 17، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1931 |pages=277 |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031110212/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1941ع<ref name="Census1941">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |jstor=saoa.crl.28215541 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1941ع. جلد 6، پنجاب |year=1941 |pages=42 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002225000/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |url-status=live |author1=ڀارت جو مردم شماري ڪمشنر |volume=6 }}</ref> |- !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} |- ! [[هندو ڌرم]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi|1931ع–1941ع: [[آد ڌرمي]] شامل}} | 734,902 | {{Percentage | 734902 | 1467433 | 2 }} | 942,739 | {{Percentage | 942739 | 1583521 | 2 }} | 880,490 | {{Percentage | 880490 | 1596692 | 2 }} | 563,940 | {{Percentage | 563940 | 1407659 | 2 }} | 642,055 | {{Percentage | 642055 | 1499739 | 2 }} | 623,597 | {{Percentage | 623597 | 1625520 | 2 }} | 597,488 | {{Percentage | 597488 | 1936259 | 2 }} |- ! [[سک مت]] [[File:Khanda.svg|15px]] | 408,141 | {{Percentage | 408141 | 1467433 | 2 }} | 285,348 | {{Percentage | 285348 | 1583521 | 2 }} | 355,649 | {{Percentage | 355649 | 1596692 | 2 }} | 532,292 | {{Percentage | 532292 | 1407659 | 2 }} | 522,675 | {{Percentage | 522675 | 1499739 | 2 }} | 632,972 | {{Percentage | 632972 | 1625520 | 2 }} | 896,021 | {{Percentage | 896021 | 1936259 | 2 }} |- ! [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | 321,354 | {{Percentage | 321354 | 1467433 | 2 }} | 352,046 | {{Percentage | 352046 | 1583521 | 2 }} | 357,334 | {{Percentage | 357334 | 1596692 | 2 }} | 307,384 | {{Percentage | 307384 | 1407659 | 2 }} | 330,341 | {{Percentage | 330341 | 1499739 | 2 }} | 363,920 | {{Percentage | 363920 | 1625520 | 2 }} | 436,539 | {{Percentage | 436539 | 1936259 | 2 }} |- ! [[جين ڌرم]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]] | 2,997 | {{Percentage | 2997 | 1467433 | 2 }} | 3,228 | {{Percentage | 3228 | 1583521 | 2 }} | 2,877 | {{Percentage | 2877 | 1596692 | 2 }} | 3,282 | {{Percentage | 3282 | 1407659 | 2 }} | 3,249 | {{Percentage | 3249 | 1499739 | 2 }} | 3,578 | {{Percentage | 3578 | 1625520 | 2 }} | 3,101 | {{Percentage | 3101 | 1936259 | 2 }} |- ! [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | 39 | {{Percentage | 39 | 1467433 | 2 }} | 105 | {{Percentage | 105 | 1583521 | 2 }} | 316 | {{Percentage | 316 | 1596692 | 2 }} | 739 | {{Percentage | 739 | 1407659 | 2 }} | 1,395 | {{Percentage | 1395 | 1499739 | 2 }} | 1,449 | {{Percentage | 1449 | 1625520 | 2 }} | 1,592 | {{Percentage | 1592 | 1936259 | 2 }} |- ! [[زرتشتي ڌرم]] [[File:Faravahar.svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 55 | {{Percentage | 55 | 1583521 | 2 }} | 26 | {{Percentage | 26 | 1596692 | 2 }} | 22 | {{Percentage | 22 | 1407659 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1936259 | 2 }} |- ! [[ٻڌ مت]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1936259 | 2 }} |- ! [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 12 | {{Percentage | 12 | 1936259 | 2 }} |- ! ٻيا | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 1,482 | {{Percentage | 1482 | 1936259 | 2 }} |- ! ڪل آبادي ! 1,467,433 ! {{Percentage | 1467433 | 1467433 | 2 }} ! 1,583,521 ! {{Percentage | 1583521 | 1583521 | 2 }} ! 1,596,692 ! {{Percentage | 1596692 | 1596692 | 2 }} ! 1,407,659 ! {{Percentage | 1407659 | 1407659 | 2 }} ! 1,499,739 ! {{Percentage | 1499739 | 1499739 | 2 }} ! 1,625,520 ! {{Percentage | 1625520 | 1625520 | 2 }} ! 1,936,259 ! {{Percentage | 1936259 | 1936259 | 2 }} |- class="sortbottom" | colspan="15" | {{small|نوٽ: [[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور جا ضلعي سرحدون موجوده دور سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزادي کان پوءِ تاريخي [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي واري علائقي]] ۾ آبادي ۾ واڌ کي نظر ۾ رکندي ضلعن جي سرحدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن مان نوان ضلعا ٺهيا۔}} |} == آمدرفت == === ريلويون === 1941ع جي مردم شماري رپورٽ موجب هيٺيان ريلوي اسٽيشنون پٽيالا رياست جي علائقي اندر واقع هيون:<ref>{{cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=پٽيالا رياست جي مردم شماري رپورٽ 1941ع |publisher=ليفٽيننٽ ڪرنل سکديو سنگهه، سپرنٽينڊنٽ، مردم شماري عمل |pages=xliv }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست جي علائقي ۾ ريلوي اسٽيشنون (1941ع) |- ! نمبر !! ريلوي لائين !! اسٽيشنون |- | 1 || اتر اولهه ريلوي (دهلي ڊويزن) || ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، جتوگ، دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، لالڙو، سورجپور، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، نگاون |- | 2 || اتر اولهه ريلوي (فيروزپور ڊويزن) || سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا |- | 3 || بيڪانير اسٽيٽ ريلوي || سنگت، باغوالي، موهيندرڳڙهه، زيرپور پالي، نانوان، ستنالي، بوجاواس |- | 4 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (سرسا ڊويزن) || شيرڳڙهه، رامن |- | 5 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (بنديڪوئي ڊويزن) || نارنول، نظامپور |- | colspan="3" |هيٺيان شهر اڄ '''[[هماچل پرديش]]''' ۾ آهن: ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، ۽ جتوگ۔ جيڪي شهر اڄ '''[[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]''' ۾ آهن، انهن ۾ شامل آهن: دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، لالڙو، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا، سنگت، باغوالي، ۽ '''رامن'''۔ هيٺيان شهر اڄ '''[[هرياڻو]]''' ۾ آهن: ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، موهيندرڳڙهه، ستنالي، بوجاواس، '''شيرڳڙهه'''، نارنول، نظامپور، پنڄور، مهيندرڳڙهه، ننگل چوڌري، سورجپور، زيرپور پالي، نانوان ۽ '''نگاون'''۔ |} == اعزازي نشان ۽ تمغا == [[نشانِ ڦل]]، [[پادشاهي ڦلي مانيا منڊل]]، [[يادو ونشا مانيا منڊل]]، [[گرو گهر مانيا منڊل]]، ۽ نشانِ افتخار اهي اعزازي نشان ۽ تمغا هئا، جيڪي [[پٽيالا جو مهاراجا|پٽيالا جي مهاراجا]] طرفان عطا ڪيا ويندا هئا۔<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopaedia_Indica_Princely_States_in/qPYvAQAAIAAJ |title=انسائيڪلوپيڊيا انڊيڪا: نوآبادياتي ڀارت ۾ نوابي رياستون |date=1996 |publisher=انمول پبليڪيشنز |isbn=978-81-7041-859-7 |pages=183–185 |language=en}}</ref> == فن پارا == [[سيو-نينسک خاندان]] جا ڪيترائي اولاد، جهڙوڪ ڇجو، ديوي دتا، ڪيھرو، ڪيهر چند، ۽ سوداگر، پٽيالا جي مصوري اٽيليئر ۾ ڪم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا۔<ref name=":9">{{Cite book |last=ايڪيدا |first=اتسوشي |title=گرو جي تصويرڪشي: سک مت ۾ فن، عقيدت ۽ سڃاڻپ |date=Sep 24, 2024 |publisher=بوئڊيل اينڊ بريور |isbn=9781837652389 |pages=40–41, 43–44}}</ref> هڪ ٻئي پهاڙي خاندان جا ٻه فرد، جن جا نالا بيبا ۽ گوهي هئا ۽ جيڪي گلير سان تعلق رکندا هئا، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> مسلمان مصور الله دتا، سندس پٽ [[بشارت الله]]، ۽ سندس پوٽو محمد شريف ڪم حاصل ڪرڻ لاءِ دهلي کان پٽيالا لڏي آيا۔<ref name=":9" /> الور-جيپور علائقي مان ڪجهه راجسٿاني مصور، يعني اودے رام جيپوريا، گنڊا بخش، ۽ شيو رام، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن طرفان الهام لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ عام ادبي ذريعو ''پرابوڌچندروڊيا'' هو، ۽ اهي تصويرون حڪمران خاندان لاءِ طلسمي ڪردار ادا ڪنديون هيون<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن پاران ٺاهيل عام موضوع وشنوي هئا، جيئن [[اوتار]]، [[ڪرشن]] ۽ [[وشنو]].<ref name=":9" /> [[ٽينيسن ڪول|فلپ ٽينيسن ڪول]] کي پٽيالا جي مهاراجا پنهنجي ۽ پنهنجي گهراڻي جي فردن، جن ۾ تاريخي شخصيتون، جيئن الا سنگهه، شامل هئا، جون تصويرون ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو هو.<ref>{{Cite book |last=Cole |first=Philip Tennyson |title=Vanity Varnished: Reminiscences in Many Colours |publisher=Hutchinson |year=1931 |pages=233–238}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Painting of Ala Singh of Patiala in tondo, Pahari School, ca.1880.jpg|[[الا سنگهه]]، پٽيالا جو باني ۽ پهريون حڪمران File:Miniature painting of Raja Amar Singh of Patiala, ca.1830.jpg|پٽيالا جي راجا راجگان [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] جي ننڍڙي مصوري، لڳ ڀڳ 1830ع File:Sardar Jassa Singh Ramgarhia on left and Amar Singh of Patiala.jpg|کاٻي پاسي سردار [[جسا سنگهه رامڳڙهيا]] ۽ ساڄي پاسي پٽيالا جو امر سنگهه، ارڙهين صدي جي آخر ۾ File:MotiBaghPalace.jpg|[[موتي باغ محل]]، پٽيالا. File:PATIALA,QILLA MUBARAK.jpg|[[قلعه مبارڪ، پٽيالا|قلعه مبارڪ]] جو مکيه دروازو File:Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg|پٽيالا جو [[مهاراجا]] [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] File:Mahendra Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] File:Portrait of Sir Rajinder Singh Maharaja of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[راجيندر سنگهه آف پٽيالا|راجيندر سنگهه]] File:Bhupinder Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] File:A panel of seven portraits of rulers of Patiala State.jpg|پٽيالا رياست جي حڪمرانن جي ستن تصويرن وارو پينل File:Detail of an informal visit at Moti Bagh Palace from an album of photographs compiled by the wife of Dr. H.R. Hunter during his time as Dental Surgeon at Moti Bagh Palace during the reign of Maharajah Bhupinder Singh, circa 1922–23.jpg|موتي باغ محل ۾ غير رسمي ملاقات، ڊاڪٽر ايڇ. آر. هنٽر جي زال پاران تيار ڪيل تصويري البم مان، جڏهن هو مهاراجا ڀوپندر سنگهه جي دور حڪومت ۾ موتي باغ محل ۾ ڏندن جو سرجن هو، لڳ ڀڳ 1922–23ع. File:YadavindraSinghofPatiala1930s.png|[[يادويندر سنگهه]]، پٽيالا جو آخري مهاراجا </gallery> == پڻ ڏسو == * [[پٽيالا جو مهاراجا]] *[[پٽيالا رياست مونو ريل ٽرين ويز]] * [[ڀارت جو سياسي انضمام]] * [[فلڪيان سردار]] * [[ناڀا رياست]] * [[جند رياست]] * [[فريدڪوٽ رياست]] * [[ملوڌ]] * [[ڀڏور]] * [[ڪيٿل]] * [[ستلاج جي اورئين پاسي واريون رياستون]] * [[نانو سنگهه سيني]] * [[41 فيلڊ رجمينٽ (ڀارت)|85 (پٽيالا) فيلڊ بيٽري]] == نوٽس == {{Reflist|group=note}}{{notelist}} == حوالا == {{Reflist|30em}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == *{{citation |url=https://www.livehistoryindia.com/living-history/2019/02/15/hitlers-gift-to-the-maharaja-of-patiala |title=هٽلر جو پٽيالا جي مهاراجا لاءِ تحفو |first1=اڪشي |last1=چون |work=لائيو هسٽري انڊيا |date=15 February 2019 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=q0ZpAgAAQBAJ&q=Patiala+State&pg=PA232 |title=جڏهن چڙيون باز بڻجي ويون: سک جنگجو روايت جي اڏاوت، 1699-1799 |first1=پورنيما |last1=ڌون |date=2011 |isbn= 978-0199756551 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس (آمريڪا)}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RqrLk9tkloMC&q=Patiala+State&pg=PA253 |title=پاڻي جي تڪرارن جو انتظام ۽ تبديلي |first1=جيروم ڊيلي |last1=پرسڪولي |first2=ايرون ٽي.|last2=وولف |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |date= 2010 |isbn=978-0521632164}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V20_046.gif ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر 2، جلد 20، صفحو 40 -- ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر -- ڊجيٽل سائوٿ ايشيا لائبريري] {{Princely states of India}} {{Princely states of the Punjab and Simla Hills}} {{Authority control}} {{Coord|31|07|N|77|38|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} [[زمرو:پنجاب جون شهزادي رياستون]] [[زمرو:پٽيالا رياست| ]] [[زمرو:1763ع ۾ ڀارت ۾ قيام]] [[زمرو:1947ع ۾ ڀارت ۾ خاتمو]] [[زمرو:فلڪيان گهراڻو]] <references group="note"/> px1gq1wlwb7yq1emzjrjg8ebefum459 380647 380646 2026-05-25T12:50:14Z Intisar Ali 8681 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380647 wikitext text/x-wiki {{Short description|1763ع کان 1947ع تائين موجود ڀارتي شاهي رياست}} {{Infobox former country |native_name = {{nativename|pa|Ri'āsat Paṭi'ālā}} |conventional_long_name = پٽيالا رياست |common_name = پٽيالا |era = {{hlist|[[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|اوائلي جديد]]|[[پنجاب جي تاريخ#نوآبادياتي دور (1849ع – 1947ع)|نوآبادياتي]]}} |status = *[[خودمختيار رياست]] (1762ع–1809ع) * [[تابع اتحاد|تابع رياست]] [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي (1809ع–1858ع) *[[نوابي رياست]] (1858ع–1948ع) **[[برطانوي راڄ|برطانوي سلطنت]] هيٺ (1858ع–1947ع) **[[ڊومينين آف انڊيا]] هيٺ (1947ع–1948ع) |empire = [[برطانوي سلطنت]] |government_type = [[موروثي بادشاهت]] |event_start = [[#بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ|قائم ٿي]] |year_start = 1762 |event_end = [[#آزادي ۽ خاتمو|ختم ٿي]] |date_end = 15 جولاءِ |year_end = 1948 |event1 = [[امرتسر جو معاهدو (1809ع)|امرتسر جو معاهدو]] |date_event1 = 25 اپريل 1809ع |event2 = [[#آزادي ۽ خاتمو|ڀارت جي يونين ۾ الحاق]] |date_event2 = آگسٽ 1947ع |p1 = ڦلڪيان مثل |flag_p1 = |s1 = پٽيالا ۽ اوڀر پنجاب رياستن جي يونين |flag_s1 = |image_flag = Patiala flag.svg |flag_alt = |flag_type = [[جهنڊو]] |image_coat = Coat of Arms of Patiala.png |coat_alt = |symbol_type = [[نشانِ حڪومت]] |image_map = {{Switcher|[[File:Detail of Patiala State, from a map of Punjab, Delhi, and the Punjab States of British India, published in the 'Imperial Gazetteer of India' (Vol. XXVI, Atlas; 1931 revised edition; plate no. 34) (cropped).jpg|upright=1.15|frameless]]|نوآبادياتي دور ۾ پٽيالا جو نقشو|[[File:Patiala State in Imperial Gazetteer of India.jpg|upright=1.15|frameless]]|پنجاب جو نقشو، جنهن ۾ پٽيالا ۽ ٻيون نوابي رياستون شامل آهن|default=1}} |capital = [[پٽيالا]] |national_motto = ''[[ديگ تيغ فتح|ديگ تيغ فتح]]''<br />"خيرات ۽ هٿيارن جي فتح" |common_languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] (اڪثريتي، خانداني) |official_languages = {{hlist|[[فارسي ٻولي|فارسي]]|[[اردو]]{{efn|فارسي رياست جي شروعاتي سرڪاري ٻولي هئي، پر بعد ۾ نوآبادياتي دور ۾ ان جي جاءِ اردو ورتي، جڏهن ته پنجابي ڳالهائي ويندڙ ٻولي رهي.}}}} |religion_year = 1941 |religion = {{ubl|46.28% [[سک مت]]|30.86% [[هندو ڌرم]]|22.55% [[اسلام]]|0.16% [[جين ڌرم]]|0.08% [[عيسائيت]]|0.08% [[#آبادي|ٻيا]]}} |demonym = پٽيالوي |currency = [[سک سڪو|مقامي سڪا]] (نوآبادياتي دور کان اڳ)<br />[[برطانوي هندستان جا سڪا|برطانوي هندستاني رپيو]] (نوآبادياتي) |leader1 = [[الا سنگهه]] (پهريون) |leader2 = [[يادوِندر سنگهه]] (آخري) |year_leader1 = 1763ع–1765ع |year_leader2 = 1938ع–1948ع |title_leader = [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] |stat_year1 = ڪل |stat_area1 = 15389 |stat_year2 = 1941 |stat_pop2 = 1936259 |stat_year3 = 1931 |stat_pop3 = 1625520 |stat_year4 = 1921 |stat_pop4 = 1499739 |stat_year5 = 1911 |stat_pop5 = 1407659 |today = [[پنجاب، ڀارت]] }} '''پٽيالا'''، سرڪاري طور '''پٽيالا رياست'''، هڪ [[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|پنجابي بادشاهت]] هئي، جيڪا 1762ع کان 1809ع تائين هڪ [[خودمختيار رياست|آزاد رياست]] طور موجود رهي، ۽ 1809ع کان 1947ع تائين [[برطانوي راڄ]] اندر هڪ [[نوابي رياست]] رهي. اها [[ڦلڪيان رياستون|ڦلڪيان رياستن]] مان هڪ هئي، جن [[1947ع ۾ هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ|ڀارت جي آزادي]] ۽ [[هندستان جي ورهاڱي|ورهاڱي]] وقت [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت جي يونين]] سان [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] ڪيو. [[الا سنگهه]] طرفان 1762ع ۾ قائم ڪيل پٽيالا، [[پنجاب]] ۾ [[بهاولپور (نوابي رياست)|بهاولپور]] کان پوءِ ٻي وڏي نوابي رياست هئي.<ref name=":0" /><ref name=":14">{{Cite book |last=Truhart |first=Peter |title=Regents of Nations: Asia, Australia-Oceania, Part 2 |publisher=Walter de Gruyter |year=2017 |isbn=9783111616254 |edition=Reprint |pages=1398–1399}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bond |first1=J. W. |url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC |title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey |last2=Wright |first2=Arnold |publisher=Asian Educational Services |year=2006 |isbn=978-81-206-1965-4 |location=New Delhi |pages=232–242 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210317/https://www.google.co.in/books/edition/Indian_States/47sfj8DUwNgC?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref> رياست جو حڪمران، [[پٽيالا جو مهاراجا]]، 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جو حقدار هو ۽ [[برطانوي راڄ]] دوران پنجاب جي ٻين سڀني شهزادن کان مٿانهين حيثيت رکندو هو.<ref name=":0" /> رياست تي [[سڌو]] قبيلي جي [[جٽ سک|جٽ سکن]] جي حڪومت هئي.<ref name=":14" /> بادشاهت جون شاهي فوجون [[پهرين عالمي جنگ]] ۽ [[ٻي عالمي جنگ]] ۾ پڻ [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستاني سلطنت]] جي طرفان وڙهيون. == نالي جو اشتقاق == رياست پنهنجو نالو پنهنجي اهم شهر ۽ راڄڌاني، [[پٽيالا]]، تان ورتو؛ اهو [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] لفظ ''patti'' ("زمين جو ٽڪرو") ۽ ''ala'' (الا سنگهه ڏانهن اشارو) مان ٺهيو، جنهن جو گڏيل مطلب [[الا سنگهه]]، شهر ۽ رياست جي باني، سان لاڳاپيل زمين جو ٽڪرو آهي.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44145757|jstor=44145757 |title=The Development of Education in Patiala District (1948-2001): A Gendered Analysis |last1=Kaur |first1=Roopam Jasmeet |last2=Idris |first2=Mohammad |journal=Proceedings of the Indian History Congress |year=2011 |volume=72 |pages=1460–1470 }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Khushwant |title=The 'People's Captain' |url=https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |access-date=16 August 2024 |website=The Global Sikh Trail |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817033541/https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |url-status=live }}</ref> ==تاريخ== === خانداني پسمنظر === پٽيالا جي حڪمران خاندان ٻارهين صديءَ ۾ [[جيسلمير جي بادشاهت|جيسلمير]] جي [[ڀٽي|ڀٽي راجپوتن]] مان پنهنجي پري جي نسل جو دعويٰ ڪيو، خاص طور جادون ڀٽي سردار [[جيسل سنگهه|جيسل]] مان، جيڪو جيسلمير جو باني ۽ پهريون حڪمران هو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}}<ref>{{Cite book |last=Jhala |first=Angma Dey |title=Royal Patronage, Power and Aesthetics in Princely India |date=Oct 6, 2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317316565 |quote=Nabha and its neighbours Patiala and Jind similarly claimed Rajput descent remotely from Jaisal, the Bhatti Rajput founder of Jaisalmer state.}}</ref> ان بنياد تي، [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان حڪمرانن]] ويهين صديءَ تائين راجپوت حيثيت جو دعويٰ ڪيو.<ref name=":7">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |pages=38}}</ref> ڪنهن مرحلي تي، سندن ابن ڏاڏن راجسٿان جي جيسلمير مان پنجاب جي ڦل ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.<ref name=":2" /> حڪمران گهراڻي جيسلمير جي رائو هيم هيل مان نسل جو دعويٰ ڪيو، جيڪو جيسل جو ٽيون پٽ هو ۽ 1185ع ۾ [[بٺنڊا|بٺنڊا]] ۾ اچي آباد ٿيو.{{Efn|رائو هيم هيل جو نالو متبادل طور 'هيمهيل' به لکيو ويندو آهي؛ کيس گياني گيان سنگهه موجب هن راج يا ڀيم مل پڻ چيو ويندو آهي.|group=note}}<ref>{{Cite book |title=The Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University |year=1986 |volume=20 |pages=389}}</ref> ٻيا ذريعا هيم هيل کي جيسل جو پوٽو بيان ڪن ٿا.<ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Vir |title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India |publisher=Low Price Publications |year=2007 |isbn=9788188629688 |pages=130, 136}}</ref> هيم هيل حصار تائين پنهنجي واڌ ڪئي، جتي کيس [[پرٿوي راج چوهان]] واپس بٺنڊا ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.<ref name=":5" /> هيم هيل مڪتسر جي ڏکڻ ۾ واقع علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ ان پٽي مان اڳوڻن پنوار حڪمرانن کي ڪڍي ڇڏيو.<ref name=":6">{{Cite book |title=The City of Faridkot: Past and Present |publisher=Punjabi University |others=Fauja Singh, R. C. Rabra |year=1976 |pages=3–5}}</ref> هيم هيل 1214ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جاءِ سندس پٽ جئيدرٿ (جندار) ورتي.<ref name=":6" /> 1526ع ۽ 1560ع جي وچ ۾، پوءِ وارن پٽيالا حڪمرانن جو اباڻو خاندان ''[[چوڌري]]'' بريام جي سربراهي هيٺ هو، جيڪو ڦلڪيان جٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":7" /> بريام کي [[مغل سلطنت جي شهنشاهن جي فهرست|مغل شهنشاهه]] [[بابر]] طرفان 1526ع ۾ ''چوڌريت'' جي عطا ڏني وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن [[پاني پت جي پهرين جنگ]] ۾ مغل حملي آور جي حمايت ڪئي هئي.<ref name=":7"/> هن عطا بريام کي [[دهلي]] جي ڏکڻ-اولهه ۾ واقع [[خراب زمينون|خراب زمينن]] مان محصول گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني.<ref name=":7" /> 1560ع ۾ خاندان جي نگهباني مهراج جي هٿ ۾ آئي، جنهن کان پوءِ پڪو آيو.<ref name=":14" /> پڪو کان پوءِ موهن آيو، جنهن 1618ع تائين خاندان جي اڳواڻي ڪئي.<ref name=":14" /> موهن ۽ سندس پٽ روپ چند لڳ ڀڳ 1618ع ۾ ڀٽين سان هڪ جهڙپ دوران مارجي ويا.<ref name=":4" />{{Rp|page=89}} 1618ع کان پوءِ خاندان جي اڳواڻي ڪالا ڪئي، جيڪو موهن جو ٻيو پٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} ڪالا کان پوءِ ڦل آيو، جيڪو روپ چند جو پٽ هو.{{Efn|ڦل روپ چند جي ٻن پٽن مان هڪ هو؛ ٻيو پٽ سندلي هو.|group=note}}<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} روايت موجب، ڦل جي ملاقات [[گرو هرگوبند]] سان ٿي، جنهن پيشنگوئي ڪئي ته ڦل جو اولاد پکڙبو ۽ ڪامياب ٿيندو.<ref name=":7" /> اها ڳالهه سک گرو طرفان ڦل جي نالي تي لفظي راند ذريعي ڪئي وئي، جنهن جو مطلب "گُل" آهي، ۽ اهو ته ڦل جو اولاد "ڪيترائي گل ڏيندو" ۽ "ڪيترن جي بک مٽائيندو".<ref name=":7" /> ڦل کي ست پٽ ۽ ٻه زالون هيون، جن مان ٻه نمايان پٽ راما ۽ تلوڪا هئا، ۽ ٻئي هڪ ئي ماءُ مان ڄاوا هئا.<ref name=":3">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |title=Patiala and East Panjab States Union: Historical Background |publisher=Archives Department, Government of the Patiala and E.P.S. Union |year=1951 |pages=44–45}}</ref><ref name=":7" /> تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند جا گهراڻا ٺاهيندو، جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا جو حڪمران گهراڻو بڻيو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref> ڦل 1652ع تائين خاندان جو سربراهه رهيو، جنهن کان پوءِ راما چند سندس جانشين ٿيو.<ref name=":14" /> راما جو پٽ الا سنگهه هو.<ref name=":82" /> [[File:Guru Gobind Singh, fresco from Qila Mubarak.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه، قلعه مبارڪ، پٽيالا مان خراب ٿيل فريسڪو، لڳ ڀڳ 19هين صدي]] 1696ع ۾، مڃيو وڃي ٿو ته گرو گوبند سنگهه خاندان کي برڪت ڏني، جڏهن هن 2 آگسٽ 1696ع (2 [[ڀادون]] 1753 [[وڪرم سموت|بڪ.]]<ref name=":3" />) تي هڪ ''[[حڪمنامو]]'' جاري ڪيو، جيڪو خاندان جي راما چند ۽ تلوڪا چند ڏانهن لکيل هو ۽ کين گرو جي درٻار ۾ اچڻ ۽ پاڻ سان ماڻهو ۽ گهوڙا آڻڻ جي ترغيب ڏني وئي هئي.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> سک گرو راما ۽ تلوڪا کي هڪ جنگي جهنڊو ۽ يارهن هٿيار پڻ عطا ڪيا، جنهن کي خاندان لاءِ خاص موافقت عطا ڪرڻ طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref name=":2" /> 1702ع ۾، راما ۽ تلوڪا [[تخت سري دمدما صاحب|دمدما صاحب]] ۾ ''[[امرت سنسڪار|پهُل]]'' واري رسم مان گذريا، سندن خالصا بپتسما [[گرو گوبند سنگهه]] پاڻ ڪرائي.<ref name=":2" /> ان کان پوءِ خاندان پنهنجي نالن سان ''[[سنگهه]]'' لقب لڳائڻ شروع ڪيو.<ref name=":2" /> بهرحال، [[باربرا راموسيڪ]] موجب، الا سنگهه پهريون فرد هو جنهن سنگهه لقب اختيار ڪيو.<ref name=":7" /> راما جي ڇهن پٽن مان ٻن پڻ پنهنجي نالي سان سنگهه شامل ڪيو، جن مان هڪ الا سنگهه هو.<ref name=":2" /> 1714ع ۾ راما چند کان پوءِ الا سنگهه خاندان جو سربراهه ٿيو.<ref name=":14" /><ref name=":2" /> جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا رياست جو حڪمران گهراڻو بڻيو، تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند رياستن جا حڪمران گهراڻا بڻيا.<ref>{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |publisher=Singh Bros. |year=2004 |isbn=9788172053062 |pages=304}}</ref><ref name=":7" /> [[الا سنگهه]]، پٽيالا رياست جو باني، [[جٽن]] جي [[سڌو]] قبيلي مان هو. هو ڦلڪيان خاندان ۾ ڄائو، جيڪو چوڌري ڦل سڌو-برار طرفان قائم ڪيل هڪ وفاق هو. الا پنهنجي پيءُ راما جو ٽيون پٽ هو.<ref name=":7" /> الا سنگهه جي قيادت ۽ فوجي صلاحيت کيس پنجاب علائقي ۾ پٽيالا کي هڪ اهم نوابي رياست طور قائم ڪرڻ جي قابل بڻايو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dpsIAAAAQAAJ&dq=ala+singh+jat&pg=PA44 |title=Gazetteer of the Karnal District: 1883 |date=1883 |publisher=Arya Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wendel |first=François Xavier |url=https://books.google.com/books?id=DB5uAAAAMAAJ&q=ala%20singh%20jat |title=Wendel's Memoirs on the Origin, Growth and Present State of Jat Power in Hindustan (1768) |date=1991 |publisher=Institut français de Pondichery |language=en}} “''Jats in Hindustan under three different chiefs : first, the Jats around Delhi, in the same government as Patiala, Malar, etc., areas in the domain of Ala Singh Jat.”''</ref> === بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ === رياست انهن ڪيترن سردارين مان هڪ طور پيدا ٿي، جيڪي سکن هن علائقي ۾ مغل ۽ افغان اختيار جي زوال کان پوءِ اڳوڻي [[دهلي صوبو|مغل صوبي دهلي]] ۾ قائم ڪيون هيون.<ref name=":05">{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |date=Oct 8, 1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521637640 |pages=88–96 |chapter=Rise to Political Power}}</ref> [[گياني گيان سنگهه]] جي ''[[تاريخ گرو خالصا]]'' موجب، الا سنگهه کي 1725ع عيسوي (1781 بڪ.) ۾ دهلي درٻار ۾ [[مغل سلطنت]] جي شهنشاهه [[محمد شاهه]] طرفان بغاوت ڪندڙن سان وڙهڻ ۾ سندس ڪوششن جي اعتراف طور ''راجا'' جو لقب ڏنو ويو.<ref name=":4">{{Cite book |title=Splendours of Patiala Art |publisher=Harman Publishing House |others=R. P. Srivastava, Sanjeev Prasad Srivastava |year=2005 |isbn=9788186622742 |pages=}}</ref>{{Rp|page=73}} الا سنگهه کي اهو لقب سرهند جي وسيار خان طرفان ڏنو ويو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} ان کان پوءِ الا سنگهه پنهنجي طاقت کي وڌايو ۽ مضبوط ڪيو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} پٽيالا جي قائم ڪندڙ الا سنگهه لڳ ڀڳ 1730ع کان علائقا فتح ڪرڻ شروع ڪيا هئا.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=Oct 15, 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399372 |pages=xix–xxii |chapter=Significant Events}}</ref> [[File:Equestrian painting of Maharaja Ala Singh of Patiala, gouache heightened with gold on paper.jpg|thumb|پٽيالا جي مهاراجا الا سنگهه جي گهوڙي سوار تصوير، ڪاغذ تي سون سان نمايان ڪيل گواش]] پٽيالا جو علائقو ''[[سردار]]'' الا سنگهه طرفان 1752ع ۾ قائم ڪيو ويو.<ref name=":14" /> 1761ع ۾ افغانن برنالہ ۾ الا سنگهه جي فوجن کي شڪست ڏني.<ref name=":2" /> احمد شاهه ابدالي پٽيالا سردار جي برنالہ علائقي کي نشانو بڻايو، ڇاڪاڻ⁠تہ الا سنگهه مرهٽن کي رسد فراهم ڪري سندن مدد ڪئي هئي.<ref name=":722">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–77}}</ref> الا سنگهه جي زال، مائي فتو، صورتحال کي سفارتي طريقي سان سنڀاليو ۽ ابدالي جي ''وزير'' شاهه ولي خان سان ڳالهين ذريعي الا سنگهه ۽ احمد شاهه ابدالي جي ملاقات جو انتظام ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي.<ref name=":722" /> الا سنگهه کي افغانن گرفتار ڪري احمد شاهه ابدالي وٽ آندو.<ref name=":2" /> اها ابدالي ۽ الا سنگهه جي پهرين ملاقات هئي.<ref name=":722" /> افغانن الا سنگهه جي آزادي لاءِ چار لک رپين جو فديو طلب ڪيو.<ref name=":2" /><ref name=":722" /> ابدالي الا سنگهه کي پنهنجي مقصد ڏانهن مائل ڪرڻ چاهيو ۽ الا سنگهه افغانن جو تابع بڻجي ويو.<ref name=":14" /><ref name=":722" /> احمد شاهه ابدالي طرفان [[زين خان سرهندي]] ڏانهن 29 مارچ 1761ع تي جاري ڪيل هڪ ''[[فرمان]]'' ۾ ڄاڻايل آهي ته الا سنگهه وٽ 726 ڳوٺ هئا، خاص طور سنام (224)، سمانا (266)، سرهند (52)، سنور (89)، ڇٽ (8)، مسيگان (17)، ڪوهرام (6)، بنور (37)، ۽ منصورپور (23) جي پرڳڻن ۾، ۽ چار ڳوٺ ٻين هنڌن تي هئا.<ref name=":722" /> سندس قبضي ۾ ڳوٺن جي تصديق کان علاوه، الا سنگهه ابدالي کان خلعت پڻ حاصل ڪئي.<ref name=":722" /> فرمان زين خان کي حڪم ڏنو ته الا سنگهه کي هڪ آزاد سردار ۽ افغانن جو اتحادي تسليم ڪري.<ref name=":722" /> الا سنگهه کان خراج وٺڻ لاءِ مير تقي مقرر ڪيو ويو.<ref name=":722" /> پٽيالا رياست الا سنگهه طرفان مارچ 1762ع ۾ ٿوري دير بعد هڪ سرداري طور قائم ڪئي وئي، جڏهن احمد شاهه ابدالي الا سنگهه کي ''[[راجا]]'' جو لقب عطا ڪيو، کيس خلعت، ''نگارا'' (جنگي طبل)، سڪو جاري ڪرڻ جو حق، ۽ ڀاڪر عطا ڪيو.<ref name=":2" /> تنهن هوندي به الا سنگهه کان افغان حڪمران کي ساليانو خراج ڏيڻ جي اميد ڪئي وئي.<ref name=":7" /> راموسيڪ هن عطا کي ڪجهه سال پوءِ 1765ع ۾ رکي ٿو.<ref name=":7" /> 1763ع ۾، [[سرهند جي جنگ (1764ع)|سرهند جي جنگ]] کان پوءِ، [[سک وفاق|سک ڪنفيڊريشن]] سرهند جو علائقو ورهايو ۽ اهو علائقو الا سنگهه کي ڏنو.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l-Q2AQAAMAAJ |title=Punjab District and State Gazetteers: Part A]. |date=1900 |publisher=Punjab Government Press |series=Part 1 |pages=46–52 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210206/https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_District_and_State_Gazetteers/l-Q2AQAAMAAJ?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref><ref name=":14" /> سرهند جا علائقا، الا سنگهه جي ٻين فتح ڪيل علائقن سان گڏ، پٽيالا رياست جا شروعاتي علائقا بڻيا.<ref name=":11">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |url=http://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia |title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia |publisher=Punjabi University |year=1990 |location=Patiala |pages=97–98}}</ref> 1763ع ۾ ئي، الا سنگهه هڪ دڙي جي چوڌاري مٽيءَ جو قلعو تعمير ڪرايو، جيڪو قلعه مبارڪ جي نالي سان سڃاتو ويو (معنيٰ "برڪت وارو قلعو").<ref name=":2" /> الا سنگهه وڏي پٽ جي حق تي ٻڌل جانشيني جا اصول قائم ڪيا.<ref name=":2" /> اندو بنگا الا سنگهه کي پنهنجي ٻاهرين لاڳاپن ۾ سياسي طور مصلحت پسند بيان ڪري ٿو، جتي مقامي سک اڳواڻن اهڙي علائقي ۾ پيچيده لاڳاپن جي سلسلي مان فائدو ورتو، جتي مختلف ڌريون بالادستي لاءِ مقابلو ڪري رهيون هيون.<ref name=":82" /><ref>{{Cite book |last=Banga |first=Indu |title=Punjab Past and Present: Essays in Honor of Dr. Ganda Singh |year=1976 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |location=Patiala |pages=155 |chapter=Ala Singh: The Founder of Patiala State |editor-last2=Barrier |editor-first2=Normal Gerald}}</ref> الا سنگهه افغان حڪمران سان صلح ڪرڻ کان پوءِ، سندس تابع بڻجڻ ۽ خلعت حاصل ڪرڻ تي، دَل خالصا جي پنهنجن ساٿي سک سردارن طرفان غدار طور تنقيد جو نشانو بڻيو.<ref name=":722" /> الا سنگهه پنهنجو دفاع ڪندي چيو ته هن وٽ فقط ٻه رستا هئا: ابدالي سان وڙهي هار کائڻ، جنهن جو مطلب ستلج جي هن پاسي واري علائقي تي سک ڪنٽرول جو خاتمو هو؛ يا سندس تابع بڻجي علائقي ۾ سک طاقت کي محفوظ رکڻ.<ref name=":722" /> جسا سنگهه اهلوواليا الا سنگهه کي ٻين سک اڳواڻن آڏو پنهنجو موقف پيش ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، ۽ ٻين سک سردارن الا سنگهه کي ٻيهر قبول ڪيو.<ref name=":722" /> ابدالي جي روانگي کان پوءِ، ستلج جي هن پاسي وارو علائقو ٻيهر تڪرار ۾ ڦاسي ويو، جتي سک حملن ذريعي سرهند علائقي مان خراج وصول ڪري رهيا هئا ۽ ان جو گورنر، زين خان سرهندي، صورتحال تي ضابطو آڻڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":722" /> زين خان جو ''ديوان''، لکشمي نارائن، محصول گڏ ڪرڻ دوران رستي ۾ سکن جي حملي جو شڪار ٿيو، جن رقم کسي ورتي.<ref name=":722" /> سرهند کان علاوه، [[لاهور صوبو|لاهور صوبي]] ۾ به افغانن لاءِ صورتحال خراب هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ گورنر خواجه عبيد کي چڙت سنگهه جي اڳواڻي هيٺ سکن قتل ڪري ڇڏيو هو.<ref name=":722" /> تنهن ڪري، ابدالي فيصلو ڪيو ته سکن کي سندن ڪاررواين جي سزا ڏني وڃي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ وڏي قتلِ عام تائين ڳالهه پهتي، جنهن کي ''[[وڏو گهلوگهارو]]'' چيو وڃي ٿو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 12,000–15,000 سک مرد افغان فوجن هٿان قتل ڪيا ويا.<ref name=":722" /> ڪيترن موجب، الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي مذهبي ڀائرن جي مدد ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":32">{{Cite book |last1=Singh |first1=Teja |title=A Short History of the Sikhs |last2=Singh |first2=Ganda |publisher=Publication Bureau of Punjabi University, Patiala |year=2006 |isbn=8173800073 |volume=1 (1469–1765) |pages=162–164 |chapter=Sixth invasion of Durrani and second Holocaust}}</ref> هو انهن واقعن دوران غيرجانبدار رهيو ۽ درانيَن خلاف دشمني شروع نه ڪئي.<ref name=":32" /> بهرحال، اها غيرجانبداري الا سنگهه کي بچائي نه سگهي؛ زين خان ۽ بکن خان ابدالي کي ٻڌايو هو ته الا سنگهه "[[ماجها|ماجهي]] سکن جو ڳجهو اتحادي" آهي، جنهن کان پوءِ ابدالي برنالا کي ساڙي ڇڏيو ۽ [[ڀواني ڳڙهه]] ڏانهن وڌيو، جتي الا سنگهه پناهه ورتي هئي.<ref name=":32" /> الا سنگهه [[نجيب الدوله|نجيب الدوله]] کان مدد طلب ڪئي ۽ ابدالي کي راضي ڪرڻ لاءِ کيس ذلت آميز رقم، يعني "پنج لک رپيا خراج طور ۽ هڪ لک پنجويهه هزار رپيا وڌيڪ ان اجازت لاءِ ته هو پنهنجي [[ڪيش (سک مت)|ڊگهن وارن]] سميت سندس آڏو پيش ٿي سگهي"، ادا ڪرڻي پئي.<ref name=":32" /> ان کان پوءِ الا سنگهه ٿوري وقت لاءِ حراست ۾ رکيو ويو، پر ان واعدي تي آزاد ڪيو ويو ته سندس رياست درانيَن کي ساليانو خراج ادا ڪندي.<ref name=":32" /> ڪرپال سنگهه دليل ڏئي ٿو ته الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي هم مذهبن جي مدد ڪئي هئي.<ref name=":7222">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–78}}</ref> هو چوي ٿو ته الا سنگهه جو ''[[وڪيل]]''، جنهن جو نالو سيکو سنگهه همبالڪا هو، ڪُپ ۾ قتلِ عام دوران گهيريل سکن سان گڏ هو.<ref name=":7222" /> سندس دعويٰ آهي ته سيکو سنگهه ۽ سانگو سنگهه کي حڪم ڏنو ويو هو ته سک عورتن ۽ ٻارن کي حفاظت لاءِ برنالا ۽ ٺڪريوالا وٺي وڃن، جيڪي الا سنگهه جي علائقي اندر هئا.<ref name=":7222" /> ان جو ثبوت ''خزانهءِ امرا'' ۾ ملي ٿو، جنهن ۾ لکيل آهي ته جڏهن ابدالي لاهور پهتو ته 200,000 ڀڄندڙ سکن جي سرهند ۽ "الا سنگهه جٽ" جي علائقي ويجهو حفاظت ڳولڻ بابت رپورٽ ڪئي وئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي برنالا پهتو، تڏهن الا سنگهه اڳ ئي فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي چڪو هو.<ref name=":7222" /> ان سان الا سنگهه جا ابدالي سان لاڳاپا خراب ٿيا، جنهن کي اڳ ئي ديوان لکشمي نارائن طرفان الا سنگهه بابت منفي ڳالهيون ٻڌايون پئي ويون.<ref name=":7222" /> تنهن ڪري الا سنگهه کي گرفتار ڪيو ويو ۽ سندس وار تقريباً ڪٽيا وڃڻ وارا هئا، پر هن ان جي بدران رقم ادا ڪرڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي مطالبو ڪيو ته الا سنگهه جا وار ڪٽيا وڃن، تڏهن الا سنگهه جواب ڏنو ته هو پنهنجا وار قربان ڪرڻ بدران مرڻ لاءِ تيار آهي.<ref name=":7222" /> الا سنگهه ان جي بدران هڪ لک رپيا ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي، ۽ ابدالي 125,000 رپين جي ادائيگي قبول ڪئي.<ref name=":7222" /> قتلِ عام کان پوءِ، الا سنگهه زين خان کي سزا ڏيڻ لاءِ سک فوجن جي اتحاد ۾ شامل ٿيو، ته جيئن ثابت ڪري سگهي ته هو اڃا به دَل خالصا سان گڏ آهي.<ref name=":7222" /> ان سان [[سرهند جي جنگ (1764ع)|13 جنوري 1764ع واري سرهند جي جنگ]] ٿي، جنهن ۾ سک فوجن زين خان جي فوجن کي شڪست ڏني ۽ هن زميني پٽي تي ايندڙ وقت لاءِ سک بالادستي جو رستو هموار ڪيو.<ref name=":7222" /> پٽيالا رياست الا سنگهه جي جانشين، ''راجا راجگان'' امر سنگهه، جي حڪمراني دوران وڌندي رهي.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[File:Amar Singh of Patiala, detail from a painting of Jassa Singh Ramgarhia and Amar Singh of Patiala together (cropped).jpg|thumb|پٽيالا جو امر سنگهه]] الا سنگهه جي جانشين، امر سنگهه (پ. 1748ع، حڪ. 1765ع–1782ع)، 1767ع ۾ ''راجا-ءِ-راجگان بهادر'' جو لقب اختيار ڪيو.<ref name=":14" /> امر سنگهه بپتسما ورتل سک بڻيو ۽ چالاڪ اتحادين ۽ حڪمت عملي واري فتوحات ذريعي رياست کي وڌايو.<ref name=":82" /> امر سنگهه جي وفات کان پوءِ، پٽيالا ۾ جانشيني جا ڪيترائي تڪرار ٿيا، جن مان اتر طرف وڌندڙ مرهٽن ۽ ٻين علائقائي رقيب سک سردارن پنهنجي مفادن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ فائدو ورتو.<ref name=":82" /> بهرحال، 1790ع واري ڏهاڪي دوران، پٽيالا جي حڪمران گهراڻي جون عورتون، خاص طور [[بيبي راجندر ڪور|راڻي راجندر ڪور]] (وفات 1791ع، امر سنگهه جي سؤٽ) ۽ [[بيبي صاحب ڪور|راڻي صاحب ڪور]] (وفات 1799ع، صاحب سنگهه جي ڀيڻ)، پنهنجي قيادت ذريعي هن سياسي وجود کي مرهٽن کان بچايو.<ref name=":82" /> مهاراجا صاحب سنگهه، جيڪو مهاراجا جو لقب رکڻ وارو پهريون حڪمران هو، بادشاهت کي وڌيڪ وڌايو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> پٽيالا رياست، جنهن شروع ۾ پنهنجي اتر واري سک سلطنت جي بالادستي کي تسليم ڪيو هو، 1809ع ۾ معاهدي ذريعي برطانوي محافظت بڻجي وئي، ته جيئن رنجيت سنگهه طرفان الحاق کان پاڻ کي بچائي سگهي.<ref name=":14" /><ref name=":82" />[[File:Map created by the British East India Company of the Malwa region of Punjab showing the various polities, borders, and settlements of the area, ca.1829–1835.jpg|thumb|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني طرفان پنجاب جي مالوا علائقي جو ٺاهيل نقشو، جنهن ۾ علائقي جون مختلف سياسي رياستون، سرحدون ۽ آباديون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1829ع–1835ع. پٽيالا رياست قد ۾ ٻين ستلج جي هن پاسي وارين رياستن کان گهڻي وڏي هئي.]] پٽيالا رياست جي علائقي جي ايندڙ وڏي واڌ 1814ع دوران ۽ ان کان پوءِ، [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] هيٺ ٿي.<ref name=":1">{{Cite book |last=Massy |first=Charles Francis |url=https://books.google.com/books?id=QPcYAQAAIAAJ |title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab |publisher=Pioneer Press |year=1890 |location=Allahabad |pages=12–15 |language=en}}</ref><ref name=":14" /> [[اينگلو-نيپالي جنگ]] دوران ڪرم سنگهه جي مدد جي عوض، جيڪا 1814ع ۽ 1816ع جي وچ ۾ ٿي، [[برطانوي سلطنت]] کيس پهاڙي رياستن ۾ علائقو ڏنو، جنهن سان پٽيالا رياست جو علائقو اڄوڪي [[هماچل پرديش]] جي علائقن تائين وڌيو، جن ۾ [[شمله]] ۽ [[چيل، هماچل پرديش|چيل]] شامل هئا.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=Q82MDgAAQBAJ |title=Captain Amarinder Singh: The People's Maharaja: An Authorized Biography |date=2017-02-15 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-85827-44-0 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Captain_Amarinder_Singh_The_People_s_Mah/Q82MDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |archive-date=20 June 2024 |url-status=live}}</ref> [[پهرين اينگلو-سک جنگ]] کان پوءِ، جيڪا 1845ع ۽ 1846ع جي وچ ۾ ٿي، رياست ٻيهر وڌي، جڏهن جنگ دوران پنهنجي مدد جي عوض برطانوي سلطنت [[نابها رياست]] کان زمين ضبط ڪري پٽيالا رياست کي انعام طور ڏني.<ref name=":1" /><ref name=":82" /> 1857ع کان پوءِ ۽ [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] جي حڪمراني دوران، پٽيالا رياست جو علائقو آخري ڀيرو وڌايو ويو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه جي خدمتن ۽ برطانوي سلطنت جي حمايت جي نتيجي ۾ پٽيالا رياست کي جديد [[هريانا]] ۾ [[جھجر]] جي [[نارنول|نرنال]] ڊويزن ۾ [[خودمختياري|خودمختيار]] حق مليا، ۽ هن خمانو جو [[تحصيل|تعلقا]] خريد ڪيو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه کي [[ڀدور]] تي انتظامي اختيار ۽ ان علائقي جي سالياني آمدني پڻ ڏني وئي.<ref name=":1" /> ===انتظام=== اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، '''مير امداد علي''' پٽيالا رياست ۾ [[مهاراجا نريندر سنگهه]] (1845ع – 1862ع) ۽ [[مهاراجا مهيندر سنگهه]] (1862ع – 1876ع) هيٺ هڪ سينئر رياستي عملدار (*ديوان*) طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>Punjab State administrative correspondence, 1860 CE (1276 A.H.), referencing Diwan Mir Imdad Ali – Punjab State Archives, Patiala.</ref> هو '''مير ذوالفقار علي''' جو پٽ هو، جيڪو [[مهاراجا صاحب سنگهه]] هيٺ پٽيالا جي خدمت ۾ داخل ٿيو هو، ۽ '''مير تفضل حسين'''، چيف جسٽس پٽيالا، جو پيءُ هو، جنهن جي نالي تي بعد ۾ [[تفضل پورا]] وارو علائقو رکيو ويو.<ref>Azamgarh Gazetteer (1911); Patiala Municipal Records, “Localities of the Old City.”</ref> === برطانوي بالادستي === 1809ع ۾، پٽيالا رياست برطانوي سلطنت سان اتحاد ۾ داخل ٿي، جنهن تحت رياست کي ڪجهه پابندين سان اندروني خودمختياري ڏني وئي، ۽ پٽيالا رياست جي حڪمرانن برطانوي سلطنت کي پنهنجو [[بالادستي|بالادست]] تسليم ڪيو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[امبالا]] ۾ 18 ۽ 20 جنوري 1860ع جي وچ ۾ منعقد امبالا درٻار ۾، پٽيالا، نابها ۽ جند رياستن کي [[نظريه الحاق|نظريه الحاق]] کان آجو رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Prashanto K. |title=The Making of India Policy, 1853-65: A Study on the Relations of the Court of Directors, the India Board, the India Office, and the Government of India |publisher=University of Burdwan |year=1975 |isbn=9780883868188 |pages=152–153 |quote=Eventually, at the Ambala Durbar (18-20 January 1860), Canning himself promised the three chiefs Sanads, guaranteeing their possessions to themselves and their heirs and the right to adopt from the Phoolkan family whenever ...}}</ref> [[برطانوي راڄ]] دوران، پٽيالا رياست جا حڪمران 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جا حقدار هئا ۽ [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي]] جي هر ٻي [[نوابي رياست]] کان مٿانهين حيثيت رکندا هئا.<ref name=":0" /> 1891ع ۾، پٽيالا رياست جي وزيرِ ماليات ديوان گرمک سنگهه ''گرو نانڪ پرڪاش'' لکيو، جنهن ۾ پٽيالا جي حڪمران خاندان، نوابي روين جي دستورنامي، ۽ [[سک صحيفا|سک صحيفي]] تي تبصرو شامل هو.<ref>{{Cite web |last=Kapuria |first=Radha |date=19 May 2023 |title=Ephemeral Embodiments: The Materiality of Music and Dance in Colonial Punjab |url=http://www.thirdtext.org/livingarchives-kapuria |access-date=3 August 2025 |website=Third Text}}</ref> === آزادي ۽ خاتمو === [[File:1946 Political Subdivisions of India by National Geographic.jpg|thumb|260px|1946ع جو هندستان جو نقشو، جنهن ۾ مختلف رياستون ڏيکاريل آهن؛ پٽيالا اوڀر پنجاب جي وچ ۾ واقع آهي]] 1947ع ۾، پٽيالا جي آخري مهاراجا [[يادوِندر سنگهه]] پٽيالا رياست جي [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] تي [[ڀارتي آزادي جي تحريڪ|آزاد]] [[ڊومينين آف انڊيا]] سان اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=NjtuAAAAMAAJ |title=Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=2000 |series=Part 2 |volume=31 |location=Patiala |pages=94–97 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Panjab_Past_and_Present/NjtuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv |archive-date=20 June 2024 |url-status=live |issue=62}}</ref> پٽيالا شاهي خاندان جا ميمبر ۽ اولاد پنهنجا [[نوابي رياست|نوابي لقب]] برقرار رکندا رهيا، جيستائين اهي 1971ع ۾ [[ڀارت جي آئين ۾ ترميمن جي فهرست|26هين ترميم]] ذريعي [[ڀارت جو آئين|ڀارت جي آئين]] تحت ختم ڪيا ويا. پٽيالا رياست جو تاريخي علائقو [[ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا|ڀارتي رياستن]] [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]، هريانا ۽ هماچل پرديش ۾ آهي. == پٽيالا رياست ۾ عورتن جو ڪردار == پٽيالا رياست جي تاريخ دوران ڪيترين عورتن نمايان ڪردار ادا ڪيا. ليپل گريفن لکيو ته ڦلڪيان سردارن (پٽيالا سميت) عورتن کي اقتدار جي عهدن کان پري رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ "...کين شڪ هو ته اهي [عورتون] ان کي پاڻ [مردن] کان گهڻو وڌيڪ دانائي سان استعمال ڪري سگهن ٿيون".<ref name=":82" /> [[سيد محمد لطيف]] موجب: "ڪيترن سالن تائين پٽيالا بهادري، دانائي ۽ سرگرمي وارين عورتن جي اثر هيٺ رهيو، جهڙوڪ راڻي حڪمن، راڻي کيم ڪور، بيبي پردھان ڪور، مهاراجا صاحب سنگهه جي پڦاٽ، ۽ ڦڳواڙا جي راڻي راجندر ڪور."<ref>{{Cite book |last=Sidhu |first=G. S. |title=Sikh Religion and Women |publisher=Guru Nanak Charitable Trust |year=2006 |isbn=9781902122007 |edition=1st |pages=125–126 |chapter=9.1: Maharani Fatto (Fateh Kaur)}}</ref> پٽيالا رياست جون ڪجهه نمايان عورتون هيٺ ڏجن ٿيون: * [[مائي فتو]] * [[بيبي پردھان ڪور]] * [[بيبي راجندر ڪور]] * [[بيبي صاحب ڪور]] == حڪمران ۽ لقب == {{Main|پٽيالا جو مهاراجا}} === راجا === *29 مارچ 1762ع – 22 آگسٽ 1765ع: [[الا سنگهه]] (پ. 1691ع – و. 1765ع)<ref name=":14" /><ref name=":2" /> *22 آگسٽ 1765ع – 1767ع: [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] (پ. 1748ع – و. 1781ع)<ref name=":14" /> === راجا-ءِ-راجگان === *1767ع – 5 فيبروري 1781ع: امر سنگهه (مٿي ذڪر ڪيل)<ref name=":14" /> **1771ع – 1774ع: همت سنگهه (دعويدار؛ وفات 1774ع)<ref name=":14" /> *فيبروري 1781ع – 1813ع: [[صاحب سنگهه آف پٽيالا|صاحب سنگهه]] (پ. 1774ع – و. 1813ع)<ref name=":14" /> **1781ع – 1790ع: ''[[ديوان]]'' نندو مل (نائب حڪمران)<ref name=":14" /> === مهاراجا === *26 مارچ 1813ع – 23 ڊسمبر 1845ع: [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] (پ. 1797ع – و. 1845ع)<ref name=":14" /> **26 مارچ 1813ع – 1823ع: مهاراڻي اوس ڪور (عورت) – نائب حڪمران (پ. 1772ع – و. 1823ع کان پوءِ)<ref name=":14" /> *23 ڊسمبر 1845ع – 13 نومبر 1862ع: [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] (پ. 1823ع – و. 1862ع) (25 جون 1861ع کان سر نريندر سنگهه)<ref name=":14" /> *13 نومبر 1862ع – 14 اپريل 1876ع: [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] (پ. 1852ع – و. 1876ع) (28 مئي 1870ع کان سر مهيندر سنگهه)<ref name=":14" /> **13 نومبر 1862ع – 26 فيبروري 1870ع: جگديش سنگهه (نائب حڪمران، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *14 اپريل 1876ع – 9 نومبر 1900ع: [[راجندر سنگهه آف پٽيالا|راجندر سنگهه]] (پ. 1872ع – و. 1900ع) (21 مئي 1898ع کان سر راجندر سنگهه)<ref name=":14"/> **14 اپريل 1876ع – آڪٽوبر 1890ع: سر ديوا سنگهه (ريجنٽ) (پيدائش 1834ع – وفات 1890ع) (ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *9 نومبر 1900ع – 23 مارچ 1938ع: [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] (پيدائش 1891ع – وفات 1938ع) (12 ڊسمبر 1911ع کان سر ڀوپندر<ref name=":14" /> سنگهه) **9 نومبر 1900ع – 3 نومبر 1910ع: سردار گرمک سنگهه – (ريجنٽ، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *23 مارچ 1938ع – 15 آگسٽ 1947ع: [[يادويندر سنگهه]] (پيدائش 1913ع – وفات 1974ع) (1 جنوري 1942ع کان سر يادويندر سنگهه)<ref name=":14" /> == انتظام == [[File:Map of Patiala State.jpg|thumb|پٽيالا رياست جو نقشو، جنهن ۾ ان جون اندروني انتظامي ورهاستون (''نظامتون'' ۽ ''تحصيلون'') 1941ع]] پٽيالا رياست مختلف ضلعن (نظامت) ۽ [[تحصيل]]ن (ذيلي ضلعن) ۾ ورهايل هئي۔ {| class="wikitable" |+ پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1941ع)<ref name="Patiala1941Admin">Census Report 1941 Patiala State, BY Lt. Col. Sukhdev Singh, Superintendent, Census Operations, page 10, [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 Census of India Digital Library]</ref> |- ! ضلعو !! تحصيل !! پوليس ٿاڻا |- | rowspan="2" | [[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]|| [[راجپوره]]|| [[راجپوره]], [[لالڙو]], [[بنور]] |- | [[پٽيالا]]|| ڪوٽوالي ۽ صدر [[پٽيالا]], [[گهنور]], بهرو |- | rowspan="2" | [[باسي پٺاڻا|باسي]]|| [[ڌوري]]|| شيرپور، [[ڌوري]], [[پيال، ڀارت|پيال]] |- | [[سرهند]]|| [[باسي پٺاڻا|باسي]], [[سرهند]], مليپور |- | rowspan="3" | [[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]|| [[نروانا]]|| [[نروانا]] |- | [[سنام]]|| [[سنام]], [[مونڪ]] |- | [[ڀوانيڳڙهه]]|| [[ڀوانيڳڙهه]], [[دربا]], [[سماڻا، ڀارت|سماڻا]] |- | rowspan="3" | [[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]|| [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| [[بٺينڊا]], [[رامن، بٺينڊا|رامن]] |- | [[برنالا]]|| [[برنالا]], [[ڀڏور]] |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| [[مانسا، پنجاب|مانسا]], [[ڀکي، مانسا|ڀکي]], [[سردولڳڙهه]], بوها |- | ڪوهستان || [[ڪنڊاگهات]]|| [[ڪنڊاگهات]], [[ڌرمپور هماچل ريلوي اسٽيشن|ڌرمپور]], [[پنڄور]] |- | [[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]|| [[نارنول]]|| ستنالي، [[مهيندرڳڙهه]], [[نارنول]], [[ننگل چوڌري]] |- | colspan="3" |{{Small|اڄ، سمورو [[مهيندرڳڙهه ضلعو]] [[هرياڻو]] جو حصو آهي۔ [[نروانا]] تحصيل جو گهڻو حصو پڻ هرياڻو ۾ شامل آهي، جڏهن ته اڳوڻي [[ڪنڊاگهات|ڪوهستان]] ضلعي جو وڏو حصو هاڻي [[هماچل پرديش]] ([[ڪنڊاگهات]] وارو حصو) ۽ [[هرياڻو]] ([[پنڄور]] وارو حصو) ۾ ورهايل آهي۔ باقي ضلعا هاڻي [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]] جو حصو آهن۔}} |} [[File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|right|thumb|453x453px|فلڪيان ۽ پاڙيسري رياستن جو نقشو، جنهن ۾ انتظامي ورهاستون ۽ لاهور کان دهلي تائين مختلف شهرن مان گذرندڙ ريلوي لائينون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1909ع۔ [[commons:File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|ذريعو: وڪيميڊيا العام]]]] {| class="wikitable" |+پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1904ع)<ref>''Punjab Phulkian States Gazetteers, Volume XVII-A, 1904'', p. 139. [[iarchive:dli.ministry.08612|Available at Archive.org]]</ref> !ضلعو (نظامت) !تحصيل !نوٽ |- | rowspan="4" |[[ڪرمڳڙهه]]، جنهن کي [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[پٽيالا]] |جنهن کي چاوراسي پڻ چيو ويندو هو، پاواڌ ۾۔ |- |[[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] |يا ’’ڌوڌان‘‘، پاواڌ ۽ جزوي طور جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[سنام|سنام]] |گهڻو ڪري جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[نروانا|نروانا]] |بانگر واري علائقي تي مشتمل۔ |- | rowspan="3" |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]]، جنهن کي [[باسي پٺاڻا|باسي]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[فتح ڳڙهه صاحب ضلعو|فتح ڳڙهه]] |يا ’’[[سرهند]]‘‘، پاواڌ ۾۔ |- |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]] |جنهن کي ’’[[ڌوري|ڌوري]]‘‘ پڻ چيو ويندو هو، جتي موجوده تحصيل هيڊڪوارٽر هئا، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |صاحبڳڙهه |يا ’’[[پيال، پنجاب|پيال]]‘‘، جتي هيڊڪوارٽر هئا، گهڻو ڪري جنگل ۽ جزوي طور پاواڌ ۾۔ |- | rowspan="3" |اناهڊڳڙهه، جنهن کي [[برنالا ضلعو|برنالا]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[قلعه مبارڪ، بٺينڊا|گووندڳڙهه]] |يا ’’[[بٺينڊا|بٺينڊا]]‘‘، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[ڀکي، ڀارت|ڀکي]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- | rowspan="4" |[[پنڄور]] |[[راجپوره|راجپوره]] | rowspan="3" |پاواڌ ۾۔ |- |[[بنور|بنور]] |- |[[گهنور]] |- |[[پنڄور|پنڄور]] |هماليائي علائقي ۾۔ |- | rowspan="2" |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]]، جنهن کي عام طور [[نارنول|نارنول]] نظامت چيو ويندو هو۔ |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]] | rowspan="2" |جنهن کي ڪانود پڻ چيو ويندو هو، پراڻي قلعي ۽ شهر جي نالي پٺيان، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |- |[[نارنول|نارنول]] |} == آبادي == {| class="wikitable sortable" |+ 1941ع جي مردم شماري موجب پٽيالا رياست (مذهب وار ورهاست)<ref>{{Cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=CENSUS REPORT 1941 PATIALA STATE |pages=294–308}}</ref> ! rowspan="2" | ضلعو ۽ تحصيل !! colspan="2" | [[هندو ڌرم|هندو]] [[File:Om.svg|15px]]!! colspan="2" | [[سک مت|سک]] [[File:Khanda.svg|15px]]!! colspan="2" | [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]!! colspan="2" | [[عيسائيت|عيسائي]][[File:Christian cross.svg|15px]] ! colspan="2" |[[جين ڌرم|جين]][[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]!! [[زرتشتي ڌرم|پارسي]] [[File:Faravahar.svg|15x15px]]!! [[يهوديت|يهودي]] [[File:Star_of_David.svg|17x17px]]!! [[ٻڌ مت|ٻڌ]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15x15px]] ! colspan="2" |ٻيا!! ڪل |- !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !آبادي !آبادي !آبادي !% !آبادي |- | '''[[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]'''|| '''82,639'''|| '''27.77%'''|| '''108,937'''|| '''36.61%'''|| '''104,929'''|| '''35.27%'''|| '''603'''|| '''0.20%''' |'''256''' |'''0.09%'''|| '''8'''|| '''7'''|| '''3''' |'''158''' |'''0.05%'''|| '''297,540''' |- | [[پٽيالا]]|| 52,802 || 28.81% || 62,469 || 34.08% || 67,384 || 36.76% || 329 || 0.18% |146 |0.08%|| 8 || 7 || 3 |158 |0.09%|| 183,306 |- | [[راجپوره]]|| 29,837 || 26.12% || 46,468 || 40.68% || 37,545 || 32.87% || 274 || 0.24% |110 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 114,234 |- | '''[[باسي پٺاڻا|باسي]]'''|| '''52,747'''|| '''13.75%'''|| '''218,960'''|| '''57.07%'''|| '''111,026'''|| '''28.94%'''|| '''549'''|| '''0.14%''' |'''24''' |'''0.01%'''|| '''1'''|| '''0'''|| '''0''' |'''368''' |'''0.10%'''|| '''383,675''' |- | [[سرهند]]|| 26,149 || 16.12% || 73,258 || 45.16% || 62,174 || 38.33% || 375 || 0.23% |0 |0.00%|| 1 || 0 || 0 |255 |0.16%|| 162,212 |- | [[ڌوري]]|| 26,598 || 12.01% || 145,702 || 65.79% || 48,852 || 22.06% || 174 || 0.08% |24 |0.01%|| 1 || 0 || 0 |113 |0.05%|| 221,463 |- | '''[[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]'''|| '''167,790'''|| '''36.67%'''|| '''194,457'''|| '''42.50%'''|| '''93,210'''|| '''20.37%'''|| '''63'''|| '''0.01%''' |'''2,079''' |'''0.45%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''0''' |'''0.00%'''|| '''457,599''' |- | [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]]|| 24,413 || 16.48% || 77,250 || 52.15% || 46,420 || 31.34% || 1 || 0.00% |48 |0.03%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 148,131 |- | [[نروانا]]|| 112,025 || 71.67% || 24,009 || 15.36% || 18,643 || 11.93% || 0 || 0.00% |1,629 |1.04%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 156,306 |- | [[سنام]]|| 31,352 || 20.47% || 93,198 || 60.85% || 28,147 || 18.38% || 63 || 0.04% |402 |0.26%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 153,162 |- | '''[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]'''|| '''68,290'''|| '''12.57%'''|| '''371,165'''|| '''68.33%'''|| '''102,051'''|| '''18.79%'''|| '''325'''|| '''0.06%''' |'''575''' |'''0.11%'''|| '''0'''|| '''5'''|| '''0''' |'''792''' |'''0.15%'''|| '''543,203''' |- | [[برنالا]]|| 17,460 || 14.33% || 79,372 || 65.14% || 24,710 || 20.28% || 116 || 0.10% |126 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |55 |0.05%|| 121,839 |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| 22,600 || 12.04% || 136,454 || 72.69% || 28,647 || 15.26% || 10 || 0.01% |0 |0.00%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 187,711 |- | [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| 28,230 || 12.08% || 155,339 || 66.48% || 48,694 || 20.84% || 199 || 0.09% |449 |0.19%|| 0 || 5 || 0 |737 |0.32%|| 233,653 |- | '''ڪوهستان'''|| '''53,797'''|| '''88.58%'''|| '''2,296'''|| '''3.78%'''|| '''4,579'''|| '''7.54%'''|| '''49'''|| '''0.08%''' |'''3''' |'''0.00%'''|| '''12'''|| '''0'''|| '''0''' |'''12''' |'''0.02%'''|| '''60,736''' |- | [[ڪنڊاگهات]]|| 53,797 || 88.58% || 2,296 || 3.78% || 4,579 || 7.54% || 49 || 0.08% |3 |0.00%|| 12 || 0 || 0 |12 |0.02%|| 60,736 |- | '''[[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]'''|| '''172,225'''|| '''89.00%'''|| '''206'''|| '''0.11%'''|| '''20,744'''|| '''10.72%'''|| '''3'''|| '''0.00%''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''193,506''' |- | [[نارنول]]|| 172,225 || 89.00% || 206 || 0.11% || 20,744 || 10.72% || 3 || 0.00% |164 |0.08%|| 0 || 0 || 0 |164 |0.08%|| 193,506 |- | '''سڄي رياست'''|| '''597,488'''|| '''30.86%'''|| '''896,021'''|| '''46.28%'''|| '''436,539'''|| '''22.55%'''|| '''1,592'''|| '''0.08%''' |'''3,101''' |'''0.16%'''|| '''21'''|| '''12'''|| '''3''' |'''1,482''' |'''0.08%'''|| '''1,936,259''' |} {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست ۾ مذهبي گروهه ([[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور ۾) ! rowspan="2" |[[ڀارت ۾ مذهب|مذهبي]]<br>گروهه ! colspan="2" |1881ع<ref name="Census1881A">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد I |year=1881 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015937/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد II |year=1881 |pages=14 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015938/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881C">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |jstor=saoa.crl.25057658 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد III |year=1881 |pages=14 |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120083807/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1891ع<ref name="Census1891">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=26 December 2024 |title=پنجاب ۽ ان جون جاگيردار رياستون، حصو II--برطانوي علائقي لاءِ شاهي جدولون ۽ اضافي واپسيون |year=1891 |pages=14 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220505/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |url-status=live |last1=ميڪليگن |first1=سر ايڊورڊ |volume=2 }}</ref> ! colspan="2" |1901ع<ref name="Census1901">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1901ع. [جلد 17A]. پنجاب، پنجاب حڪومت جي سياسي ڪنٽرول هيٺ ڏيهي رياستن، ۽ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ شاهي جدولون، I-VIII، X-XV، XVII ۽ XVIII. |year=1901 |pages=34 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128154853/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1911ع<ref name="Census1911">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع. جلد 14، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1911 |pages=27 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220619/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.62718 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع، پنجاب جلد XIV، حصو II |year=1911 |pages=27 |author=ڪول، هري ڪرشن}}</ref> ! colspan="2" |1921ع<ref name="Census1921">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1921ع. جلد 15، پنجاب ۽ دهلي. حصو 2، جدولون. |year=1921 |pages=29 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326083309/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1931ع<ref name="Census1931">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |jstor=saoa.crl.25793242 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1931ع. جلد 17، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1931 |pages=277 |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031110212/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1941ع<ref name="Census1941">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |jstor=saoa.crl.28215541 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1941ع. جلد 6، پنجاب |year=1941 |pages=42 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002225000/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |url-status=live |author1=ڀارت جو مردم شماري ڪمشنر |volume=6 }}</ref> |- !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} |- ! [[هندو ڌرم]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi|1931ع–1941ع: [[آد ڌرمي]] شامل}} | 734,902 | {{Percentage | 734902 | 1467433 | 2 }} | 942,739 | {{Percentage | 942739 | 1583521 | 2 }} | 880,490 | {{Percentage | 880490 | 1596692 | 2 }} | 563,940 | {{Percentage | 563940 | 1407659 | 2 }} | 642,055 | {{Percentage | 642055 | 1499739 | 2 }} | 623,597 | {{Percentage | 623597 | 1625520 | 2 }} | 597,488 | {{Percentage | 597488 | 1936259 | 2 }} |- ! [[سک مت]] [[File:Khanda.svg|15px]] | 408,141 | {{Percentage | 408141 | 1467433 | 2 }} | 285,348 | {{Percentage | 285348 | 1583521 | 2 }} | 355,649 | {{Percentage | 355649 | 1596692 | 2 }} | 532,292 | {{Percentage | 532292 | 1407659 | 2 }} | 522,675 | {{Percentage | 522675 | 1499739 | 2 }} | 632,972 | {{Percentage | 632972 | 1625520 | 2 }} | 896,021 | {{Percentage | 896021 | 1936259 | 2 }} |- ! [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | 321,354 | {{Percentage | 321354 | 1467433 | 2 }} | 352,046 | {{Percentage | 352046 | 1583521 | 2 }} | 357,334 | {{Percentage | 357334 | 1596692 | 2 }} | 307,384 | {{Percentage | 307384 | 1407659 | 2 }} | 330,341 | {{Percentage | 330341 | 1499739 | 2 }} | 363,920 | {{Percentage | 363920 | 1625520 | 2 }} | 436,539 | {{Percentage | 436539 | 1936259 | 2 }} |- ! [[جين ڌرم]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]] | 2,997 | {{Percentage | 2997 | 1467433 | 2 }} | 3,228 | {{Percentage | 3228 | 1583521 | 2 }} | 2,877 | {{Percentage | 2877 | 1596692 | 2 }} | 3,282 | {{Percentage | 3282 | 1407659 | 2 }} | 3,249 | {{Percentage | 3249 | 1499739 | 2 }} | 3,578 | {{Percentage | 3578 | 1625520 | 2 }} | 3,101 | {{Percentage | 3101 | 1936259 | 2 }} |- ! [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | 39 | {{Percentage | 39 | 1467433 | 2 }} | 105 | {{Percentage | 105 | 1583521 | 2 }} | 316 | {{Percentage | 316 | 1596692 | 2 }} | 739 | {{Percentage | 739 | 1407659 | 2 }} | 1,395 | {{Percentage | 1395 | 1499739 | 2 }} | 1,449 | {{Percentage | 1449 | 1625520 | 2 }} | 1,592 | {{Percentage | 1592 | 1936259 | 2 }} |- ! [[زرتشتي ڌرم]] [[File:Faravahar.svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 55 | {{Percentage | 55 | 1583521 | 2 }} | 26 | {{Percentage | 26 | 1596692 | 2 }} | 22 | {{Percentage | 22 | 1407659 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1936259 | 2 }} |- ! [[ٻڌ مت]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1936259 | 2 }} |- ! [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 12 | {{Percentage | 12 | 1936259 | 2 }} |- ! ٻيا | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 1,482 | {{Percentage | 1482 | 1936259 | 2 }} |- ! ڪل آبادي ! 1,467,433 ! {{Percentage | 1467433 | 1467433 | 2 }} ! 1,583,521 ! {{Percentage | 1583521 | 1583521 | 2 }} ! 1,596,692 ! {{Percentage | 1596692 | 1596692 | 2 }} ! 1,407,659 ! {{Percentage | 1407659 | 1407659 | 2 }} ! 1,499,739 ! {{Percentage | 1499739 | 1499739 | 2 }} ! 1,625,520 ! {{Percentage | 1625520 | 1625520 | 2 }} ! 1,936,259 ! {{Percentage | 1936259 | 1936259 | 2 }} |- class="sortbottom" | colspan="15" | {{small|نوٽ: [[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور جا ضلعي سرحدون موجوده دور سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزادي کان پوءِ تاريخي [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي واري علائقي]] ۾ آبادي ۾ واڌ کي نظر ۾ رکندي ضلعن جي سرحدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن مان نوان ضلعا ٺهيا۔}} |} == آمدرفت == === ريلويون === 1941ع جي مردم شماري رپورٽ موجب هيٺيان ريلوي اسٽيشنون پٽيالا رياست جي علائقي اندر واقع هيون:<ref>{{cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=پٽيالا رياست جي مردم شماري رپورٽ 1941ع |publisher=ليفٽيننٽ ڪرنل سکديو سنگهه، سپرنٽينڊنٽ، مردم شماري عمل |pages=xliv }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست جي علائقي ۾ ريلوي اسٽيشنون (1941ع) |- ! نمبر !! ريلوي لائين !! اسٽيشنون |- | 1 || اتر اولهه ريلوي (دهلي ڊويزن) || ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، جتوگ، دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، لالڙو، سورجپور، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، نگاون |- | 2 || اتر اولهه ريلوي (فيروزپور ڊويزن) || سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا |- | 3 || بيڪانير اسٽيٽ ريلوي || سنگت، باغوالي، موهيندرڳڙهه، زيرپور پالي، نانوان، ستنالي، بوجاواس |- | 4 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (سرسا ڊويزن) || شيرڳڙهه، رامن |- | 5 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (بنديڪوئي ڊويزن) || نارنول، نظامپور |- | colspan="3" |هيٺيان شهر اڄ '''[[هماچل پرديش]]''' ۾ آهن: ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، ۽ جتوگ۔ جيڪي شهر اڄ '''[[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]''' ۾ آهن، انهن ۾ شامل آهن: دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، لالڙو، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا، سنگت، باغوالي، ۽ '''رامن'''۔ هيٺيان شهر اڄ '''[[هرياڻو]]''' ۾ آهن: ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، موهيندرڳڙهه، ستنالي، بوجاواس، '''شيرڳڙهه'''، نارنول، نظامپور، پنڄور، مهيندرڳڙهه، ننگل چوڌري، سورجپور، زيرپور پالي، نانوان ۽ '''نگاون'''۔ |} == اعزازي نشان ۽ تمغا == [[نشانِ ڦل]]، [[پادشاهي ڦلي مانيا منڊل]]، [[يادو ونشا مانيا منڊل]]، [[گرو گهر مانيا منڊل]]، ۽ نشانِ افتخار اهي اعزازي نشان ۽ تمغا هئا، جيڪي [[پٽيالا جو مهاراجا|پٽيالا جي مهاراجا]] طرفان عطا ڪيا ويندا هئا۔<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopaedia_Indica_Princely_States_in/qPYvAQAAIAAJ |title=انسائيڪلوپيڊيا انڊيڪا: نوآبادياتي ڀارت ۾ نوابي رياستون |date=1996 |publisher=انمول پبليڪيشنز |isbn=978-81-7041-859-7 |pages=183–185 |language=en}}</ref> == فن پارا == [[سيو-نينسک خاندان]] جا ڪيترائي اولاد، جهڙوڪ ڇجو، ديوي دتا، ڪيھرو، ڪيهر چند، ۽ سوداگر، پٽيالا جي مصوري اٽيليئر ۾ ڪم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا۔<ref name=":9">{{Cite book |last=ايڪيدا |first=اتسوشي |title=گرو جي تصويرڪشي: سک مت ۾ فن، عقيدت ۽ سڃاڻپ |date=Sep 24, 2024 |publisher=بوئڊيل اينڊ بريور |isbn=9781837652389 |pages=40–41, 43–44}}</ref> هڪ ٻئي پهاڙي خاندان جا ٻه فرد، جن جا نالا بيبا ۽ گوهي هئا ۽ جيڪي گلير سان تعلق رکندا هئا، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> مسلمان مصور الله دتا، سندس پٽ [[بشارت الله]]، ۽ سندس پوٽو محمد شريف ڪم حاصل ڪرڻ لاءِ دهلي کان پٽيالا لڏي آيا۔<ref name=":9" /> الور-جيپور علائقي مان ڪجهه راجسٿاني مصور، يعني اودے رام جيپوريا، گنڊا بخش، ۽ شيو رام، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن طرفان الهام لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ عام ادبي ذريعو ''پرابوڌچندروڊيا'' هو، ۽ اهي تصويرون حڪمران خاندان لاءِ طلسمي ڪردار ادا ڪنديون هيون<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن پاران ٺاهيل عام موضوع وشنوي هئا، جيئن [[اوتار]]، [[ڪرشن]] ۽ [[وشنو]].<ref name=":9" /> [[ٽينيسن ڪول|فلپ ٽينيسن ڪول]] کي پٽيالا جي مهاراجا پنهنجي ۽ پنهنجي گهراڻي جي فردن، جن ۾ تاريخي شخصيتون، جيئن الا سنگهه، شامل هئا، جون تصويرون ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو هو.<ref>{{Cite book |last=Cole |first=Philip Tennyson |title=Vanity Varnished: Reminiscences in Many Colours |publisher=Hutchinson |year=1931 |pages=233–238}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Painting of Ala Singh of Patiala in tondo, Pahari School, ca.1880.jpg|[[الا سنگهه]]، پٽيالا جو باني ۽ پهريون حڪمران File:Miniature painting of Raja Amar Singh of Patiala, ca.1830.jpg|پٽيالا جي راجا راجگان [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] جي ننڍڙي مصوري، لڳ ڀڳ 1830ع File:Sardar Jassa Singh Ramgarhia on left and Amar Singh of Patiala.jpg|کاٻي پاسي سردار [[جسا سنگهه رامڳڙهيا]] ۽ ساڄي پاسي پٽيالا جو امر سنگهه، ارڙهين صدي جي آخر ۾ File:MotiBaghPalace.jpg|[[موتي باغ محل]]، پٽيالا. File:PATIALA,QILLA MUBARAK.jpg|[[قلعه مبارڪ، پٽيالا|قلعه مبارڪ]] جو مکيه دروازو File:Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg|پٽيالا جو [[مهاراجا]] [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] File:Mahendra Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] File:Portrait of Sir Rajinder Singh Maharaja of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[راجيندر سنگهه آف پٽيالا|راجيندر سنگهه]] File:Bhupinder Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] File:A panel of seven portraits of rulers of Patiala State.jpg|پٽيالا رياست جي حڪمرانن جي ستن تصويرن وارو پينل File:Detail of an informal visit at Moti Bagh Palace from an album of photographs compiled by the wife of Dr. H.R. Hunter during his time as Dental Surgeon at Moti Bagh Palace during the reign of Maharajah Bhupinder Singh, circa 1922–23.jpg|موتي باغ محل ۾ غير رسمي ملاقات، ڊاڪٽر ايڇ. آر. هنٽر جي زال پاران تيار ڪيل تصويري البم مان، جڏهن هو مهاراجا ڀوپندر سنگهه جي دور حڪومت ۾ موتي باغ محل ۾ ڏندن جو سرجن هو، لڳ ڀڳ 1922–23ع. File:YadavindraSinghofPatiala1930s.png|[[يادويندر سنگهه]]، پٽيالا جو آخري مهاراجا </gallery> == پڻ ڏسو == * [[پٽيالا جو مهاراجا]] *[[پٽيالا رياست مونو ريل ٽرين ويز]] * [[ڀارت جو سياسي انضمام]] * [[فلڪيان سردار]] * [[ناڀا رياست]] * [[جند رياست]] * [[فريدڪوٽ رياست]] * [[ملوڌ]] * [[ڀڏور]] * [[ڪيٿل]] * [[ستلاج جي اورئين پاسي واريون رياستون]] * [[نانو سنگهه سيني]] * [[41 فيلڊ رجمينٽ (ڀارت)|85 (پٽيالا) فيلڊ بيٽري]] == نوٽس == {{Reflist|group=note}}{{notelist}} == حوالا == {{Reflist|30em}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == *{{citation |url=https://www.livehistoryindia.com/living-history/2019/02/15/hitlers-gift-to-the-maharaja-of-patiala |title=هٽلر جو پٽيالا جي مهاراجا لاءِ تحفو |first1=اڪشي |last1=چون |work=لائيو هسٽري انڊيا |date=15 February 2019 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=q0ZpAgAAQBAJ&q=Patiala+State&pg=PA232 |title=جڏهن چڙيون باز بڻجي ويون: سک جنگجو روايت جي اڏاوت، 1699-1799 |first1=پورنيما |last1=ڌون |date=2011 |isbn= 978-0199756551 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس (آمريڪا)}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RqrLk9tkloMC&q=Patiala+State&pg=PA253 |title=پاڻي جي تڪرارن جو انتظام ۽ تبديلي |first1=جيروم ڊيلي |last1=پرسڪولي |first2=ايرون ٽي.|last2=وولف |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |date= 2010 |isbn=978-0521632164}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V20_046.gif ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر 2، جلد 20، صفحو 40 -- ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر -- ڊجيٽل سائوٿ ايشيا لائبريري] {{Princely states of India}} {{Princely states of the Punjab and Simla Hills}} {{Authority control}} {{Coord|31|07|N|77|38|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} [[زمرو:پنجاب جون شهزادي رياستون]] [[زمرو:پٽيالا رياست| ]] [[زمرو:1763ع ۾ ڀارت ۾ قيام]] [[زمرو:1947ع ۾ ڀارت ۾ خاتمو]] [[زمرو:فلڪيان گهراڻو]] <references group="note"/> <references group="lower-alpha"/> j133avp4a7s7f6s3bmzwlm8bzzur60n 380648 380647 2026-05-25T12:54:09Z Intisar Ali 8681 /* */ 380648 wikitext text/x-wiki {{Short description|1763ع کان 1947ع تائين موجود ڀارتي شاهي رياست}} {{Infobox former country |native_name = Ri'āsat Paṭi'ālā |conventional_long_name = پٽيالا رياست |common_name = پٽيالا |era = {{hlist|[[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|اوائلي جديد]]|[[پنجاب جي تاريخ#نوآبادياتي دور (1849ع – 1947ع)|نوآبادياتي]]}} |status = *[[خودمختيار رياست]] (1762ع–1809ع) * [[تابع اتحاد|تابع رياست]] [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي (1809ع–1858ع) *[[نوابي رياست]] (1858ع–1948ع) **[[برطانوي راڄ|برطانوي سلطنت]] هيٺ (1858ع–1947ع) **[[ڊومينين آف انڊيا]] هيٺ (1947ع–1948ع) |empire = [[برطانوي سلطنت]] |government_type = [[موروثي بادشاهت]] |event_start = [[#بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ|قائم ٿي]] |year_start = 1762 |event_end = [[#آزادي ۽ خاتمو|ختم ٿي]] |date_end = 15 جولاءِ |year_end = 1948 |event1 = [[امرتسر جو معاهدو (1809ع)|امرتسر جو معاهدو]] |date_event1 = 25 اپريل 1809ع |event2 = [[#آزادي ۽ خاتمو|ڀارت جي يونين ۾ الحاق]] |date_event2 = آگسٽ 1947ع |p1 = ڦلڪيان مثل |flag_p1 = |s1 = پٽيالا ۽ اوڀر پنجاب رياستن جي يونين |flag_s1 = |image_flag = Patiala flag.svg |flag_alt = |flag_type = [[جهنڊو]] |image_coat = Coat of Arms of Patiala.png |coat_alt = |symbol_type = [[نشانِ حڪومت]] |image_map = {{Switcher|[[File:Detail of Patiala State, from a map of Punjab, Delhi, and the Punjab States of British India, published in the 'Imperial Gazetteer of India' (Vol. XXVI, Atlas; 1931 revised edition; plate no. 34) (cropped).jpg|upright=1.15|frameless]]|نوآبادياتي دور ۾ پٽيالا جو نقشو|[[File:Patiala State in Imperial Gazetteer of India.jpg|upright=1.15|frameless]]|پنجاب جو نقشو، جنهن ۾ پٽيالا ۽ ٻيون نوابي رياستون شامل آهن|default=1}} |capital = [[پٽيالا]] |national_motto = ''[[ديگ تيغ فتح|ديگ تيغ فتح]]''<br />"خيرات ۽ هٿيارن جي فتح" |common_languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] (اڪثريتي، خانداني) |official_languages = {{hlist|[[فارسي ٻولي|فارسي]]|[[اردو]]{{efn|فارسي رياست جي شروعاتي سرڪاري ٻولي هئي، پر بعد ۾ نوآبادياتي دور ۾ ان جي جاءِ اردو ورتي، جڏهن ته پنجابي ڳالهائي ويندڙ ٻولي رهي.}}}} |religion_year = 1941 |religion = {{ubl|46.28% [[سک مت]]|30.86% [[هندو ڌرم]]|22.55% [[اسلام]]|0.16% [[جين ڌرم]]|0.08% [[عيسائيت]]|0.08% [[#آبادي|ٻيا]]}} |demonym = پٽيالوي |currency = [[سک سڪو|مقامي سڪا]] (نوآبادياتي دور کان اڳ)<br />[[برطانوي هندستان جا سڪا|برطانوي هندستاني رپيو]] (نوآبادياتي) |leader1 = [[الا سنگهه]] (پهريون) |leader2 = [[يادوِندر سنگهه]] (آخري) |year_leader1 = 1763ع–1765ع |year_leader2 = 1938ع–1948ع |title_leader = [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] |stat_year1 = ڪل |stat_area1 = 15389 |stat_year2 = 1941 |stat_pop2 = 1936259 |stat_year3 = 1931 |stat_pop3 = 1625520 |stat_year4 = 1921 |stat_pop4 = 1499739 |stat_year5 = 1911 |stat_pop5 = 1407659 |today = [[پنجاب، ڀارت]] }} '''پٽيالا'''، سرڪاري طور '''پٽيالا رياست'''، هڪ [[پنجاب جي تاريخ#اوائلي جديد دور (1526ع – 1849ع)|پنجابي بادشاهت]] هئي، جيڪا 1762ع کان 1809ع تائين هڪ [[خودمختيار رياست|آزاد رياست]] طور موجود رهي، ۽ 1809ع کان 1947ع تائين [[برطانوي راڄ]] اندر هڪ [[نوابي رياست]] رهي. اها [[ڦلڪيان رياستون|ڦلڪيان رياستن]] مان هڪ هئي، جن [[1947ع ۾ هندستان جي آزاديءَ جي تحريڪ|ڀارت جي آزادي]] ۽ [[هندستان جي ورهاڱي|ورهاڱي]] وقت [[ڊومينين آف انڊيا|ڀارت جي يونين]] سان [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] ڪيو. [[الا سنگهه]] طرفان 1762ع ۾ قائم ڪيل پٽيالا، [[پنجاب]] ۾ [[بهاولپور (نوابي رياست)|بهاولپور]] کان پوءِ ٻي وڏي نوابي رياست هئي.<ref name=":0" /><ref name=":14">{{Cite book |last=Truhart |first=Peter |title=Regents of Nations: Asia, Australia-Oceania, Part 2 |publisher=Walter de Gruyter |year=2017 |isbn=9783111616254 |edition=Reprint |pages=1398–1399}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bond |first1=J. W. |url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC |title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey |last2=Wright |first2=Arnold |publisher=Asian Educational Services |year=2006 |isbn=978-81-206-1965-4 |location=New Delhi |pages=232–242 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210317/https://www.google.co.in/books/edition/Indian_States/47sfj8DUwNgC?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref> رياست جو حڪمران، [[پٽيالا جو مهاراجا]]، 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جو حقدار هو ۽ [[برطانوي راڄ]] دوران پنجاب جي ٻين سڀني شهزادن کان مٿانهين حيثيت رکندو هو.<ref name=":0" /> رياست تي [[سڌو]] قبيلي جي [[جٽ سک|جٽ سکن]] جي حڪومت هئي.<ref name=":14" /> بادشاهت جون شاهي فوجون [[پهرين عالمي جنگ]] ۽ [[ٻي عالمي جنگ]] ۾ پڻ [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستاني سلطنت]] جي طرفان وڙهيون. == نالي جو اشتقاق == رياست پنهنجو نالو پنهنجي اهم شهر ۽ راڄڌاني، [[پٽيالا]]، تان ورتو؛ اهو [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] لفظ ''patti'' ("زمين جو ٽڪرو") ۽ ''ala'' (الا سنگهه ڏانهن اشارو) مان ٺهيو، جنهن جو گڏيل مطلب [[الا سنگهه]]، شهر ۽ رياست جي باني، سان لاڳاپيل زمين جو ٽڪرو آهي.<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/44145757|jstor=44145757 |title=The Development of Education in Patiala District (1948-2001): A Gendered Analysis |last1=Kaur |first1=Roopam Jasmeet |last2=Idris |first2=Mohammad |journal=Proceedings of the Indian History Congress |year=2011 |volume=72 |pages=1460–1470 }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Singh |first=Khushwant |title=The 'People's Captain' |url=https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |access-date=16 August 2024 |website=The Global Sikh Trail |archive-date=17 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817033541/https://theglobalsikhtrail.com/stories_posts/amarinder-singh/ |url-status=live }}</ref> ==تاريخ== === خانداني پسمنظر === پٽيالا جي حڪمران خاندان ٻارهين صديءَ ۾ [[جيسلمير جي بادشاهت|جيسلمير]] جي [[ڀٽي|ڀٽي راجپوتن]] مان پنهنجي پري جي نسل جو دعويٰ ڪيو، خاص طور جادون ڀٽي سردار [[جيسل سنگهه|جيسل]] مان، جيڪو جيسلمير جو باني ۽ پهريون حڪمران هو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}}<ref>{{Cite book |last=Jhala |first=Angma Dey |title=Royal Patronage, Power and Aesthetics in Princely India |date=Oct 6, 2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317316565 |quote=Nabha and its neighbours Patiala and Jind similarly claimed Rajput descent remotely from Jaisal, the Bhatti Rajput founder of Jaisalmer state.}}</ref> ان بنياد تي، [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان حڪمرانن]] ويهين صديءَ تائين راجپوت حيثيت جو دعويٰ ڪيو.<ref name=":7">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |pages=38}}</ref> ڪنهن مرحلي تي، سندن ابن ڏاڏن راجسٿان جي جيسلمير مان پنجاب جي ڦل ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي.<ref name=":2" /> حڪمران گهراڻي جيسلمير جي رائو هيم هيل مان نسل جو دعويٰ ڪيو، جيڪو جيسل جو ٽيون پٽ هو ۽ 1185ع ۾ [[بٺنڊا|بٺنڊا]] ۾ اچي آباد ٿيو.{{Efn|رائو هيم هيل جو نالو متبادل طور 'هيمهيل' به لکيو ويندو آهي؛ کيس گياني گيان سنگهه موجب هن راج يا ڀيم مل پڻ چيو ويندو آهي.|group=note}}<ref>{{Cite book |title=The Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University |year=1986 |volume=20 |pages=389}}</ref> ٻيا ذريعا هيم هيل کي جيسل جو پوٽو بيان ڪن ٿا.<ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Vir |title=The Jats: Their Role & Contribution to the Socio-economic Life and Polity of North & North-west India |publisher=Low Price Publications |year=2007 |isbn=9788188629688 |pages=130, 136}}</ref> هيم هيل حصار تائين پنهنجي واڌ ڪئي، جتي کيس [[پرٿوي راج چوهان]] واپس بٺنڊا ڏانهن ڌڪي ڇڏيو.<ref name=":5" /> هيم هيل مڪتسر جي ڏکڻ ۾ واقع علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ ان پٽي مان اڳوڻن پنوار حڪمرانن کي ڪڍي ڇڏيو.<ref name=":6">{{Cite book |title=The City of Faridkot: Past and Present |publisher=Punjabi University |others=Fauja Singh, R. C. Rabra |year=1976 |pages=3–5}}</ref> هيم هيل 1214ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس جاءِ سندس پٽ جئيدرٿ (جندار) ورتي.<ref name=":6" /> 1526ع ۽ 1560ع جي وچ ۾، پوءِ وارن پٽيالا حڪمرانن جو اباڻو خاندان ''[[چوڌري]]'' بريام جي سربراهي هيٺ هو، جيڪو ڦلڪيان جٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":7" /> بريام کي [[مغل سلطنت جي شهنشاهن جي فهرست|مغل شهنشاهه]] [[بابر]] طرفان 1526ع ۾ ''چوڌريت'' جي عطا ڏني وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هن [[پاني پت جي پهرين جنگ]] ۾ مغل حملي آور جي حمايت ڪئي هئي.<ref name=":7"/> هن عطا بريام کي [[دهلي]] جي ڏکڻ-اولهه ۾ واقع [[خراب زمينون|خراب زمينن]] مان محصول گڏ ڪرڻ جي اجازت ڏني.<ref name=":7" /> 1560ع ۾ خاندان جي نگهباني مهراج جي هٿ ۾ آئي، جنهن کان پوءِ پڪو آيو.<ref name=":14" /> پڪو کان پوءِ موهن آيو، جنهن 1618ع تائين خاندان جي اڳواڻي ڪئي.<ref name=":14" /> موهن ۽ سندس پٽ روپ چند لڳ ڀڳ 1618ع ۾ ڀٽين سان هڪ جهڙپ دوران مارجي ويا.<ref name=":4" />{{Rp|page=89}} 1618ع کان پوءِ خاندان جي اڳواڻي ڪالا ڪئي، جيڪو موهن جو ٻيو پٽ هو.<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} ڪالا کان پوءِ ڦل آيو، جيڪو روپ چند جو پٽ هو.{{Efn|ڦل روپ چند جي ٻن پٽن مان هڪ هو؛ ٻيو پٽ سندلي هو.|group=note}}<ref name=":14" /><ref name=":4" />{{Rp|page=89}} روايت موجب، ڦل جي ملاقات [[گرو هرگوبند]] سان ٿي، جنهن پيشنگوئي ڪئي ته ڦل جو اولاد پکڙبو ۽ ڪامياب ٿيندو.<ref name=":7" /> اها ڳالهه سک گرو طرفان ڦل جي نالي تي لفظي راند ذريعي ڪئي وئي، جنهن جو مطلب "گُل" آهي، ۽ اهو ته ڦل جو اولاد "ڪيترائي گل ڏيندو" ۽ "ڪيترن جي بک مٽائيندو".<ref name=":7" /> ڦل کي ست پٽ ۽ ٻه زالون هيون، جن مان ٻه نمايان پٽ راما ۽ تلوڪا هئا، ۽ ٻئي هڪ ئي ماءُ مان ڄاوا هئا.<ref name=":3">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |title=Patiala and East Panjab States Union: Historical Background |publisher=Archives Department, Government of the Patiala and E.P.S. Union |year=1951 |pages=44–45}}</ref><ref name=":7" /> تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند جا گهراڻا ٺاهيندو، جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا جو حڪمران گهراڻو بڻيو.<ref name=":82">{{Cite book |last=Ramusack |first=Barbara N. |title=The Indian Princes and their States |date=Jan 8, 2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139449083 |pages=37–39 |chapter=Princely States Prior to 1800}}</ref> ڦل 1652ع تائين خاندان جو سربراهه رهيو، جنهن کان پوءِ راما چند سندس جانشين ٿيو.<ref name=":14" /> راما جو پٽ الا سنگهه هو.<ref name=":82" /> [[File:Guru Gobind Singh, fresco from Qila Mubarak.jpg|thumb|گرو گوبند سنگهه، قلعه مبارڪ، پٽيالا مان خراب ٿيل فريسڪو، لڳ ڀڳ 19هين صدي]] 1696ع ۾، مڃيو وڃي ٿو ته گرو گوبند سنگهه خاندان کي برڪت ڏني، جڏهن هن 2 آگسٽ 1696ع (2 [[ڀادون]] 1753 [[وڪرم سموت|بڪ.]]<ref name=":3" />) تي هڪ ''[[حڪمنامو]]'' جاري ڪيو، جيڪو خاندان جي راما چند ۽ تلوڪا چند ڏانهن لکيل هو ۽ کين گرو جي درٻار ۾ اچڻ ۽ پاڻ سان ماڻهو ۽ گهوڙا آڻڻ جي ترغيب ڏني وئي هئي.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> سک گرو راما ۽ تلوڪا کي هڪ جنگي جهنڊو ۽ يارهن هٿيار پڻ عطا ڪيا، جنهن کي خاندان لاءِ خاص موافقت عطا ڪرڻ طور ڏٺو وڃي ٿو.<ref name=":2" /> 1702ع ۾، راما ۽ تلوڪا [[تخت سري دمدما صاحب|دمدما صاحب]] ۾ ''[[امرت سنسڪار|پهُل]]'' واري رسم مان گذريا، سندن خالصا بپتسما [[گرو گوبند سنگهه]] پاڻ ڪرائي.<ref name=":2" /> ان کان پوءِ خاندان پنهنجي نالن سان ''[[سنگهه]]'' لقب لڳائڻ شروع ڪيو.<ref name=":2" /> بهرحال، [[باربرا راموسيڪ]] موجب، الا سنگهه پهريون فرد هو جنهن سنگهه لقب اختيار ڪيو.<ref name=":7" /> راما جي ڇهن پٽن مان ٻن پڻ پنهنجي نالي سان سنگهه شامل ڪيو، جن مان هڪ الا سنگهه هو.<ref name=":2" /> 1714ع ۾ راما چند کان پوءِ الا سنگهه خاندان جو سربراهه ٿيو.<ref name=":14" /><ref name=":2" /> جڏهن ته راما جو اولاد پٽيالا رياست جو حڪمران گهراڻو بڻيو، تلوڪا جو اولاد نابها ۽ جند رياستن جا حڪمران گهراڻا بڻيا.<ref>{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=A Historian's Approach to Guru Gobind Singh |publisher=Singh Bros. |year=2004 |isbn=9788172053062 |pages=304}}</ref><ref name=":7" /> [[الا سنگهه]]، پٽيالا رياست جو باني، [[جٽن]] جي [[سڌو]] قبيلي مان هو. هو ڦلڪيان خاندان ۾ ڄائو، جيڪو چوڌري ڦل سڌو-برار طرفان قائم ڪيل هڪ وفاق هو. الا پنهنجي پيءُ راما جو ٽيون پٽ هو.<ref name=":7" /> الا سنگهه جي قيادت ۽ فوجي صلاحيت کيس پنجاب علائقي ۾ پٽيالا کي هڪ اهم نوابي رياست طور قائم ڪرڻ جي قابل بڻايو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dpsIAAAAQAAJ&dq=ala+singh+jat&pg=PA44 |title=Gazetteer of the Karnal District: 1883 |date=1883 |publisher=Arya Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wendel |first=François Xavier |url=https://books.google.com/books?id=DB5uAAAAMAAJ&q=ala%20singh%20jat |title=Wendel's Memoirs on the Origin, Growth and Present State of Jat Power in Hindustan (1768) |date=1991 |publisher=Institut français de Pondichery |language=en}} “''Jats in Hindustan under three different chiefs : first, the Jats around Delhi, in the same government as Patiala, Malar, etc., areas in the domain of Ala Singh Jat.”''</ref> === بنياد ۽ علائقائي واڌ ويجھ === رياست انهن ڪيترن سردارين مان هڪ طور پيدا ٿي، جيڪي سکن هن علائقي ۾ مغل ۽ افغان اختيار جي زوال کان پوءِ اڳوڻي [[دهلي صوبو|مغل صوبي دهلي]] ۾ قائم ڪيون هيون.<ref name=":05">{{Cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |date=Oct 8, 1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521637640 |pages=88–96 |chapter=Rise to Political Power}}</ref> [[گياني گيان سنگهه]] جي ''[[تاريخ گرو خالصا]]'' موجب، الا سنگهه کي 1725ع عيسوي (1781 بڪ.) ۾ دهلي درٻار ۾ [[مغل سلطنت]] جي شهنشاهه [[محمد شاهه]] طرفان بغاوت ڪندڙن سان وڙهڻ ۾ سندس ڪوششن جي اعتراف طور ''راجا'' جو لقب ڏنو ويو.<ref name=":4">{{Cite book |title=Splendours of Patiala Art |publisher=Harman Publishing House |others=R. P. Srivastava, Sanjeev Prasad Srivastava |year=2005 |isbn=9788186622742 |pages=}}</ref>{{Rp|page=73}} الا سنگهه کي اهو لقب سرهند جي وسيار خان طرفان ڏنو ويو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} ان کان پوءِ الا سنگهه پنهنجي طاقت کي وڌايو ۽ مضبوط ڪيو.<ref name=":4" />{{Rp|page=73}} پٽيالا جي قائم ڪندڙ الا سنگهه لڳ ڀڳ 1730ع کان علائقا فتح ڪرڻ شروع ڪيا هئا.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=Oct 15, 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399372 |pages=xix–xxii |chapter=Significant Events}}</ref> [[File:Equestrian painting of Maharaja Ala Singh of Patiala, gouache heightened with gold on paper.jpg|thumb|پٽيالا جي مهاراجا الا سنگهه جي گهوڙي سوار تصوير، ڪاغذ تي سون سان نمايان ڪيل گواش]] پٽيالا جو علائقو ''[[سردار]]'' الا سنگهه طرفان 1752ع ۾ قائم ڪيو ويو.<ref name=":14" /> 1761ع ۾ افغانن برنالہ ۾ الا سنگهه جي فوجن کي شڪست ڏني.<ref name=":2" /> احمد شاهه ابدالي پٽيالا سردار جي برنالہ علائقي کي نشانو بڻايو، ڇاڪاڻ⁠تہ الا سنگهه مرهٽن کي رسد فراهم ڪري سندن مدد ڪئي هئي.<ref name=":722">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–77}}</ref> الا سنگهه جي زال، مائي فتو، صورتحال کي سفارتي طريقي سان سنڀاليو ۽ ابدالي جي ''وزير'' شاهه ولي خان سان ڳالهين ذريعي الا سنگهه ۽ احمد شاهه ابدالي جي ملاقات جو انتظام ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي.<ref name=":722" /> الا سنگهه کي افغانن گرفتار ڪري احمد شاهه ابدالي وٽ آندو.<ref name=":2" /> اها ابدالي ۽ الا سنگهه جي پهرين ملاقات هئي.<ref name=":722" /> افغانن الا سنگهه جي آزادي لاءِ چار لک رپين جو فديو طلب ڪيو.<ref name=":2" /><ref name=":722" /> ابدالي الا سنگهه کي پنهنجي مقصد ڏانهن مائل ڪرڻ چاهيو ۽ الا سنگهه افغانن جو تابع بڻجي ويو.<ref name=":14" /><ref name=":722" /> احمد شاهه ابدالي طرفان [[زين خان سرهندي]] ڏانهن 29 مارچ 1761ع تي جاري ڪيل هڪ ''[[فرمان]]'' ۾ ڄاڻايل آهي ته الا سنگهه وٽ 726 ڳوٺ هئا، خاص طور سنام (224)، سمانا (266)، سرهند (52)، سنور (89)، ڇٽ (8)، مسيگان (17)، ڪوهرام (6)، بنور (37)، ۽ منصورپور (23) جي پرڳڻن ۾، ۽ چار ڳوٺ ٻين هنڌن تي هئا.<ref name=":722" /> سندس قبضي ۾ ڳوٺن جي تصديق کان علاوه، الا سنگهه ابدالي کان خلعت پڻ حاصل ڪئي.<ref name=":722" /> فرمان زين خان کي حڪم ڏنو ته الا سنگهه کي هڪ آزاد سردار ۽ افغانن جو اتحادي تسليم ڪري.<ref name=":722" /> الا سنگهه کان خراج وٺڻ لاءِ مير تقي مقرر ڪيو ويو.<ref name=":722" /> پٽيالا رياست الا سنگهه طرفان مارچ 1762ع ۾ ٿوري دير بعد هڪ سرداري طور قائم ڪئي وئي، جڏهن احمد شاهه ابدالي الا سنگهه کي ''[[راجا]]'' جو لقب عطا ڪيو، کيس خلعت، ''نگارا'' (جنگي طبل)، سڪو جاري ڪرڻ جو حق، ۽ ڀاڪر عطا ڪيو.<ref name=":2" /> تنهن هوندي به الا سنگهه کان افغان حڪمران کي ساليانو خراج ڏيڻ جي اميد ڪئي وئي.<ref name=":7" /> راموسيڪ هن عطا کي ڪجهه سال پوءِ 1765ع ۾ رکي ٿو.<ref name=":7" /> 1763ع ۾، [[سرهند جي جنگ (1764ع)|سرهند جي جنگ]] کان پوءِ، [[سک وفاق|سک ڪنفيڊريشن]] سرهند جو علائقو ورهايو ۽ اهو علائقو الا سنگهه کي ڏنو.<ref name=":0">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=l-Q2AQAAMAAJ |title=Punjab District and State Gazetteers: Part A]. |date=1900 |publisher=Punjab Government Press |series=Part 1 |pages=46–52 |language=en |access-date=13 June 2024 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210206/https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_District_and_State_Gazetteers/l-Q2AQAAMAAJ?hl=en&gbpv |url-status=live }}</ref><ref name=":14" /> سرهند جا علائقا، الا سنگهه جي ٻين فتح ڪيل علائقن سان گڏ، پٽيالا رياست جا شروعاتي علائقا بڻيا.<ref name=":11">{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |url=http://archive.org/details/SardarJassaSinghAhluwalia |title=Sardar Jassa Singh Ahluwalia |publisher=Punjabi University |year=1990 |location=Patiala |pages=97–98}}</ref> 1763ع ۾ ئي، الا سنگهه هڪ دڙي جي چوڌاري مٽيءَ جو قلعو تعمير ڪرايو، جيڪو قلعه مبارڪ جي نالي سان سڃاتو ويو (معنيٰ "برڪت وارو قلعو").<ref name=":2" /> الا سنگهه وڏي پٽ جي حق تي ٻڌل جانشيني جا اصول قائم ڪيا.<ref name=":2" /> اندو بنگا الا سنگهه کي پنهنجي ٻاهرين لاڳاپن ۾ سياسي طور مصلحت پسند بيان ڪري ٿو، جتي مقامي سک اڳواڻن اهڙي علائقي ۾ پيچيده لاڳاپن جي سلسلي مان فائدو ورتو، جتي مختلف ڌريون بالادستي لاءِ مقابلو ڪري رهيون هيون.<ref name=":82" /><ref>{{Cite book |last=Banga |first=Indu |title=Punjab Past and Present: Essays in Honor of Dr. Ganda Singh |year=1976 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |location=Patiala |pages=155 |chapter=Ala Singh: The Founder of Patiala State |editor-last2=Barrier |editor-first2=Normal Gerald}}</ref> الا سنگهه افغان حڪمران سان صلح ڪرڻ کان پوءِ، سندس تابع بڻجڻ ۽ خلعت حاصل ڪرڻ تي، دَل خالصا جي پنهنجن ساٿي سک سردارن طرفان غدار طور تنقيد جو نشانو بڻيو.<ref name=":722" /> الا سنگهه پنهنجو دفاع ڪندي چيو ته هن وٽ فقط ٻه رستا هئا: ابدالي سان وڙهي هار کائڻ، جنهن جو مطلب ستلج جي هن پاسي واري علائقي تي سک ڪنٽرول جو خاتمو هو؛ يا سندس تابع بڻجي علائقي ۾ سک طاقت کي محفوظ رکڻ.<ref name=":722" /> جسا سنگهه اهلوواليا الا سنگهه کي ٻين سک اڳواڻن آڏو پنهنجو موقف پيش ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، ۽ ٻين سک سردارن الا سنگهه کي ٻيهر قبول ڪيو.<ref name=":722" /> ابدالي جي روانگي کان پوءِ، ستلج جي هن پاسي وارو علائقو ٻيهر تڪرار ۾ ڦاسي ويو، جتي سک حملن ذريعي سرهند علائقي مان خراج وصول ڪري رهيا هئا ۽ ان جو گورنر، زين خان سرهندي، صورتحال تي ضابطو آڻڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":722" /> زين خان جو ''ديوان''، لکشمي نارائن، محصول گڏ ڪرڻ دوران رستي ۾ سکن جي حملي جو شڪار ٿيو، جن رقم کسي ورتي.<ref name=":722" /> سرهند کان علاوه، [[لاهور صوبو|لاهور صوبي]] ۾ به افغانن لاءِ صورتحال خراب هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ گورنر خواجه عبيد کي چڙت سنگهه جي اڳواڻي هيٺ سکن قتل ڪري ڇڏيو هو.<ref name=":722" /> تنهن ڪري، ابدالي فيصلو ڪيو ته سکن کي سندن ڪاررواين جي سزا ڏني وڃي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ وڏي قتلِ عام تائين ڳالهه پهتي، جنهن کي ''[[وڏو گهلوگهارو]]'' چيو وڃي ٿو، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 12,000–15,000 سک مرد افغان فوجن هٿان قتل ڪيا ويا.<ref name=":722" /> ڪيترن موجب، الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي مذهبي ڀائرن جي مدد ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.<ref name=":32">{{Cite book |last1=Singh |first1=Teja |title=A Short History of the Sikhs |last2=Singh |first2=Ganda |publisher=Publication Bureau of Punjabi University, Patiala |year=2006 |isbn=8173800073 |volume=1 (1469–1765) |pages=162–164 |chapter=Sixth invasion of Durrani and second Holocaust}}</ref> هو انهن واقعن دوران غيرجانبدار رهيو ۽ درانيَن خلاف دشمني شروع نه ڪئي.<ref name=":32" /> بهرحال، اها غيرجانبداري الا سنگهه کي بچائي نه سگهي؛ زين خان ۽ بکن خان ابدالي کي ٻڌايو هو ته الا سنگهه "[[ماجها|ماجهي]] سکن جو ڳجهو اتحادي" آهي، جنهن کان پوءِ ابدالي برنالا کي ساڙي ڇڏيو ۽ [[ڀواني ڳڙهه]] ڏانهن وڌيو، جتي الا سنگهه پناهه ورتي هئي.<ref name=":32" /> الا سنگهه [[نجيب الدوله|نجيب الدوله]] کان مدد طلب ڪئي ۽ ابدالي کي راضي ڪرڻ لاءِ کيس ذلت آميز رقم، يعني "پنج لک رپيا خراج طور ۽ هڪ لک پنجويهه هزار رپيا وڌيڪ ان اجازت لاءِ ته هو پنهنجي [[ڪيش (سک مت)|ڊگهن وارن]] سميت سندس آڏو پيش ٿي سگهي"، ادا ڪرڻي پئي.<ref name=":32" /> ان کان پوءِ الا سنگهه ٿوري وقت لاءِ حراست ۾ رکيو ويو، پر ان واعدي تي آزاد ڪيو ويو ته سندس رياست درانيَن کي ساليانو خراج ادا ڪندي.<ref name=":32" /> ڪرپال سنگهه دليل ڏئي ٿو ته الا سنگهه قتلِ عام دوران پنهنجي هم مذهبن جي مدد ڪئي هئي.<ref name=":7222">{{Cite book |last=Singh |first=Kirpal |url=http://archive.org/details/BabaAlaSingh |title=Baba Ala Singh: Founder of Patiala Kingdom |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2005 |edition=2nd |location=Amritsar |pages=72–78}}</ref> هو چوي ٿو ته الا سنگهه جو ''[[وڪيل]]''، جنهن جو نالو سيکو سنگهه همبالڪا هو، ڪُپ ۾ قتلِ عام دوران گهيريل سکن سان گڏ هو.<ref name=":7222" /> سندس دعويٰ آهي ته سيکو سنگهه ۽ سانگو سنگهه کي حڪم ڏنو ويو هو ته سک عورتن ۽ ٻارن کي حفاظت لاءِ برنالا ۽ ٺڪريوالا وٺي وڃن، جيڪي الا سنگهه جي علائقي اندر هئا.<ref name=":7222" /> ان جو ثبوت ''خزانهءِ امرا'' ۾ ملي ٿو، جنهن ۾ لکيل آهي ته جڏهن ابدالي لاهور پهتو ته 200,000 ڀڄندڙ سکن جي سرهند ۽ "الا سنگهه جٽ" جي علائقي ويجهو حفاظت ڳولڻ بابت رپورٽ ڪئي وئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي برنالا پهتو، تڏهن الا سنگهه اڳ ئي فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي چڪو هو.<ref name=":7222" /> ان سان الا سنگهه جا ابدالي سان لاڳاپا خراب ٿيا، جنهن کي اڳ ئي ديوان لکشمي نارائن طرفان الا سنگهه بابت منفي ڳالهيون ٻڌايون پئي ويون.<ref name=":7222" /> تنهن ڪري الا سنگهه کي گرفتار ڪيو ويو ۽ سندس وار تقريباً ڪٽيا وڃڻ وارا هئا، پر هن ان جي بدران رقم ادا ڪرڻ ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي.<ref name=":7222" /> جڏهن ابدالي مطالبو ڪيو ته الا سنگهه جا وار ڪٽيا وڃن، تڏهن الا سنگهه جواب ڏنو ته هو پنهنجا وار قربان ڪرڻ بدران مرڻ لاءِ تيار آهي.<ref name=":7222" /> الا سنگهه ان جي بدران هڪ لک رپيا ادا ڪرڻ جي آڇ ڪئي، ۽ ابدالي 125,000 رپين جي ادائيگي قبول ڪئي.<ref name=":7222" /> قتلِ عام کان پوءِ، الا سنگهه زين خان کي سزا ڏيڻ لاءِ سک فوجن جي اتحاد ۾ شامل ٿيو، ته جيئن ثابت ڪري سگهي ته هو اڃا به دَل خالصا سان گڏ آهي.<ref name=":7222" /> ان سان [[سرهند جي جنگ (1764ع)|13 جنوري 1764ع واري سرهند جي جنگ]] ٿي، جنهن ۾ سک فوجن زين خان جي فوجن کي شڪست ڏني ۽ هن زميني پٽي تي ايندڙ وقت لاءِ سک بالادستي جو رستو هموار ڪيو.<ref name=":7222" /> پٽيالا رياست الا سنگهه جي جانشين، ''راجا راجگان'' امر سنگهه، جي حڪمراني دوران وڌندي رهي.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[File:Amar Singh of Patiala, detail from a painting of Jassa Singh Ramgarhia and Amar Singh of Patiala together (cropped).jpg|thumb|پٽيالا جو امر سنگهه]] الا سنگهه جي جانشين، امر سنگهه (پ. 1748ع، حڪ. 1765ع–1782ع)، 1767ع ۾ ''راجا-ءِ-راجگان بهادر'' جو لقب اختيار ڪيو.<ref name=":14" /> امر سنگهه بپتسما ورتل سک بڻيو ۽ چالاڪ اتحادين ۽ حڪمت عملي واري فتوحات ذريعي رياست کي وڌايو.<ref name=":82" /> امر سنگهه جي وفات کان پوءِ، پٽيالا ۾ جانشيني جا ڪيترائي تڪرار ٿيا، جن مان اتر طرف وڌندڙ مرهٽن ۽ ٻين علائقائي رقيب سک سردارن پنهنجي مفادن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ فائدو ورتو.<ref name=":82" /> بهرحال، 1790ع واري ڏهاڪي دوران، پٽيالا جي حڪمران گهراڻي جون عورتون، خاص طور [[بيبي راجندر ڪور|راڻي راجندر ڪور]] (وفات 1791ع، امر سنگهه جي سؤٽ) ۽ [[بيبي صاحب ڪور|راڻي صاحب ڪور]] (وفات 1799ع، صاحب سنگهه جي ڀيڻ)، پنهنجي قيادت ذريعي هن سياسي وجود کي مرهٽن کان بچايو.<ref name=":82" /> مهاراجا صاحب سنگهه، جيڪو مهاراجا جو لقب رکڻ وارو پهريون حڪمران هو، بادشاهت کي وڌيڪ وڌايو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> پٽيالا رياست، جنهن شروع ۾ پنهنجي اتر واري سک سلطنت جي بالادستي کي تسليم ڪيو هو، 1809ع ۾ معاهدي ذريعي برطانوي محافظت بڻجي وئي، ته جيئن رنجيت سنگهه طرفان الحاق کان پاڻ کي بچائي سگهي.<ref name=":14" /><ref name=":82" />[[File:Map created by the British East India Company of the Malwa region of Punjab showing the various polities, borders, and settlements of the area, ca.1829–1835.jpg|thumb|برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني طرفان پنجاب جي مالوا علائقي جو ٺاهيل نقشو، جنهن ۾ علائقي جون مختلف سياسي رياستون، سرحدون ۽ آباديون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1829ع–1835ع. پٽيالا رياست قد ۾ ٻين ستلج جي هن پاسي وارين رياستن کان گهڻي وڏي هئي.]] پٽيالا رياست جي علائقي جي ايندڙ وڏي واڌ 1814ع دوران ۽ ان کان پوءِ، [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] هيٺ ٿي.<ref name=":1">{{Cite book |last=Massy |first=Charles Francis |url=https://books.google.com/books?id=QPcYAQAAIAAJ |title=Chiefs and Families of Note in the Delhi, Jalandhar, Peshawar and Derajat Divisions of the Panjab |publisher=Pioneer Press |year=1890 |location=Allahabad |pages=12–15 |language=en}}</ref><ref name=":14" /> [[اينگلو-نيپالي جنگ]] دوران ڪرم سنگهه جي مدد جي عوض، جيڪا 1814ع ۽ 1816ع جي وچ ۾ ٿي، [[برطانوي سلطنت]] کيس پهاڙي رياستن ۾ علائقو ڏنو، جنهن سان پٽيالا رياست جو علائقو اڄوڪي [[هماچل پرديش]] جي علائقن تائين وڌيو، جن ۾ [[شمله]] ۽ [[چيل، هماچل پرديش|چيل]] شامل هئا.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=Q82MDgAAQBAJ |title=Captain Amarinder Singh: The People's Maharaja: An Authorized Biography |date=2017-02-15 |publisher=Hay House, Inc |isbn=978-93-85827-44-0 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Captain_Amarinder_Singh_The_People_s_Mah/Q82MDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |archive-date=20 June 2024 |url-status=live}}</ref> [[پهرين اينگلو-سک جنگ]] کان پوءِ، جيڪا 1845ع ۽ 1846ع جي وچ ۾ ٿي، رياست ٻيهر وڌي، جڏهن جنگ دوران پنهنجي مدد جي عوض برطانوي سلطنت [[نابها رياست]] کان زمين ضبط ڪري پٽيالا رياست کي انعام طور ڏني.<ref name=":1" /><ref name=":82" /> 1857ع کان پوءِ ۽ [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] جي حڪمراني دوران، پٽيالا رياست جو علائقو آخري ڀيرو وڌايو ويو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه جي خدمتن ۽ برطانوي سلطنت جي حمايت جي نتيجي ۾ پٽيالا رياست کي جديد [[هريانا]] ۾ [[جھجر]] جي [[نارنول|نرنال]] ڊويزن ۾ [[خودمختياري|خودمختيار]] حق مليا، ۽ هن خمانو جو [[تحصيل|تعلقا]] خريد ڪيو.<ref name=":1" /> نريندر سنگهه کي [[ڀدور]] تي انتظامي اختيار ۽ ان علائقي جي سالياني آمدني پڻ ڏني وئي.<ref name=":1" /> ===انتظام=== اوڻويهين صديءَ جي وچ ڌاري، '''مير امداد علي''' پٽيالا رياست ۾ [[مهاراجا نريندر سنگهه]] (1845ع – 1862ع) ۽ [[مهاراجا مهيندر سنگهه]] (1862ع – 1876ع) هيٺ هڪ سينئر رياستي عملدار (*ديوان*) طور خدمتون سرانجام ڏنيون.<ref>Punjab State administrative correspondence, 1860 CE (1276 A.H.), referencing Diwan Mir Imdad Ali – Punjab State Archives, Patiala.</ref> هو '''مير ذوالفقار علي''' جو پٽ هو، جيڪو [[مهاراجا صاحب سنگهه]] هيٺ پٽيالا جي خدمت ۾ داخل ٿيو هو، ۽ '''مير تفضل حسين'''، چيف جسٽس پٽيالا، جو پيءُ هو، جنهن جي نالي تي بعد ۾ [[تفضل پورا]] وارو علائقو رکيو ويو.<ref>Azamgarh Gazetteer (1911); Patiala Municipal Records, “Localities of the Old City.”</ref> === برطانوي بالادستي === 1809ع ۾، پٽيالا رياست برطانوي سلطنت سان اتحاد ۾ داخل ٿي، جنهن تحت رياست کي ڪجهه پابندين سان اندروني خودمختياري ڏني وئي، ۽ پٽيالا رياست جي حڪمرانن برطانوي سلطنت کي پنهنجو [[بالادستي|بالادست]] تسليم ڪيو.<ref name=":1" /><ref name=":14" /> [[امبالا]] ۾ 18 ۽ 20 جنوري 1860ع جي وچ ۾ منعقد امبالا درٻار ۾، پٽيالا، نابها ۽ جند رياستن کي [[نظريه الحاق|نظريه الحاق]] کان آجو رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو.<ref>{{Cite book |last=Chatterji |first=Prashanto K. |title=The Making of India Policy, 1853-65: A Study on the Relations of the Court of Directors, the India Board, the India Office, and the Government of India |publisher=University of Burdwan |year=1975 |isbn=9780883868188 |pages=152–153 |quote=Eventually, at the Ambala Durbar (18-20 January 1860), Canning himself promised the three chiefs Sanads, guaranteeing their possessions to themselves and their heirs and the right to adopt from the Phoolkan family whenever ...}}</ref> [[برطانوي راڄ]] دوران، پٽيالا رياست جا حڪمران 17 [[سلامي رياست|توپن جي سلامي]] جا حقدار هئا ۽ [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي]] جي هر ٻي [[نوابي رياست]] کان مٿانهين حيثيت رکندا هئا.<ref name=":0" /> 1891ع ۾، پٽيالا رياست جي وزيرِ ماليات ديوان گرمک سنگهه ''گرو نانڪ پرڪاش'' لکيو، جنهن ۾ پٽيالا جي حڪمران خاندان، نوابي روين جي دستورنامي، ۽ [[سک صحيفا|سک صحيفي]] تي تبصرو شامل هو.<ref>{{Cite web |last=Kapuria |first=Radha |date=19 May 2023 |title=Ephemeral Embodiments: The Materiality of Music and Dance in Colonial Punjab |url=http://www.thirdtext.org/livingarchives-kapuria |access-date=3 August 2025 |website=Third Text}}</ref> === آزادي ۽ خاتمو === [[File:1946 Political Subdivisions of India by National Geographic.jpg|thumb|260px|1946ع جو هندستان جو نقشو، جنهن ۾ مختلف رياستون ڏيکاريل آهن؛ پٽيالا اوڀر پنجاب جي وچ ۾ واقع آهي]] 1947ع ۾، پٽيالا جي آخري مهاراجا [[يادوِندر سنگهه]] پٽيالا رياست جي [[الحاق جو دستاويز|الحاق]] تي [[ڀارتي آزادي جي تحريڪ|آزاد]] [[ڊومينين آف انڊيا]] سان اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=NjtuAAAAMAAJ |title=Panjab Past and Present |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=2000 |series=Part 2 |volume=31 |location=Patiala |pages=94–97 |language=en |access-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210207/https://www.google.co.in/books/edition/Panjab_Past_and_Present/NjtuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv |archive-date=20 June 2024 |url-status=live |issue=62}}</ref> پٽيالا شاهي خاندان جا ميمبر ۽ اولاد پنهنجا [[نوابي رياست|نوابي لقب]] برقرار رکندا رهيا، جيستائين اهي 1971ع ۾ [[ڀارت جي آئين ۾ ترميمن جي فهرست|26هين ترميم]] ذريعي [[ڀارت جو آئين|ڀارت جي آئين]] تحت ختم ڪيا ويا. پٽيالا رياست جو تاريخي علائقو [[ڀارت جون رياستون ۽ يونين علائقا|ڀارتي رياستن]] [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]، هريانا ۽ هماچل پرديش ۾ آهي. == پٽيالا رياست ۾ عورتن جو ڪردار == پٽيالا رياست جي تاريخ دوران ڪيترين عورتن نمايان ڪردار ادا ڪيا. ليپل گريفن لکيو ته ڦلڪيان سردارن (پٽيالا سميت) عورتن کي اقتدار جي عهدن کان پري رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ "...کين شڪ هو ته اهي [عورتون] ان کي پاڻ [مردن] کان گهڻو وڌيڪ دانائي سان استعمال ڪري سگهن ٿيون".<ref name=":82" /> [[سيد محمد لطيف]] موجب: "ڪيترن سالن تائين پٽيالا بهادري، دانائي ۽ سرگرمي وارين عورتن جي اثر هيٺ رهيو، جهڙوڪ راڻي حڪمن، راڻي کيم ڪور، بيبي پردھان ڪور، مهاراجا صاحب سنگهه جي پڦاٽ، ۽ ڦڳواڙا جي راڻي راجندر ڪور."<ref>{{Cite book |last=Sidhu |first=G. S. |title=Sikh Religion and Women |publisher=Guru Nanak Charitable Trust |year=2006 |isbn=9781902122007 |edition=1st |pages=125–126 |chapter=9.1: Maharani Fatto (Fateh Kaur)}}</ref> پٽيالا رياست جون ڪجهه نمايان عورتون هيٺ ڏجن ٿيون: * [[مائي فتو]] * [[بيبي پردھان ڪور]] * [[بيبي راجندر ڪور]] * [[بيبي صاحب ڪور]] == حڪمران ۽ لقب == {{Main|پٽيالا جو مهاراجا}} === راجا === *29 مارچ 1762ع – 22 آگسٽ 1765ع: [[الا سنگهه]] (پ. 1691ع – و. 1765ع)<ref name=":14" /><ref name=":2" /> *22 آگسٽ 1765ع – 1767ع: [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] (پ. 1748ع – و. 1781ع)<ref name=":14" /> === راجا-ءِ-راجگان === *1767ع – 5 فيبروري 1781ع: امر سنگهه (مٿي ذڪر ڪيل)<ref name=":14" /> **1771ع – 1774ع: همت سنگهه (دعويدار؛ وفات 1774ع)<ref name=":14" /> *فيبروري 1781ع – 1813ع: [[صاحب سنگهه آف پٽيالا|صاحب سنگهه]] (پ. 1774ع – و. 1813ع)<ref name=":14" /> **1781ع – 1790ع: ''[[ديوان]]'' نندو مل (نائب حڪمران)<ref name=":14" /> === مهاراجا === *26 مارچ 1813ع – 23 ڊسمبر 1845ع: [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] (پ. 1797ع – و. 1845ع)<ref name=":14" /> **26 مارچ 1813ع – 1823ع: مهاراڻي اوس ڪور (عورت) – نائب حڪمران (پ. 1772ع – و. 1823ع کان پوءِ)<ref name=":14" /> *23 ڊسمبر 1845ع – 13 نومبر 1862ع: [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] (پ. 1823ع – و. 1862ع) (25 جون 1861ع کان سر نريندر سنگهه)<ref name=":14" /> *13 نومبر 1862ع – 14 اپريل 1876ع: [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] (پ. 1852ع – و. 1876ع) (28 مئي 1870ع کان سر مهيندر سنگهه)<ref name=":14" /> **13 نومبر 1862ع – 26 فيبروري 1870ع: جگديش سنگهه (نائب حڪمران، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *14 اپريل 1876ع – 9 نومبر 1900ع: [[راجندر سنگهه آف پٽيالا|راجندر سنگهه]] (پ. 1872ع – و. 1900ع) (21 مئي 1898ع کان سر راجندر سنگهه)<ref name=":14"/> **14 اپريل 1876ع – آڪٽوبر 1890ع: سر ديوا سنگهه (ريجنٽ) (پيدائش 1834ع – وفات 1890ع) (ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *9 نومبر 1900ع – 23 مارچ 1938ع: [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] (پيدائش 1891ع – وفات 1938ع) (12 ڊسمبر 1911ع کان سر ڀوپندر<ref name=":14" /> سنگهه) **9 نومبر 1900ع – 3 نومبر 1910ع: سردار گرمک سنگهه – (ريجنٽ، ريجنسي ڪائونسل جو چيئرمين)<ref name=":14" /> *23 مارچ 1938ع – 15 آگسٽ 1947ع: [[يادويندر سنگهه]] (پيدائش 1913ع – وفات 1974ع) (1 جنوري 1942ع کان سر يادويندر سنگهه)<ref name=":14" /> == انتظام == [[File:Map of Patiala State.jpg|thumb|پٽيالا رياست جو نقشو، جنهن ۾ ان جون اندروني انتظامي ورهاستون (''نظامتون'' ۽ ''تحصيلون'') 1941ع]] پٽيالا رياست مختلف ضلعن (نظامت) ۽ [[تحصيل]]ن (ذيلي ضلعن) ۾ ورهايل هئي۔ {| class="wikitable" |+ پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1941ع)<ref name="Patiala1941Admin">Census Report 1941 Patiala State, BY Lt. Col. Sukhdev Singh, Superintendent, Census Operations, page 10, [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 Census of India Digital Library]</ref> |- ! ضلعو !! تحصيل !! پوليس ٿاڻا |- | rowspan="2" | [[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]|| [[راجپوره]]|| [[راجپوره]], [[لالڙو]], [[بنور]] |- | [[پٽيالا]]|| ڪوٽوالي ۽ صدر [[پٽيالا]], [[گهنور]], بهرو |- | rowspan="2" | [[باسي پٺاڻا|باسي]]|| [[ڌوري]]|| شيرپور، [[ڌوري]], [[پيال، ڀارت|پيال]] |- | [[سرهند]]|| [[باسي پٺاڻا|باسي]], [[سرهند]], مليپور |- | rowspan="3" | [[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]|| [[نروانا]]|| [[نروانا]] |- | [[سنام]]|| [[سنام]], [[مونڪ]] |- | [[ڀوانيڳڙهه]]|| [[ڀوانيڳڙهه]], [[دربا]], [[سماڻا، ڀارت|سماڻا]] |- | rowspan="3" | [[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]|| [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| [[بٺينڊا]], [[رامن، بٺينڊا|رامن]] |- | [[برنالا]]|| [[برنالا]], [[ڀڏور]] |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| [[مانسا، پنجاب|مانسا]], [[ڀکي، مانسا|ڀکي]], [[سردولڳڙهه]], بوها |- | ڪوهستان || [[ڪنڊاگهات]]|| [[ڪنڊاگهات]], [[ڌرمپور هماچل ريلوي اسٽيشن|ڌرمپور]], [[پنڄور]] |- | [[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]|| [[نارنول]]|| ستنالي، [[مهيندرڳڙهه]], [[نارنول]], [[ننگل چوڌري]] |- | colspan="3" |{{Small|اڄ، سمورو [[مهيندرڳڙهه ضلعو]] [[هرياڻو]] جو حصو آهي۔ [[نروانا]] تحصيل جو گهڻو حصو پڻ هرياڻو ۾ شامل آهي، جڏهن ته اڳوڻي [[ڪنڊاگهات|ڪوهستان]] ضلعي جو وڏو حصو هاڻي [[هماچل پرديش]] ([[ڪنڊاگهات]] وارو حصو) ۽ [[هرياڻو]] ([[پنڄور]] وارو حصو) ۾ ورهايل آهي۔ باقي ضلعا هاڻي [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]] جو حصو آهن۔}} |} [[File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|right|thumb|453x453px|فلڪيان ۽ پاڙيسري رياستن جو نقشو، جنهن ۾ انتظامي ورهاستون ۽ لاهور کان دهلي تائين مختلف شهرن مان گذرندڙ ريلوي لائينون ڏيکاريل آهن، لڳ ڀڳ 1909ع۔ [[commons:File:Map_of_the_Phulkian_States_showing_administrative_divisions_and_railway_lines_from_Lahore_to_Delhi_through_different_cities,_1909.jpg|ذريعو: وڪيميڊيا العام]]]] {| class="wikitable" |+پٽيالا رياست جون انتظامي ورهاستون (1904ع)<ref>''Punjab Phulkian States Gazetteers, Volume XVII-A, 1904'', p. 139. [[iarchive:dli.ministry.08612|Available at Archive.org]]</ref> !ضلعو (نظامت) !تحصيل !نوٽ |- | rowspan="4" |[[ڪرمڳڙهه]]، جنهن کي [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[پٽيالا]] |جنهن کي چاوراسي پڻ چيو ويندو هو، پاواڌ ۾۔ |- |[[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]] |يا ’’ڌوڌان‘‘، پاواڌ ۽ جزوي طور جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[سنام|سنام]] |گهڻو ڪري جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[نروانا|نروانا]] |بانگر واري علائقي تي مشتمل۔ |- | rowspan="3" |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]]، جنهن کي [[باسي پٺاڻا|باسي]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[فتح ڳڙهه صاحب ضلعو|فتح ڳڙهه]] |يا ’’[[سرهند]]‘‘، پاواڌ ۾۔ |- |[[امرڳڙهه، پنجاب|امرڳڙهه]] |جنهن کي ’’[[ڌوري|ڌوري]]‘‘ پڻ چيو ويندو هو، جتي موجوده تحصيل هيڊڪوارٽر هئا، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |صاحبڳڙهه |يا ’’[[پيال، پنجاب|پيال]]‘‘، جتي هيڊڪوارٽر هئا، گهڻو ڪري جنگل ۽ جزوي طور پاواڌ ۾۔ |- | rowspan="3" |اناهڊڳڙهه، جنهن کي [[برنالا ضلعو|برنالا]] پڻ چيو ويندو هو، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[قلعه مبارڪ، بٺينڊا|گووندڳڙهه]] |يا ’’[[بٺينڊا|بٺينڊا]]‘‘، جنگل واري علائقي ۾۔ |- |[[ڀکي، ڀارت|ڀکي]] |جنگل واري علائقي ۾۔ |- | rowspan="4" |[[پنڄور]] |[[راجپوره|راجپوره]] | rowspan="3" |پاواڌ ۾۔ |- |[[بنور|بنور]] |- |[[گهنور]] |- |[[پنڄور|پنڄور]] |هماليائي علائقي ۾۔ |- | rowspan="2" |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]]، جنهن کي عام طور [[نارنول|نارنول]] نظامت چيو ويندو هو۔ |[[مهيندرڳڙهه ضلعو|موهيندرڳڙهه]] | rowspan="2" |جنهن کي ڪانود پڻ چيو ويندو هو، پراڻي قلعي ۽ شهر جي نالي پٺيان، جتي ان جا هيڊڪوارٽر هئا۔ |- |[[نارنول|نارنول]] |} == آبادي == {| class="wikitable sortable" |+ 1941ع جي مردم شماري موجب پٽيالا رياست (مذهب وار ورهاست)<ref>{{Cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=CENSUS REPORT 1941 PATIALA STATE |pages=294–308}}</ref> ! rowspan="2" | ضلعو ۽ تحصيل !! colspan="2" | [[هندو ڌرم|هندو]] [[File:Om.svg|15px]]!! colspan="2" | [[سک مت|سک]] [[File:Khanda.svg|15px]]!! colspan="2" | [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]!! colspan="2" | [[عيسائيت|عيسائي]][[File:Christian cross.svg|15px]] ! colspan="2" |[[جين ڌرم|جين]][[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]!! [[زرتشتي ڌرم|پارسي]] [[File:Faravahar.svg|15x15px]]!! [[يهوديت|يهودي]] [[File:Star_of_David.svg|17x17px]]!! [[ٻڌ مت|ٻڌ]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15x15px]] ! colspan="2" |ٻيا!! ڪل |- !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !% !آبادي !آبادي !آبادي !آبادي !% !آبادي |- | '''[[پٽيالا ضلعو|پٽيالا]]'''|| '''82,639'''|| '''27.77%'''|| '''108,937'''|| '''36.61%'''|| '''104,929'''|| '''35.27%'''|| '''603'''|| '''0.20%''' |'''256''' |'''0.09%'''|| '''8'''|| '''7'''|| '''3''' |'''158''' |'''0.05%'''|| '''297,540''' |- | [[پٽيالا]]|| 52,802 || 28.81% || 62,469 || 34.08% || 67,384 || 36.76% || 329 || 0.18% |146 |0.08%|| 8 || 7 || 3 |158 |0.09%|| 183,306 |- | [[راجپوره]]|| 29,837 || 26.12% || 46,468 || 40.68% || 37,545 || 32.87% || 274 || 0.24% |110 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 114,234 |- | '''[[باسي پٺاڻا|باسي]]'''|| '''52,747'''|| '''13.75%'''|| '''218,960'''|| '''57.07%'''|| '''111,026'''|| '''28.94%'''|| '''549'''|| '''0.14%''' |'''24''' |'''0.01%'''|| '''1'''|| '''0'''|| '''0''' |'''368''' |'''0.10%'''|| '''383,675''' |- | [[سرهند]]|| 26,149 || 16.12% || 73,258 || 45.16% || 62,174 || 38.33% || 375 || 0.23% |0 |0.00%|| 1 || 0 || 0 |255 |0.16%|| 162,212 |- | [[ڌوري]]|| 26,598 || 12.01% || 145,702 || 65.79% || 48,852 || 22.06% || 174 || 0.08% |24 |0.01%|| 1 || 0 || 0 |113 |0.05%|| 221,463 |- | '''[[ڪرمڳڙهه|ڪرمڳڙهه]]'''|| '''167,790'''|| '''36.67%'''|| '''194,457'''|| '''42.50%'''|| '''93,210'''|| '''20.37%'''|| '''63'''|| '''0.01%''' |'''2,079''' |'''0.45%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''0''' |'''0.00%'''|| '''457,599''' |- | [[ڀوانيڳڙهه|ڀوانيڳڙهه]]|| 24,413 || 16.48% || 77,250 || 52.15% || 46,420 || 31.34% || 1 || 0.00% |48 |0.03%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 148,131 |- | [[نروانا]]|| 112,025 || 71.67% || 24,009 || 15.36% || 18,643 || 11.93% || 0 || 0.00% |1,629 |1.04%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 156,306 |- | [[سنام]]|| 31,352 || 20.47% || 93,198 || 60.85% || 28,147 || 18.38% || 63 || 0.04% |402 |0.26%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 153,162 |- | '''[[برنالا ضلعو|اناهڊڳڙهه]]'''|| '''68,290'''|| '''12.57%'''|| '''371,165'''|| '''68.33%'''|| '''102,051'''|| '''18.79%'''|| '''325'''|| '''0.06%''' |'''575''' |'''0.11%'''|| '''0'''|| '''5'''|| '''0''' |'''792''' |'''0.15%'''|| '''543,203''' |- | [[برنالا]]|| 17,460 || 14.33% || 79,372 || 65.14% || 24,710 || 20.28% || 116 || 0.10% |126 |0.10%|| 0 || 0 || 0 |55 |0.05%|| 121,839 |- | [[مانسا ضلعو، ڀارت|مانسا]]|| 22,600 || 12.04% || 136,454 || 72.69% || 28,647 || 15.26% || 10 || 0.01% |0 |0.00%|| 0 || 0 || 0 |0 |0.00%|| 187,711 |- | [[بٺينڊا ضلعو|بٺينڊا]]|| 28,230 || 12.08% || 155,339 || 66.48% || 48,694 || 20.84% || 199 || 0.09% |449 |0.19%|| 0 || 5 || 0 |737 |0.32%|| 233,653 |- | '''ڪوهستان'''|| '''53,797'''|| '''88.58%'''|| '''2,296'''|| '''3.78%'''|| '''4,579'''|| '''7.54%'''|| '''49'''|| '''0.08%''' |'''3''' |'''0.00%'''|| '''12'''|| '''0'''|| '''0''' |'''12''' |'''0.02%'''|| '''60,736''' |- | [[ڪنڊاگهات]]|| 53,797 || 88.58% || 2,296 || 3.78% || 4,579 || 7.54% || 49 || 0.08% |3 |0.00%|| 12 || 0 || 0 |12 |0.02%|| 60,736 |- | '''[[مهيندرڳڙهه ضلعو|مهيندرڳڙهه]]'''|| '''172,225'''|| '''89.00%'''|| '''206'''|| '''0.11%'''|| '''20,744'''|| '''10.72%'''|| '''3'''|| '''0.00%''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''0'''|| '''0'''|| '''0''' |'''164''' |'''0.08%'''|| '''193,506''' |- | [[نارنول]]|| 172,225 || 89.00% || 206 || 0.11% || 20,744 || 10.72% || 3 || 0.00% |164 |0.08%|| 0 || 0 || 0 |164 |0.08%|| 193,506 |- | '''سڄي رياست'''|| '''597,488'''|| '''30.86%'''|| '''896,021'''|| '''46.28%'''|| '''436,539'''|| '''22.55%'''|| '''1,592'''|| '''0.08%''' |'''3,101''' |'''0.16%'''|| '''21'''|| '''12'''|| '''3''' |'''1,482''' |'''0.08%'''|| '''1,936,259''' |} {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست ۾ مذهبي گروهه ([[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور ۾) ! rowspan="2" |[[ڀارت ۾ مذهب|مذهبي]]<br>گروهه ! colspan="2" |1881ع<ref name="Census1881A">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |jstor=saoa.crl.25057656 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد I |year=1881 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015937/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057656 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881B">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |jstor=saoa.crl.25057657 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد II |year=1881 |pages=14 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115015938/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057657 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1881C">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |jstor=saoa.crl.25057658 |access-date=26 December 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1881ع، پنجاب جي مردم شماري بابت رپورٽ، جيڪا 17 فيبروري 1881ع تي ورتي وئي، جلد III |year=1881 |pages=14 |archive-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120083807/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057658 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1891ع<ref name="Census1891">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |jstor=saoa.crl.25318669 |access-date=26 December 2024 |title=پنجاب ۽ ان جون جاگيردار رياستون، حصو II--برطانوي علائقي لاءِ شاهي جدولون ۽ اضافي واپسيون |year=1891 |pages=14 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220505/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318669 |url-status=live |last1=ميڪليگن |first1=سر ايڊورڊ |volume=2 }}</ref> ! colspan="2" |1901ع<ref name="Census1901">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |jstor=saoa.crl.25363739 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1901ع. [جلد 17A]. پنجاب، پنجاب حڪومت جي سياسي ڪنٽرول هيٺ ڏيهي رياستن، ۽ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ شاهي جدولون، I-VIII، X-XV، XVII ۽ XVIII. |year=1901 |pages=34 |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128154853/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25363739 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1911ع<ref name="Census1911">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |jstor=saoa.crl.25393788 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع. جلد 14، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1911 |pages=27 |archive-date=9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109220619/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393788 |url-status=live }}</ref><ref name="Census1911B">{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.62718 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1911ع، پنجاب جلد XIV، حصو II |year=1911 |pages=27 |author=ڪول، هري ڪرشن}}</ref> ! colspan="2" |1921ع<ref name="Census1921">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |jstor=saoa.crl.25430165 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1921ع. جلد 15، پنجاب ۽ دهلي. حصو 2، جدولون. |year=1921 |pages=29 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326083309/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25430165 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1931ع<ref name="Census1931">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |jstor=saoa.crl.25793242 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري 1931ع. جلد 17، پنجاب. حصو 2، جدولون. |year=1931 |pages=277 |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031110212/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25793242 |url-status=live }}</ref> ! colspan="2" |1941ع<ref name="Census1941">{{cite web |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |jstor=saoa.crl.28215541 |access-date=30 March 2024 |title=ڀارت جي مردم شماري، 1941ع. جلد 6، پنجاب |year=1941 |pages=42 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002225000/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215541 |url-status=live |author1=ڀارت جو مردم شماري ڪمشنر |volume=6 }}</ref> |- !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} !{{abbr|آبادي|آبادي}} !{{Abbr|%|سيڪڙو}} |- ! [[هندو ڌرم]] [[File:Om.svg|15px]]{{efn|name=ad-dharmi|1931ع–1941ع: [[آد ڌرمي]] شامل}} | 734,902 | {{Percentage | 734902 | 1467433 | 2 }} | 942,739 | {{Percentage | 942739 | 1583521 | 2 }} | 880,490 | {{Percentage | 880490 | 1596692 | 2 }} | 563,940 | {{Percentage | 563940 | 1407659 | 2 }} | 642,055 | {{Percentage | 642055 | 1499739 | 2 }} | 623,597 | {{Percentage | 623597 | 1625520 | 2 }} | 597,488 | {{Percentage | 597488 | 1936259 | 2 }} |- ! [[سک مت]] [[File:Khanda.svg|15px]] | 408,141 | {{Percentage | 408141 | 1467433 | 2 }} | 285,348 | {{Percentage | 285348 | 1583521 | 2 }} | 355,649 | {{Percentage | 355649 | 1596692 | 2 }} | 532,292 | {{Percentage | 532292 | 1407659 | 2 }} | 522,675 | {{Percentage | 522675 | 1499739 | 2 }} | 632,972 | {{Percentage | 632972 | 1625520 | 2 }} | 896,021 | {{Percentage | 896021 | 1936259 | 2 }} |- ! [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | 321,354 | {{Percentage | 321354 | 1467433 | 2 }} | 352,046 | {{Percentage | 352046 | 1583521 | 2 }} | 357,334 | {{Percentage | 357334 | 1596692 | 2 }} | 307,384 | {{Percentage | 307384 | 1407659 | 2 }} | 330,341 | {{Percentage | 330341 | 1499739 | 2 }} | 363,920 | {{Percentage | 363920 | 1625520 | 2 }} | 436,539 | {{Percentage | 436539 | 1936259 | 2 }} |- ! [[جين ڌرم]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]] | 2,997 | {{Percentage | 2997 | 1467433 | 2 }} | 3,228 | {{Percentage | 3228 | 1583521 | 2 }} | 2,877 | {{Percentage | 2877 | 1596692 | 2 }} | 3,282 | {{Percentage | 3282 | 1407659 | 2 }} | 3,249 | {{Percentage | 3249 | 1499739 | 2 }} | 3,578 | {{Percentage | 3578 | 1625520 | 2 }} | 3,101 | {{Percentage | 3101 | 1936259 | 2 }} |- ! [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | 39 | {{Percentage | 39 | 1467433 | 2 }} | 105 | {{Percentage | 105 | 1583521 | 2 }} | 316 | {{Percentage | 316 | 1596692 | 2 }} | 739 | {{Percentage | 739 | 1407659 | 2 }} | 1,395 | {{Percentage | 1395 | 1499739 | 2 }} | 1,449 | {{Percentage | 1449 | 1625520 | 2 }} | 1,592 | {{Percentage | 1592 | 1936259 | 2 }} |- ! [[زرتشتي ڌرم]] [[File:Faravahar.svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 55 | {{Percentage | 55 | 1583521 | 2 }} | 26 | {{Percentage | 26 | 1596692 | 2 }} | 22 | {{Percentage | 22 | 1407659 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 21 | {{Percentage | 21 | 1936259 | 2 }} |- ! [[ٻڌ مت]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]] | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1499739 | 2 }} | 2 | {{Percentage | 2 | 1625520 | 2 }} | 3 | {{Percentage | 3 | 1936259 | 2 }} |- ! [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]] | {{N/a}} | {{N/a}} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 12 | {{Percentage | 12 | 1936259 | 2 }} |- ! ٻيا | 0 | {{Percentage | 0 | 1467433 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1583521 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1596692 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1407659 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1499739 | 2 }} | 0 | {{Percentage | 0 | 1625520 | 2 }} | 1,482 | {{Percentage | 1482 | 1936259 | 2 }} |- ! ڪل آبادي ! 1,467,433 ! {{Percentage | 1467433 | 1467433 | 2 }} ! 1,583,521 ! {{Percentage | 1583521 | 1583521 | 2 }} ! 1,596,692 ! {{Percentage | 1596692 | 1596692 | 2 }} ! 1,407,659 ! {{Percentage | 1407659 | 1407659 | 2 }} ! 1,499,739 ! {{Percentage | 1499739 | 1499739 | 2 }} ! 1,625,520 ! {{Percentage | 1625520 | 1625520 | 2 }} ! 1,936,259 ! {{Percentage | 1936259 | 1936259 | 2 }} |- class="sortbottom" | colspan="15" | {{small|نوٽ: [[برطانوي پنجاب صوبو|برطانوي پنجاب صوبي]] جي دور جا ضلعي سرحدون موجوده دور سان مڪمل طور هڪجهڙيون نه آهن، ڇاڪاڻ ته آزادي کان پوءِ تاريخي [[پنجاب صوبو (برطانوي هندستان)|پنجاب صوبي واري علائقي]] ۾ آبادي ۾ واڌ کي نظر ۾ رکندي ضلعن جي سرحدن ۾ مختلف ورهاستون ڪيون ويون، جن مان نوان ضلعا ٺهيا۔}} |} == آمدرفت == === ريلويون === 1941ع جي مردم شماري رپورٽ موجب هيٺيان ريلوي اسٽيشنون پٽيالا رياست جي علائقي اندر واقع هيون:<ref>{{cite book |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31317 |title=پٽيالا رياست جي مردم شماري رپورٽ 1941ع |publisher=ليفٽيننٽ ڪرنل سکديو سنگهه، سپرنٽينڊنٽ، مردم شماري عمل |pages=xliv }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ پٽيالا رياست جي علائقي ۾ ريلوي اسٽيشنون (1941ع) |- ! نمبر !! ريلوي لائين !! اسٽيشنون |- | 1 || اتر اولهه ريلوي (دهلي ڊويزن) || ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، جتوگ، دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، لالڙو، سورجپور، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، نگاون |- | 2 || اتر اولهه ريلوي (فيروزپور ڊويزن) || سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا |- | 3 || بيڪانير اسٽيٽ ريلوي || سنگت، باغوالي، موهيندرڳڙهه، زيرپور پالي، نانوان، ستنالي، بوجاواس |- | 4 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (سرسا ڊويزن) || شيرڳڙهه، رامن |- | 5 || بي بي اينڊ سي آءِ ريلوي (بنديڪوئي ڊويزن) || نارنول، نظامپور |- | colspan="3" |هيٺيان شهر اڄ '''[[هماچل پرديش]]''' ۾ آهن: ٽڪسال، گمن، ڌرمپور، ڪمارهاٽي، بڙاوگ، ڪنڊاگهات، ڪنوه، ڪٿلي گهاٽ، ۽ جتوگ۔ جيڪي شهر اڄ '''[[پنجاب، ڀارت|پنجاب]]''' ۾ آهن، انهن ۾ شامل آهن: دوراها، گووندڳڙهه، سرهند، ساڌوڳڙهه، سراءِ بنجارا، راجپوره، شائڀو، ڪؤلي، پٽيالا، ڪڪرالا، ڇنٽاوالا، ڌوري، علال، سيکا، برنالا، هڊيايا، ٽپا، رامپورا ڦل، ڦسمندي، ڪوٽ فتا، ميسر خانه، مور، سدا سنگهه والا، مانسا، نرندرپورا، بريٽا، لالڙو، فتح ڳڙهه صاحب، باسي، سنام، ڇاجلي، لهراگاگا، گرني، بلوانا، بٺينڊا، ڪتر سنگهه والا، سنگت، باغوالي، ۽ '''رامن'''۔ هيٺيان شهر اڄ '''[[هرياڻو]]''' ۾ آهن: ڌمتان، ڌرائوڊي، نروانا، گهسو، اوچانا، ڪلايت، سجوما، موهيندرڳڙهه، ستنالي، بوجاواس، '''شيرڳڙهه'''، نارنول، نظامپور، پنڄور، مهيندرڳڙهه، ننگل چوڌري، سورجپور، زيرپور پالي، نانوان ۽ '''نگاون'''۔ |} == اعزازي نشان ۽ تمغا == [[نشانِ ڦل]]، [[پادشاهي ڦلي مانيا منڊل]]، [[يادو ونشا مانيا منڊل]]، [[گرو گهر مانيا منڊل]]، ۽ نشانِ افتخار اهي اعزازي نشان ۽ تمغا هئا، جيڪي [[پٽيالا جو مهاراجا|پٽيالا جي مهاراجا]] طرفان عطا ڪيا ويندا هئا۔<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopaedia_Indica_Princely_States_in/qPYvAQAAIAAJ |title=انسائيڪلوپيڊيا انڊيڪا: نوآبادياتي ڀارت ۾ نوابي رياستون |date=1996 |publisher=انمول پبليڪيشنز |isbn=978-81-7041-859-7 |pages=183–185 |language=en}}</ref> == فن پارا == [[سيو-نينسک خاندان]] جا ڪيترائي اولاد، جهڙوڪ ڇجو، ديوي دتا، ڪيھرو، ڪيهر چند، ۽ سوداگر، پٽيالا جي مصوري اٽيليئر ۾ ڪم حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا۔<ref name=":9">{{Cite book |last=ايڪيدا |first=اتسوشي |title=گرو جي تصويرڪشي: سک مت ۾ فن، عقيدت ۽ سڃاڻپ |date=Sep 24, 2024 |publisher=بوئڊيل اينڊ بريور |isbn=9781837652389 |pages=40–41, 43–44}}</ref> هڪ ٻئي پهاڙي خاندان جا ٻه فرد، جن جا نالا بيبا ۽ گوهي هئا ۽ جيڪي گلير سان تعلق رکندا هئا، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> مسلمان مصور الله دتا، سندس پٽ [[بشارت الله]]، ۽ سندس پوٽو محمد شريف ڪم حاصل ڪرڻ لاءِ دهلي کان پٽيالا لڏي آيا۔<ref name=":9" /> الور-جيپور علائقي مان ڪجهه راجسٿاني مصور، يعني اودے رام جيپوريا، گنڊا بخش، ۽ شيو رام، پڻ پٽيالا ۾ ڪم ڪرڻ لڳا۔<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن طرفان الهام لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ عام ادبي ذريعو ''پرابوڌچندروڊيا'' هو، ۽ اهي تصويرون حڪمران خاندان لاءِ طلسمي ڪردار ادا ڪنديون هيون<ref name=":9" /> پٽيالا جي مصورن پاران ٺاهيل عام موضوع وشنوي هئا، جيئن [[اوتار]]، [[ڪرشن]] ۽ [[وشنو]].<ref name=":9" /> [[ٽينيسن ڪول|فلپ ٽينيسن ڪول]] کي پٽيالا جي مهاراجا پنهنجي ۽ پنهنجي گهراڻي جي فردن، جن ۾ تاريخي شخصيتون، جيئن الا سنگهه، شامل هئا، جون تصويرون ٺاهڻ لاءِ مقرر ڪيو هو.<ref>{{Cite book |last=Cole |first=Philip Tennyson |title=Vanity Varnished: Reminiscences in Many Colours |publisher=Hutchinson |year=1931 |pages=233–238}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Painting of Ala Singh of Patiala in tondo, Pahari School, ca.1880.jpg|[[الا سنگهه]]، پٽيالا جو باني ۽ پهريون حڪمران File:Miniature painting of Raja Amar Singh of Patiala, ca.1830.jpg|پٽيالا جي راجا راجگان [[امر سنگهه آف پٽيالا|امر سنگهه]] جي ننڍڙي مصوري، لڳ ڀڳ 1830ع File:Sardar Jassa Singh Ramgarhia on left and Amar Singh of Patiala.jpg|کاٻي پاسي سردار [[جسا سنگهه رامڳڙهيا]] ۽ ساڄي پاسي پٽيالا جو امر سنگهه، ارڙهين صدي جي آخر ۾ File:MotiBaghPalace.jpg|[[موتي باغ محل]]، پٽيالا. File:PATIALA,QILLA MUBARAK.jpg|[[قلعه مبارڪ، پٽيالا|قلعه مبارڪ]] جو مکيه دروازو File:Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg|پٽيالا جو [[مهاراجا]] [[نريندر سنگهه آف پٽيالا|نريندر سنگهه]] File:Mahendra Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] File:Portrait of Sir Rajinder Singh Maharaja of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[راجيندر سنگهه آف پٽيالا|راجيندر سنگهه]] File:Bhupinder Singh of Patiala.jpg|پٽيالا جو مهاراجا [[ڀوپندر سنگهه آف پٽيالا|ڀوپندر سنگهه]] File:A panel of seven portraits of rulers of Patiala State.jpg|پٽيالا رياست جي حڪمرانن جي ستن تصويرن وارو پينل File:Detail of an informal visit at Moti Bagh Palace from an album of photographs compiled by the wife of Dr. H.R. Hunter during his time as Dental Surgeon at Moti Bagh Palace during the reign of Maharajah Bhupinder Singh, circa 1922–23.jpg|موتي باغ محل ۾ غير رسمي ملاقات، ڊاڪٽر ايڇ. آر. هنٽر جي زال پاران تيار ڪيل تصويري البم مان، جڏهن هو مهاراجا ڀوپندر سنگهه جي دور حڪومت ۾ موتي باغ محل ۾ ڏندن جو سرجن هو، لڳ ڀڳ 1922–23ع. File:YadavindraSinghofPatiala1930s.png|[[يادويندر سنگهه]]، پٽيالا جو آخري مهاراجا </gallery> == پڻ ڏسو == * [[پٽيالا جو مهاراجا]] *[[پٽيالا رياست مونو ريل ٽرين ويز]] * [[ڀارت جو سياسي انضمام]] * [[فلڪيان سردار]] * [[ناڀا رياست]] * [[جند رياست]] * [[فريدڪوٽ رياست]] * [[ملوڌ]] * [[ڀڏور]] * [[ڪيٿل]] * [[ستلاج جي اورئين پاسي واريون رياستون]] * [[نانو سنگهه سيني]] * [[41 فيلڊ رجمينٽ (ڀارت)|85 (پٽيالا) فيلڊ بيٽري]] == نوٽس == {{Reflist|group=note}}{{notelist}} == حوالا == {{Reflist|30em}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == *{{citation |url=https://www.livehistoryindia.com/living-history/2019/02/15/hitlers-gift-to-the-maharaja-of-patiala |title=هٽلر جو پٽيالا جي مهاراجا لاءِ تحفو |first1=اڪشي |last1=چون |work=لائيو هسٽري انڊيا |date=15 February 2019 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=q0ZpAgAAQBAJ&q=Patiala+State&pg=PA232 |title=جڏهن چڙيون باز بڻجي ويون: سک جنگجو روايت جي اڏاوت، 1699-1799 |first1=پورنيما |last1=ڌون |date=2011 |isbn= 978-0199756551 |publisher=آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس (آمريڪا)}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RqrLk9tkloMC&q=Patiala+State&pg=PA253 |title=پاڻي جي تڪرارن جو انتظام ۽ تبديلي |first1=جيروم ڊيلي |last1=پرسڪولي |first2=ايرون ٽي.|last2=وولف |publisher=ڪيمبرج يونيورسٽي پريس |date= 2010 |isbn=978-0521632164}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V20_046.gif ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر 2، جلد 20، صفحو 40 -- ڀارت جو امپيريل گزيٽيئر -- ڊجيٽل سائوٿ ايشيا لائبريري] {{Princely states of India}} {{Princely states of the Punjab and Simla Hills}} {{Authority control}} {{Coord|31|07|N|77|38|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} [[زمرو:پنجاب جون شهزادي رياستون]] [[زمرو:پٽيالا رياست| ]] [[زمرو:1763ع ۾ ڀارت ۾ قيام]] [[زمرو:1947ع ۾ ڀارت ۾ خاتمو]] [[زمرو:فلڪيان گهراڻو]] <references group="note"/> <references group="lower-alpha"/> 3m7lld06mw02zhyq4obzegqk6rz9p6j 10 97804 380649 2026-05-25T13:04:41Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Sidebar |name = Princely states topics |bodyclass = hlist |titlestyle = background:#dcf5dc; |title = [[پرنسلي رياست]] |headingstyle = border-top:#dcf5dc 1px solid; |content1 = * [[سلامي رياست]] * [[برطانوي بالادستي]] * [[شهزادن جي مجلس]] * [[جاگير]] * [[برطانوي هند جون ايجنسيون]] * [[برطانوي هند جون ريزيڊنسيون]] * [[نظريو الحاق]] * سياسي وظيفه خوار... 380649 wikitext text/x-wiki {{Sidebar |name = Princely states topics |bodyclass = hlist |titlestyle = background:#dcf5dc; |title = [[پرنسلي رياست]] |headingstyle = border-top:#dcf5dc 1px solid; |content1 = * [[سلامي رياست]] * [[برطانوي بالادستي]] * [[شهزادن جي مجلس]] * [[جاگير]] * [[برطانوي هند جون ايجنسيون]] * [[برطانوي هند جون ريزيڊنسيون]] * [[نظريو الحاق]] * [[سياسي وظيفه خوار]] * [[ڀارت ۾ شاهي وظيفو|شاهي وظيفو]] * [[اسٽينڊ اسٽل معاهدو (ڀارت)|اسٽينڊ اسٽل معاهدو]] * [[الحاق جو دستاويز]] |heading2 = انفرادي ريزيڊنسيون |content2 = * [[حيدرآباد رياست|حيدرآباد]] * [[انڊور ريزيڊنسي|انڊور (هولڪر)]] * [[ڄمون ۽ ڪشمير (شهزادي رياست)|ڄمون ۽ ڪشمير]] * [[ميسور ريزيڊنسي|ميسور (ميسور)]] * [[برطانوي ريزيڊنسي|ڪويلون]] * [[سڪم جي بادشاهت|سڪم]] |heading3 = ايجنسيون |content3 = * [[باگيل کنڊ ايجنسي|باگيل کنڊ]] * [[بلوچستان ايجنسي|بلوچستان]] * [[بروڊا ۽ گجرات رياستن جي ايجنسي|بروڊا ۽ گجرات رياستون]] * [[بروڊا، اولهه ڀارت ۽ گجرات رياستن جي ايجنسي|بروڊا، اولهه ڀارت ۽ گجرات رياستون]] * [[ڀوپاور ايجنسي|ڀوپاور]] * [[بنديل کنڊ ايجنسي|بنديل کنڊ]] * [[مرڪزي ڀارت ايجنسي|مرڪزي ڀارت]] * [[دکن رياستن جي ايجنسي|دکن رياستون]] * [[اوڀر رياستن جي ايجنسي|اوڀر رياستون]] * [[گلگت ايجنسي|گلگت]] * [[گواليار ريزيڊنسي]] * [[جيپور ريزيڊنسي]] * [[مدراس رياستن جي ايجنسي|مدراس رياستون]] * [[ماهي ڪنٺا ايجنسي|ماهي ڪنٺا]] * [[مالوا ايجنسي|مالوا]] * [[ميواڙ ريزيڊنسي|ميواڙ (اُديپور) ريزيڊنسي]] ۽ اولهه راجپوتانا ايجنسي * [[اتر-اولهه سرحدي رياستن جي ايجنسي|اتر-اولهه سرحد]] * [[پالنپور ايجنسي|پالنپور]] * [[پنجاب رياستن جي ايجنسي|پنجاب رياستون]] * [[راجپوتانا ايجنسي|راجپوتانا]] * [[ريوا ڪنٺا ايجنسي|ريوا ڪنٺا]] * [[اولهه ڀارت رياستن جي ايجنسي|اولهه ڀارت رياستون]] |heading4 = فهرستون |content4 = * [[برطانوي هند جي شهزادي رياستن جي فهرست (علائقي موجب)|علائقي موجب رياستون]] * [[برطانوي هند جي شهزادي رياستن جي فهرست (الف بائي ترتيب)|نالي موجب رياستون]] * [[راجپوت گهراڻن ۽ رياستن جي فهرست|راجپوت رياستون]] * [[جٽ گهراڻن ۽ رياستن جي فهرست|جٽ رياستون]] * [[مراٺا گهراڻن ۽ رياستن جي فهرست|مراٺا رياستون]] }}<noinclude> [[زمرو:ڀارت جي سياست ۽ حڪومت جا سانچا]] [[زمرو:ڀارت جي شهزادي رياستن جا سانچا]] </noinclude> qtq2lhy6j3ln8drn4npzbr2v6ytmm24 0 97805 380650 2026-05-25T13:08:22Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{short description|ڀارتي درٻاري عملدار}} {{Infobox person | name = دنڪر رائو | birth_date = 20 ڊسمبر 1819ع | birth_place = [[ديورک]]، [[رتناگري ضلعو]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[ڀارت ۾ ڪمپني راڄ|ڪمپني هندستان]] | death_date = 9 جنوري 1896ع (عمر 76 سال) | death_place = [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستان]] | alma_... 380650 wikitext text/x-wiki {{short description|ڀارتي درٻاري عملدار}} {{Infobox person | name = دنڪر رائو | birth_date = 20 ڊسمبر 1819ع | birth_place = [[ديورک]]، [[رتناگري ضلعو]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[ڀارت ۾ ڪمپني راڄ|ڪمپني هندستان]] | death_date = 9 جنوري 1896ع (عمر 76 سال) | death_place = [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستان]] | alma_mater = | image = Sir Dinkar Rao.jpg | caption = سر دنڪر رائو | other_names = راجا سر دنڪر رائو راجواڙي | movement = | organization = | monuments = | footnotes = | awards = [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا|KCSI]] }} [[File:Felice Beato (British, born Italy - (Sir Dinkur Rao, Chief Minister of the Maharaja of Gwalior) - Google Art Project.jpg|thumb|right|[[فيليس بيٽو]] پاران تصوير، لڳ ڀڳ 1857ع]] '''راجا سر دنڪر رائو راجواڙي''' {{post-nominals|country=GBR|KCSI}} (20 ڊسمبر 1819ع{{snd}}9 جنوري 1896ع) هڪ [[ڀارت]]ي [[دربار (شاهوڪار درٻار)|درٻاري عملدار]] هو، جيڪو [[ديورک]] ۾ ڄائو هو،<ref name="Burway">{{cite book |last1=Burway |first1=M. W. |title=Rajah Sir Dinkar Rao |date=1907 |url=https://archive.org/details/lifehonourabler00burwgoog |access-date=13 October 2023}}</ref> [[رتناگري ضلعو]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]] ۾۔ هو رگھوناتھ رائو جي پهرئين زال مان ڄاول پٽ هو۔ هو هڪ [[چتپاون]] [[برهمڻ]] هو۔ دنڪر رائو جي تعليم سندس مادري ٻوليءَ ۾ لڳ ڀڳ پنجين سال ۾ سندس پيءُ جي نگرانيءَ هيٺ شروع ٿي، جيڪو [[دولت رائو سنڌيا|مهاراجا دولت رائو سنڌيا]] جي خدمت ۾ هو۔ کيس سنسڪرت ۽ فارسي پڻ سيکاري وئي۔ سندس مذهبي تعليم تي خاص ڌيان ڏنو ويو۔ هو هڪ روايتي هندو طور وڏو ٿيو، جيڪو مذهبي فرضن جي ادائيگيءَ ۾ پابند ۽ پرهيزگار هو۔ کيس هندو موسيقيءَ سان محبت هئي ۽ هن هندو طب بابت مناسب ڄاڻ حاصل ڪئي هئي۔<ref name="ReferenceA">Representative Indians by Govinda Parameswaran Pillai</ref> پندرهين سال جي عمر ۾ هن [[گواليار رياست]] جي خدمت ۾ داخلا ورتي، جتي سندس پيءُ پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون هيون۔ جلد ئي کيس هڪ انتظامي ورهاست جي ذميواري ڏني وئي، جتي هن اهڙي نمايان صلاحيت ڏيکاري جو کيس پنهنجي پيءُ جي جاءِ تي [[مورينا ضلعو|تنوارڳڙهه ڊويزن]] جو [[صوبه دار]] مقرر ڪيو ويو۔ هن پوليس ۽ روينيو کاتن جي نئين سر تنظيم ۽ افراتفريءَ کي نظم ۾ بدلائڻ ۾ غيرمعمولي صلاحيتون ڏيکاريون۔<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Rao, Sir Dinkar |volume=22 |page=897}}</ref> 1851ع ۾ دنڪر رائو [[ديوان (ڀارت)|ديوان]] بڻيو۔ 1844ع ۾ [[گواليار مهم|مهاراجپور ۽ پنيار]] ۾ برطانوي فتحن سبب رياست بغاوتي فوجين سان ڀرجي وئي هئي، مالي حالت تباهه ٿي وئي هئي ۽ اختيار ڪمزور ٿي ويو هو۔ ديوان سختيءَ سان بي ترتيبي ختم ڪئي، نقصانڪار درآمدون ختم ڪيون، عوامي ڪم ڪرايا، ۽ پنهنجي پگهار سميت ٻين پگهارن ۾ گهٽتائي ڪري خساري کي واڌاري ۾ تبديل ڪيو۔ [[1857ع جي ڀارتي بغاوت]] دوران رائو ڪڏهن به برطانيا سان وفاداريءَ کان نه هٽيو؛ ۽ جيتوڻيڪ جون 1858ع ۾ [[تاتيا ٽوپي|تنتيا ٽوپي]] جي اچڻ تي رياستي فوجين به بغاوت ڪئي، تڏهن به هن برطانوي ڌر جو ساٿ ڏنو ۽ [[جياجيرائو سنڌيا|مهاراجا سنڌيا]] سان گڏ [[آگرا قلعو|آگرا قلعي]] ڏانهن هليو ويو۔ امن بحال ٿيڻ کان پوءِ هو ڊسمبر 1859ع تائين ''وزيراعظم'' طور خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو۔ دنڪر رائو جنوري 1859ع ۾ گواليار ڇڏي [[الله آباد]] منتقل ٿيو، جيڪو [[اتر-اولهه صوبا]]ن جو گاديءَ جو هنڌ هو۔<ref name="Burway" /> [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] سندس انتظامي صلاحيتن کي سڃاڻندي کيس سپريم ڪائونسل ۾ سيٽ پيش ڪئي، جيڪا [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861ع]] تحت قائم ٿيل [[شاهي قانون ساز ڪائونسل]] جي نالي سان مشهور هئي۔ 1862ع ۾ کيس [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] پاران، بنارس جي راجا سر ديو نارائڻ سنگهه ۽ [[مهاراجا نريندر سنگهه|پٽيالا جي مهاراجا]] سان گڏ، قانون ساز ڪائونسل لاءِ نامزد ڪيو ويو۔<ref>Indian Polity, Laxmikanth</ref> مارچ 1862ع ۾ دنڪر رائو پنهنجو ڪتاب ''"ڀارت جي انتظام بابت مشاهدي وارو يادداشت"'' شايع ڪيو۔ ان ۾ چاليهن ڇهن موضوعن بابت سندس خيال شامل هئا ۽ اهو وائسراءِ جي مطالعي ۽ غور لاءِ لکيو ويو هو۔<ref name="Burway" /> 1873ع ۾ کيس نابالغ [[نيهال سنگهه|ڍولپور جي راجا]] جو سرپرست مقرر ڪيو ويو، پر ٿوري ئي عرصي بعد خراب صحت سبب هن استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔<ref name="EB1911"/> == ڪمشنر طور خدمت == 1875ع ۾ [[ڀارت جو وائسراءِ|ڀارت جي وائسراءِ]]، [[ٿامس بيرنگ، پهريون ارل آف نارٿ بروڪ|لارڊ نارٿ بروڪ]]، کيس هڪ ڪمشنر طور چونڊيو، جتي [[جياجيرائو سنڌيا|گواليار جي مهاراجا]] ۽ [[رام سنگهه ٻيون|جيپور]] سان گڏ ٽي برطانوي ساٿي پڻ شامل هئا، ته جيئن [[ملهار رائو گائيڪواڙ|بروڊا جي گائيڪواڙ]] تي ڪرنل [[رابرٽ فيئر (ڀارتي فوجي آفيسر)|رابرٽ فيئر]]، جيڪو برطانوي ريزيڊنٽ هو، کي زهر ڏيڻ جي ڪوشش جي الزام جو مقدمو هلائي سگهجي۔<ref name="EB1911"/> == نائيٽ هُڊ == مئي 1866ع ۾ دنڪر رائو کي [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] (KCSI) جو نائيٽ ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ کيس "سر دنڪر رائو" سڏڻ جو حق حاصل ٿيو۔<ref>{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23119/page/3128 |title=London Gazette, 25 May 1866 |publisher=London-gazette.co.uk |date=1866-05-25 |accessdate=2014-05-31}}</ref> ساڳئي سال دهليءَ ۾ ٿيل شاهي اجتماع ۾ کيس "''راجا''" جو خطاب ڏنو ويو۔ 1884ع ۾ [[لارڊ ڊفرن]] هن خطاب کي موروثي بڻايو۔ لارڊ ڊفرن، جيڪو گواليار ۾ خاص دلچسپي رکندو هو، خاص طور اهو چاهيندو هو ته دنڪر رائو کي برطانوي حڪومت پاران مناسب عزت ڏني وڃي، ۽ هن کيس هر هنڌ برطانوي عملدارن ۽ انهن ڏيهي رياستن جي حڪمرانن وٽ ذاتي طور سفارش ڪيو جتي سندس ملڪيت موجود هئي۔<ref name="ReferenceA"/> هن 9 جنوري 1896ع تي وفات ڪئي۔ اوڻيهين صديءَ جي ڪنهن به ڀارتي سياستدان ايتري شهرت حاصل نه ڪئي، تنهن هوندي به هن انگريزيءَ جو مطالعو چاليهن سالن جي عمر کان پوءِ شروع ڪيو هو ۽ هو ڪڏهن به ان ۾ روانيءَ سان گفتگو نه ڪري سگهيو۔<ref name="EB1911"/> سندس روايت پسندي سماجي سڌارن جي مخالفت ڪندي هئي، ۽ هو [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] کان الڳ رهيو۔ == حوالا == {{reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Rao, Dinkar}} [[زمرو:1819ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1896ع جون وفاتون]] [[زمرو:ممبئي جا سياستدان]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽ ڪمانڊر]] [[زمرو:ڀارتي نائيٽ]] [[زمرو:بمبئي پريزيڊنسي جا ماڻهو]] [[زمرو:گواليار جا ماڻهو]] [[زمرو:ڀارتي ديوان]] a14mkl6zye636itr2klfo0jufkc7ff3 380791 380650 2026-05-26T07:10:58Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:1896ع جون فوتگيون]] جو اضافو + ترتيب 380791 wikitext text/x-wiki {{short description|ڀارتي درٻاري عملدار}} {{Infobox person | name = دنڪر رائو | birth_date = 20 ڊسمبر 1819ع | birth_place = [[ديورک]]، [[رتناگري ضلعو]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]]، [[ڀارت ۾ ڪمپني راڄ|ڪمپني هندستان]] | death_date = 9 جنوري 1896ع (عمر 76 سال) | death_place = [[برطانوي راڄ|برطانوي هندستان]] | alma_mater = | image = Sir Dinkar Rao.jpg | caption = سر دنڪر رائو | other_names = راجا سر دنڪر رائو راجواڙي | movement = | organization = | monuments = | footnotes = | awards = [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا|KCSI]] }} [[File:Felice Beato (British, born Italy - (Sir Dinkur Rao, Chief Minister of the Maharaja of Gwalior) - Google Art Project.jpg|thumb|right|[[فيليس بيٽو]] پاران تصوير، لڳ ڀڳ 1857ع]] '''راجا سر دنڪر رائو راجواڙي''' {{post-nominals|country=GBR|KCSI}} (20 ڊسمبر 1819ع{{snd}}9 جنوري 1896ع) هڪ [[ڀارت]]ي [[دربار (شاهوڪار درٻار)|درٻاري عملدار]] هو، جيڪو [[ديورک]] ۾ ڄائو هو،<ref name="Burway">{{cite book |last1=Burway |first1=M. W. |title=Rajah Sir Dinkar Rao |date=1907 |url=https://archive.org/details/lifehonourabler00burwgoog |access-date=13 October 2023}}</ref> [[رتناگري ضلعو]]، [[بمبئي پريزيڊنسي]] ۾۔ هو رگھوناتھ رائو جي پهرئين زال مان ڄاول پٽ هو۔ هو هڪ [[چتپاون]] [[برهمڻ]] هو۔ دنڪر رائو جي تعليم سندس مادري ٻوليءَ ۾ لڳ ڀڳ پنجين سال ۾ سندس پيءُ جي نگرانيءَ هيٺ شروع ٿي، جيڪو [[دولت رائو سنڌيا|مهاراجا دولت رائو سنڌيا]] جي خدمت ۾ هو۔ کيس سنسڪرت ۽ فارسي پڻ سيکاري وئي۔ سندس مذهبي تعليم تي خاص ڌيان ڏنو ويو۔ هو هڪ روايتي هندو طور وڏو ٿيو، جيڪو مذهبي فرضن جي ادائيگيءَ ۾ پابند ۽ پرهيزگار هو۔ کيس هندو موسيقيءَ سان محبت هئي ۽ هن هندو طب بابت مناسب ڄاڻ حاصل ڪئي هئي۔<ref name="ReferenceA">Representative Indians by Govinda Parameswaran Pillai</ref> پندرهين سال جي عمر ۾ هن [[گواليار رياست]] جي خدمت ۾ داخلا ورتي، جتي سندس پيءُ پڻ خدمتون سرانجام ڏنيون هيون۔ جلد ئي کيس هڪ انتظامي ورهاست جي ذميواري ڏني وئي، جتي هن اهڙي نمايان صلاحيت ڏيکاري جو کيس پنهنجي پيءُ جي جاءِ تي [[مورينا ضلعو|تنوارڳڙهه ڊويزن]] جو [[صوبه دار]] مقرر ڪيو ويو۔ هن پوليس ۽ روينيو کاتن جي نئين سر تنظيم ۽ افراتفريءَ کي نظم ۾ بدلائڻ ۾ غيرمعمولي صلاحيتون ڏيکاريون۔<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Rao, Sir Dinkar |volume=22 |page=897}}</ref> 1851ع ۾ دنڪر رائو [[ديوان (ڀارت)|ديوان]] بڻيو۔ 1844ع ۾ [[گواليار مهم|مهاراجپور ۽ پنيار]] ۾ برطانوي فتحن سبب رياست بغاوتي فوجين سان ڀرجي وئي هئي، مالي حالت تباهه ٿي وئي هئي ۽ اختيار ڪمزور ٿي ويو هو۔ ديوان سختيءَ سان بي ترتيبي ختم ڪئي، نقصانڪار درآمدون ختم ڪيون، عوامي ڪم ڪرايا، ۽ پنهنجي پگهار سميت ٻين پگهارن ۾ گهٽتائي ڪري خساري کي واڌاري ۾ تبديل ڪيو۔ [[1857ع جي ڀارتي بغاوت]] دوران رائو ڪڏهن به برطانيا سان وفاداريءَ کان نه هٽيو؛ ۽ جيتوڻيڪ جون 1858ع ۾ [[تاتيا ٽوپي|تنتيا ٽوپي]] جي اچڻ تي رياستي فوجين به بغاوت ڪئي، تڏهن به هن برطانوي ڌر جو ساٿ ڏنو ۽ [[جياجيرائو سنڌيا|مهاراجا سنڌيا]] سان گڏ [[آگرا قلعو|آگرا قلعي]] ڏانهن هليو ويو۔ امن بحال ٿيڻ کان پوءِ هو ڊسمبر 1859ع تائين ''وزيراعظم'' طور خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو۔ دنڪر رائو جنوري 1859ع ۾ گواليار ڇڏي [[الله آباد]] منتقل ٿيو، جيڪو [[اتر-اولهه صوبا]]ن جو گاديءَ جو هنڌ هو۔<ref name="Burway" /> [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] سندس انتظامي صلاحيتن کي سڃاڻندي کيس سپريم ڪائونسل ۾ سيٽ پيش ڪئي، جيڪا [[انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861ع]] تحت قائم ٿيل [[شاهي قانون ساز ڪائونسل]] جي نالي سان مشهور هئي۔ 1862ع ۾ کيس [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] پاران، بنارس جي راجا سر ديو نارائڻ سنگهه ۽ [[مهاراجا نريندر سنگهه|پٽيالا جي مهاراجا]] سان گڏ، قانون ساز ڪائونسل لاءِ نامزد ڪيو ويو۔<ref>Indian Polity, Laxmikanth</ref> مارچ 1862ع ۾ دنڪر رائو پنهنجو ڪتاب ''"ڀارت جي انتظام بابت مشاهدي وارو يادداشت"'' شايع ڪيو۔ ان ۾ چاليهن ڇهن موضوعن بابت سندس خيال شامل هئا ۽ اهو وائسراءِ جي مطالعي ۽ غور لاءِ لکيو ويو هو۔<ref name="Burway" /> 1873ع ۾ کيس نابالغ [[نيهال سنگهه|ڍولپور جي راجا]] جو سرپرست مقرر ڪيو ويو، پر ٿوري ئي عرصي بعد خراب صحت سبب هن استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔<ref name="EB1911"/> == ڪمشنر طور خدمت == 1875ع ۾ [[ڀارت جو وائسراءِ|ڀارت جي وائسراءِ]]، [[ٿامس بيرنگ، پهريون ارل آف نارٿ بروڪ|لارڊ نارٿ بروڪ]]، کيس هڪ ڪمشنر طور چونڊيو، جتي [[جياجيرائو سنڌيا|گواليار جي مهاراجا]] ۽ [[رام سنگهه ٻيون|جيپور]] سان گڏ ٽي برطانوي ساٿي پڻ شامل هئا، ته جيئن [[ملهار رائو گائيڪواڙ|بروڊا جي گائيڪواڙ]] تي ڪرنل [[رابرٽ فيئر (ڀارتي فوجي آفيسر)|رابرٽ فيئر]]، جيڪو برطانوي ريزيڊنٽ هو، کي زهر ڏيڻ جي ڪوشش جي الزام جو مقدمو هلائي سگهجي۔<ref name="EB1911"/> == نائيٽ هُڊ == مئي 1866ع ۾ دنڪر رائو کي [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] (KCSI) جو نائيٽ ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ کيس "سر دنڪر رائو" سڏڻ جو حق حاصل ٿيو۔<ref>{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/23119/page/3128 |title=London Gazette, 25 May 1866 |publisher=London-gazette.co.uk |date=1866-05-25 |accessdate=2014-05-31}}</ref> ساڳئي سال دهليءَ ۾ ٿيل شاهي اجتماع ۾ کيس "''راجا''" جو خطاب ڏنو ويو۔ 1884ع ۾ [[لارڊ ڊفرن]] هن خطاب کي موروثي بڻايو۔ لارڊ ڊفرن، جيڪو گواليار ۾ خاص دلچسپي رکندو هو، خاص طور اهو چاهيندو هو ته دنڪر رائو کي برطانوي حڪومت پاران مناسب عزت ڏني وڃي، ۽ هن کيس هر هنڌ برطانوي عملدارن ۽ انهن ڏيهي رياستن جي حڪمرانن وٽ ذاتي طور سفارش ڪيو جتي سندس ملڪيت موجود هئي۔<ref name="ReferenceA"/> هن 9 جنوري 1896ع تي وفات ڪئي۔ اوڻيهين صديءَ جي ڪنهن به ڀارتي سياستدان ايتري شهرت حاصل نه ڪئي، تنهن هوندي به هن انگريزيءَ جو مطالعو چاليهن سالن جي عمر کان پوءِ شروع ڪيو هو ۽ هو ڪڏهن به ان ۾ روانيءَ سان گفتگو نه ڪري سگهيو۔<ref name="EB1911"/> سندس روايت پسندي سماجي سڌارن جي مخالفت ڪندي هئي، ۽ هو [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] کان الڳ رهيو۔ == حوالا == {{reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Rao, Dinkar}} [[زمرو:بمبئي پريزيڊنسي جا ماڻهو]] [[زمرو:ڀارتي نائيٽ]] [[زمرو:ڀارتي ديوان]] [[زمرو:گواليار جا ماڻهو]] [[زمرو:ممبئي جا سياستدان]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽ ڪمانڊر]] [[زمرو:1819ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1896ع جون فوتگيون]] [[زمرو:1896ع جون وفاتون]] fjl84osgwv7x46l2fhs1fre4afy9l89 0 97806 380652 2026-05-25T13:13:53Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Infobox royalty | embed = | name = نواب محمد يوسف علي خان بهادر آف رامپور | title = [[نواب]] [[رامپور رياست|رامپور]] <br> [[قبائلي سردار|سردار]] [[روهيلا]] <br> | titletext = [[عاليجاه|سندس عاليجاه]], علي جاه، فرزندِ دلپذير، مخلص الدوله، ناصر الملڪ، امير الامرا، مستعد جنگ | type = | im... 380652 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | embed = | name = نواب محمد يوسف علي خان بهادر آف رامپور | title = [[نواب]] [[رامپور رياست|رامپور]] <br> [[قبائلي سردار|سردار]] [[روهيلا]] <br> | titletext = [[عاليجاه|سندس عاليجاه]], علي جاه، فرزندِ دلپذير، مخلص الدوله، ناصر الملڪ، امير الامرا، مستعد جنگ | type = | image = The procession of Yusef Ali Khan.jpg | image_size = | alt = | caption = يوسف علي خان جو جلوس | succession = [[نواب]] [[رامپور رياست|رامپور]] | moretext = | reign = 1855ع-1865ع | reign-type = | coronation = | cor-type = | predecessor = [[محمد سعيد خان|نواب محمد سعيد خان آف رامپور]] | pre-type = | successor = [[ڪلب علي خان|نواب محمد ڪلب علي خان]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = روهيلا جو سردار | moretext1 = | reign1 = 1855ع-1865ع | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | predecessor1 = [[محمد سعيد خان|نواب محمد سعيد خان آف رامپور]] | pre-type1 = | successor1 = [[ڪلب علي خان|نواب محمد ڪلب علي خان]] | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | predecessor2 = | pre-type2 = | successor2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | birth_name = | birth_date = 5 مارچ 1816ع | birth_place = قلعهِ معليٰ، [[رامپور رياست|رامپور]] | death_date = {{death date and age|1865|4|21|1816|3|5|df=y}} | death_place = قلعهِ معليٰ، [[رامپور رياست|رامپور]] | burial_date = | burial_place = قلعهِ معليٰ امام باڙو | spouse = | spouse-type = | consort = <!-- yes or no --> | issue = <!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | full name = نواب محمد يوسف علي خان بهادر | era name = | era dates = | regnal name = [[عاليجاه|سندس عاليجاه]], علي جاه، فرزندِ دلپذير، مخلص الدوله، ناصر الملڪ، امير الامرا، نواب سر محمد يوسف علي خان بهادر، مستعد جنگ، نواب رامپور، KSI | posthumous name = | temple name = | house = روهيلا ''(گود ورتل)'' | house-type = | father = نواب [[محمد سعيد خان]] | mother = نواب فتح النساءِ بيگم صاحبه | religion = [[اسلام]] | occupation = | signature_type = | signature = | module = }} [[File:The procession of Yusef Ali Khan.jpg|thumb|400px|''يوسف علي خان جو جلوس''۔ هڪ تصوير جيڪا يوسف خان کي [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] جي ڪئمپ ڏانهن ويندي ڏيکاري ٿي، جتي [[دربار (شاهوڪار درٻار)|دربار]] [[فتح ڳڙهه]] ۾ 15 نومبر 1859ع تي منعقد ٿيو هو]] '''[[نواب]] محمد يوسف علي خان بهادر'''، [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا|KSI]]، (5 مارچ 1816ع – 21 اپريل 1865ع) [[رامپور، اتر پرديش|رامپور]] جي [[شهزادي رياست]] جو [[نواب]] هو، جنهن 1855ع کان 1865ع تائين حڪومت ڪئي۔ [[1857ع جي ڀارتي بغاوت]] دوران هن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] لاءِ ڪيترين فائديمند خدمتن سرانجام ڏنيون، جيئن [[نيني تال]] ڏانهن برطانوي رسد ۽ رابطي جون لائينون کليل رکڻ، ڀڄي ويل ماڻهن کي بچائڻ ۽ [[مرادآباد]] شهر کي محفوظ بڻائڻ۔ سندس خدمتن جي بدلي ۾ [[ڀارت جو وائسراءِ]]، [[لارڊ ڪيننگ]]، کيس [[بريلي]] ۾ وسيع زمينون عطا ڪيون، 1861ع ۾ کيس [[نائيٽ]] بڻايو ويو ۽ 13-[[توپ سلامي]] سان گڏ ''سندس عاليجاه'' جو خطاب ڏنو ويو۔ آخرڪار، کيس وائسراءِ جي ڪائونسل جو ميمبر پڻ بڻايو ويو۔ انهن بيشمار اعزازن جي باوجود، سر يوسف [[مغل دور|مغليه]] فنڪاراڻي روايت کي برقرار رکيو ۽ [[بهادر شاهه ظفر ٻيون]] جي درٻار جي موسيقارن، عالمن ۽ فنڪارن کي رامپور ۾ ٻيهر آباد ٿيڻ جي دعوت ڏني، جن ۾ مشهور شاعر [[غالب]] پڻ شامل هو۔ وفات کان ٿورو اڳ يوسف علي خان مقامي ساهوڪارن جي مخالفت باوجود '''بئنڪ آف روهيل کنڊ''' (يا '''بئنڪ آف روهيلخند''') جي قيام جي حمايت ڪئي۔<ref>''Indian Journal of History of Science'', 1982, Volumes 17-18, p.112.</ref> اها 1862ع ۾ قائم ڪئي وئي، جڏهن بئنڪن لاءِ محدود ذميواري قبول ڪئي وئي هئي۔ اها پهرين بئنڪ هئي جيڪا ڪنهن شهزادي رياست پاران قائم ڪئي وئي۔ اها پڻ هڪ ننڍي بئنڪ هئي ۽ پوءِ [[اوڌ ڪمرشل بئنڪ]] ۾ ضم ڪئي وئي، جيڪا 1958ع ۾ ناڪام ٿي وئي۔<ref>Tripathi (2004), p.136.</ref> == حوالا == * Tripathi, Dwijendra (2004) ''The Oxford History of Indian Business''. (New York). {{ISBN|9780195659689}} {{reflist}} {{s-start}} {{s-hou|[[روهيلا|روهيلا گهراڻو]]||5 مارچ 1816ع||21 اپريل 1865ع}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[محمد سعيد خان بهادر]]}} {{s-ttl|title=[[رامپور (اتر پرديش)|نواب آف رامپور]]|years=1855ع-1865ع}} {{s-aft|after=[[ڪلب علي خان بهادر]]}} {{s-end}} {{Banking in India}} {{DEFAULTSORT:Khan Bahadur, Yusef Ali}} [[زمرو:ڀارت جا نواب]] [[زمرو:رامپور جا نواب]] [[زمرو:1816ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1865ع جون وفاتون]] [[زمرو:ڀارتي سني مسلمان]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽ ڪمپينين]] jkzvdu3aj93twivi5gzwhqclp2eanaf 10 97807 380656 2026-05-25T13:29:15Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali [[سانچو:ڄاڻخانو شاھي اقتدار]] کي [[سانچو:Infobox royalty]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 380656 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:Infobox royalty]] 7zdwmcxqpwz0hxz0riph3zq2pmgv0xm 0 97808 380657 2026-05-25T13:37:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: '''سيويل''' (Seville)، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:سيويل]] [[زمرو:اسپين]] زمرو:ا... 380657 wikitext text/x-wiki '''سيويل''' (Seville)، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:سيويل]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] rsw2ueyk2kals1t4vxapzku8fngpqu1 380661 380657 2026-05-25T13:41:21Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380661 wikitext text/x-wiki '''سيويل''' (Seville)، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:سيويل]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] g9tfkdi557rmtfhyun1q4rxtu9qh0ei 380680 380661 2026-05-25T15:02:23Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380680 wikitext text/x-wiki '''سيويل''' (Seville)، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] 8btttqnpppts4hc5de4oxy0un38tci4 380685 380680 2026-05-25T15:13:22Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380685 wikitext text/x-wiki '''سيويل''' (Seville)، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 05pp0ec2ldtens90l83e4jw3f8ts4rl 380691 380685 2026-05-25T15:38:41Z Memon2025 21315 /* */ 380691 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|Sevilla FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = Seville | native_name = {{nativename|es|Sevilla}} | native_name_lang = es | settlement_type = [[Municipalities in Spain|Municipality]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 = [[Cathedral of Sevilla|Cathedral of Saint Mary of the See]] | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = [[Torre del Oro]] and River [[Guadalquivir]] | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = [[Plaza de España, Seville|Plaza de España]] | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = [[Metropol Parasol]] | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = [[Triana Bridge]] }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br>([Ella] no me ha dejado –<br>[She] has not abandoned me) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Spain]] | subdivision_type1 = [[Autonomous Community]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Spain|Province]] | subdivision_name1 = [[Andalusia]] | subdivision_name2 = [[Seville (province)|Seville]] <!-- Politics ----------------->| parts_type = Districts | parts_style = para | p1 = [[Bellavista-La Palmera]], [[Casco Antiguo]], Cerro-Amate, Este-Alcosa-Torreblanca, [[Macarena]], [[Nervión, Seville|Nervión]], Norte, San Pablo-Santa Justa, Sur, [[Triana, Seville|Triana]] | government_footnotes = | government_type = [[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]] | governing_body = [[City Council of Seville|Ayuntamiento de Sevilla]] | leader_party = [[People's Party (Spain)|PP]] | leader_title = Mayor | leader_name = [[José Luis Sanz]] <!-- Area --------------------->| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 686741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 1,547,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name = | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}}) ، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. Seville has a municipal population of about 686,741 as of 2024,<ref name="population" /> and a [[Seville metropolitan area|metropolitan]] population of about 1.5 million, making it the largest city in Andalusia and the [[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|5th-largest city in Spain]]. Its [[old town]], with an area of {{convert|4|km²|0|abbr=out}}, contains a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] comprising three buildings: the [[Alcázar of Seville|Alcázar palace complex]], the [[Seville Cathedral|Cathedral]] and the [[General Archive of the Indies]]. The [[Port of Seville]], located about {{convert|80|km|0|abbr=off}} from the Atlantic Ocean, is the only river harbour in Spain.<ref name="ESA2020">{{cite web |author1=Staff |title=Seville, Spain |url=https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |website=earth.esa.int |publisher=ESA Earth Online 2000 - 2020 |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321230944/https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |archive-date=21 March 2020 |date=2020}}</ref> The capital of Andalusia experiences hot temperatures in the summer, with daily maximums routinely above {{convert|35|°C}} in July and August. Seville was founded as the [[Ancient Rome|Roman]] city of {{lang|la|Hispalis}}. Known as ''Ishbiliyah'' after the [[Umayyad conquest of Hispania|Islamic conquest]] in 711, Seville became the centre of the independent [[Taifa of Seville]] following the collapse of the [[Caliphate of Córdoba]] in the early 11th century; later it was ruled by [[Almoravids]] and [[Almohad dynasty|Almohads]] until being incorporated into the [[Crown of Castile]] in 1248.<ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> Owing to its role as the gateway of the [[Spanish Empire]]'s trans-atlantic trade, managed from the [[Casa de Contratación]], Seville became one of the largest cities in [[Western Europe]] in the 16th century. Following a deterioration in drought conditions in the Guadalquivir, the American trade gradually moved away from the city of Seville, in favour initially of downstream-dependent berths and eventually of the [[Bay of Cádiz]] – to which were eventually transferred control of both the [[Spanish treasure fleet|fleets of the Indies]] (1680) and the [[Casa de Contratación]] (1717).<ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref>{{rp|pages=430–431}} The 20th century in Seville saw the tribulations of the [[Spanish Civil War]], decisive cultural milestones such as the [[Ibero-American Exposition of 1929]] and [[Seville Expo '92|Expo '92]], and the city's election as the capital of the [[Andalusian Autonomous Government|Autonomous Community of Andalusia]]. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] owe4dghu1ck63pgindc9kwmdny8cp6q 380692 380691 2026-05-25T16:03:58Z Memon2025 21315 /* */ 380692 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (Spanish) | native_name_lang = es | settlement_type = [[Municipalities in Spain|Municipality]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 = [[Cathedral of Sevilla|Cathedral of Saint Mary of the See]] | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = [[Torre del Oro]] and River [[Guadalquivir]] | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = [[Plaza de España, Seville|Plaza de España]] | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = [[Metropol Parasol]] | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = [[Triana Bridge]] }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * ملڪ: اسپين. : خودمختيار ڪميونٽي: اندلس. * صوبو: سيويل. * ضلعا: بيلا. نظارو لا پالميرا. Casco Antiguo. سيرو. اميٽ. ايسٽ. الڪوسا. ٽوئر. بلانڪا، ميڪرينا. Nervión, Norte, San Pablo. سانتا جستا، سور، ٽرانا. * حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • ميئر: جوس لوئس سانز (پي پي) علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br>([Ella] no me ha dejado –<br>[She] has not abandoned me) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Spain]] | subdivision_type1 = [[Autonomous Community]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Spain|Province]] | subdivision_name1 = [[Andalusia]] | subdivision_name2 = [[Seville (province)|Seville]] <!-- Politics ----------------->| parts_type = Districts | parts_style = para | p1 = [[Bellavista-La Palmera]], [[Casco Antiguo]], Cerro-Amate, Este-Alcosa-Torreblanca, [[Macarena]], [[Nervión, Seville|Nervión]], Norte, San Pablo-Santa Justa, Sur, [[Triana, Seville|Triana]] | government_footnotes = | government_type = [[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]] | governing_body = [[City Council of Seville|Ayuntamiento de Sevilla]] | leader_party = [[People's Party (Spain)|PP]] | leader_title = Mayor | leader_name = [[José Luis Sanz]] <!-- Area --------------------->| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 686741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 1,547,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}}) ، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويلا ۾ 2024 تائين ميونسپل آبادي لڳ ڀڳ 6,86,741 آهي ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک آهي. ان کي اندلس جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5 هون وڏو شهر بڻائي ٿو. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان. يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ تي مشتمل آهي. جنهن ۾ ٽي عمارتون شامل آهن. الڪازار محل ڪمپليڪس. ڪيٿڊرل. ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو. سيويل جو بندرگاهه (ايٽلانٽڪ سمنڊ کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي) اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلس جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35 °C (95 °F) کان مٿي هوندو آهي. * سيويل رومن شهر هسپلس جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. 711 ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ ڪورڊوبا جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ سيويل جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي الموراويڊ ۽ الموحد حڪومت ڪئي. جيستائين 1248 ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم). سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي جي حالتن ۾ خرابي کان پوءِ. آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾. ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. * سيويل ۾ 20 صدي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن کي ڏٺو. فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل. جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92. ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ. Seville has a municipal population of about 686,741 as of 2024,<ref name="population" /> and a [[Seville metropolitan area|metropolitan]] population of about 1.5 million, making it the largest city in Andalusia and the [[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|5th-largest city in Spain]]. Its [[old town]], with an area of {{convert|4|km²|0|abbr=out}}, contains a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] comprising three buildings: the [[Alcázar of Seville|Alcázar palace complex]], the [[Seville Cathedral|Cathedral]] and the [[General Archive of the Indies]]. The [[Port of Seville]], located about {{convert|80|km|0|abbr=off}} from the Atlantic Ocean, is the only river harbour in Spain.<ref name="ESA2020">{{cite web |author1=Staff |title=Seville, Spain |url=https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |website=earth.esa.int |publisher=ESA Earth Online 2000 - 2020 |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321230944/https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |archive-date=21 March 2020 |date=2020}}</ref> The capital of Andalusia experiences hot temperatures in the summer, with daily maximums routinely above {{convert|35|°C}} in July and August. Seville was founded as the [[Ancient Rome|Roman]] city of {{lang|la|Hispalis}}. Known as ''Ishbiliyah'' after the [[Umayyad conquest of Hispania|Islamic conquest]] in 711, Seville became the centre of the independent [[Taifa of Seville]] following the collapse of the [[Caliphate of Córdoba]] in the early 11th century; later it was ruled by [[Almoravids]] and [[Almohad dynasty|Almohads]] until being incorporated into the [[Crown of Castile]] in 1248.<ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> Owing to its role as the gateway of the [[Spanish Empire]]'s trans-atlantic trade, managed from the [[Casa de Contratación]], Seville became one of the largest cities in [[Western Europe]] in the 16th century. Following a deterioration in drought conditions in the Guadalquivir, the American trade gradually moved away from the city of Seville, in favour initially of downstream-dependent berths and eventually of the [[Bay of Cádiz]] – to which were eventually transferred control of both the [[Spanish treasure fleet|fleets of the Indies]] (1680) and the [[Casa de Contratación]] (1717).<ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref>{{rp|pages=430–431}} The 20th century in Seville saw the tribulations of the [[Spanish Civil War]], decisive cultural milestones such as the [[Ibero-American Exposition of 1929]] and [[Seville Expo '92|Expo '92]], and the city's election as the capital of the [[Andalusian Autonomous Government|Autonomous Community of Andalusia]]. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 2kc66vb7w5vhcd4w2qghyjux7dky0ku 380694 380692 2026-05-25T16:24:33Z Memon2025 21315 /* */ 380694 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = [[Torre del Oro]] and River [[Guadalquivir]] | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 =[[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * ملڪ: اسپين. : خودمختيار ڪميونٽي: اندلس. * صوبو: سيويل. * ضلعا: بيلا. نظارو لا پالميرا. Casco Antiguo. سيرو. اميٽ. ايسٽ. الڪوسا. ٽوئر. بلانڪا، ميڪرينا. Nervión, Norte, San Pablo. سانتا جستا، سور، ٽرانا. * حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • ميئر: جوس لوئس سانز (پي پي) علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = [[Autonomous Community]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Spain|Province]] | subdivision_name1 = [[Andalusia]] | subdivision_name2 = [[Seville (province)|Seville]] <!-- Politics ----------------->| parts_type = Districts | parts_style = para | p1 = [[Bellavista-La Palmera]], [[Casco Antiguo]], Cerro-Amate, Este-Alcosa-Torreblanca, [[Macarena]], [[Nervión, Seville|Nervión]], Norte, San Pablo-Santa Justa, Sur, [[Triana, Seville|Triana]] | government_footnotes = | government_type = [[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]] | governing_body = [[City Council of Seville|Ayuntamiento de Sevilla]] | leader_party = [[People's Party (Spain)|PP]] | leader_title = Mayor | leader_name = [[José Luis Sanz]] <!-- Area --------------------->| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 1,547,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}}) ، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويلا ۾ 2024 تائين ميونسپل آبادي لڳ ڀڳ 6,86,741 آهي ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک آهي. ان کي اندلس جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5 هون وڏو شهر بڻائي ٿو. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان. يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ تي مشتمل آهي. جنهن ۾ ٽي عمارتون شامل آهن. الڪازار محل ڪمپليڪس. ڪيٿڊرل. ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو. سيويل جو بندرگاهه (ايٽلانٽڪ سمنڊ کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي) اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلس جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35 °C (95 °F) کان مٿي هوندو آهي. * سيويل رومن شهر هسپلس جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. 711 ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ ڪورڊوبا جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ سيويل جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي الموراويڊ ۽ الموحد حڪومت ڪئي. جيستائين 1248 ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم). سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي جي حالتن ۾ خرابي کان پوءِ. آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾. ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. * سيويل ۾ 20 صدي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن کي ڏٺو. فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل. جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92. ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ. Seville has a municipal population of about 686,741 as of 2024,<ref name="population" /> and a [[Seville metropolitan area|metropolitan]] population of about 1.5 million, making it the largest city in Andalusia and the [[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|5th-largest city in Spain]]. Its [[old town]], with an area of {{convert|4|km²|0|abbr=out}}, contains a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] comprising three buildings: the [[Alcázar of Seville|Alcázar palace complex]], the [[Seville Cathedral|Cathedral]] and the [[General Archive of the Indies]]. The [[Port of Seville]], located about {{convert|80|km|0|abbr=off}} from the Atlantic Ocean, is the only river harbour in Spain.<ref name="ESA2020">{{cite web |author1=Staff |title=Seville, Spain |url=https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |website=earth.esa.int |publisher=ESA Earth Online 2000 - 2020 |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321230944/https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |archive-date=21 March 2020 |date=2020}}</ref> The capital of Andalusia experiences hot temperatures in the summer, with daily maximums routinely above {{convert|35|°C}} in July and August. Seville was founded as the [[Ancient Rome|Roman]] city of {{lang|la|Hispalis}}. Known as ''Ishbiliyah'' after the [[Umayyad conquest of Hispania|Islamic conquest]] in 711, Seville became the centre of the independent [[Taifa of Seville]] following the collapse of the [[Caliphate of Córdoba]] in the early 11th century; later it was ruled by [[Almoravids]] and [[Almohad dynasty|Almohads]] until being incorporated into the [[Crown of Castile]] in 1248.<ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> Owing to its role as the gateway of the [[Spanish Empire]]'s trans-atlantic trade, managed from the [[Casa de Contratación]], Seville became one of the largest cities in [[Western Europe]] in the 16th century. Following a deterioration in drought conditions in the Guadalquivir, the American trade gradually moved away from the city of Seville, in favour initially of downstream-dependent berths and eventually of the [[Bay of Cádiz]] – to which were eventually transferred control of both the [[Spanish treasure fleet|fleets of the Indies]] (1680) and the [[Casa de Contratación]] (1717).<ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref>{{rp|pages=430–431}} The 20th century in Seville saw the tribulations of the [[Spanish Civil War]], decisive cultural milestones such as the [[Ibero-American Exposition of 1929]] and [[Seville Expo '92|Expo '92]], and the city's election as the capital of the [[Andalusian Autonomous Government|Autonomous Community of Andalusia]]. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] oiuysp53418be1qoz5jjk3384nogvmo 380695 380694 2026-05-25T19:28:06Z Memon2025 21315 /* */ 380695 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = PP | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * : اسپين. سيويل صوبو. حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • : علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}}) ، اندلس جي اسپيني خودمختيار برادري ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو جزيري نما آئبيريا جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويلا ۾ 2024 تائين ميونسپل آبادي لڳ ڀڳ 6,86,741 آهي ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک آهي. ان کي اندلس جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5 هون وڏو شهر بڻائي ٿو. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان. يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ تي مشتمل آهي. جنهن ۾ ٽي عمارتون شامل آهن. الڪازار محل ڪمپليڪس. ڪيٿڊرل. ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو. سيويل جو بندرگاهه (ايٽلانٽڪ سمنڊ کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي) اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلس جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35 °C (95 °F) کان مٿي هوندو آهي. * سيويل رومن شهر هسپلس جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. 711 ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ ڪورڊوبا جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ سيويل جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي الموراويڊ ۽ الموحد حڪومت ڪئي. جيستائين 1248 ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم). سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي جي حالتن ۾ خرابي کان پوءِ. آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾. ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. * سيويل ۾ 20 صدي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن کي ڏٺو. فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل. جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92. ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ. Seville has a municipal population of about 686,741 as of 2024,<ref name="population" /> and a [[Seville metropolitan area|metropolitan]] population of about 1.5 million, making it the largest city in Andalusia and the [[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|5th-largest city in Spain]]. Its [[old town]], with an area of {{convert|4|km²|0|abbr=out}}, contains a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] comprising three buildings: the [[Alcázar of Seville|Alcázar palace complex]], the [[Seville Cathedral|Cathedral]] and the [[General Archive of the Indies]]. The [[Port of Seville]], located about {{convert|80|km|0|abbr=off}} from the Atlantic Ocean, is the only river harbour in Spain.<ref name="ESA2020">{{cite web |author1=Staff |title=Seville, Spain |url=https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |website=earth.esa.int |publisher=ESA Earth Online 2000 - 2020 |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321230944/https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/seville-spain |archive-date=21 March 2020 |date=2020}}</ref> The capital of Andalusia experiences hot temperatures in the summer, with daily maximums routinely above {{convert|35|°C}} in July and August. Seville was founded as the [[Ancient Rome|Roman]] city of {{lang|la|Hispalis}}. Known as ''Ishbiliyah'' after the [[Umayyad conquest of Hispania|Islamic conquest]] in 711, Seville became the centre of the independent [[Taifa of Seville]] following the collapse of the [[Caliphate of Córdoba]] in the early 11th century; later it was ruled by [[Almoravids]] and [[Almohad dynasty|Almohads]] until being incorporated into the [[Crown of Castile]] in 1248.<ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> Owing to its role as the gateway of the [[Spanish Empire]]'s trans-atlantic trade, managed from the [[Casa de Contratación]], Seville became one of the largest cities in [[Western Europe]] in the 16th century. Following a deterioration in drought conditions in the Guadalquivir, the American trade gradually moved away from the city of Seville, in favour initially of downstream-dependent berths and eventually of the [[Bay of Cádiz]] – to which were eventually transferred control of both the [[Spanish treasure fleet|fleets of the Indies]] (1680) and the [[Casa de Contratación]] (1717).<ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref>{{rp|pages=430–431}} The 20th century in Seville saw the tribulations of the [[Spanish Civil War]], decisive cultural milestones such as the [[Ibero-American Exposition of 1929]] and [[Seville Expo '92|Expo '92]], and the city's election as the capital of the [[Andalusian Autonomous Government|Autonomous Community of Andalusia]]. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] nlr8lad2146mhiuareuzqclyrsgj2oa 380702 380695 2026-05-25T20:06:59Z Memon2025 21315 /* */ 380702 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = PP | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * : اسپين. سيويل صوبو. حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • : علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 7uon2my47xr6pz7f4bg22mlhb79gc6i 380710 380702 2026-05-25T20:22:19Z Ibne maryam 17680 added [[Category:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380710 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = PP | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * : اسپين. سيويل صوبو. حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • : علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] pkp70aarrnafglx6886gljy1ot5lnlq 380711 380710 2026-05-25T20:24:41Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380711 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = PP | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = Sevillan, Sevillian<br />''sevillano'' (m.), ''sevillana'' (f.)<br />''hispalense'' (poet.) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * : اسپين. سيويل صوبو. حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • : علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: سيويلان، سيويلين. سيويلان (مرد)، سيويلانا (عورت). هسپالينس (شاعر). * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] oxwcnu5xm4kp786aou5j1zmph2je2oi 380792 380711 2026-05-26T08:43:15Z Memon2025 21315 /* */ 380792 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = city | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = Interactive map of Seville | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = PP | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 1,100,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = Metro | demographics2_info1 = €36.785 billion (2020) <!-- General information --------------->| population_note =سيوالي جو انٽرويو نقشو. * همراهن: * : اسپين. سيويل صوبو. حڪومت: • قسم: ايون. ٽامي داخل: • جسم: Ayuntamiento de Sevilla. • : علائقو: • ميونسپالٽي 140 چورس ڪلوميٽر * بلندي: 7 ميٽر. * آبادي (2024) • ميونسپلٽي: 6,86,741 • درجو: 4 اسپين ۾. اندلس ۾ پهريون نمبر. • کثافت. 4,900/چورس ڪلوميٽر (13,000/چورس ميل). • شهري: • ميٽرو: نام: * مجموعي گهريلو شيون: • ميٽرو: 36.785 بلين يورو وقت جو علائقو: مرڪزي يورپي وقت. • سمر (DST): پوسٽ ڪوڊ: ويب سائيٽ. * | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Postcode | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ 1929 جو آئيبرو-آمريڪي نمائش. ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 4lqwfnnetqibio95j7ndt3yjs0mmhc7 380793 380792 2026-05-26T09:05:52Z Memon2025 21315 /* */ 380793 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] jftngimatxoska9f5hb1cecs4d1ryrr 380794 380793 2026-05-26T09:29:20Z Memon2025 21315 380794 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] k5ksa5q7i5425cidtp7s1ruqz3g82x3 380795 380794 2026-05-26T09:30:45Z Memon2025 21315 380795 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== ==قابل ذڪر ماڻهو== === Historical === * [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]], poet and Arabic king of Sevilla 1040–1095 * Physician [[Ibn Zuhr|Avenzoar]] * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] oh357q2bkx8b49eyl63upqqzubuxac8 380796 380795 2026-05-26T09:32:46Z Memon2025 21315 380796 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} Seville is [[Sister city|twinned]] with:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}} [[Barcelona]], Spain, 1987 * {{flagicon|ARG}} [[Buenos Aires]], Argentina, 1976 * {{flagicon|USA}} [[Columbus, Ohio|Columbus]], United States, 1988 * {{flagicon|ESP}} [[Córdoba, Spain|Córdoba]], Spain, 1908 * {{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]], Mexico, 1984 * {{flagicon|CUB}} [[Havana]], Cuba, 2007 * {{flagicon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], United States, 1969 * {{flagicon|ESP}} [[Laredo, Spain|Laredo]], Spain, 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}} [[Marrakesh]], Morocco, 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Medina de Rioseco]], Spain, 2016<ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}} [[San Salvador]], El Salvador, 2018<ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Sevilla la Nueva]], Spain {{div col end}} The relationship between Seville and Kansas City is due to a small replica of the Giralda tower, Sevilla's cathedral belltower, that exists in Kansas City.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === Historical === * [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]], poet and Arabic king of Sevilla 1040–1095 * Physician [[Ibn Zuhr|Avenzoar]] * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] qooxhw0274vkq024abqo43kiu1ppyxr 380797 380796 2026-05-26T09:41:45Z Memon2025 21315 /* جڙيل شهر */ 380797 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} Seville is [[Sister city|twinned]] with:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}} [[Barcelona]], Spain, 1987 * {{flagicon|ARG}} [[Buenos Aires]], Argentina, 1976 * {{flagicon|USA}} [[Columbus, Ohio|Columbus]], United States, 1988 * {{flagicon|ESP}} [[Córdoba, Spain|Córdoba]], Spain, 1908 * {{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]], Mexico, 1984 * {{flagicon|CUB}} [[Havana]], Cuba, 2007 * {{flagicon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], United States, 1969 * {{flagicon|ESP}} [[Laredo, Spain|Laredo]], Spain, 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}} [[Marrakesh]], Morocco, 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Medina de Rioseco]], Spain, 2016<ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}} [[San Salvador]], El Salvador, 2018<ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Sevilla la Nueva]], Spain {{div col end}} The relationship between Seville and Kansas City is due to a small replica of the Giralda tower, Sevilla's cathedral belltower, that exists in Kansas City.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> سيويل سان جڙيل آهي: * بارسلونا، اسپين، 1987 * بيونس آئرس، ارجنٽائن، 1976 * ڪولمبس، اوهايو، آمريڪا، 1988 * ڪورڊوبا، اسپين، 1908 * گواڊالاجارا، ميڪسيڪو، 1984 * هاوانا، ڪيوبا، 2007 * ڪنساس سٽي، آمريڪا، 1969 * لاريڊو، اسپين، 2017 * مراڪش، مراکش، 2017 * ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 * سان سلواڊور، ايل سلواڊور، 2018 * سيويل لا نيوا، اسپين. سيويل ۽ ڪنساس سٽي جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل جي ڪري آهي، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي. * تاريخي: المتمد بن عباد، شاعر ۽ عربيءَ جو بادشاهه سيويلا 1040-1095 *ابن زهر، طبيب Avenzoar * ابن سهل آف سيويل Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار Mateo Alemán ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا[14] ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان Bartolomé de Las Casas لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر[14] بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال. 20 صدي جي فنڪار ==قابل ذڪر ماڻهو== === Historical === * [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]], poet and Arabic king of Sevilla 1040–1095 * Physician [[Ibn Zuhr|Avenzoar]] * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] qz5jd7cn1prbw7t4nfjhz7r0796x9u1 380798 380797 2026-05-26T10:27:57Z Memon2025 21315 /* Historical */ 380798 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} Seville is [[Sister city|twinned]] with:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}} [[Barcelona]], Spain, 1987 * {{flagicon|ARG}} [[Buenos Aires]], Argentina, 1976 * {{flagicon|USA}} [[Columbus, Ohio|Columbus]], United States, 1988 * {{flagicon|ESP}} [[Córdoba, Spain|Córdoba]], Spain, 1908 * {{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]], Mexico, 1984 * {{flagicon|CUB}} [[Havana]], Cuba, 2007 * {{flagicon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], United States, 1969 * {{flagicon|ESP}} [[Laredo, Spain|Laredo]], Spain, 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}} [[Marrakesh]], Morocco, 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Medina de Rioseco]], Spain, 2016<ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}} [[San Salvador]], El Salvador, 2018<ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}} [[Sevilla la Nueva]], Spain {{div col end}} The relationship between Seville and Kansas City is due to a small replica of the Giralda tower, Sevilla's cathedral belltower, that exists in Kansas City.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> سيويل سان جڙيل آهي: * بارسلونا، اسپين، 1987 * بيونس آئرس، ارجنٽائن، 1976 * ڪولمبس، اوهايو، آمريڪا، 1988 * ڪورڊوبا، اسپين، 1908 * گواڊالاجارا، ميڪسيڪو، 1984 * هاوانا، ڪيوبا، 2007 * ڪنساس سٽي، آمريڪا، 1969 * لاريڊو، اسپين، 2017 * مراڪش، مراکش، 2017 * ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 * سان سلواڊور، ايل سلواڊور، 2018 * سيويل لا نيوا، اسپين. سيويل ۽ ڪنساس سٽي جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل جي ڪري آهي، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي. * تاريخي: المتمد بن عباد، شاعر ۽ عربيءَ جو بادشاهه سيويلا 1040-1095 *ابن زهر، طبيب Avenzoar * ابن سهل آف سيويل Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار Mateo Alemán ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا[14] ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان Bartolomé de Las Casas لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر[14] بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال. 20 صدي جي فنڪار ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، * فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار * Mateo Alemán * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا ۽ هرمانوس * الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان * Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista * پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال * 20 صدي جي فنڪار * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] gpojj9zoqik8zsaiqbw8znsb8k42rqc 380799 380798 2026-05-26T10:49:07Z Memon2025 21315 /* جڙيل شهر */ 380799 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سلواڊور]]، ايل سلواڊور، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، * فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار * Mateo Alemán * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا ۽ هرمانوس * الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان * Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista * پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال * 20 صدي جي فنڪار * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] f3j5wo7pfgh72bh18efn77p1r9v2h4x 380803 380799 2026-05-26T10:58:12Z Memon2025 21315 /* جڙيل شهر */ 380803 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} شھر سان سيلويڊور سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، * فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار * Mateo Alemán * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا ۽ هرمانوس * الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان * Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista * پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال * 20 صدي جي فنڪار * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 90vk5hcuh1e6c4xukh8i85w262x734r 380805 380803 2026-05-26T11:02:15Z Memon2025 21315 /* جڙيل شهر */ 380805 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس، * فرانسسڪو گوريرو 16هين صديءَ جو ناول نگار * Mateo Alemán * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا ۽ هرمانوس * الوارز ڪوئنٽرو نيو اسپين جو تاريخدان * Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista * پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال * 20 صدي جي فنڪار * The family of the Arabic historian and sociologist [[Ibn Khaldun]] * 13th-century poet [[Ibn Sahl of Seville]] * [[Luis del Alcázar]], a [[Jesuit]] theologian, (1554–1613) * Renaissance composers [[Cristóbal de Morales]], [[Francisco Guerrero (composer)|Francisco Guerrero]] * 16th-century novelist [[Mateo Alemán]] * Playwrights [[Lope de Rueda]]<ref name=owaytours/> and [[Hermanos Alvarez Quintero]] * Historian of [[New Spain]] [[Bartolomé de Las Casas]] * Colonial governor of La Florida and Cuba: [[Laureano de Torres y Ayala]] * Colonial governor of La Florida: [[Pablo de Hita y Salazar]] * Baroque painters [[Diego Velázquez]], [[Valdés Leal]] and [[Bartolomé Esteban Murillo]] * Explorer and astronomer [[Antonio de Ulloa]] * [[Renaissance]] poets [[Fernando de Herrera]] and [[Gutierre de Cetina]] * [[Maria Antonietta of Spain]], ''[[Queen consort of Sardinia]]'' (1729–1785) * Notable Costumbrista painter [[José Jiménez Aranda]], who liked to depict the 19th century society of Seville and its buildings * Romantic poet [[Gustavo Adolfo Bécquer]]<ref name=owaytours/> * Bullfighters [[Juan Belmonte]], [[Curro Romero]], [[Ignacio Sánchez Mejías]], [[Emilio Muñoz]] and [[José Gómez Ortega]] * [[Second Spanish Republic]] Prime Minister [[Diego Martínez Barrio|Diego Martinez]], communist politician [[José Díaz (Spanish politician)|José Díaz]] and Carlist politician [[Manuel Fal Conde|Manuel Fal]]. === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] hxir57tgggfk5zuattp6trtog188652 380806 380805 2026-05-26T11:08:06Z Memon2025 21315 /* تاريخي */ 380806 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20th-century artists === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] acdhqfi0bhntc5q9q2w9lwukhzkuht7 380807 380806 2026-05-26T11:09:29Z Memon2025 21315 /* 20th-century artists */ 380807 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] lfffxhc8cyr0kmqv792cnfk4mkotsvs 380808 380807 2026-05-26T11:12:11Z Memon2025 21315 380808 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ==Sport== [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|[[Estadio de La Cartuja|La Cartuja Stadium]]]] Seville is the hometown of two rival association football teams: [[Real Betis|Real Betis Balompié]] and [[Sevilla FC|Sevilla Fútbol Club]]; both teams play in [[La Liga]]. Each team has won the league once: Betis in 1935 and Sevilla in 1946.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> Only Sevilla have won European competitions, winning consecutive [[UEFA Cup]] finals in [[2006 UEFA Cup final|2006]] and [[2007 UEFA Cup final|2007]]<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> and the [[UEFA Europa League]] in [[2014 UEFA Europa League final|2014]],<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> [[2015 UEFA Europa League final|2015]], [[2016 UEFA Europa League final|2016]], [[2020 UEFA Europa League final|2020]] and [[2023 UEFA Europa League final|2023]]; Betis reached their first European final in [[2025 UEFA Conference League final|2025]] in the [[UEFA Conference League]], losing 4–1 to [[Chelsea F.C.]]. The [[Ramón Sánchez Pizjuán Stadium|Ramón Sánchez Pizjuán]] and [[Estadio Benito Villamarín|Benito Villamarín]], stadiums of Sevilla and Betis respectively, were venues for the [[1982 FIFA World Cup]].<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> Sevilla's stadium also hosted the [[1986 European Cup final]]<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> and the multi-purpose stadium built in 1999 [[Estadio de La Cartuja|La Cartuja]], was the venue for the [[2003 UEFA Cup final]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> Seville has an [[ACB League]] basketball club, the [[Real Betis Baloncesto]]. Seville has hosted both [[IAAF World Indoor Championships|indoor]] ([[1991 IAAF World Indoor Championships|1991]]) and [[IAAF World Championships in Athletics|outdoor]] ([[1999 World Championships in Athletics|1999]]) World Championships in athletics, while housed the tennis [[Davis Cup]] final in [[2004 Davis Cup|2004]] and [[2011 Davis Cup|2011]]. The city unsuccessfully bid for the [[Bids for the 2004 Summer Olympics|2004]]<ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref> and [[Bids for the 2008 Summer Olympics|2008 Summer Olympics]],<ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref> for which the 60,000-seat [[Estadio de La Cartuja]] was designed to stage. Seville's River Guadalquivir is one of only three [[International Rowing Federation|FISA]] approved international training centres for [[rowing (sport)|rowing]] and the only one in Spain; the [[2002 World Rowing Championships]] and the [[2013 European Rowing Championships]] were held there. ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] g6cfb18y4ojojgufejzvytachxm7c99 380809 380808 2026-05-26T11:29:00Z Memon2025 21315 /* Sport */ 380809 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 3kozlzdlyhwcx3pbwyp2y0jya1i6x7q 380810 380809 2026-05-26T11:31:08Z Memon2025 21315 380810 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ===Theatres=== [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|[[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]]]] The [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name=Teatrolopedevega2011>{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019"/> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 61w8lu1ctrc0uyumh3ass937fh5kkwa 380811 380810 2026-05-26T11:32:54Z Memon2025 21315 380811 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ===Theatres=== [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|[[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]]]] The [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name=Teatrolopedevega2011>{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019"/> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== Seville is a big tourist centre in Spain. In 2018, there were over 2.5-million travellers and tourists who stayed at a tourist accommodation, placing it third in Spain after Madrid and Barcelona. The city has an overall low level of seasonality, so there are tourists year-round.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> There are many landmarks, museums, parks, gardens and other kinds of tourist spots around the city so there is something for everyone. The Alcázar, the cathedral, and the [[General Archive of the Indies]] are UNESCO [[World Heritage Site]]s. Many of the city's most important sights and monuments are located in the historic centre (Casco Antiguo). To the north of the centre is the Macarena neighbourhood, which contains some important monuments and religious buildings, such as the Museum and Catholic Church of ''La Macarena'' or the ''[[Hospital de las Cinco Llagas]]''. Across the river, on the west bank of the Guadalquivir, the neighbourhood of Triana had an important role in the history of the city. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 3m384lcgh3dbkdqvwx5o9e1zpmbzoon 380812 380811 2026-05-26T11:47:52Z Memon2025 21315 /* سياحت */ 380812 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== ===Theatres=== [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|[[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]]]] The [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name=Teatrolopedevega2011>{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019"/> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 4ubaooo5gkabx6n2g71i37hqz8qxkld 380813 380812 2026-05-26T11:56:08Z Memon2025 21315 /* Theatres */ 380813 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== === ٿيٽر === [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا]] ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا ايونڊا ڊي ماريا لوئسا ايونيو تي واقع آهي (پارڪ ڊي ماريا لوئسا جي ڀرسان). هڪ ننڍڙو باروڪ ريوائيول ٿيٽر. اهو معمار ويسينٽ ٽريور وائي ٽامس پاران ڊزائين ڪيو ويو هو ۽ پابيلون ڊي سيويلا (سيويلا جو پويلين) ۾ رکيل آهي. 1929 جي آئيبيرو-آمريڪي ايڪسپو (نمائش) لاءِ ٺاهيو ويو. <ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> ٿيٽر هڪ ڪيسينو, "ڪيسينو ڊي لا ايڪسپوسيئن" ذريعي داخل ٿيو هو. ٿيٽر 1000 چورس ميٽر جي ايراضي تي قبضو ڪيو. ۽ 1100 ناظرین کي سمهڻ جي اجازت ڏني وئي. عمارت باروڪ ريوائيول انداز جي وفادار آهي. سيٽ ۾. ۽ ان جي سينگار ۾. ان ۾ مختلف پرفارمنس جي ميزباني ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ ٿيٽر، ڊانس، اوپيرا، جاز، ۽ فليمينڪو شامل آهن. ۽ اڄڪلهه پينوراما جو سڀ کان شاندار. اهو آهي. ان جي پروگرامنگ قومي ۽ بين الاقوامي. اسپين ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ بڻجي رهيو آهي. * ٻيا اهم ٿيٽر ٽيٽرو ڊي لا ميسٽرانزا، آڊيٽوريو روڪو جوراڊو ۽ ٽيٽرو سينٽرل آهن. * سيويل ۾ هڪ ڪورل ڊي ڪاميڊياس ٿيٽر پڻ آهي. جيڪو ڪورل ڊيل ڪوليزيو ​​آهي. هاڻي رهائشي عمارت طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فيسٽول: سيويل شهر جي چوڌاري ڪيترائي تفريحي آپشن آهن. ۽ ان جي سڀ کان وڏي ڪشش مان هڪ ڪيترائي فيسٽيول آهن. جيڪي سال جي چوڌاري ٿين ٿا. ڪجهه فيسٽيول مذهب ۽ ثقافت تي ڌيان ڏين ٿا. ٻيا علائقي جي لوڪ ڪهاڻين، روايتن ۽ تفريح تي ڌيان ڏين ٿا. [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name="Teatrolopedevega2011">{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * ڪورڊوبا، اسپين * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] i5fi2vajcdz3xwo4qpinnvlbk0nzcy0 14 97809 380658 2026-05-25T13:39:14Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] 380658 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] em6lvg1yqsyg1daualvadbfm8jahae0 380686 380658 2026-05-25T15:16:23Z Ibne maryam 17680 /* */ 380686 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي جا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] a3tx2fazi1q4tt4t45jzpeb300fhhr4 10 97810 380659 2026-05-25T13:39:49Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{دستاويز ذيلي صفحو}} {{گھڻي استعمال وارو}} {{person infobox header}} {{Auto short description|conditions= (رڳو تڏهن جيڪڏهن {{para|title}} يا {{para|succession}} ۾ ڪا قدر موجود هجي)}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}} هي سانچو انهن سڀني شخصيتن لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو جن جو شاهي خاندانن سان... 380659 wikitext text/x-wiki {{دستاويز ذيلي صفحو}} {{گھڻي استعمال وارو}} {{person infobox header}} {{Auto short description|conditions= (رڳو تڏهن جيڪڏهن {{para|title}} يا {{para|succession}} ۾ ڪا قدر موجود هجي)}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Check for unknown parameters}} هي سانچو انهن سڀني شخصيتن لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو جن جو شاهي خاندانن سان تعلق هجي۔ هي سانچو فقط تاريخي سوانحن لاءِ آهي ۽ ان کي افسانوي / ڏند ڪٿائي ڪردارن يا مخلوقن لاءِ استعمال نه ڪيو وڃي۔ انهن لاءِ ٻيا سانچا استعمال ڪري سگهجن ٿا، جيئن {{tlx|Infobox character}}۔ == خالي نحو == {{Parameter names example |name |title |titletext |more |image |image_size |image_upright |alt |caption |succession |moretext |reign |reign-type |coronation |cor-type |investiture |predecessor |pre-type |successor |suc-type |regent |reg-type |succession1 |moretext1 |reign1 |reign-type1 |coronation1 |cor-type1 |predecessor1 |pre-type1 |successor1 |suc-type1 |regent1 |reg-type1 |succession2 |moretext2 |reign2 |reign-type2 |coronation2 |cor-type2 |predecessor2 |pre-type2 |successor2 |suc-type2 |regent2 |reg-type2 |succession3 |moretext3 |reign3 |reign-type3 |coronation3 |cor-type3 |predecessor3 |pre-type3 |successor3 |suc-type3 |regent3 |reg-type3 |birth_name |birth_date |birth_place |death_date |death_place |burial_date |burial_place |queen |type |spouse |spouse-type |spouses |spouses-type |consort |issue |issue-link |issue-pipe |issue-type |full name |era name |era dates |regnal name |posthumous name |temple name |native_lang1 |native_lang1_name1 |house |house-type |royal house |father |mother |religion |occupation |signature_type |signature |signature_alt |module }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox royalty | embed = | name = | title = | titletext = | more = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | succession = | moretext = | reign = | reign-type = | coronation = | cor-type = | investiture = | predecessor = | pre-type = | successor = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | predecessor1 = | pre-type1 = | successor1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | predecessor2 = | pre-type2 = | successor2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = <!-- up to | succession10 = --> | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | birth_name = | birth_date = <!-- Gregorian تاريخن لاءِ: {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | death_place = | death_cause = <!-- رڳو تڏهن شامل ڪيو وڃي جڏهن وفات جو سبب شخصيت جي نمايان حيثيت لاءِ اهم هجي --> | burial_date = | burial_place = | queen = | spouse = <!-- يا | spouses = --> | spouse-type = <!-- يا | spouses-type = --> | consort = <!-- yes يا no --> | issue = <!-- پيدائش جي ترتيب موجب اولاد جي فهرست۔ {{plainlist}} يا {{unbulleted list}} استعمال ڪريو --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | full name = | era name = | era dates = | regnal name = | posthumous name = | temple name = | native_lang1 = <!-- up to | native_lang5 = --> | native_lang1_name1 = <!-- up to | native_lang5_name1 = --> | house = | house-type = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | religion = | occupation = | signature_type = | signature = | signature_alt = | module = }} </syntaxhighlight> == مثال == {{Infobox royalty | name = Henry VIII | image = After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg | caption = ''[[پورٽريٽ آف ھينري اٺون]]'' از [[ھانس ھولبائن دي ينگر]]، {{Circa|1537–1562}} | alt = بادشاهه ھينري اٺين جي مڪمل قد واري تصوير | succession = [[انگلينڊ جو بادشاهه]]<br/>[[لارڊ آف آئرلينڊ|لارڊ]]/[[آئرلينڊ جو بادشاهه]] | moretext = ([[انگريزي حڪمرانن جا خطاب|وڌيڪ...]]) | reign = {{Nowrap|22 اپريل 1509&nbsp;– 28 جنوري 1547}} | coronation = 24 جون 1509 | cor-type = [[ھينري اٺين ۽ ڪيٿرين جي تاجپوشي|تاجپوشي]] | predecessor = [[ھينري ستون آف انگلينڊ|ھينري ستون]] | successor = [[ايڊورڊ ڇهون]] | birth_date = 28 جون 1491 | birth_place = [[پيلس آف پليسينشيا]]، گرينوچ، انگلينڊ | death_date = 28 جنوري 1547 (عمر 55 سال) | death_place = [[پيلس آف وائيٽ ھال]]، ويسٽ منسٽر، انگلينڊ | burial_date = 16 فيبروري 1547 | burial_place = [[سينٽ جارج چيپل، ونڊسر ڪاسل]]، برڪشائر | issue = {{Indented plainlist| * [[ھينري، ڊيوڪ آف ڪارن وال]] * [[ميري اول آف انگلينڊ]] * [[ايلزبيٿ اول|ايلزبيٿ اول آف انگلينڊ]] * [[ايڊورڊ ڇهون|ايڊورڊ ڇهون آف انگلينڊ]] * [[ھينري فٽز راءِ، ڊيوڪ آف رچمنڊ ۽ سومرسيٽ]] ({{Abbr|ill.|ناجائز اولاد}}) }} | issue-link = #زالون، محبوبائون، ۽ اولاد | issue-pipe = وڌيڪ... | house = [[ھائوس آف ٽيوڊر|ٽيوڊر]] | father = [[ھينري ستون آف انگلينڊ]] | mother = [[ايلزبيٿ آف يارڪ]] | religion = {{Plainlist| * [[رومن ڪيٿولڪ ازم]] (1491–1534) * [[چرچ آف انگلينڊ]] (1534–1547) }} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|[[ڪيٿرين آف آراگون]]|11 جون 1509|23 مئي 1533|end={{Abbr|ann.|منسوخ ٿيل}}}} * {{Marriage|[[اين بولين]]|25 جنوري 1533|17 مئي 1536|end={{Abbr|ann.|منسوخ ٿيل}}}} * {{Marriage|[[جين سيمور]]|30 مئي 1536|24 آڪٽوبر 1537|end=d}} * {{Marriage|[[اين آف ڪليوز]]|6 جنوري 1540|9 جولاءِ 1540|end={{Abbr|ann.|منسوخ ٿيل}}}} * {{Marriage|[[ڪيٿرين ھاورڊ]]|28 جولاءِ 1540|13 فيبروري 1542|end=d}} * {{Marriage|[[ڪيٿرين پار]]|12 جولاءِ 1543}} }} | signature = HenryVIIISig.svg }} szyh7wgwzj2b3g8ouv65179lunbdbn8 14 97811 380660 2026-05-25T13:39:52Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] 380660 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] rnrqbnjetrqh804yhwtyuapnn0k17sh 10 97812 380662 2026-05-25T13:42:36Z Intisar Ali 8681 صفحي کي [[سانچو:Documentation subpage]] ڏانھن چوريو 380662 wikitext text/x-wiki #چوريو[[سانچو:Documentation subpage]] gqqp7p38ctb8cn0dasjdkd0arzuastv 10 97813 380663 2026-05-25T13:43:43Z Intisar Ali 8681 صفحي کي [[سانچو:High-use]] ڏانھن چوريو 380663 wikitext text/x-wiki #چوريو[[سانچو:High-use]] 0ysxw1n7oalvctnu0oe8updngrali6n 0 97814 380666 2026-05-25T14:19:26Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: '''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:''' {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | ڪنوينشن مسلم... 380666 wikitext text/x-wiki '''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:''' {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} nxyaz9mpaorvlszl8bo7dr466cnok0n 380667 380666 2026-05-25T14:20:26Z Intisar Ali 8681 /* */ 380667 wikitext text/x-wiki '''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:''' {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} ckydactb8bqdrigkhp4sm8setu7j2n0 380668 380667 2026-05-25T14:22:57Z Intisar Ali 8681 /* */ 380668 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ '''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:''' {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} 6fmq3c70aofnmbyld8x724yc0w8bi0j 380669 380668 2026-05-25T14:23:24Z Intisar Ali 8681 /* */ 380669 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ '''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:''' {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} hj4f6ozw7fjyifv52jw1eyvaf8ud8vl 380670 380669 2026-05-25T14:24:12Z Intisar Ali 8681 /* */ 380670 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ ==='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''=== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} n7a375mv3kdy7ohc0wk8ka9cone0jr1 380671 380670 2026-05-25T14:31:20Z Intisar Ali 8681 /* */ 380671 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ ==='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''=== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} 9z4ya0i2izthsox2hyglzj3xhze07br 380672 380671 2026-05-25T14:31:46Z Intisar Ali 8681 380672 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} 9e4zj5f2n7bvauq05hthbvcvc4gawlr 380673 380672 2026-05-25T14:33:41Z Intisar Ali 8681 380673 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} s3lr17gf2thcndktzk8crme21qxvz0o 380674 380673 2026-05-25T14:35:05Z Intisar Ali 8681 380674 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} ==حوالا== {{Reflist}} 8ncl9mrh777ndjg6bfv0p40s4fhalu1 380675 380674 2026-05-25T14:38:07Z Intisar Ali 8681 380675 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} == سياسي پسمنظر == [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|صدارتي معيار (1956–1967)]] === شروعاتي ابتدا === 1947ع کان 1956ع تائين، [[پاڪستان جو گورنر جنرل|پاڪستان جو گورنر جنرل]] [[رياست جو سربراهه]] طور ڪم ڪندو رهيو: بادشاهه [[جارج ڇهون]] (1952ع تائين) ۽ راڻي [[ايلزبيٿ ٻيون]] (1952ع کان پوءِ)۔ [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين|پهريون]] [[پاڪستان جو آئين|آئين]] نافذ ٿيڻ کان پوءِ، پاڪستان 1956ع ۾ هڪ [[اسلامي جمهوريه]] بڻجي ويو، ۽ گورنر جنرل جي جاءِ تي صدارت قائم ڪئي وئي۔ ان وقت جو گورنر جنرل، [[اسڪندر مرزا]]، [[1956ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956ع جي چونڊ]] ذريعي پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته هن 7 آڪٽوبر 1958ع تي [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين]] معطل ڪري ڇڏيو، ۽ [[پاڪستان فوج جو ڪمانڊر اِن چيف]] [[جنرل ايوب خان]] کي پهريون [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] مقرر ڪيو۔ ٻن هفتن بعد، ايوب خان [[1958ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت]] ذريعي اقتدار سنڀالي ورتو ۽ صدارت تي قابض ٿي ويو۔ [[File:Iskander Mirza.jpg|thumb|223x223px|[[اسڪندر مرزا]] 1956ع ۾ پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو]] صدر ايوب خان طرفان متعارف ڪرايل [[پاڪستان جو 1962ع وارو آئين]] ملڪ کي [[صدارتي جمهوريه]] ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ [[پاڪستان ۾ چونڊون|سڌيون چونڊون]] موجود نه هيون۔ بهرحال، اندروني ۽ بين الاقوامي دٻاءَ هيٺ خان [[1965ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965ع جي صدارتي چونڊ]] ڪرائي۔ خان پنهنجي مخالف [[فاطمه جناح]] خلاف ٻي مدت لاءِ ڪامياب مهم هلائي، پر ڪيترن ماڻهن الزام لڳايو ته چونڊون ايوب خان جي حق ۾ ڌانڌليءَ سان ڪرايون ويون۔ [[File:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|صدارتي معيار (1974–1998)]] [[1960ع جو يو-2 واقعو|يو-2 واقعي]] (1960ع)، [[پاڪستان ۾ نجڪاري]] (1963ع)، ۽ [[1965ع جي هند-پاڪ جنگ|ڀارت سان جنگ]] (1965ع) بابت تڪرارن هڪ سخت [[پاڪستان ۾ سوشلزم|کاٻي ڌر]] جي مخالف تحريڪ کي جنم ڏنو، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] جي [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ۽ [[بنگالي قومپرستي|بنگالي قومپرست]] [[شيخ مجيب الرحمان]] ڪئي۔ هنن مظاهرين جي حمايت سان صدارت کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[فالج]] ۽ خراب ٿيندڙ صحت سبب ايوب خان صدارت فوجي سربراهه جنرل [[يحيٰ خان]] حوالي ڪئي، جنهن [[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع|مارشل لا نافذ ڪيو]] ۽ اعلان ڪيو ته 1970ع ۾ قومي چونڊون ٿينديون۔ آخرڪار [[1970ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1970ع ۾ ٿيون، جن ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] [[اولهه پاڪستان]] (موجوده پاڪستان) ۾ اڪثريت حاصل ڪئي ۽ [[عوامي ليگ]] [[اوڀر پاڪستان]] (موجوده بنگلاديش) ۾ اڪثريت ماڻي۔ جڏهن پي پي پي ۽ عوامي ليگ جي وچ ۾ ٺاهه نه ٿي سگهيو، تڏهن صدر يحيٰ خان [[پاڪستان مسلم ليگ]] جي [[نورالامين]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] بڻجڻ جي دعوت ڏني، ۽ کيس پاڪستان جو پهريون [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ مقرر ڪيو۔ اوڀر پاڪستان ۾ [[پاڪستانين]] خلاف وڌندڙ تشدد صدر يحيٰ خان کي [[آپريشن سرچ لائيٽ|طاقت استعمال ڪرڻ]] تي مجبور ڪيو ته جيئن اتي [[قانون ۽ نظم (سياست)|قانون ۽ نظم]] برقرار رهي، جنهن سان [[بنگلاديش آزاديءَ جي جنگ|بنگالي مزاحمت]] وڌيڪ تيز ٿي وئي (1970ع)۔ [[آپريشن چنگيز خان|ڀارت خلاف اڳواٽ حملا]] 1971ع ۾ ٻي [[1971ع جي هند-پاڪ جنگ|جنگ]] جو سبب بڻيا، جنهن [[بنگلاديش جي آزادي|اوڀر پاڪستان کي آزاد]] ڪري [[بنگلاديش]] قائم ڪيو۔ [[اوڀر پاڪستان]] جي [[ڍاڪا جي زوال|زوال]] کان پوءِ پاڪستان جي سياسي اڪيلائي ۽ تباهيءَ جي ذاتي ذميواري قبول ڪندي، صدر يحيٰ خان استعيفيٰ ڏني ۽ اقتدار [[ذوالفقار علي ڀٽو]] حوالي ڪيو۔ صدر ڀٽو 1973ع ۾ موجوده [[پاڪستان جو آئين]] تيار ڪيو، جنهن [[پاڪستان]] کي [[پارلياماني جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ۽ صدارتي اختيارن کي صرف هڪ رسمي [[علامتي سربراهه]] تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ === ماضي جون مداخلتون === [[1977ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1977ع جون عام چونڊون]] [[پاڪستان ۾ قدامت پسندي|ساڄي ڌر]] جي اتحاد [[پاڪستان نيشنل الائنس]] طرفان پيدا ڪيل شهري بيچينيءَ جو سبب بڻيون۔ انهن واقعن جي نتيجي ۾ [[آپريشن فيئر پلي|فوجي مداخلت]] ٿي، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان جو چيف آف آرمي اسٽاف|چيف آف آرمي اسٽاف]] جنرل [[محمد ضياءُ الحق|ضياءُ الحق]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين]] ايڊمرل [[محمد شريف]] ڪئي۔ 1977ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] معطل ڪندي، جنرل ضياءُ الحق 1978ع ۾ صدارت سنڀالي۔ ضياءَ جي [[ضياءُ دور|صدارت]] دوران ملڪ ۾ [[اسلامي بنيادپرستي|انتہاپسند ساڄي ڌر جي خيالن]] جي واڌ ٿي۔ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] بحال ڪرڻ لاءِ گهريلو دٻاءَ هيٺ، صدر ضياءُ الحق [[1984ع جي پاڪستاني اسلامائزيشن پروگرام ريفرنڊم|ريفرنڊم]] ڪرايو (1984ع) ۽ [[1985ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1985ع ۾ ڪرايون۔ صدر ضياءُ الحق [[محمد خان جوڻيجو]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|آئيني ترميم]] ذريعي وڌيڪ [[سياسي طاقت|اختيار]] حاصل ڪيا۔ وزيراعظم جوڻيجو کي برطرف ڪرڻ کان پوءِ صدر ضياءُ الحق نئين عام چونڊن جو اعلان ڪيو، پر 1988ع ۾ [[ضياءُ الحق جي موت|هوائي حادثي]] ۾ فوت ٿي ويو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] ڪامياب ٿي ۽ سينيٽ جي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[غلام اسحاق خان]] کي صدر بڻايو ويو۔ وزيراعظم [[بينظير ڀٽو]] ۽ صدر غلام اسحاق خان جي وچ ۾ مقررين جي معاملن تي اختلاف پيدا ٿيا۔ صدر غلام اسحاق خان بار بار حڪومتي معاملن ۾ مداخلت ڪئي ۽ [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جا الزام]] لڳايا؛ نتيجي طور هن [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي 1990ع ۾ وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1990ع جي چونڊن]] کان پوءِ [[نواز شريف]] هڪ نظرياتي طور [[پهرين شريف حڪومت|قدامت پسند حڪومت]] قائم ڪئي، ۽ صدر غلام اسحاق خان ناڪام نموني شريف حڪومت کي برطرف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين|جوائنٽ چيفس جي چيئرمين]] جنرل [[شميم عالم خان]] جي ڪامياب مداخلت کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان ۽ وزيراعظم نواز شريف 1993ع ۾ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔ [[1993ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1993ع جي چونڊن]] کان پوءِ، وزيراعظم بينظير ڀٽو وفادار [[فاروق لغاري]] کي صدر بڻائي هڪ مضبوط حڪومت قائم ڪئي۔ پر [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جي الزامن]] ۽ [[مرتضيٰ ڀٽو]] جي تڪراري موت سبب صدر فاروق لغاري [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ 1997ع ۾ صدر فاروق لغاري [[1997ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1997ع جي چونڊن]] ۾ عوام طرفان وزيراعظم [[نواز شريف]] کي ڏنل وڏي مينڊيٽ کي منهن نه ڏئي سگهيو۔ صدر لغاري ناڪام نموني [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] [[سجاد علي شاهه]] جي حمايت ڪئي — نتيجي طور ٻئي استعيفيٰ ڏئي ويٺا، جنهن سان [[پاڪستان جي عدليه|عدليه]]، [[پاڪستان جي وزيراعظم سيڪريٽريٽ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] وچ ۾ تڪرار ختم ٿيو۔ [[رفيق تارڙ]] کي مقرر ڪرڻ کان پوءِ پارليامينٽ ڪاميابيءَ سان [[پاڪستان جي آئين ۾ تيرهين ترميم|آئيني ترميم]] پاس ڪئي، جنهن صدارت کي فيصلائتي طور محدود ڪري ڇڏيو۔ 1999ع ۾ تڪراري [[1999ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت|خود فوجي بغاوت]] کان پوءِ جنرل [[پرويز مشرف]] 2001ع ۾ وزيراعظم نواز شريف ۽ صدر رفيق تارڙ کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ سترهين ترميم|صدارت جا وڌيڪ اختيار]] حاصل ڪيا۔ جنوري 2004ع ۾، [[پاڪستان جو اليڪٽورل ڪاليج]] [[2004ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|مشرف کي چونڊيو]] ۽ نتيجي طور آئين مطابق کيس ”چونڊيل تصور ڪيو ويو“۔<ref>{{cite news|last=Waldman|first=Amy|title=Pakistan Gives Musharraf Confidence Vote as President|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html |url-access=subscription |newspaper=The New York Times|date=2 January 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004758/http://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=15 May 2013}}</ref> صدر مشرف جي بار بار غير آئيني مداخلت عدليه سان ٽڪراءُ جو سبب بڻي، ۽ هن [[2007ع جو پاڪستاني مارشل لا|ايمرجنسي]] لاڳو ڪري سپريم ڪورٽ جي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي ججن جي فهرست|سينيئر ججن]] کي برطرف ڪيو۔ جيتوڻيڪ مشرف [[2007ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007ع ۾ چونڊجي ويو]]، پر سندس حڪمرانيءَ جي آئيني حيثيت مشڪوڪ قرار ڏني وئي۔ هڪ عوامي [[وڪيلن جي تحريڪ|آئيني تحريڪ]] آخرڪار مشرف جي اقتدار ڇڏڻ جو سبب بڻي۔ 22 آگسٽ 2008ع تي اليڪشن ڪميشن اعلان ڪيو ته صدارتي اميدوارن جا ڪاغذ 26 آگسٽ 2008ع تائين جمع ڪرايا وڃن ۽ چونڊون 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٿينديون۔<ref>[https://web.archive.org/web/20121021144149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-22/pakistan/27934814_1_pml-n-asif-ali-zardari-ppp "Pakistan presidential poll on September 6"]. ''Times of India''. 22 August 2008.</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |title=Pakistan to choose president on 6 September |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924040217/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |archive-date=2008-09-24 |website=Radio Netherlands |date=22 August 2008}}</ref> === علامتي سربراهه جو جائزو === [[File:Pakistani President Arif Alvi visits Maritime Ministry, flanked by Minister Ali Zaidi and Federal Secretary Rizwan Ahmed.jpg|thumb|صدر [[عارف علوي]] بحري وزارت جو دورو ڪندي، ساڻس گڏ [[علي حيدر زيدي|علي زيدي]] ۽ [[رضوان احمد (سرڪاري عملدار)|رضوان احمد]]]] [[2008ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008ع جي صدارتي چونڊ]] کان پوءِ، [[آصف علي زرداري]] [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئيني ترميم]] لاءِ مهم هلائي ته جيئن [[پاڪستان جو آئين|آئين]] کي 1973ع واري صورت ۾ بحال ڪيو وڃي۔<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=Pakistan's presidential poll today, Zardari front runner |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |archive-date=2009-01-03 |website=Times of India |date=6 Sep 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=Bhutto's widower set to become Pakistan president |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |archive-date=2008-09-09 |agency=AFP |date=2008 |access-date=8 January 2014 |website=Google News}}</ref><ref>{{cite web |website=Google News |url-status=dead |url= http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |archive-date=2009-07-07 |agency= AFP |date=Sep 5, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=live |url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722145323/http://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html?hp |archive-date=2016-07-22 |url-access=subscription |date=7 September 2008 |title=Bhutto's Widower Wins Pakistani Presidency |website=The New York Times |first1=Jane |last1=Perlez |first2=Salman |last2=Masood}}</ref> 2010ع ۾، [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] متفقه طور وڏي اڪثريت سان [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئين جي ارڙهين ترميم]] منظور ڪئي۔ هن ترميم صدارتي اختيار ختم ڪري پاڪستان کي نيم صدارتي نظام مان هڪ پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ مستقبل ۾ حڪومتي استحڪام جون وڏيون اميدون پيدا ٿيون۔ ==حوالا== {{Reflist}} iyghg10zkmxtzx8ti0w8zz2rh5bp8e6 380676 380675 2026-05-25T14:40:23Z Intisar Ali 8681 380676 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} == سياسي پسمنظر == [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|صدارتي معيار (1956–1967)]] === شروعاتي ابتدا === 1947ع کان 1956ع تائين، [[پاڪستان جو گورنر جنرل|پاڪستان جو گورنر جنرل]] [[رياست جو سربراهه]] طور ڪم ڪندو رهيو: بادشاهه [[جارج ڇهون]] (1952ع تائين) ۽ راڻي [[ايلزبيٿ ٻيون]] (1952ع کان پوءِ)۔ [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين|پهريون]] [[پاڪستان جو آئين|آئين]] نافذ ٿيڻ کان پوءِ، پاڪستان 1956ع ۾ هڪ [[اسلامي جمهوريه]] بڻجي ويو، ۽ گورنر جنرل جي جاءِ تي صدارت قائم ڪئي وئي۔ ان وقت جو گورنر جنرل، [[اسڪندر مرزا]]، [[1956ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956ع جي چونڊ]] ذريعي پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته هن 7 آڪٽوبر 1958ع تي [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين]] معطل ڪري ڇڏيو، ۽ [[پاڪستان فوج جو ڪمانڊر اِن چيف]] [[جنرل ايوب خان]] کي پهريون [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] مقرر ڪيو۔ ٻن هفتن بعد، ايوب خان [[1958ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت]] ذريعي اقتدار سنڀالي ورتو ۽ صدارت تي قابض ٿي ويو۔ [[File:Iskander Mirza.jpg|thumb|223x223px|[[اسڪندر مرزا]] 1956ع ۾ پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو]] صدر ايوب خان طرفان متعارف ڪرايل [[پاڪستان جو 1962ع وارو آئين]] ملڪ کي [[صدارتي جمهوريه]] ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ [[پاڪستان ۾ چونڊون|سڌيون چونڊون]] موجود نه هيون۔ بهرحال، اندروني ۽ بين الاقوامي دٻاءَ هيٺ خان [[1965ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965ع جي صدارتي چونڊ]] ڪرائي۔ خان پنهنجي مخالف [[فاطمه جناح]] خلاف ٻي مدت لاءِ ڪامياب مهم هلائي، پر ڪيترن ماڻهن الزام لڳايو ته چونڊون ايوب خان جي حق ۾ ڌانڌليءَ سان ڪرايون ويون۔ [[File:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|صدارتي معيار (1974–1998)]] [[1960ع جو يو-2 واقعو|يو-2 واقعي]] (1960ع)، [[پاڪستان ۾ نجڪاري]] (1963ع)، ۽ [[1965ع جي هند-پاڪ جنگ|ڀارت سان جنگ]] (1965ع) بابت تڪرارن هڪ سخت [[پاڪستان ۾ سوشلزم|کاٻي ڌر]] جي مخالف تحريڪ کي جنم ڏنو، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] جي [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ۽ [[بنگالي قومپرستي|بنگالي قومپرست]] [[شيخ مجيب الرحمان]] ڪئي۔ هنن مظاهرين جي حمايت سان صدارت کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[فالج]] ۽ خراب ٿيندڙ صحت سبب ايوب خان صدارت فوجي سربراهه جنرل [[يحيٰ خان]] حوالي ڪئي، جنهن [[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع|مارشل لا نافذ ڪيو]] ۽ اعلان ڪيو ته 1970ع ۾ قومي چونڊون ٿينديون۔ آخرڪار [[1970ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1970ع ۾ ٿيون، جن ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] [[اولهه پاڪستان]] (موجوده پاڪستان) ۾ اڪثريت حاصل ڪئي ۽ [[عوامي ليگ]] [[اوڀر پاڪستان]] (موجوده بنگلاديش) ۾ اڪثريت ماڻي۔ جڏهن پي پي پي ۽ عوامي ليگ جي وچ ۾ ٺاهه نه ٿي سگهيو، تڏهن صدر يحيٰ خان [[پاڪستان مسلم ليگ]] جي [[نورالامين]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] بڻجڻ جي دعوت ڏني، ۽ کيس پاڪستان جو پهريون [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ مقرر ڪيو۔ اوڀر پاڪستان ۾ [[پاڪستانين]] خلاف وڌندڙ تشدد صدر يحيٰ خان کي [[آپريشن سرچ لائيٽ|طاقت استعمال ڪرڻ]] تي مجبور ڪيو ته جيئن اتي [[قانون ۽ نظم (سياست)|قانون ۽ نظم]] برقرار رهي، جنهن سان [[بنگلاديش آزاديءَ جي جنگ|بنگالي مزاحمت]] وڌيڪ تيز ٿي وئي (1970ع)۔ [[آپريشن چنگيز خان|ڀارت خلاف اڳواٽ حملا]] 1971ع ۾ ٻي [[1971ع جي هند-پاڪ جنگ|جنگ]] جو سبب بڻيا، جنهن [[بنگلاديش جي آزادي|اوڀر پاڪستان کي آزاد]] ڪري [[بنگلاديش]] قائم ڪيو۔ [[اوڀر پاڪستان]] جي [[ڍاڪا جي زوال|زوال]] کان پوءِ پاڪستان جي سياسي اڪيلائي ۽ تباهيءَ جي ذاتي ذميواري قبول ڪندي، صدر يحيٰ خان استعيفيٰ ڏني ۽ اقتدار [[ذوالفقار علي ڀٽو]] حوالي ڪيو۔ صدر ڀٽو 1973ع ۾ موجوده [[پاڪستان جو آئين]] تيار ڪيو، جنهن [[پاڪستان]] کي [[پارلياماني جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ۽ صدارتي اختيارن کي صرف هڪ رسمي [[علامتي سربراهه]] تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ === ماضي جون مداخلتون === [[1977ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1977ع جون عام چونڊون]] [[پاڪستان ۾ قدامت پسندي|ساڄي ڌر]] جي اتحاد [[پاڪستان نيشنل الائنس]] طرفان پيدا ڪيل شهري بيچينيءَ جو سبب بڻيون۔ انهن واقعن جي نتيجي ۾ [[آپريشن فيئر پلي|فوجي مداخلت]] ٿي، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان جو چيف آف آرمي اسٽاف|چيف آف آرمي اسٽاف]] جنرل [[محمد ضياءُ الحق|ضياءُ الحق]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين]] ايڊمرل [[محمد شريف]] ڪئي۔ 1977ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] معطل ڪندي، جنرل ضياءُ الحق 1978ع ۾ صدارت سنڀالي۔ ضياءَ جي [[ضياءُ دور|صدارت]] دوران ملڪ ۾ [[اسلامي بنيادپرستي|انتہاپسند ساڄي ڌر جي خيالن]] جي واڌ ٿي۔ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] بحال ڪرڻ لاءِ گهريلو دٻاءَ هيٺ، صدر ضياءُ الحق [[1984ع جي پاڪستاني اسلامائزيشن پروگرام ريفرنڊم|ريفرنڊم]] ڪرايو (1984ع) ۽ [[1985ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1985ع ۾ ڪرايون۔ صدر ضياءُ الحق [[محمد خان جوڻيجو]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|آئيني ترميم]] ذريعي وڌيڪ [[سياسي طاقت|اختيار]] حاصل ڪيا۔ وزيراعظم جوڻيجو کي برطرف ڪرڻ کان پوءِ صدر ضياءُ الحق نئين عام چونڊن جو اعلان ڪيو، پر 1988ع ۾ [[ضياءُ الحق جي موت|هوائي حادثي]] ۾ فوت ٿي ويو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] ڪامياب ٿي ۽ سينيٽ جي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[غلام اسحاق خان]] کي صدر بڻايو ويو۔ وزيراعظم [[بينظير ڀٽو]] ۽ صدر غلام اسحاق خان جي وچ ۾ مقررين جي معاملن تي اختلاف پيدا ٿيا۔ صدر غلام اسحاق خان بار بار حڪومتي معاملن ۾ مداخلت ڪئي ۽ [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جا الزام]] لڳايا؛ نتيجي طور هن [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي 1990ع ۾ وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1990ع جي چونڊن]] کان پوءِ [[نواز شريف]] هڪ نظرياتي طور [[پهرين شريف حڪومت|قدامت پسند حڪومت]] قائم ڪئي، ۽ صدر غلام اسحاق خان ناڪام نموني شريف حڪومت کي برطرف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين|جوائنٽ چيفس جي چيئرمين]] جنرل [[شميم عالم خان]] جي ڪامياب مداخلت کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان ۽ وزيراعظم نواز شريف 1993ع ۾ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔ [[1993ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1993ع جي چونڊن]] کان پوءِ، وزيراعظم بينظير ڀٽو وفادار [[فاروق لغاري]] کي صدر بڻائي هڪ مضبوط حڪومت قائم ڪئي۔ پر [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جي الزامن]] ۽ [[مرتضيٰ ڀٽو]] جي تڪراري موت سبب صدر فاروق لغاري [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ 1997ع ۾ صدر فاروق لغاري [[1997ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1997ع جي چونڊن]] ۾ عوام طرفان وزيراعظم [[نواز شريف]] کي ڏنل وڏي مينڊيٽ کي منهن نه ڏئي سگهيو۔ صدر لغاري ناڪام نموني [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] [[سجاد علي شاهه]] جي حمايت ڪئي — نتيجي طور ٻئي استعيفيٰ ڏئي ويٺا، جنهن سان [[پاڪستان جي عدليه|عدليه]]، [[پاڪستان جي وزيراعظم سيڪريٽريٽ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] وچ ۾ تڪرار ختم ٿيو۔ [[رفيق تارڙ]] کي مقرر ڪرڻ کان پوءِ پارليامينٽ ڪاميابيءَ سان [[پاڪستان جي آئين ۾ تيرهين ترميم|آئيني ترميم]] پاس ڪئي، جنهن صدارت کي فيصلائتي طور محدود ڪري ڇڏيو۔ 1999ع ۾ تڪراري [[1999ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت|خود فوجي بغاوت]] کان پوءِ جنرل [[پرويز مشرف]] 2001ع ۾ وزيراعظم نواز شريف ۽ صدر رفيق تارڙ کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ سترهين ترميم|صدارت جا وڌيڪ اختيار]] حاصل ڪيا۔ جنوري 2004ع ۾، [[پاڪستان جو اليڪٽورل ڪاليج]] [[2004ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|مشرف کي چونڊيو]] ۽ نتيجي طور آئين مطابق کيس ”چونڊيل تصور ڪيو ويو“۔<ref>{{cite news|last=Waldman|first=Amy|title=Pakistan Gives Musharraf Confidence Vote as President|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html |url-access=subscription |newspaper=The New York Times|date=2 January 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004758/http://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=15 May 2013}}</ref> صدر مشرف جي بار بار غير آئيني مداخلت عدليه سان ٽڪراءُ جو سبب بڻي، ۽ هن [[2007ع جو پاڪستاني مارشل لا|ايمرجنسي]] لاڳو ڪري سپريم ڪورٽ جي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي ججن جي فهرست|سينيئر ججن]] کي برطرف ڪيو۔ جيتوڻيڪ مشرف [[2007ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007ع ۾ چونڊجي ويو]]، پر سندس حڪمرانيءَ جي آئيني حيثيت مشڪوڪ قرار ڏني وئي۔ هڪ عوامي [[وڪيلن جي تحريڪ|آئيني تحريڪ]] آخرڪار مشرف جي اقتدار ڇڏڻ جو سبب بڻي۔ 22 آگسٽ 2008ع تي اليڪشن ڪميشن اعلان ڪيو ته صدارتي اميدوارن جا ڪاغذ 26 آگسٽ 2008ع تائين جمع ڪرايا وڃن ۽ چونڊون 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٿينديون۔<ref>[https://web.archive.org/web/20121021144149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-22/pakistan/27934814_1_pml-n-asif-ali-zardari-ppp "Pakistan presidential poll on September 6"]. ''Times of India''. 22 August 2008.</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |title=Pakistan to choose president on 6 September |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924040217/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |archive-date=2008-09-24 |website=Radio Netherlands |date=22 August 2008}}</ref> === علامتي سربراهه جو جائزو === [[File:Pakistani President Arif Alvi visits Maritime Ministry, flanked by Minister Ali Zaidi and Federal Secretary Rizwan Ahmed.jpg|thumb|صدر [[عارف علوي]] بحري وزارت جو دورو ڪندي، ساڻس گڏ [[علي حيدر زيدي|علي زيدي]] ۽ [[رضوان احمد (سرڪاري عملدار)|رضوان احمد]]]] [[2008ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008ع جي صدارتي چونڊ]] کان پوءِ، [[آصف علي زرداري]] [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئيني ترميم]] لاءِ مهم هلائي ته جيئن [[پاڪستان جو آئين|آئين]] کي 1973ع واري صورت ۾ بحال ڪيو وڃي۔<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=Pakistan's presidential poll today, Zardari front runner |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |archive-date=2009-01-03 |website=Times of India |date=6 Sep 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=Bhutto's widower set to become Pakistan president |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |archive-date=2008-09-09 |agency=AFP |date=2008 |access-date=8 January 2014 |website=Google News}}</ref><ref>{{cite web |website=Google News |url-status=dead |url= http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |archive-date=2009-07-07 |agency= AFP |date=Sep 5, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=live |url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722145323/http://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html?hp |archive-date=2016-07-22 |url-access=subscription |date=7 September 2008 |title=Bhutto's Widower Wins Pakistani Presidency |website=The New York Times |first1=Jane |last1=Perlez |first2=Salman |last2=Masood}}</ref> 2010ع ۾، [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] متفقه طور وڏي اڪثريت سان [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئين جي ارڙهين ترميم]] منظور ڪئي۔ هن ترميم صدارتي اختيار ختم ڪري پاڪستان کي نيم صدارتي نظام مان هڪ پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ مستقبل ۾ حڪومتي استحڪام جون وڏيون اميدون پيدا ٿيون۔ ==حوالا== {{Reflist}} == پڻ ڏسو == *[[پاڪستان جي صدر جو پرنسپل سيڪريٽري]] * [[رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ#پاڪستان|رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ]] * [[سرڪاري رياستي ڪار#پاڪستان|سرڪاري رياستي ڪار]] * [[پاڪستان جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان جو چيف جسٽس]] * [[وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس]] * [[سنڌ جو وڏو وزير]] * [[پنجاب جو وڏو وزير (پاڪستان)]] * [[بلوچستان جو وڏو وزير]] * [[خيبر پختونخوا جو وڏو وزير]] * [[گلگت بلتستان جو وڏو وزير]] * [[آزاد ڪشمير جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان فوج جو چيف آف آرمي اسٽاف]] * [[پاڪستان جو آئين]] * [[وفاقي محتسب|وفاقي محتسب]] * [[پاڪستان جو پرڏيهي وزير]] * [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير]] * [[پاڪستان جو گهرو وزير]] * [[دفاع جو وزير (پاڪستان)]] * [[پاڪستان جو نائب صدر]] == نوٽس == {{reflist|group=lower-alpha}} == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category|Presidents of Pakistan}} * [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر: سرڪاري ويب سائيٽ] {{Presidents of Pakistan}} {{Government of Pakistan}} {{Pakistan Armed Forces}} {{Pakistan topics}} {{DEFAULTSORT:President Of Pakistan}} [[زمرو:پاڪستان جا صدر| ]] [[زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ]] [[زمرو:رسمي سربراهان رياست|پاڪستان]] [[زمرو:1956ع ۾ پاڪستان ۾ قيام]] d52rxko0eivs907hprl8aa43x8c8da2 380677 380676 2026-05-25T14:41:00Z Intisar Ali 8681 /* نوٽس */ 380677 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} == سياسي پسمنظر == [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|صدارتي معيار (1956–1967)]] === شروعاتي ابتدا === 1947ع کان 1956ع تائين، [[پاڪستان جو گورنر جنرل|پاڪستان جو گورنر جنرل]] [[رياست جو سربراهه]] طور ڪم ڪندو رهيو: بادشاهه [[جارج ڇهون]] (1952ع تائين) ۽ راڻي [[ايلزبيٿ ٻيون]] (1952ع کان پوءِ)۔ [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين|پهريون]] [[پاڪستان جو آئين|آئين]] نافذ ٿيڻ کان پوءِ، پاڪستان 1956ع ۾ هڪ [[اسلامي جمهوريه]] بڻجي ويو، ۽ گورنر جنرل جي جاءِ تي صدارت قائم ڪئي وئي۔ ان وقت جو گورنر جنرل، [[اسڪندر مرزا]]، [[1956ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956ع جي چونڊ]] ذريعي پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته هن 7 آڪٽوبر 1958ع تي [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين]] معطل ڪري ڇڏيو، ۽ [[پاڪستان فوج جو ڪمانڊر اِن چيف]] [[جنرل ايوب خان]] کي پهريون [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] مقرر ڪيو۔ ٻن هفتن بعد، ايوب خان [[1958ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت]] ذريعي اقتدار سنڀالي ورتو ۽ صدارت تي قابض ٿي ويو۔ [[File:Iskander Mirza.jpg|thumb|223x223px|[[اسڪندر مرزا]] 1956ع ۾ پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو]] صدر ايوب خان طرفان متعارف ڪرايل [[پاڪستان جو 1962ع وارو آئين]] ملڪ کي [[صدارتي جمهوريه]] ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ [[پاڪستان ۾ چونڊون|سڌيون چونڊون]] موجود نه هيون۔ بهرحال، اندروني ۽ بين الاقوامي دٻاءَ هيٺ خان [[1965ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965ع جي صدارتي چونڊ]] ڪرائي۔ خان پنهنجي مخالف [[فاطمه جناح]] خلاف ٻي مدت لاءِ ڪامياب مهم هلائي، پر ڪيترن ماڻهن الزام لڳايو ته چونڊون ايوب خان جي حق ۾ ڌانڌليءَ سان ڪرايون ويون۔ [[File:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|صدارتي معيار (1974–1998)]] [[1960ع جو يو-2 واقعو|يو-2 واقعي]] (1960ع)، [[پاڪستان ۾ نجڪاري]] (1963ع)، ۽ [[1965ع جي هند-پاڪ جنگ|ڀارت سان جنگ]] (1965ع) بابت تڪرارن هڪ سخت [[پاڪستان ۾ سوشلزم|کاٻي ڌر]] جي مخالف تحريڪ کي جنم ڏنو، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] جي [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ۽ [[بنگالي قومپرستي|بنگالي قومپرست]] [[شيخ مجيب الرحمان]] ڪئي۔ هنن مظاهرين جي حمايت سان صدارت کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[فالج]] ۽ خراب ٿيندڙ صحت سبب ايوب خان صدارت فوجي سربراهه جنرل [[يحيٰ خان]] حوالي ڪئي، جنهن [[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع|مارشل لا نافذ ڪيو]] ۽ اعلان ڪيو ته 1970ع ۾ قومي چونڊون ٿينديون۔ آخرڪار [[1970ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1970ع ۾ ٿيون، جن ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] [[اولهه پاڪستان]] (موجوده پاڪستان) ۾ اڪثريت حاصل ڪئي ۽ [[عوامي ليگ]] [[اوڀر پاڪستان]] (موجوده بنگلاديش) ۾ اڪثريت ماڻي۔ جڏهن پي پي پي ۽ عوامي ليگ جي وچ ۾ ٺاهه نه ٿي سگهيو، تڏهن صدر يحيٰ خان [[پاڪستان مسلم ليگ]] جي [[نورالامين]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] بڻجڻ جي دعوت ڏني، ۽ کيس پاڪستان جو پهريون [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ مقرر ڪيو۔ اوڀر پاڪستان ۾ [[پاڪستانين]] خلاف وڌندڙ تشدد صدر يحيٰ خان کي [[آپريشن سرچ لائيٽ|طاقت استعمال ڪرڻ]] تي مجبور ڪيو ته جيئن اتي [[قانون ۽ نظم (سياست)|قانون ۽ نظم]] برقرار رهي، جنهن سان [[بنگلاديش آزاديءَ جي جنگ|بنگالي مزاحمت]] وڌيڪ تيز ٿي وئي (1970ع)۔ [[آپريشن چنگيز خان|ڀارت خلاف اڳواٽ حملا]] 1971ع ۾ ٻي [[1971ع جي هند-پاڪ جنگ|جنگ]] جو سبب بڻيا، جنهن [[بنگلاديش جي آزادي|اوڀر پاڪستان کي آزاد]] ڪري [[بنگلاديش]] قائم ڪيو۔ [[اوڀر پاڪستان]] جي [[ڍاڪا جي زوال|زوال]] کان پوءِ پاڪستان جي سياسي اڪيلائي ۽ تباهيءَ جي ذاتي ذميواري قبول ڪندي، صدر يحيٰ خان استعيفيٰ ڏني ۽ اقتدار [[ذوالفقار علي ڀٽو]] حوالي ڪيو۔ صدر ڀٽو 1973ع ۾ موجوده [[پاڪستان جو آئين]] تيار ڪيو، جنهن [[پاڪستان]] کي [[پارلياماني جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ۽ صدارتي اختيارن کي صرف هڪ رسمي [[علامتي سربراهه]] تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ === ماضي جون مداخلتون === [[1977ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1977ع جون عام چونڊون]] [[پاڪستان ۾ قدامت پسندي|ساڄي ڌر]] جي اتحاد [[پاڪستان نيشنل الائنس]] طرفان پيدا ڪيل شهري بيچينيءَ جو سبب بڻيون۔ انهن واقعن جي نتيجي ۾ [[آپريشن فيئر پلي|فوجي مداخلت]] ٿي، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان جو چيف آف آرمي اسٽاف|چيف آف آرمي اسٽاف]] جنرل [[محمد ضياءُ الحق|ضياءُ الحق]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين]] ايڊمرل [[محمد شريف]] ڪئي۔ 1977ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] معطل ڪندي، جنرل ضياءُ الحق 1978ع ۾ صدارت سنڀالي۔ ضياءَ جي [[ضياءُ دور|صدارت]] دوران ملڪ ۾ [[اسلامي بنيادپرستي|انتہاپسند ساڄي ڌر جي خيالن]] جي واڌ ٿي۔ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] بحال ڪرڻ لاءِ گهريلو دٻاءَ هيٺ، صدر ضياءُ الحق [[1984ع جي پاڪستاني اسلامائزيشن پروگرام ريفرنڊم|ريفرنڊم]] ڪرايو (1984ع) ۽ [[1985ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1985ع ۾ ڪرايون۔ صدر ضياءُ الحق [[محمد خان جوڻيجو]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|آئيني ترميم]] ذريعي وڌيڪ [[سياسي طاقت|اختيار]] حاصل ڪيا۔ وزيراعظم جوڻيجو کي برطرف ڪرڻ کان پوءِ صدر ضياءُ الحق نئين عام چونڊن جو اعلان ڪيو، پر 1988ع ۾ [[ضياءُ الحق جي موت|هوائي حادثي]] ۾ فوت ٿي ويو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] ڪامياب ٿي ۽ سينيٽ جي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[غلام اسحاق خان]] کي صدر بڻايو ويو۔ وزيراعظم [[بينظير ڀٽو]] ۽ صدر غلام اسحاق خان جي وچ ۾ مقررين جي معاملن تي اختلاف پيدا ٿيا۔ صدر غلام اسحاق خان بار بار حڪومتي معاملن ۾ مداخلت ڪئي ۽ [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جا الزام]] لڳايا؛ نتيجي طور هن [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي 1990ع ۾ وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1990ع جي چونڊن]] کان پوءِ [[نواز شريف]] هڪ نظرياتي طور [[پهرين شريف حڪومت|قدامت پسند حڪومت]] قائم ڪئي، ۽ صدر غلام اسحاق خان ناڪام نموني شريف حڪومت کي برطرف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين|جوائنٽ چيفس جي چيئرمين]] جنرل [[شميم عالم خان]] جي ڪامياب مداخلت کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان ۽ وزيراعظم نواز شريف 1993ع ۾ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔ [[1993ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1993ع جي چونڊن]] کان پوءِ، وزيراعظم بينظير ڀٽو وفادار [[فاروق لغاري]] کي صدر بڻائي هڪ مضبوط حڪومت قائم ڪئي۔ پر [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جي الزامن]] ۽ [[مرتضيٰ ڀٽو]] جي تڪراري موت سبب صدر فاروق لغاري [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ 1997ع ۾ صدر فاروق لغاري [[1997ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1997ع جي چونڊن]] ۾ عوام طرفان وزيراعظم [[نواز شريف]] کي ڏنل وڏي مينڊيٽ کي منهن نه ڏئي سگهيو۔ صدر لغاري ناڪام نموني [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] [[سجاد علي شاهه]] جي حمايت ڪئي — نتيجي طور ٻئي استعيفيٰ ڏئي ويٺا، جنهن سان [[پاڪستان جي عدليه|عدليه]]، [[پاڪستان جي وزيراعظم سيڪريٽريٽ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] وچ ۾ تڪرار ختم ٿيو۔ [[رفيق تارڙ]] کي مقرر ڪرڻ کان پوءِ پارليامينٽ ڪاميابيءَ سان [[پاڪستان جي آئين ۾ تيرهين ترميم|آئيني ترميم]] پاس ڪئي، جنهن صدارت کي فيصلائتي طور محدود ڪري ڇڏيو۔ 1999ع ۾ تڪراري [[1999ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت|خود فوجي بغاوت]] کان پوءِ جنرل [[پرويز مشرف]] 2001ع ۾ وزيراعظم نواز شريف ۽ صدر رفيق تارڙ کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ سترهين ترميم|صدارت جا وڌيڪ اختيار]] حاصل ڪيا۔ جنوري 2004ع ۾، [[پاڪستان جو اليڪٽورل ڪاليج]] [[2004ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|مشرف کي چونڊيو]] ۽ نتيجي طور آئين مطابق کيس ”چونڊيل تصور ڪيو ويو“۔<ref>{{cite news|last=Waldman|first=Amy|title=Pakistan Gives Musharraf Confidence Vote as President|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html |url-access=subscription |newspaper=The New York Times|date=2 January 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004758/http://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=15 May 2013}}</ref> صدر مشرف جي بار بار غير آئيني مداخلت عدليه سان ٽڪراءُ جو سبب بڻي، ۽ هن [[2007ع جو پاڪستاني مارشل لا|ايمرجنسي]] لاڳو ڪري سپريم ڪورٽ جي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي ججن جي فهرست|سينيئر ججن]] کي برطرف ڪيو۔ جيتوڻيڪ مشرف [[2007ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007ع ۾ چونڊجي ويو]]، پر سندس حڪمرانيءَ جي آئيني حيثيت مشڪوڪ قرار ڏني وئي۔ هڪ عوامي [[وڪيلن جي تحريڪ|آئيني تحريڪ]] آخرڪار مشرف جي اقتدار ڇڏڻ جو سبب بڻي۔ 22 آگسٽ 2008ع تي اليڪشن ڪميشن اعلان ڪيو ته صدارتي اميدوارن جا ڪاغذ 26 آگسٽ 2008ع تائين جمع ڪرايا وڃن ۽ چونڊون 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٿينديون۔<ref>[https://web.archive.org/web/20121021144149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-22/pakistan/27934814_1_pml-n-asif-ali-zardari-ppp "Pakistan presidential poll on September 6"]. ''Times of India''. 22 August 2008.</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |title=Pakistan to choose president on 6 September |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924040217/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |archive-date=2008-09-24 |website=Radio Netherlands |date=22 August 2008}}</ref> === علامتي سربراهه جو جائزو === [[File:Pakistani President Arif Alvi visits Maritime Ministry, flanked by Minister Ali Zaidi and Federal Secretary Rizwan Ahmed.jpg|thumb|صدر [[عارف علوي]] بحري وزارت جو دورو ڪندي، ساڻس گڏ [[علي حيدر زيدي|علي زيدي]] ۽ [[رضوان احمد (سرڪاري عملدار)|رضوان احمد]]]] [[2008ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008ع جي صدارتي چونڊ]] کان پوءِ، [[آصف علي زرداري]] [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئيني ترميم]] لاءِ مهم هلائي ته جيئن [[پاڪستان جو آئين|آئين]] کي 1973ع واري صورت ۾ بحال ڪيو وڃي۔<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=Pakistan's presidential poll today, Zardari front runner |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |archive-date=2009-01-03 |website=Times of India |date=6 Sep 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=Bhutto's widower set to become Pakistan president |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |archive-date=2008-09-09 |agency=AFP |date=2008 |access-date=8 January 2014 |website=Google News}}</ref><ref>{{cite web |website=Google News |url-status=dead |url= http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |archive-date=2009-07-07 |agency= AFP |date=Sep 5, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=live |url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722145323/http://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html?hp |archive-date=2016-07-22 |url-access=subscription |date=7 September 2008 |title=Bhutto's Widower Wins Pakistani Presidency |website=The New York Times |first1=Jane |last1=Perlez |first2=Salman |last2=Masood}}</ref> 2010ع ۾، [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] متفقه طور وڏي اڪثريت سان [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئين جي ارڙهين ترميم]] منظور ڪئي۔ هن ترميم صدارتي اختيار ختم ڪري پاڪستان کي نيم صدارتي نظام مان هڪ پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ مستقبل ۾ حڪومتي استحڪام جون وڏيون اميدون پيدا ٿيون۔ ==حوالا== {{Reflist}} == پڻ ڏسو == *[[پاڪستان جي صدر جو پرنسپل سيڪريٽري]] * [[رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ#پاڪستان|رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ]] * [[سرڪاري رياستي ڪار#پاڪستان|سرڪاري رياستي ڪار]] * [[پاڪستان جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان جو چيف جسٽس]] * [[وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس]] * [[سنڌ جو وڏو وزير]] * [[پنجاب جو وڏو وزير (پاڪستان)]] * [[بلوچستان جو وڏو وزير]] * [[خيبر پختونخوا جو وڏو وزير]] * [[گلگت بلتستان جو وڏو وزير]] * [[آزاد ڪشمير جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان فوج جو چيف آف آرمي اسٽاف]] * [[پاڪستان جو آئين]] * [[وفاقي محتسب|وفاقي محتسب]] * [[پاڪستان جو پرڏيهي وزير]] * [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير]] * [[پاڪستان جو گهرو وزير]] * [[دفاع جو وزير (پاڪستان)]] * [[پاڪستان جو نائب صدر]] == نوٽس == {{reflist|group=lower-alpha}} <references group="lower-alpha"/> == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category|Presidents of Pakistan}} * [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر: سرڪاري ويب سائيٽ] {{Presidents of Pakistan}} {{Government of Pakistan}} {{Pakistan Armed Forces}} {{Pakistan topics}} {{DEFAULTSORT:President Of Pakistan}} [[زمرو:پاڪستان جا صدر| ]] [[زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ]] [[زمرو:رسمي سربراهان رياست|پاڪستان]] [[زمرو:1956ع ۾ پاڪستان ۾ قيام]] fi517ympmyxsoc0gzf8zfr8mlo7mt13 380678 380677 2026-05-25T14:41:40Z Intisar Ali 8681 380678 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} == سياسي پسمنظر == [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|صدارتي معيار (1956–1967)]] === شروعاتي ابتدا === 1947ع کان 1956ع تائين، [[پاڪستان جو گورنر جنرل|پاڪستان جو گورنر جنرل]] [[رياست جو سربراهه]] طور ڪم ڪندو رهيو: بادشاهه [[جارج ڇهون]] (1952ع تائين) ۽ راڻي [[ايلزبيٿ ٻيون]] (1952ع کان پوءِ)۔ [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين|پهريون]] [[پاڪستان جو آئين|آئين]] نافذ ٿيڻ کان پوءِ، پاڪستان 1956ع ۾ هڪ [[اسلامي جمهوريه]] بڻجي ويو، ۽ گورنر جنرل جي جاءِ تي صدارت قائم ڪئي وئي۔ ان وقت جو گورنر جنرل، [[اسڪندر مرزا]]، [[1956ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956ع جي چونڊ]] ذريعي پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته هن 7 آڪٽوبر 1958ع تي [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين]] معطل ڪري ڇڏيو، ۽ [[پاڪستان فوج جو ڪمانڊر اِن چيف]] [[جنرل ايوب خان]] کي پهريون [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] مقرر ڪيو۔ ٻن هفتن بعد، ايوب خان [[1958ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت]] ذريعي اقتدار سنڀالي ورتو ۽ صدارت تي قابض ٿي ويو۔ [[File:Iskander Mirza.jpg|thumb|223x223px|[[اسڪندر مرزا]] 1956ع ۾ پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو]] صدر ايوب خان طرفان متعارف ڪرايل [[پاڪستان جو 1962ع وارو آئين]] ملڪ کي [[صدارتي جمهوريه]] ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ [[پاڪستان ۾ چونڊون|سڌيون چونڊون]] موجود نه هيون۔ بهرحال، اندروني ۽ بين الاقوامي دٻاءَ هيٺ خان [[1965ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965ع جي صدارتي چونڊ]] ڪرائي۔ خان پنهنجي مخالف [[فاطمه جناح]] خلاف ٻي مدت لاءِ ڪامياب مهم هلائي، پر ڪيترن ماڻهن الزام لڳايو ته چونڊون ايوب خان جي حق ۾ ڌانڌليءَ سان ڪرايون ويون۔ [[File:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|صدارتي معيار (1974–1998)]] [[1960ع جو يو-2 واقعو|يو-2 واقعي]] (1960ع)، [[پاڪستان ۾ نجڪاري]] (1963ع)، ۽ [[1965ع جي هند-پاڪ جنگ|ڀارت سان جنگ]] (1965ع) بابت تڪرارن هڪ سخت [[پاڪستان ۾ سوشلزم|کاٻي ڌر]] جي مخالف تحريڪ کي جنم ڏنو، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] جي [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ۽ [[بنگالي قومپرستي|بنگالي قومپرست]] [[شيخ مجيب الرحمان]] ڪئي۔ هنن مظاهرين جي حمايت سان صدارت کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[فالج]] ۽ خراب ٿيندڙ صحت سبب ايوب خان صدارت فوجي سربراهه جنرل [[يحيٰ خان]] حوالي ڪئي، جنهن [[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع|مارشل لا نافذ ڪيو]] ۽ اعلان ڪيو ته 1970ع ۾ قومي چونڊون ٿينديون۔ آخرڪار [[1970ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1970ع ۾ ٿيون، جن ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] [[اولهه پاڪستان]] (موجوده پاڪستان) ۾ اڪثريت حاصل ڪئي ۽ [[عوامي ليگ]] [[اوڀر پاڪستان]] (موجوده بنگلاديش) ۾ اڪثريت ماڻي۔ جڏهن پي پي پي ۽ عوامي ليگ جي وچ ۾ ٺاهه نه ٿي سگهيو، تڏهن صدر يحيٰ خان [[پاڪستان مسلم ليگ]] جي [[نورالامين]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] بڻجڻ جي دعوت ڏني، ۽ کيس پاڪستان جو پهريون [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ مقرر ڪيو۔ اوڀر پاڪستان ۾ [[پاڪستانين]] خلاف وڌندڙ تشدد صدر يحيٰ خان کي [[آپريشن سرچ لائيٽ|طاقت استعمال ڪرڻ]] تي مجبور ڪيو ته جيئن اتي [[قانون ۽ نظم (سياست)|قانون ۽ نظم]] برقرار رهي، جنهن سان [[بنگلاديش آزاديءَ جي جنگ|بنگالي مزاحمت]] وڌيڪ تيز ٿي وئي (1970ع)۔ [[آپريشن چنگيز خان|ڀارت خلاف اڳواٽ حملا]] 1971ع ۾ ٻي [[1971ع جي هند-پاڪ جنگ|جنگ]] جو سبب بڻيا، جنهن [[بنگلاديش جي آزادي|اوڀر پاڪستان کي آزاد]] ڪري [[بنگلاديش]] قائم ڪيو۔ [[اوڀر پاڪستان]] جي [[ڍاڪا جي زوال|زوال]] کان پوءِ پاڪستان جي سياسي اڪيلائي ۽ تباهيءَ جي ذاتي ذميواري قبول ڪندي، صدر يحيٰ خان استعيفيٰ ڏني ۽ اقتدار [[ذوالفقار علي ڀٽو]] حوالي ڪيو۔ صدر ڀٽو 1973ع ۾ موجوده [[پاڪستان جو آئين]] تيار ڪيو، جنهن [[پاڪستان]] کي [[پارلياماني جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ۽ صدارتي اختيارن کي صرف هڪ رسمي [[علامتي سربراهه]] تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ === ماضي جون مداخلتون === [[1977ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1977ع جون عام چونڊون]] [[پاڪستان ۾ قدامت پسندي|ساڄي ڌر]] جي اتحاد [[پاڪستان نيشنل الائنس]] طرفان پيدا ڪيل شهري بيچينيءَ جو سبب بڻيون۔ انهن واقعن جي نتيجي ۾ [[آپريشن فيئر پلي|فوجي مداخلت]] ٿي، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان جو چيف آف آرمي اسٽاف|چيف آف آرمي اسٽاف]] جنرل [[محمد ضياءُ الحق|ضياءُ الحق]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين]] ايڊمرل [[محمد شريف]] ڪئي۔ 1977ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] معطل ڪندي، جنرل ضياءُ الحق 1978ع ۾ صدارت سنڀالي۔ ضياءَ جي [[ضياءُ دور|صدارت]] دوران ملڪ ۾ [[اسلامي بنيادپرستي|انتہاپسند ساڄي ڌر جي خيالن]] جي واڌ ٿي۔ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] بحال ڪرڻ لاءِ گهريلو دٻاءَ هيٺ، صدر ضياءُ الحق [[1984ع جي پاڪستاني اسلامائزيشن پروگرام ريفرنڊم|ريفرنڊم]] ڪرايو (1984ع) ۽ [[1985ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1985ع ۾ ڪرايون۔ صدر ضياءُ الحق [[محمد خان جوڻيجو]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|آئيني ترميم]] ذريعي وڌيڪ [[سياسي طاقت|اختيار]] حاصل ڪيا۔ وزيراعظم جوڻيجو کي برطرف ڪرڻ کان پوءِ صدر ضياءُ الحق نئين عام چونڊن جو اعلان ڪيو، پر 1988ع ۾ [[ضياءُ الحق جي موت|هوائي حادثي]] ۾ فوت ٿي ويو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] ڪامياب ٿي ۽ سينيٽ جي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[غلام اسحاق خان]] کي صدر بڻايو ويو۔ وزيراعظم [[بينظير ڀٽو]] ۽ صدر غلام اسحاق خان جي وچ ۾ مقررين جي معاملن تي اختلاف پيدا ٿيا۔ صدر غلام اسحاق خان بار بار حڪومتي معاملن ۾ مداخلت ڪئي ۽ [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جا الزام]] لڳايا؛ نتيجي طور هن [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي 1990ع ۾ وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1990ع جي چونڊن]] کان پوءِ [[نواز شريف]] هڪ نظرياتي طور [[پهرين شريف حڪومت|قدامت پسند حڪومت]] قائم ڪئي، ۽ صدر غلام اسحاق خان ناڪام نموني شريف حڪومت کي برطرف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين|جوائنٽ چيفس جي چيئرمين]] جنرل [[شميم عالم خان]] جي ڪامياب مداخلت کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان ۽ وزيراعظم نواز شريف 1993ع ۾ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔ [[1993ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1993ع جي چونڊن]] کان پوءِ، وزيراعظم بينظير ڀٽو وفادار [[فاروق لغاري]] کي صدر بڻائي هڪ مضبوط حڪومت قائم ڪئي۔ پر [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جي الزامن]] ۽ [[مرتضيٰ ڀٽو]] جي تڪراري موت سبب صدر فاروق لغاري [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ 1997ع ۾ صدر فاروق لغاري [[1997ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1997ع جي چونڊن]] ۾ عوام طرفان وزيراعظم [[نواز شريف]] کي ڏنل وڏي مينڊيٽ کي منهن نه ڏئي سگهيو۔ صدر لغاري ناڪام نموني [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] [[سجاد علي شاهه]] جي حمايت ڪئي — نتيجي طور ٻئي استعيفيٰ ڏئي ويٺا، جنهن سان [[پاڪستان جي عدليه|عدليه]]، [[پاڪستان جي وزيراعظم سيڪريٽريٽ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] وچ ۾ تڪرار ختم ٿيو۔ [[رفيق تارڙ]] کي مقرر ڪرڻ کان پوءِ پارليامينٽ ڪاميابيءَ سان [[پاڪستان جي آئين ۾ تيرهين ترميم|آئيني ترميم]] پاس ڪئي، جنهن صدارت کي فيصلائتي طور محدود ڪري ڇڏيو۔ 1999ع ۾ تڪراري [[1999ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت|خود فوجي بغاوت]] کان پوءِ جنرل [[پرويز مشرف]] 2001ع ۾ وزيراعظم نواز شريف ۽ صدر رفيق تارڙ کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ سترهين ترميم|صدارت جا وڌيڪ اختيار]] حاصل ڪيا۔ جنوري 2004ع ۾، [[پاڪستان جو اليڪٽورل ڪاليج]] [[2004ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|مشرف کي چونڊيو]] ۽ نتيجي طور آئين مطابق کيس ”چونڊيل تصور ڪيو ويو“۔<ref>{{cite news|last=Waldman|first=Amy|title=Pakistan Gives Musharraf Confidence Vote as President|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html |url-access=subscription |newspaper=The New York Times|date=2 January 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004758/http://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=15 May 2013}}</ref> صدر مشرف جي بار بار غير آئيني مداخلت عدليه سان ٽڪراءُ جو سبب بڻي، ۽ هن [[2007ع جو پاڪستاني مارشل لا|ايمرجنسي]] لاڳو ڪري سپريم ڪورٽ جي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي ججن جي فهرست|سينيئر ججن]] کي برطرف ڪيو۔ جيتوڻيڪ مشرف [[2007ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007ع ۾ چونڊجي ويو]]، پر سندس حڪمرانيءَ جي آئيني حيثيت مشڪوڪ قرار ڏني وئي۔ هڪ عوامي [[وڪيلن جي تحريڪ|آئيني تحريڪ]] آخرڪار مشرف جي اقتدار ڇڏڻ جو سبب بڻي۔ 22 آگسٽ 2008ع تي اليڪشن ڪميشن اعلان ڪيو ته صدارتي اميدوارن جا ڪاغذ 26 آگسٽ 2008ع تائين جمع ڪرايا وڃن ۽ چونڊون 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٿينديون۔<ref>[https://web.archive.org/web/20121021144149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-22/pakistan/27934814_1_pml-n-asif-ali-zardari-ppp "Pakistan presidential poll on September 6"]. ''Times of India''. 22 August 2008.</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |title=Pakistan to choose president on 6 September |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924040217/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |archive-date=2008-09-24 |website=Radio Netherlands |date=22 August 2008}}</ref> === علامتي سربراهه جو جائزو === [[File:Pakistani President Arif Alvi visits Maritime Ministry, flanked by Minister Ali Zaidi and Federal Secretary Rizwan Ahmed.jpg|thumb|صدر [[عارف علوي]] بحري وزارت جو دورو ڪندي، ساڻس گڏ [[علي حيدر زيدي|علي زيدي]] ۽ [[رضوان احمد (سرڪاري عملدار)|رضوان احمد]]]] [[2008ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008ع جي صدارتي چونڊ]] کان پوءِ، [[آصف علي زرداري]] [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئيني ترميم]] لاءِ مهم هلائي ته جيئن [[پاڪستان جو آئين|آئين]] کي 1973ع واري صورت ۾ بحال ڪيو وڃي۔<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=Pakistan's presidential poll today, Zardari front runner |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |archive-date=2009-01-03 |website=Times of India |date=6 Sep 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=Bhutto's widower set to become Pakistan president |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |archive-date=2008-09-09 |agency=AFP |date=2008 |access-date=8 January 2014 |website=Google News}}</ref><ref>{{cite web |website=Google News |url-status=dead |url= http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |archive-date=2009-07-07 |agency= AFP |date=Sep 5, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=live |url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722145323/http://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html?hp |archive-date=2016-07-22 |url-access=subscription |date=7 September 2008 |title=Bhutto's Widower Wins Pakistani Presidency |website=The New York Times |first1=Jane |last1=Perlez |first2=Salman |last2=Masood}}</ref> 2010ع ۾، [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] متفقه طور وڏي اڪثريت سان [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئين جي ارڙهين ترميم]] منظور ڪئي۔ هن ترميم صدارتي اختيار ختم ڪري پاڪستان کي نيم صدارتي نظام مان هڪ پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ مستقبل ۾ حڪومتي استحڪام جون وڏيون اميدون پيدا ٿيون۔ ==حوالا== {{Reflist}} == پڻ ڏسو == *[[پاڪستان جي صدر جو پرنسپل سيڪريٽري]] * [[رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ#پاڪستان|رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ]] * [[سرڪاري رياستي ڪار#پاڪستان|سرڪاري رياستي ڪار]] * [[پاڪستان جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان جو چيف جسٽس]] * [[وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس]] * [[سنڌ جو وڏو وزير]] * [[پنجاب جو وڏو وزير (پاڪستان)]] * [[بلوچستان جو وڏو وزير]] * [[خيبر پختونخوا جو وڏو وزير]] * [[گلگت بلتستان جو وڏو وزير]] * [[آزاد ڪشمير جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان فوج جو چيف آف آرمي اسٽاف]] * [[پاڪستان جو آئين]] * [[وفاقي محتسب|وفاقي محتسب]] * [[پاڪستان جو پرڏيهي وزير]] * [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير]] * [[پاڪستان جو گهرو وزير]] * [[دفاع جو وزير (پاڪستان)]] * [[پاڪستان جو نائب صدر]] == نوٽس == {{reflist|group=lower-alpha}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category|Presidents of Pakistan}} * [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر: سرڪاري ويب سائيٽ] {{Presidents of Pakistan}} {{Government of Pakistan}} {{Pakistan Armed Forces}} {{Pakistan topics}} {{DEFAULTSORT:President Of Pakistan}} [[زمرو:پاڪستان جا صدر| ]] [[زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ]] [[زمرو:رسمي سربراهان رياست|پاڪستان]] [[زمرو:1956ع ۾ پاڪستان ۾ قيام]] ofz8fib71d0bey3xe0o3p0vs0doaios 380787 380678 2026-05-26T02:23:15Z InternetArchiveBot 13773 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 380787 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاڪستان جو سربراهه رياست}} {{For|هڪ جامع فهرست لاءِ|پاڪستان جي سربراهن رياست جي فهرست}} {{Infobox Political post | post = صدر | body = پاڪستان | native_name = {{nq|صدرِ پاکستان}}<br />''صدرِ پاڪستان'' | insignia = President of Pakistan emblem.png | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[پاڪستان جو رياستي نشان#پاڪستان ۾ ٻيا نشان|پاڪستان جي صدر جو نشان]] | flag = Flag of the President of Pakistan.svg{{!}}border | flagsize = 120px | flagcaption = {{nowrap|[[پاڪستان جو صدارتي معيار]]}} | image = Asif Ali Zardari - 2024 (cropped_2).jpg | caption = | incumbent = [[آصف علي زرداري]] | incumbentsince = 10 مارچ 2024 | style = [[معزز|معزز صدر]]<br />(رسمي)<br />[[عزت مآب|سندس عزت مآب]]<ref>{{cite book|editor-last1=Gupta|editor-first1=K. R.|title=India-Pakistan relations with special reference to Kashmir|date=2006|publisher=Atlantic Publ. and Distributors|location=New Delhi|isbn=8126906723}}</ref><br />(سفارتي)<br />[[مسٽر صدر (خطاب)|مسٽر صدر]] (غير رسمي) | department = [[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|اسلامي جمهوريه پاڪستان جو سربراهه رياست]]<br />[[پاڪستان جي سياست#انتظامي شاخ|حڪومت پاڪستان جي انتظامي شاخ]] | type = [[سربراهه رياست]]<br />[[ڪمانڊر ان چيف]] | succession = [[پاڪستان جي صدر جي جانشينيءَ جي قطار|جانشينيءَ جي قطار]] | deputy = [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | residence = [[ايوان صدر]] | appointer = [[پاڪستان جو چونڊ ڪاليج|چونڊ ڪاليج]] | termlength = پنج سال، | termlength_qualified = لڳاتار هڪ ڀيرو ٻيهر قابل تجديد | constituting_instrument = [[پاڪستان جو آئين]] (1973ع) | salary = {{Currency|847000|PKR}} في مهينو<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1721342/1-govt-wants-double-presidents-salary/|title=Govt wants to double president's salary|date=29 May 2018|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1527760155_906.pdf |title=Data |publisher=www.na.gov.pk |access-date=2020-06-09}}</ref> | formation = {{Start date and age|df=yes|1956|03|23}} | seat = [[اسلام آباد]] | precursor = [[پاڪستان جو بادشاهه]] | inaugural = [[اسڪندر مرزا]] | website = [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر] }} {{پاڪستان جي سياست}} '''پاڪستان جو صدر'''{{efn|{{langx|ur|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}|translit=s̤adr-e Pākistān|engvar=in}} *اردو ۾ عام طور ''صدرِ مملڪت'' ({{nq|صدرِ مملکت}}) پڻ چيو ويندو آهي، جنهن جو ترجمو '''سربراهه رياست''' آهي۔}} [[اسلامي جمهوريه پاڪستان]] جو [[سربراهه رياست]] آهي۔ صدر [[حڪومت پاڪستان#انتظامي شاخ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|وفاقي پارليامينٽ]] جو نامزد سربراهه، ملڪ جو پهريون شهري، ۽ [[ڪمانڊر ان چيف|اعليٰ ڪمانڊر]] [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو آهي۔ [[پاڪستان جي وفاق|وفاق]] جي رسمي سربراهه طور، صدر [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ۽ [[پاڪستان جي ڪابينا|وفاقي ڪابينا]] جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ [[آصف علي زرداري]] چوڏهون ۽ موجوده صدر آهي، جنهن 10 مارچ 2024ع تي صدارت سنڀالي۔ صدر جو عهدو 23 مارچ 1956ع تي [[پاڪستان جو آئين 1956ع|اسلامي جمهوريه جي اعلان]] سان قائم ڪيو ويو۔ ان وقت جي [[گورنر جنرل پاڪستان|گورنر جنرل]]، [[ميجر جنرل]] [[اسڪندر مرزا]]، پهرئين صدر طور عهدو سنڀاليو۔ [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|1958ع جي ''فوجي بغاوت'']] کان پوءِ [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] جو عهدو ختم ڪيو ويو، جنهن سان صدارت ملڪ جو سڀ کان طاقتور عهدو بڻجي وئي۔ اها حيثيت وڌيڪ مضبوط ٿي جڏهن [[پاڪستان جو آئين 1962ع|1962ع جو آئين]] منظور ڪيو ويو۔ ان پاڪستان کي [[صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو، جنهن ۾ سڀ انتظامي اختيار صدر کي ڏنا ويا۔ 1973ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|نئين آئين]] [[پارلياماني جمهوريت]] قائم ڪئي ۽ صدر جي ڪردار کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ تنهن هوندي به، [[آپريشن فيئر پلي|1977ع ۾ فوجي اقتدار تي قبضي]] انهن تبديلين کي واپس ڦيرائي ڇڏيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] پاڪستان کي [[نيم صدارتي جمهوريه]] بڻائي ڇڏيو ۽ 1985ع کان 2010ع جي عرصي دوران انتظامي اختيار صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ورهايل رهيو۔ [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]] 2010ع ۾ ملڪ ۾ [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ڪئي، ۽ صدارت کي رسمي حيثيت تائين محدود ڪري ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Pakistan moves to roll back presidential powers |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-apr-02-la-fg-pakistan-zardari3-2010apr03-story.html |work=Los Angeles Times |date=2 April 2010}}</ref> آئين صدر کي سڌو سنئون [[حڪومت پاڪستان|حڪومت]] هلائڻ کان منع ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 43(1)–43(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان جي بدران، انتظامي اختيار سندس نالي تي [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] استعمال ڪري ٿو، جيڪو کيس اندروني ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي|پرڏيهي پاليسي]] جي سڀني معاملن، گڏوگڏ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> بهرحال آئين صدر کي [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون]] ڏيڻ جا اختيار ۽ [[فوج تي سول ڪنٽرول|ڪنٽرول]] [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|فوج]] تي عطا ڪري ٿو؛ پر [[پاڪستاني فوج|فوج]] جي اعليٰ ڪمانڊن ۾ سڀ مقرريون صدر پاران ”گهربل ۽ ضروري“ بنياد تي، وزيراعظم سان [[صلاح ۽ منظوري|مشاورت ۽ منظوري]] کان پوءِ ڪيون وينديون آهن۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html Article 243(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321055201/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch2.html |date=2015-03-21}} پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون۔ حصو XII: متفرق۔</ref><ref name="Article 411">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} پاڪستان جي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] پاران اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي۔ آئين تقاضا ڪري ٿو ته صدر ”[[مسلمان]] هجي ۽ سندس عمر پنجيتاليهه (45) سالن کان گهٽ نه هجي“۔ صدر [[اسلام آباد]] ۾ [[ايوان صدر]] جي نالي سان مشهور عمارت ۾ رهندو آهي۔ سندس غير موجودگيءَ ۾، [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] عهدي جون ذميواريون ادا ڪندو آهي، جيستائين اصل صدر ٻيهر عهدو سنڀالي، يا ايندڙ عهدو رکندڙ [[پاڪستان ۾ چونڊون|چونڊجي]] وڃي۔ ڪل [[پاڪستان جي صدرن جي فهرست|14 صدر]] ٿي چڪا آهن۔ پهريون صدر [[اسڪندر علي مرزا]] هو، جنهن 23 مارچ 1956ع تي عهدو سنڀاليو۔ موجوده صدر [[آصف علي زرداري]] آهي، جنهن [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024ع جي چونڊ]] ۾ پنهنجي تڪراري ڪاميابي کان پوءِ 10 مارچ 2024ع تي عهدو سنڀاليو۔ == اختيار ۽ اٿارٽي == === صدر جو ڪردار === صدر جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ واري جاءِ [[ايوان صدر]] آهي — اهو [[صدارتي محل]] اتر-اوڀر [[اسلام آباد]] ۾ واقع آهي۔ صدارت رياست جو اهم اداراتي عضوو آهي ۽ [[ٻه ايواني نظام|ٻه ايواني]] [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پاڪستان جي پارليامينٽ]] جو حصو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 50] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> اٿارٽي استعمال ڪرڻ جا اختيار [[علامتي سربراهه|رسمي علامتي سربراهه]] تائين محدود آهن، ۽ صدر تي لازم آهي ته هو اهم فيصلا ٻڌائڻ کان اڳ [[رياستي خطاب|پارليامينٽ کي خطاب]] ڪري [[پاليسي اڀياس|قومي پاليسين]] لاءِ رخ ڏئي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 46] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 54] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html Article 56] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204191633/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch2.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> ان کان سواءِ، صدر [[پاڪستان هٿياربند فوجون|پاڪستان هٿياربند فوجن]] جو [[ڪمانڊر ان چيف]] پڻ آهي، جڏهن ته [[چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي|جوائنٽ چيفس جو چيئرمين]] پاڪستاني فوج تي [[فوج تي سول ڪنٽرول|سول ڪنٽرول]] برقرار رکڻ لاءِ سندس مکيه فوجي صلاحڪار هوندو آهي۔<ref>پاڪستان جي آئين ۾ باب 2: هٿياربند فوجون، حصو XII: متفرق، آرٽيڪل 243(3)۔</ref> [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] کان مڪمل تصديق اچڻ کان پوءِ، صدر قومي [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدالتي نظام]] ۾ [[پاڪستان جي عدليه|عدالتي مقررين]] جي منظوري ڏئي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html Article 175A(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704064631/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch1.html |date=2014-07-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref><ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html Article 177A(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528034123/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part7.ch2.html |date=2015-05-28}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: سپريم ڪورٽ آف پاڪستان، حصو VII۔</ref> ان کان علاوه، [[پاڪستان جو آئين|آئين]] صدر کي اجازت ڏئي ٿو ته هو [[حڪومت پاڪستان|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جو عدالتي نظام|عدليه]] پاران سفارش ڪيل ڪيسن ۾ [[معافي|معافيون، سزا ۾ رعايتون ۽ رحم]] عطا ڪري۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 45] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 2: پارليامينٽ، حصو III: پاڪستان جو وفاق۔</ref> صدر کي پاڻ فوجداري ۽ ديواني ڪارروائين کان مڪمل آئيني استثنا حاصل آهي، ۽ سندس عهدي جي مدي دوران سندس خلاف ڪا به ڪارروائي شروع يا جاري نٿي رکي سگهجي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html Article 248(1)] {{webarchive|url=https://archive.today/20140603233302/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html |date=2014-06-03}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 4: عام، حصو XII: متفرق۔</ref> {{blockquote|text= پاڪستان جو هڪ صدر هوندو، جيڪو [[سربراهه رياست]] هوندو ۽ "جمهوريت جي وحدت" جي نمائندگي ڪندو۔|sign=[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق|source=ذريعو<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} [[پاڪستان جو آئين|پاڪستان جي آئين]] ۾ باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق</ref>}} [[File:Pakistan cavalry honor guard.jpeg|thumb|left|250px|''ايوان صدر'' ۾ رسمي گارڊ آف آنر۔]] === قانون ساز اختيار === * آئين جي آرٽيڪل 50 موجب پاڪستان جي پارليامينٽ صدر ۽ ٻن ايوانن تي مشتمل آهي، جن کي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ چيو ويندو آهي۔ * صدر ڪنهن بل کي منظوري لاءِ پيش ٿيڻ کان ڏهن ڏينهن اندر منظوري ڏيندو۔ جيڪڏهن صدر ائين نه ڪري، ته مدت ختم ٿيڻ تي سمجهيو ويندو ته هن بل جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي۔ جڏهن صدر ڪنهن بل جي منظوري ڏئي يا منظوري ڏنل سمجهيو وڃي، ته اهو قانون بڻجي ويندو ۽ پارليامينٽ جو ايڪٽ سڏبو۔ * هو پارليامينٽ، يعني قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ، ٻنهي جا اجلاس ملتوي ۽ طلب ڪري سگهي ٿو۔ * صدر پارليامينٽ جي ڪنهن هڪ ايوان يا ٻنهي ايوانن کي گڏيل طور خطاب ڪري سگهي ٿو ۽ ان مقصد لاءِ ميمبرن جي حاضري لازمي ڪري سگهي ٿو۔ * صدر ڪنهن به قانون يا ان جي ڪنهن به شق کي، جيڪا پارليامينٽ جي منظوري کان پوءِ سندس صحيح لاءِ آئي هجي، نظرثاني لاءِ واپس پارليامينٽ ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * صدر کي پارليامينٽ ۾ ڳالهائڻ جو حق حاصل آهي۔ * صدر پارليامينٽ ۾ التوا هيٺ بل بابت پارليامينٽ ڏانهن پيغام موڪلي سگهي ٿو۔ جنهن ايوان ڏانهن پيغام موڪليو وڃي، اهو ايوان پيغام واري معاملي تي جيترو جلدي ٿي سگهي غور ڪندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو۔ صدر پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙي سگهي ٿو جتي وزيراعظم خلاف بي اعتمادي جو ووٽ منظور ٿي چڪو هجي، ۽ قومي اسيمبلي جو ڪو ٻيو ميمبر، آئين جي شقن موجب، ان مقصد لاءِ طلب ڪيل قومي اسيمبلي جي اجلاس ۾ معلوم ڪيل اڪثريت جو اعتماد حاصل نه ڪري سگهي۔ * هو ڪابينا يا وزيراعظم جي صلاح تي، جڏهن مطمئن ٿئي ته پارليامينٽ جو اجلاس نه پيو هلي، آرڊيننس جاري ڪري سگهي ٿو۔ * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جو گڏيل اجلاس طلب ڪري سگهي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل وفاقي مالياتي بل جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ * هو پارليامينٽ پاران منظور ڪيل آئيني ترميمي بلن جي پڻ منظوري ڏئي ٿو۔ === انتظامي اختيار === * هو رياست جو آئيني ۽ رسمي سربراهه آهي۔ سڀ انتظامي اختيار وفاقي حڪومت، جيڪا وزيراعظم ۽ وفاقي ڪابينا تي مشتمل آهي، سندس نالي تي استعمال ڪندي آهي۔ هو وزيراعظم يا ڪابينا جي صلاح تي عمل ڪرڻ جو پابند آهي۔ جتي آئين کيس پنهنجي صوابديد استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي، اتي هو پنهنجي صوابديد سان عمل ڪري سگهي ٿو۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] جا قسم هيٺ فرض آهن ته هو آئين ۽ قانون جي حفاظت، دفاع ۽ بقا کي يقيني بڻائي۔ * [[صدر (حڪومتي لقب)|صدر]] وزيراعظم جي صلاح تي پارليامينٽ جي ميمبرن مان وفاقي وزير ۽ مملڪتي وزير مقرر ڪندو۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صلاحڪار مقرر ڪندو آهي۔ * هو نگران وزيراعظمن ۽ نگران وفاقي ڪابينائن کي پڻ نگران وزيراعظمن جي صلاح تي مقرر ڪندو آهي۔ * صدر وزيراعظم جي صلاح تي صوبن جا گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت کان پوءِ [[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جو چيف اليڪشن ڪمشنر ۽ ميمبر مقرر ڪندو آهي۔ * هو پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم کي هٽائي سگهي ٿو، جڏهن وزيراعظم قومي اسيمبلي مان اعتماد جو ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿئي۔ * [[وزيراعظم]] صدر کي اندروني ۽ پرڏيهي پاليسي جي سڀني معاملن ۽ سڀني قانون ساز تجويزن بابت آگاهه رکندو، جيڪي وفاقي حڪومت مجلس شوريٰ (پارليامينٽ) آڏو آڻڻ چاهي ٿي۔ * هو پرڏيهي سفيرن ۽ هاءِ ڪمشنرن جا سفارتي اسناد وصول ڪندو آهي۔ * صدر جو اهو به اختيار آهي ته مختلف ملڪن ڏانهن موڪليل سفيرن کي حق تفويض ڪري ۽ ملڪ جو دورو ڪندڙ مختلف سربراهن رياست جي ميزباني ڪري۔ * هو وزيراعظم، وفاقي وزيرن، مملڪتي وزيرن ۽ صلاحڪارن کان، ۽ پڻ نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا کان قسم کڻائيندو آهي۔ * ڪابينا ۽ وزيراعظم جا ڪم صدر جي مدد ۽ صلاح ڏيڻ هوندا۔ * پاڪستان جو صدر وزيراعظم جي صلاح تي اهڙي سوال جي صورت ۾ معاملو ريفرنڊم ڏانهن موڪلي سگهي ٿو، جنهن تي ريفرنڊم ڪرائي سگهجي۔ * کيس وزيراعظم يا لاڳاپيل وزارتن ۽ کاتن جي صلاح تي حڪم جاري ڪرڻ جو اختيار آهي۔ * هو [[چيئرمين]]ن ۽ مختلف ادارن جي سربراهن، جيئن [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جي چيئرمين ۽ [[وفاقي محتسب]] کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ * جڏهن صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ٿو، ته هو پابند آهي ته اهڙي ٽوڙڻ جي تاريخ کان 90 ڏينهن کان دير نه ٿيندي، اسيمبلي لاءِ عام چونڊون ڪرائڻ جي تاريخ مقرر ڪري۔ * جڏهن قومي اسيمبلي ڪنهن به سبب ڪري ٽٽي وڃي يا پنهنجو آئيني مدو پورو ڪري، ته صدر پنهنجي نگرانيءَ هيٺ عام چونڊون ڪرائيندو آهي۔ === عدالتي اختيار === * هو قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ جي ميمبرن تي مشتمل پارلياماني ڪميٽي جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪري سگهي ٿو۔ پارلياماني ڪميٽي چونڊيل چيف جسٽس جو نالو وزيراعظم ڏانهن موڪليندي آهي ۽ وزيراعظم صدر کي صلاح ڏيندو آهي ته ان چيف جسٽس کي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان ۾ مقرر ڪيو وڃي۔ * هو صوبن جي هاءِ ڪورٽن ۽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ جا چيف جسٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن تي سپريم ڪورٽ جا جج ۽ ايڊ هاڪ جج، گڏوگڏ هاءِ ڪورٽن جا جج ۽ اضافي جج پڻ مقرر ڪري سگهي ٿو۔ * هو ڪنهن به جج کي سندس عهدي تان هٽائي سگهي ٿو، جڏهن '''سپريم جوڊيشل ڪائونسل''' صدر کي ان جج کي هٽائڻ جي سفارش ڪري ۽ اهو جج سپريم جوڊيشل ڪائونسل پاران ڏوهي ثابت ٿي وڃي۔ * صدر سپريم ڪورٽ، هاءِ ڪورٽن ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي ججن جون پگهارون مقرر ۽ منظور ڪندو آهي۔ * هو پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * پاڪستان جو صدر، جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارش تي ۽ صدر پاران چيف جسٽس آف پاڪستان ۽ ٻنهي هاءِ ڪورٽن جي چيف جسٽسن سان ڳالهه ٻولهه کان پوءِ، ڪنهن به هاءِ ڪورٽ جي جج کي هڪ هاءِ ڪورٽ کان ٻي هاءِ ڪورٽ ڏانهن منتقل ڪري سگهي ٿو۔ * پاڪستان جي صدر کي اختيار هوندو ته هو ڪنهن به عدالت، ٽربيونل يا ٻئي اٿارٽي پاران ڏنل ڪنهن به سزا ۾ معافي، بريت ۽ رعايت عطا ڪري، يا ان کي معاف، ملتوي يا تبديل ڪري۔ * هو وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس ۽ جج پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو ڪابينا يا لاڳاپيل اٿارٽي جي صلاح تي سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جي ڪنهن به جج خلاف ريفرنس پڻ داخل ڪري سگهي ٿو۔ * اهو صدر جو اختيار آهي ته هو پارليامينٽ پاران ٺاهيل ڪنهن به قانون کي جائزي ۽ سفارش لاءِ اسلامي نظرياتي ڪائونسل ڏانهن موڪلي۔ * هو [[چيف جسٽس آف پاڪستان]]، [[اسلام آباد هاءِ ڪورٽ]] جي چيف جسٽس ۽ پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت جي چيف جسٽس کان پڻ قسم کڻائيندو آهي۔ === مقرري جا اختيار === * هو وزيراعظم جي صلاح تي اٽارني جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي آڊيٽر جنرل مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ڪنٽرولر جنرل آف اڪائونٽس مقرر ڪندو آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي ايڊووڪيٽ جنرل اسلام آباد مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسلامي نظرياتي ڪائونسل، گڏيل مفادن واري ڪائونسل، قومي اقتصادي ڪائونسل ۽ قومي مالياتي ڪميشن جا ميمبر ۽ چيئرمين پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * هو اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جو گورنر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[وفاقي محتسب]]، وفاقي انشورنس محتسب، [[وفاقي ٽيڪس محتسب (پاڪستان)|وفاقي ٽيڪس محتسب]]، بئنڪنگ محتسب پاڪستان ۽ [[هراسان ڪرڻ کان بچاءَ لاءِ وفاقي محتسب سيڪريٽريٽ|عورتن ۽ ڪم واري جاءِ لاءِ وفاقي محتسب]] پڻ مقرر ڪندو آهي۔ * وفاقي سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين جي چانسلر طور، هو انهن يونيورسٽين جا وائيس چانسلر مقرر ڪندو آهي۔ * هو [[فيڊرل پبلڪ سروس ڪميشن]] جو چيئرمين ۽ ميمبر پڻ مقرر ڪندو آهي۔ === فوجي اختيار === * هو ملڪ جي هٿياربند فوجن جو سپريم ڪمانڊر آهي۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي چيف آف آرمي اسٽاف، ساڳئي وقت [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]]، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيف آف ايئر اسٽاف مقرر ڪندو آهي۔ * صدر کي پاڪستان جي زميني، بحري ۽ هوائي فوج ۽ انهن فوجن جي رزروز قائم ۽ برقرار رکڻ جو اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن جون پگهارون ۽ الائونس مقرر ڪرڻ جو پڻ اختيار هوندو۔ * صدر کي انهن فوجن ۾ ڪميشن عطا ڪرڻ جو اختيار هوندو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي فوجي دستا ٻين ملڪن ۽ گڏيل قومن ڏانهن موڪلي سگهي ٿو۔ * هو وزيراعظم جي صلاح تي جنگ ۽ امن جا ٺاهه اعلان ڪري سگهي ٿو۔ === هنگامي اختيار === آرٽيڪل 232: جنگ، ٻاهرين يا اندروني خلل سبب ايمرجنسي: * جيڪڏهن صدر ان نتيجي تي پهچي ته هڪ سنگين ايمرجنسي موجود آهي، جنهن ۾ پاڪستان يا ان جي ڪنهن حصي جي سلامتي جنگ، ٻاهرين جارحيت، يا اهڙي اندروني خرابي ۽ خلل سبب خطري ۾ آهي، جيڪو صوبائي حڪومت جي ڪنٽرول جي طاقت کان ٻاهر هجي، ته هو ايمرجنسي جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو۔ آرٽيڪل 233: بنيادي حقن جي معطلي: * ايمرجنسي جي اعلان کان پوءِ، صدر هڪ جدا حڪم ذريعي آرٽيڪل 15 کان 19 ۽ 24 (بنيادي حق) معطل ڪري سگهي ٿو ۽ اهو حڪم پڻ جيترو جلدي ٿي سگهي منظوري لاءِ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس آڏو رکڻو پوندو۔ آرٽيڪل 234: آئيني مشينري جي ناڪامي سبب ايمرجنسي: * آئين جو آرٽيڪل 234 اهڙي صورتحال کي سامهون رکي ٿو، جنهن ۾ ڪنهن صوبي ۾ آئيني مشينري ناڪام ٿي وڃي، جهڙوڪ جڏهن ڪنهن سياسي پارٽي يا اتحاد وٽ حڪومت ٺاهڻ لاءِ صوبي ۾ واضح اڪثريت نه هجي يا امن امان جي صورتحال ايتري خراب ٿي وڃي جو صوبائي حڪومت، اسيمبلي ۾ پنهنجي اڪثريت باوجود، صوبي ۾ ڪم نه ڪري سگهي۔ آرٽيڪل 235: مالي ايمرجنسي: * پاڪستان جي آئين جو آرٽيڪل 235۔ جڏهن ملڪ جي اقتصادي زندگي، مالي استحڪام يا ساک خطري ۾ هجي، ته صدر، گورنر سان مشاورت کان پوءِ، وفاق جي اٿارٽي کي ڪنهن به صوبي ڏانهن اهڙيون هدايتون ڏيڻ تائين وڌائڻ جو اعلان جاري ڪري سگهي ٿو، ته اهو مالي درستگي جي اهڙن اصولن تي عمل ڪري، جيڪي ضروري سمجهيا وڃن۔ پگهارن ۾ گهٽتائي به گهربل ٿي سگهي ٿي۔ صدر ڪنهن به صوبي ۾ گورنر راڄ لاڳو ڪري سگهي ٿو۔ هو صوبائي حڪومت سڌي طرح هلائي سگهي ٿو۔ هو وزيراعظم ۽ ڪابينا جي صلاح تي هنگامي اختيار استعمال ڪري سگهي ٿو۔ 2000ع کان 2009ع تائين، صدر [[چيئرپرسن|چيئرمين]] [[پاڪستان جي قومي سلامتي ڪائونسل|قومي سلامتي ڪائونسل]] جو هو، جنهن کي [[پاڪستان ۽ وڏي پيماني تي تباهيءَ جا هٿيار|ايٽمي ۽ اسٽريٽجڪ هٿيارن]] تي اختيار ۽ ڪنٽرول حاصل هو؛ بهرحال، چيئرمين شپ ۽ اختيار واپس [[وزيراعظم پاڪستان|وزيراعظم]] ڏانهن منتقل ٿي ويا۔<ref name="National Assembly press">{{cite news|last1=Govt. of Pakistan|title=The National Command Authority Act, 2010|url=http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|access-date=6 May 2015|agency=National Assembly press|publisher=National Assembly press|date=3 March 2010|location=Islamabad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071051/http://www.na.gov.pk/uploads/documents/1300934560_193.pdf|archive-date=5 March 2016}}</ref> وڌيڪ اهو ته، صدارتي [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|اختيار نمايان طور گهٽجي ويا]]، جڏهن پاڪستان جي حڪومت کي واپس [[پارلياماني نظام|پارلياماني]] [[پارلياماني جمهوريت|جمهوري]] [[پارلياماني جمهوريه|جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ويو۔<ref>ڏسو: [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|ارڙهين ترميم]]، [[پاڪستان جو آئين]]۔</ref> === ارڙهين ترميم کان اڳ جا اختيار === 2010ع ۾ آئين جي ارڙهين ترميم کان اڳ صدر ڪافي طاقتور هو۔<ref>{{Cite web |title=Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010 |url=https://www.pakistani.org/pakistan/constitution/amendments/18amendment.html |access-date=2023-12-30 |website=www.pakistani.org}}</ref> کيس پنهنجي صوابديد تي وزيراعظم چونڊڻ ۽ مقرر ڪرڻ جو آئيني اختيار حاصل هو، جيڪو قومي اسيمبلي مان اڪثريتي ووٽ حاصل ڪري۔ آرٽيڪل 58-2(b) سبب کيس پنهنجي صوابديد تي قومي اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار حاصل هو، جڏهن وفاقي حڪومت آئين جي شقن مطابق پنهنجا فرض ادا نه ڪري سگهي۔ [[محمد ضياءُ الحق|صدر ضياءُ الحق]]، [[غلام اسحاق خان]] ۽ [[فاروق لغاري]] هن آئيني شق کي استعمال ڪري چونڊيل وزيراعظم جي حڪومت کي ٽوڙيو۔ صدر رياست جو رسمي سربراهه آهي، جڏهن ته وزيراعظم انتظاميه جو سربراهه آهي، پر هن شق صدر کي وزيراعظم کان وڌيڪ طاقتور بڻائي ڇڏيو، جنهن سان وزيراعظم سندس ماتحت بڻجي ويو۔ جيڪڏهن صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ ڪا غلط فهمي يا اختلاف هجي، ته صدر اهي اختيار استعمال ڪري وزيراعظم کي برطرف ۽ قومي اسيمبلي کي ٽوڙي سگهي ٿو۔ نتيجي طور پاڪستان جو پارلياماني نظام نيم صدارتي حڪومت ۾ تبديل ٿي ويو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي صوبن جا گورنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف آف آرمي اسٽاف، چيف آف ايئر اسٽاف، چيف آف نيول اسٽاف ۽ چيئرمين جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو قومي سلامتي ڪائونسل جو چيئرمين هو، تنهنڪري کيس قومي سلامتي ۽ دفاع سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * هو نيشنل ڪمانڊ اٿارٽي جو پڻ چيئرمين هو۔ کيس ملڪ جي ايٽمي هٿيارن ۽ ميزائل ٽيڪنالاجين بابت فيصلا ڪرڻ جو اختيار هو۔ * کيس پنهنجي صوابديد تي چيف اليڪشن ڪمشنر مقرر ڪرڻ جو اختيار هو؛ هو وزيراعظم ۽ مخالف ڌر جي اڳواڻ سان مشاورت ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس قومي اسيمبلي جي ٽوڙڻ کان پوءِ پنهنجي صوابديد تي نگران وزيراعظم ۽ نگران ڪابينا مقرر ڪرڻ جو اختيار هو ۽ انهن مقررين لاءِ مشاورت ضروري نه هئي۔ * کيس چيف جسٽس آف پاڪستان سان مشاورت سان سپريم ڪورٽ ۽ هاءِ ڪورٽ جا جج مقرر ڪرڻ جو اختيار هو۔ هو جوڊيشل ڪميشن آف پاڪستان جي سفارشن مان جج مقرر ڪرڻ جو پابند نه هو۔ * کيس اهو اختيار حاصل هو ته هو عوامي اهميت جي ڪنهن به معاملي کي پنهنجي صوابديد تي عوام اڳيان ريفرنڊم جي صورت ۾ پيش ڪري سگهي۔ * کيس ملڪ جي پرڏيهي پاليسي سان لاڳاپيل فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو۔ صدر [[محمد ضياءُ الحق]] ۽ صدر [[پرويز مشرف]] اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي [[چيف آف آرمي اسٽاف]] پڻ هئا ۽ آئين ۾ اٺين ۽ سترهين ترميمن جي ڪري به۔ صدر [[آصف علي زرداري]] پڻ اهي اختيار استعمال ڪيا، ڇاڪاڻ⁠تہ هو 2008ع کان 2013ع تائين [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جو چيئرمين هجڻ سان گڏ صدر پڻ هو۔ == اهليت ۽ چونڊ جو عمل == [[پاڪستان جو آئين]] اهي بنيادي شرط مقرر ڪري ٿو، جيڪي صدارتي عهدي لاءِ اهل ٿيڻ واسطي اميدوار کي پورا ڪرڻا پوندا آهن۔<ref name="Article 412">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ ضروري آهي ته: * [[پاڪستان]] جو [[پاڪستاني شهريت|شهري]] هجي<ref name="Article 411"/> * [[مسلمان]] هجي<ref name="Article 412"/> * گهٽ ۾ گهٽ 45 سالن جي عمر رکي<ref name="Article 412"/> * [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] جو ميمبر چونڊجڻ جي اهليت رکي<ref name="Article 412"/> جڏهن به ''[[ايوان صدر]]'' خالي ٿئي ٿو، تڏهن صدر جي چونڊ [[چونڊ ڪاليج (پاڪستان)|چونڊ ڪاليج]] ذريعي ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] جا ٻئي ايوان ([[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] ۽ [[قومي اسيمبلي (پاڪستان)|قومي اسيمبلي]]) ۽ [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|چارئي]] [[:Category:Provincial Assemblies of Pakistan|صوبائي اسيمبليون]] شامل هونديون آهن۔<ref name="Telegraph, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Crilly|first1=Rob|title=Pakistan election guide: How does it work?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|access-date=18 May 2015|agency=Telegraph|publisher=Telegraph, Pakistan Bureau|date=10 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214200122/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/10047665/Pakistan-election-guide-How-does-it-work.html|archive-date=14 February 2016}}</ref> [[پاڪستان جو چيف اليڪشن ڪمشنر|چيف اليڪشن ڪمشنر]] کي خاص اجلاس ۾ صدارتي چونڊ ڪرائڻي پوندي آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 41(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[ووٽنگ جو نظام|ووٽنگ]] ڳجهي طريقي سان ٿيندي آهي۔<ref name="News International, 2013">{{cite news|last1=APP|first1=Associate Press of Pakistan|title=706 Electoral College members to elect 12th President of Pakistan|url=http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|access-date=18 May 2015|agency=News International|publisher=News International, 2013|date=25 July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802225748/http://www.thenews.com.pk/article-110976-706-Electoral-College-members-to-elect-12th-President-of-Pakistan#sthash.AXGQ16K3.dpuf|archive-date=2 August 2013}}</ref> هر چونڊ ڪندڙ مختلف تعداد ۾ ووٽ وجهي ٿو۔<ref name="News International, 2013"/> عام اصول اهو آهي ته پارليامينٽ جي ميمبرن پاران وڌل ووٽن جو ڪل تعداد صوبائي قانون سازن جي ووٽن جي ڪل تعداد جي برابر هوندو آهي۔<ref name="News International, 2013"/> هر صوبائي اسيمبليءَ وٽ ٻين صوبائي اسيمبلين جي برابر ووٽ هوندا آهن، جيڪي سڀ کان ننڍي اسيمبلي، يعني [[بلوچستان اسيمبلي]] (65 سيٽون) جي ميمبرن جي تعداد جي بنياد تي مقرر ڪيا ويندا آهن۔<ref name="News International, 2013"/> آئين وڌيڪ بيان ڪري ٿو ته صدارتي عهدي جي چونڊ، عهدي تي موجود صدر جي مدت ختم ٿيڻ کان سٺ ڏينهن اڳ کان اڳ ۽ ٽيهه ڏينهن کان پوءِ نه ڪرائي ويندي۔<ref name="News International, 2013"/> == چونڊ ۽ حلف == صدر کي پنجن سالن جي مدت لاءِ [[پاڪستان ۾ چونڊون|اڻسڌيءَ طرح چونڊيو]] ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> موجوده صدر ان عهدي لاءِ ٻيهر چونڊجڻ جو اهل هوندو آهي، پر هو مسلسل ٻن مدتن کان وڌيڪ اهو عهدو نٿو رکي سگهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 44(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر لاءِ لازمي آهي ته [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] جي موجودگيءَ ۾ حلف يا توثيق ڪري، جنهن ۾ صدر آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪرڻ جو واعدو ڪري، جيئن هيٺ ڏنل آهي: {{Blockquote|text=مان، (صدر چونڊيل جو نالو)، سنجيدگيءَ سان قسم کڻان ٿو ته مان [[مسلمان]] آهيان ۽ الله تعاليٰ جي [[اسلام ۾ توحيد|وحدانيت ۽ يڪتائي]] تي ايمان رکان ٿو، الله جي [[اسلامي مقدس ڪتاب|ڪتابن]] تي ايمان رکان ٿو، جن مان [[قرآن|''قرآن پاڪ'']] آخري ڪتاب آهي، [[اسلامي نبي|حضرت محمد]] (ﷺ) جي نبوت تي ايمان رکان ٿو، جيڪي [[خاتم النبيين]] آهن ۽ جن کان پوءِ ڪو به نبي نه ايندو، [[قيامت جي ڏينهن]] تي ايمان رکان ٿو، ۽ [[قرآن پاڪ]] ۽ ''[[سنت]]'' جي سڀني حڪمن ۽ تعليمات تي يقين رکان ٿو: ته مان پاڪستان سان سچي وفاداري ۽ عقيدت رکندس: ته، پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان، مان پنهنجا فرض ۽ ذميواريون ايمانداريءَ سان، پنهنجي بهترين صلاحيت موجب، [[پاڪستان جي اسلامي جمهوريه]] جي آئين ۽ قانون مطابق، ۽ هميشه پاڪستان جي خودمختياري، سالميت، اتحاد، ڀلائي ۽ خوشحاليءَ جي مفاد ۾ سرانجام ڏيندس: ته مان پنهنجي ذاتي مفاد کي پنهنجي سرڪاري عمل يا سرڪاري فيصلن تي اثرانداز ٿيڻ نه ڏيندس: ته مان پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين جي حفاظت، پاسداري ۽ دفاع ڪندس: ته مان هر حال ۾ قانون موجب، بنا ڪنهن خوف، جانبداري، محبت يا دشمنيءَ جي، هر قسم جي ماڻهن سان انصاف ڪندس: ۽ اهو ته مان سڌيءَ يا اڻسڌيءَ طرح ڪنهن به شخص کي اهڙو معاملو نه ٻڌائيندس يا ظاهر ڪندس، جيڪو منهنجي غور هيٺ آندو وڃي يا جيڪو پاڪستان جي صدر جي حيثيت سان مون کي معلوم ٿئي، سواءِ ان جي، جيڪو منهنجن صدارتي فرضن جي صحيح ادائيگيءَ لاءِ ضروري هجي۔ الله تعاليٰ منهنجي مدد ۽ رهنمائي فرمائي (آمين)۔<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule3.html Article 42] باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾</ref>}} == جانشينيءَ جي قطار ۽ برطرفي == {{Main|پاڪستان جي صدر لاءِ جانشينيءَ جي قطار}} آئين قائم مقام صدر جي امڪان تي به بحث ڪري ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> تنهن هوندي به، ڪجهه عهديدارن کي صدارتي اميدوار طور بيهڻ جي اجازت آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ آئين ۾ نائب صدر جو عهدو شامل ناهي: * [[پاڪستان جي سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] * [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|اسپيڪر]] [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]]۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 49(1)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي مدت پوري ٿيڻ کان اڳ [[مواخذو]] ذريعي هٽائي سگهجي ٿو۔ صدر کي [[پاڪستان جو آئين|آئين]] جي ڀڃڪڙيءَ تي هٽائي سگهجي ٿو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(1)-(2)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> [[مواخذو]] جو عمل پارليامينٽ جي ٻنهي ايوانن مان ڪنهن هڪ ۾ شروع ٿي سگهي ٿو۔ ايوان صدر خلاف الزام لاڳو ڪري عمل جي شروعات ڪندو آهي۔<ref name="Article 473">[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(3)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> اهي الزام هڪ نوٽيس ۾ شامل هوندا آهن، جنهن تي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] يا [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جي اسپيڪر]] کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] ذريعي صحيحون ڪرڻيون پونديون آهن۔<ref name="Article 473"/> اهو نوٽيس صدر ڏانهن موڪليو ويندو آهي، ۽ 14 ڏينهن کان پوءِ ان تي غور ڪيو ويندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(5)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر جي مواخذي بابت قرارداد کي [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان منظور ٿيڻ ضروري آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ان کان پوءِ [[پاڪستان جي قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] ستن ڏينهن کان اڳ نه گڏيل اجلاس سڏائيندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(6)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> صدر کي پنهنجي بچاءَ جو حق حاصل هوندو آهي۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(7)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> جيڪڏهن گڏيل اجلاس ۾ [[ٻه ٽهائي اڪثريت]] سان اها قرارداد منظور ڪئي وڃي ته صدر نااهليءَ سبب عهدي لاءِ موزون نه رهيو آهي يا آئين جي ڀڃڪڙي يا سنگين بدانتظاميءَ جو مرتڪب ٿيو آهي، ته قرارداد منظور ٿيڻ سان ئي صدر فوري طور عهدي تان هٽي ويندو۔<ref>[http://pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html Article 47(8)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204192606/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part3.ch1.html |date=2016-02-04}} باب 1: صدر، حصو III: پاڪستان جو وفاق، [[پاڪستان جو آئين]] ۾۔</ref> ڪنهن به صدر خلاف ڪامياب مواخذو نه ٿيو آهي۔ بهرحال، 2008ع ۾ اڳوڻي صدر [[پرويز مشرف]] خلاف [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ|مواخذي جي ڪوشش]] دوران اهو عمل استعمال ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ هن استعيفيٰ پيش ڪئي۔<ref>ڏسو: [[پرويز مشرف خلاف مواخذي جي تحريڪ]]</ref> =='''پاڪستان جي صدرن جي فهرست:'''== {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" |+صدرن جي فهرست لاءِ ڪنجي ! scope="col" style="width:20px" | ! scope="col" style="width:250px" | پارٽي جو نالو |- | align=center style="background-color: #6495ED" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|مسلم ليگ (سي)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Military rule}}"| | [[پاڪستان هٿياربند فوجون|هٿياربند فوجون]] |- | align=center style="background-color:gray" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Peoples Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] |- | align=center style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2"| {{Abbr|نمبر|نمبر}} ! rowspan="2"| تصوير ! rowspan="2"| نالو<br />{{small|(پيدائش–وفات)}} ! colspan="3"| عهدي جو مدو ! colspan="2" rowspan="2"| سياسي پارٽي ! rowspan="2"| چونڊيل ! rowspan="2"| {{Abbr|حوالو|حوالا}} |- ! عهدو سنڀاليو ! عهدو ڇڏيو ! عهدي ۾ وقت |- ! 1 | [[File:Iskander Mirza.jpg|100px]] | '''[[اسڪندر علي مرزا]]'''<br />{{small|(1899–1969)}} | 23 مارچ 1956 | 27 آڪٽوبر 1958 | {{ayd|1956|03|23|1958|10|27}} | style="background-color:{{party color|Republican Party (Pakistan)}}" | | [[ريپبلڪن پارٽي (پاڪستان)|ريپبلڪن]] | [[1956ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956]] | rowspan="3" | <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Presidents |url=https://na.gov.pk/en/presidents.php |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811185051/https://na.gov.pk/en/presidents.php |archive-date=2023-08-11 |access-date=2023-10-22 |website=[[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]}}</ref> |- ! rowspan="2"| 2 | rowspan="2"| [[File:Muhammed Ayub Khan.JPG|100px]] | rowspan="2"| '''[[ايوب خان]]'''<br />{{small|(1907–1974)}} | [[1958ع پاڪستاني فوجي بغاوت|27 آڪٽوبر 1958]] | 8 جون 1962 | {{ayd|1958|10|27|1962|06|08}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- | 8 جون 1962 | [[1968–69 پاڪستان انقلاب|25 مارچ 1969]] | {{ayd|1962|06|08|1969|03|25}} | style="background-color:{{party color|Convention Muslim League}}" | | [[ڪنوينشن مسلم ليگ|پي ايم ايل سي]] | [[1965ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965]] |- ! 3 | [[File:Yahya_Khan_portrait.png|100px]] | '''[[يحيٰ خان]]'''<br />{{small|(1917–1980)}} | 25 مارچ 1969 | [[1971ع پاڪستاني فوجي آفيسرن جي بغاوت|20 ڊسمبر 1971]] | {{ayd|1969|03|25|1971|12|20}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – | <ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Burki |first1=Shahid Javed |last2=Baxter |first2=Craig |title=Pakistan Under The Military: Eleven Years Of Zia Ul-haq |date=1991 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813379852}}</ref>{{page needed|date=February 2023}} |- ! 4 | [[File:Z A Bhutto (President of Pakistan).jpg|100px]] | '''[[ذوالفقار علي ڀٽو]]'''<br />{{small|(1928–1979)}} | 20 ڊسمبر 1971 | 14 آگسٽ 1973 | {{ayd|1971|12|20|1973|08|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1970ع پاڪستاني عام چونڊ|1970]] | rowspan="8" | <ref name=":0" /> |- ! 5 | [[File:Fazal Ilahi Chaudhry portrait.png|alt=فضل الاهي چوڌري|center|125x125px]] | '''[[فضل الاهي چوڌري]]'''<br />{{small|(1904–1982)}} | 14 آگسٽ 1973 | 16 سيپٽمبر 1978 | {{ayd|1973|08|14|1978|09|16}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1973ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1973]] |- ! [[محمد ضياءُ الحق جي صدارت|6]] | [[File:President Mohammad Zia Ul Haq.jpg|123x123px]] | '''[[محمد ضياءُ الحق]]'''<br />{{small|(1924–1988)}} | [[آپريشن فيئر پلي|16 سيپٽمبر 1978]] | [[محمد ضياءُ الحق جي وفات|17 آگسٽ 1988]] † | {{ayd|1978|09|16|1988|08|17}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | – |- ! 7 | [[File:Ghulam Ishaq Khan (cropped).JPG|100px]] | '''[[غلام اسحاق خان]]'''<br />{{small|(1915–2006)}} | 17 آگسٽ 1988 | 18 جولاءِ 1993 | {{ayd|1988|08|17|1993|07|18}} | style="background-color:{{party color|Independent politician}}" | | [[آزاد سياستدان|آزاد]] | [[1988ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1988]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 18 جولاءِ 1993 | 14 نومبر 1993 | {{ayd|1993|07|18|1993|11|14}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 8 | [[File:Farooq Leghari (cropped).jpg|100px]] | '''[[فاروق لغاري]]'''<br />{{small|(1940–2010)}} | 14 نومبر 1993 | 2 ڊسمبر 1997 | {{ayd|1993|11|14|1997|12|02}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[1993ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1993]] |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Wasim Sajjad.png|100px]] | '''[[وسيم سجاد]]'''<br />{{small|(پيدائش 1941)<br />''قائم مقام''}} | 2 ڊسمبر 1997 | 1 جنوري 1998 | {{ayd|1997|12|02|1998|01|01}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | – |- ! 9 | [[File:Pride of Performance Award by President of Pakistan (cropped head).jpg|100px]] | '''[[محمد رفيق تارڙ]]'''<br />{{small|(1929–2022)}} | 1 جنوري 1998 | 20 جون 2001 | {{ayd|1998|01|01|2001|06|20}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[1997ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|1997]] |- ! rowspan="2"| 10 | rowspan="2"| [[File:Pervez Musharraf 2004.jpg|133x133px]] | rowspan="2"| '''[[پرويز مشرف]]'''<br />{{small|(1943–2023)}} | 20 جون 2001 | 15 آڪٽوبر 2007 | {{ayd|2001|06|20|2007|10|15}} | style="background-color:{{party color|Military rule}}" | | [[پاڪستان فوج|فوج]] | [[2004ع پاڪستاني اعتماد جو ووٽ|2004]] | <ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|title=Pakistan gives Musharraf confidence vote as president|work=The New York Times|first=Amy |last=Waldman|date=2 January 2004|access-date=20 January 2013}}</ref> |- | 19 نومبر 2007 | [[پرويز مشرف جي مواخذي جي ڪوشش#استعيفا|18 آگسٽ 2008]] | {{ayd|2007|11|19|2008|08|18}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | [[2007ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007]] | rowspan="5" |<ref name=":0" /> |-style="background:#e6e6aa;" ! — | [[File:Muhammad Mian Soomro.jpg|100px]] | '''[[محمد ميان سومرو]]'''<br />{{small|(پيدائش 1950)<br />''قائم مقام''}} | 18 آگسٽ 2008 | 9 سيپٽمبر 2008 | {{ayd|2008|08|18|2008|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (Q)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)|پي ايم ايل (ق)]] | – |- ! 11 | [[File:Асиф_Али_Зардари.jpg|125x125px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 9 سيپٽمبر 2008 | 9 سيپٽمبر 2013 | {{age in years and months|2008|09|09|2013|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2008ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008]] |- ! 12 | [[File:President Mamnoon Hussain.jpg|100px]] | '''[[ممنون حسين]]'''<br />{{small|(1940–2021)}} | 9 سيپٽمبر 2013 | 9 سيپٽمبر 2018 | {{age in years and months|2013|09|09|2018|09|09}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Muslim League (N)}}" | | [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل اين]] | [[2013ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2013]] |- ! 13 | [[File:President of Pakistan Dr Arif Alvi (cropped).jpg|139x139px]] | '''[[عارف علوي]]'''<br />{{small|(پيدائش 1949)}} | 9 سيپٽمبر 2018 | 10 مارچ 2024 | {{ayd|2018|09|09|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan Tehreek-e-Insaf}}" | | [[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آءِ]] | [[2018ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2018]] |- ! 14 | [[File:President Asif Ali Zardari 2024.jpg|100px]] | '''[[آصف علي زرداري]]'''<br />{{small|(پيدائش 1955)}} | 10 مارچ 2024 | موجوده | {{ayd|2024|03|10}} | style="background-color:{{party color|Pakistan People's Party}}" | | [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] | [[2024ع پاڪستاني صدارتي چونڊ|2024]] | |} {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:13 PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:None_(Independent) id:military value:rgb(0.76,0.69,0.57) legend:Military id:RP value:rgb(0.45,0.50,0.99) legend:Republican_Party id:MLC value:rgb(0.11,0.79,0.79) legend:Pakistan_Muslim_League_(C) id:PPP value:black legend:Pakistan_People's_Party id:MLN value:rgb(0.32,0.60,0.29) legend:Pakistan_Muslim_League_(N) id:MLQ value:rgb(0.32,0.99,0.59) legend:Pakistan_Muslim_League_(Q) id:PTE value:red legend:Pakistan_Tehreek-e-Insaf id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:23/03/1956 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1960 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1957 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"سياسي پارٽيون:" BarData = bar:Mirza bar:Ayub bar:Cheema bar:QChaudhry bar:Yahya bar:ZBhutto bar:FChaudhry bar:Zia-ul-Haq bar:Ghulam bar:Sajjad bar:Leghari bar:Rafiq bar:Musharraf bar:Soomro bar:Zardari bar:Mamnoon bar:Alvi PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar: Mirza from: 23/03/1956 till: 27/10/1958 color:RP text:"[[اسڪندر مرزا]]" bar: Ayub from: 27/10/1958 till: 08/06/1962 color:military from: 08/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC bar: Cheema from: 11/06/1962 till: 29/11/1963 color:MLC text:"[[محمد افضل چيمه]]" bar: QChaudhry from: 29/11/1963 till: 12/06/1965 color:MLC text:"[[فضل القادر چوڌري]]" bar: Ayub from: 12/06/1965 till: 25/03/1969 color:MLC text:"[[ايوب خان (جنرل)|ايوب خان]]" bar: Yahya from: 25/03/1969 till: 20/12/1971 color:military text:"[[يحيٰ خان]]" bar: ZBhutto from: 20/12/1971 till: 13/08/1973 color:PPP text:"[[ذوالفقار علي ڀٽو]]" bar: FChaudhry from: 14/08/1973 till: 16/09/1978 color:PPP text:"[[فضل الاهي چوڌري]]" bar: Zia-ul-Haq from: 16/09/1978 till: 17/08/1988 color:military text:"[[محمد ضياءُ الحق]]" bar: Ghulam from: 13/12/1988 till: 18/07/1993 color:independent text:"[[غلام اسحاق خان]]" bar: Sajjad from: 18/07/1993 till: 14/11/1993 color:MLN bar: Leghari from: 14/11/1993 till: 02/12/1997 color:PPP text:"[[فاروق لغاري]] bar: Sajjad from: 02/12/1997 till: 01/01/1998 color:MLN text:"[[وسيم سجاد]] (قائم مقام)" bar: Rafiq from: 01/01/1998 till: 20/06/2001 color:MLN text:"[[محمد رفيق تارڙ]]" bar: Musharraf from: 20/06/2001 till: 06/10/2007 color:military from: 06/10/2007 till: 18/08/2008 color:MLQ text:"[[پرويز مشرف]] bar: Soomro from: 18/08/2008 till: 09/09/2008 color:MLQ text:"[[محمد ميان سومرو]] (قائم مقام)" bar: Zardari from: 09/09/2008 till: 09/09/2013 color:PPP bar: Mamnoon from: 09/09/2013 till: 09/09/2018 color:MLN text:"[[ممنون حسين]]" bar: Alvi from: 09/09/2018 till: 10/03/2024 color:PTE text:"[[عارف علوي]]" bar: Zardari from: 10/03/2024 till: $today color:PPP text:"[[آصف علي زرداري]]" }} == سياسي پسمنظر == [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|thumb|right|250px|صدارتي معيار (1956–1967)]] === شروعاتي ابتدا === 1947ع کان 1956ع تائين، [[پاڪستان جو گورنر جنرل|پاڪستان جو گورنر جنرل]] [[رياست جو سربراهه]] طور ڪم ڪندو رهيو: بادشاهه [[جارج ڇهون]] (1952ع تائين) ۽ راڻي [[ايلزبيٿ ٻيون]] (1952ع کان پوءِ)۔ [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين|پهريون]] [[پاڪستان جو آئين|آئين]] نافذ ٿيڻ کان پوءِ، پاڪستان 1956ع ۾ هڪ [[اسلامي جمهوريه]] بڻجي ويو، ۽ گورنر جنرل جي جاءِ تي صدارت قائم ڪئي وئي۔ ان وقت جو گورنر جنرل، [[اسڪندر مرزا]]، [[1956ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1956ع جي چونڊ]] ذريعي پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو۔ ٻڌايو وڃي ٿو ته هن 7 آڪٽوبر 1958ع تي [[پاڪستان جو 1956ع وارو آئين]] معطل ڪري ڇڏيو، ۽ [[پاڪستان فوج جو ڪمانڊر اِن چيف]] [[جنرل ايوب خان]] کي پهريون [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] مقرر ڪيو۔ ٻن هفتن بعد، ايوب خان [[1958ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت]] ذريعي اقتدار سنڀالي ورتو ۽ صدارت تي قابض ٿي ويو۔ [[File:Iskander Mirza.jpg|thumb|223x223px|[[اسڪندر مرزا]] 1956ع ۾ پاڪستان جو پهريون صدر بڻيو]] صدر ايوب خان طرفان متعارف ڪرايل [[پاڪستان جو 1962ع وارو آئين]] ملڪ کي [[صدارتي جمهوريه]] ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، جنهن ۾ [[پاڪستان ۾ چونڊون|سڌيون چونڊون]] موجود نه هيون۔ بهرحال، اندروني ۽ بين الاقوامي دٻاءَ هيٺ خان [[1965ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|1965ع جي صدارتي چونڊ]] ڪرائي۔ خان پنهنجي مخالف [[فاطمه جناح]] خلاف ٻي مدت لاءِ ڪامياب مهم هلائي، پر ڪيترن ماڻهن الزام لڳايو ته چونڊون ايوب خان جي حق ۾ ڌانڌليءَ سان ڪرايون ويون۔ [[File:Presidential standard of Pakistan (1974–1998).svg|thumb|left|200px|صدارتي معيار (1974–1998)]] [[1960ع جو يو-2 واقعو|يو-2 واقعي]] (1960ع)، [[پاڪستان ۾ نجڪاري]] (1963ع)، ۽ [[1965ع جي هند-پاڪ جنگ|ڀارت سان جنگ]] (1965ع) بابت تڪرارن هڪ سخت [[پاڪستان ۾ سوشلزم|کاٻي ڌر]] جي مخالف تحريڪ کي جنم ڏنو، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] جي [[ذوالفقار علي ڀٽو]] ۽ [[بنگالي قومپرستي|بنگالي قومپرست]] [[شيخ مجيب الرحمان]] ڪئي۔ هنن مظاهرين جي حمايت سان صدارت کي وڌيڪ ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[فالج]] ۽ خراب ٿيندڙ صحت سبب ايوب خان صدارت فوجي سربراهه جنرل [[يحيٰ خان]] حوالي ڪئي، جنهن [[ليگل فريم ورڪ آرڊر، 1970ع|مارشل لا نافذ ڪيو]] ۽ اعلان ڪيو ته 1970ع ۾ قومي چونڊون ٿينديون۔ آخرڪار [[1970ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1970ع ۾ ٿيون، جن ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] [[اولهه پاڪستان]] (موجوده پاڪستان) ۾ اڪثريت حاصل ڪئي ۽ [[عوامي ليگ]] [[اوڀر پاڪستان]] (موجوده بنگلاديش) ۾ اڪثريت ماڻي۔ جڏهن پي پي پي ۽ عوامي ليگ جي وچ ۾ ٺاهه نه ٿي سگهيو، تڏهن صدر يحيٰ خان [[پاڪستان مسلم ليگ]] جي [[نورالامين]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] بڻجڻ جي دعوت ڏني، ۽ کيس پاڪستان جو پهريون [[پاڪستان جو نائب صدر|نائب صدر]] پڻ مقرر ڪيو۔ اوڀر پاڪستان ۾ [[پاڪستانين]] خلاف وڌندڙ تشدد صدر يحيٰ خان کي [[آپريشن سرچ لائيٽ|طاقت استعمال ڪرڻ]] تي مجبور ڪيو ته جيئن اتي [[قانون ۽ نظم (سياست)|قانون ۽ نظم]] برقرار رهي، جنهن سان [[بنگلاديش آزاديءَ جي جنگ|بنگالي مزاحمت]] وڌيڪ تيز ٿي وئي (1970ع)۔ [[آپريشن چنگيز خان|ڀارت خلاف اڳواٽ حملا]] 1971ع ۾ ٻي [[1971ع جي هند-پاڪ جنگ|جنگ]] جو سبب بڻيا، جنهن [[بنگلاديش جي آزادي|اوڀر پاڪستان کي آزاد]] ڪري [[بنگلاديش]] قائم ڪيو۔ [[اوڀر پاڪستان]] جي [[ڍاڪا جي زوال|زوال]] کان پوءِ پاڪستان جي سياسي اڪيلائي ۽ تباهيءَ جي ذاتي ذميواري قبول ڪندي، صدر يحيٰ خان استعيفيٰ ڏني ۽ اقتدار [[ذوالفقار علي ڀٽو]] حوالي ڪيو۔ صدر ڀٽو 1973ع ۾ موجوده [[پاڪستان جو آئين]] تيار ڪيو، جنهن [[پاڪستان]] کي [[پارلياماني جمهوريت]] ۾ تبديل ڪيو ۽ صدارتي اختيارن کي صرف هڪ رسمي [[علامتي سربراهه]] تائين محدود ڪري ڇڏيو۔ === ماضي جون مداخلتون === [[1977ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1977ع جون عام چونڊون]] [[پاڪستان ۾ قدامت پسندي|ساڄي ڌر]] جي اتحاد [[پاڪستان نيشنل الائنس]] طرفان پيدا ڪيل شهري بيچينيءَ جو سبب بڻيون۔ انهن واقعن جي نتيجي ۾ [[آپريشن فيئر پلي|فوجي مداخلت]] ٿي، جنهن جي اڳواڻي [[پاڪستان جو چيف آف آرمي اسٽاف|چيف آف آرمي اسٽاف]] جنرل [[محمد ضياءُ الحق|ضياءُ الحق]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين]] ايڊمرل [[محمد شريف]] ڪئي۔ 1977ع ۾ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] معطل ڪندي، جنرل ضياءُ الحق 1978ع ۾ صدارت سنڀالي۔ ضياءَ جي [[ضياءُ دور|صدارت]] دوران ملڪ ۾ [[اسلامي بنيادپرستي|انتہاپسند ساڄي ڌر جي خيالن]] جي واڌ ٿي۔ [[پاڪستان جو آئين|آئين]] بحال ڪرڻ لاءِ گهريلو دٻاءَ هيٺ، صدر ضياءُ الحق [[1984ع جي پاڪستاني اسلامائزيشن پروگرام ريفرنڊم|ريفرنڊم]] ڪرايو (1984ع) ۽ [[1985ع جي پاڪستاني عام چونڊ|عام چونڊون]] 1985ع ۾ ڪرايون۔ صدر ضياءُ الحق [[محمد خان جوڻيجو]] کي [[پاڪستان جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|آئيني ترميم]] ذريعي وڌيڪ [[سياسي طاقت|اختيار]] حاصل ڪيا۔ وزيراعظم جوڻيجو کي برطرف ڪرڻ کان پوءِ صدر ضياءُ الحق نئين عام چونڊن جو اعلان ڪيو، پر 1988ع ۾ [[ضياءُ الحق جي موت|هوائي حادثي]] ۾ فوت ٿي ويو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[پاڪستان پيپلز پارٽي|پي پي پي]] ڪامياب ٿي ۽ سينيٽ جي [[سينيٽ جو چيئرمين|چيئرمين]] [[غلام اسحاق خان]] کي صدر بڻايو ويو۔ وزيراعظم [[بينظير ڀٽو]] ۽ صدر غلام اسحاق خان جي وچ ۾ مقررين جي معاملن تي اختلاف پيدا ٿيا۔ صدر غلام اسحاق خان بار بار حڪومتي معاملن ۾ مداخلت ڪئي ۽ [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جا الزام]] لڳايا؛ نتيجي طور هن [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي 1990ع ۾ وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ [[1988ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1990ع جي چونڊن]] کان پوءِ [[نواز شريف]] هڪ نظرياتي طور [[پهرين شريف حڪومت|قدامت پسند حڪومت]] قائم ڪئي، ۽ صدر غلام اسحاق خان ناڪام نموني شريف حڪومت کي برطرف ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي۔ [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] ۽ [[جوائنٽ چيفس آف اسٽاف ڪميٽي جو چيئرمين|جوائنٽ چيفس جي چيئرمين]] جنرل [[شميم عالم خان]] جي ڪامياب مداخلت کان پوءِ صدر غلام اسحاق خان ۽ وزيراعظم نواز شريف 1993ع ۾ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي۔ [[1993ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1993ع جي چونڊن]] کان پوءِ، وزيراعظم بينظير ڀٽو وفادار [[فاروق لغاري]] کي صدر بڻائي هڪ مضبوط حڪومت قائم ڪئي۔ پر [[بينظير ڀٽو ۽ آصف علي زرداري خلاف ڪرپشن جا الزام|ڪرپشن جي الزامن]] ۽ [[مرتضيٰ ڀٽو]] جي تڪراري موت سبب صدر فاروق لغاري [[پاڪستان جي آئين ۾ اٺين ترميم|اٺين ترميم]] استعمال ڪندي وزيراعظم بينظير ڀٽو کي برطرف ڪيو۔ 1997ع ۾ صدر فاروق لغاري [[1997ع جي پاڪستاني عام چونڊ|1997ع جي چونڊن]] ۾ عوام طرفان وزيراعظم [[نواز شريف]] کي ڏنل وڏي مينڊيٽ کي منهن نه ڏئي سگهيو۔ صدر لغاري ناڪام نموني [[پاڪستان جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]] [[سجاد علي شاهه]] جي حمايت ڪئي — نتيجي طور ٻئي استعيفيٰ ڏئي ويٺا، جنهن سان [[پاڪستان جي عدليه|عدليه]]، [[پاڪستان جي وزيراعظم سيڪريٽريٽ|انتظاميه]] ۽ [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] وچ ۾ تڪرار ختم ٿيو۔ [[رفيق تارڙ]] کي مقرر ڪرڻ کان پوءِ پارليامينٽ ڪاميابيءَ سان [[پاڪستان جي آئين ۾ تيرهين ترميم|آئيني ترميم]] پاس ڪئي، جنهن صدارت کي فيصلائتي طور محدود ڪري ڇڏيو۔ 1999ع ۾ تڪراري [[1999ع جي پاڪستاني فوجي بغاوت|خود فوجي بغاوت]] کان پوءِ جنرل [[پرويز مشرف]] 2001ع ۾ وزيراعظم نواز شريف ۽ صدر رفيق تارڙ کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ [[پاڪستان جي آئين ۾ سترهين ترميم|صدارت جا وڌيڪ اختيار]] حاصل ڪيا۔ جنوري 2004ع ۾، [[پاڪستان جو اليڪٽورل ڪاليج]] [[2004ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|مشرف کي چونڊيو]] ۽ نتيجي طور آئين مطابق کيس ”چونڊيل تصور ڪيو ويو“۔<ref>{{cite news|last=Waldman|first=Amy|title=Pakistan Gives Musharraf Confidence Vote as President|url=https://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html |url-access=subscription |newspaper=The New York Times|date=2 January 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004758/http://www.nytimes.com/2004/01/02/international/asia/02STAN.html?ex=1388379600&en=a5ffeee2a4e1367a&ei=5007&partner=USERLAND|archive-date=15 May 2013}}</ref> صدر مشرف جي بار بار غير آئيني مداخلت عدليه سان ٽڪراءُ جو سبب بڻي، ۽ هن [[2007ع جو پاڪستاني مارشل لا|ايمرجنسي]] لاڳو ڪري سپريم ڪورٽ جي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي ججن جي فهرست|سينيئر ججن]] کي برطرف ڪيو۔ جيتوڻيڪ مشرف [[2007ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2007ع ۾ چونڊجي ويو]]، پر سندس حڪمرانيءَ جي آئيني حيثيت مشڪوڪ قرار ڏني وئي۔ هڪ عوامي [[وڪيلن جي تحريڪ|آئيني تحريڪ]] آخرڪار مشرف جي اقتدار ڇڏڻ جو سبب بڻي۔ 22 آگسٽ 2008ع تي اليڪشن ڪميشن اعلان ڪيو ته صدارتي اميدوارن جا ڪاغذ 26 آگسٽ 2008ع تائين جمع ڪرايا وڃن ۽ چونڊون 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٿينديون۔<ref>[https://web.archive.org/web/20121021144149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-22/pakistan/27934814_1_pml-n-asif-ali-zardari-ppp "Pakistan presidential poll on September 6"]. ''Times of India''. 22 August 2008.</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |title=Pakistan to choose president on 6 September |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924040217/http://www.radionetherlands.nl/news/international/5930497/Pakistan-to-choose-president-on-6-September |archive-date=2008-09-24 |website=Radio Netherlands |date=22 August 2008}}</ref> === علامتي سربراهه جو جائزو === [[File:Pakistani President Arif Alvi visits Maritime Ministry, flanked by Minister Ali Zaidi and Federal Secretary Rizwan Ahmed.jpg|thumb|صدر [[عارف علوي]] بحري وزارت جو دورو ڪندي، ساڻس گڏ [[علي حيدر زيدي|علي زيدي]] ۽ [[رضوان احمد (سرڪاري عملدار)|رضوان احمد]]]] [[2008ع جي پاڪستاني صدارتي چونڊ|2008ع جي صدارتي چونڊ]] کان پوءِ، [[آصف علي زرداري]] [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئيني ترميم]] لاءِ مهم هلائي ته جيئن [[پاڪستان جو آئين|آئين]] کي 1973ع واري صورت ۾ بحال ڪيو وڃي۔<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=Pakistan's presidential poll today, Zardari front runner |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |archive-date=2009-01-03 |website=Times of India |date=6 Sep 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=Bhutto's widower set to become Pakistan president |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |archive-date=2008-09-09 |agency=AFP |date=2008 |access-date=8 January 2014 |website=Google News}}</ref><ref>{{cite web |website=Google News |url-status=dead |url= http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |archive-date=2009-07-07 |agency= AFP |date=Sep 5, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url-status=live |url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722145323/http://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07zardari.html?hp |archive-date=2016-07-22 |url-access=subscription |date=7 September 2008 |title=Bhutto's Widower Wins Pakistani Presidency |website=The New York Times |first1=Jane |last1=Perlez |first2=Salman |last2=Masood}}</ref> 2010ع ۾، [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] متفقه طور وڏي اڪثريت سان [[پاڪستان جي آئين ۾ ارڙهين ترميم|آئين جي ارڙهين ترميم]] منظور ڪئي۔ هن ترميم صدارتي اختيار ختم ڪري پاڪستان کي نيم صدارتي نظام مان هڪ پارلياماني جمهوريه ۾ تبديل ڪري ڇڏيو، ۽ مستقبل ۾ حڪومتي استحڪام جون وڏيون اميدون پيدا ٿيون۔ ==حوالا== {{Reflist}} == پڻ ڏسو == *[[پاڪستان جي صدر جو پرنسپل سيڪريٽري]] * [[رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ#پاڪستان|رياست ۽ حڪومت جي سربراهن جا هوائي ٽرانسپورٽ]] * [[سرڪاري رياستي ڪار#پاڪستان|سرڪاري رياستي ڪار]] * [[پاڪستان جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان جو چيف جسٽس]] * [[وفاقي شرعي عدالت جو چيف جسٽس]] * [[سنڌ جو وڏو وزير]] * [[پنجاب جو وڏو وزير (پاڪستان)]] * [[بلوچستان جو وڏو وزير]] * [[خيبر پختونخوا جو وڏو وزير]] * [[گلگت بلتستان جو وڏو وزير]] * [[آزاد ڪشمير جو وزيراعظم]] * [[پاڪستان فوج جو چيف آف آرمي اسٽاف]] * [[پاڪستان جو آئين]] * [[وفاقي محتسب|وفاقي محتسب]] * [[پاڪستان جو پرڏيهي وزير]] * [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير]] * [[پاڪستان جو گهرو وزير]] * [[دفاع جو وزير (پاڪستان)]] * [[پاڪستان جو نائب صدر]] == نوٽس == {{reflist|group=lower-alpha}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category|Presidents of Pakistan}} * [http://www.president.gov.pk پاڪستان جو صدر: سرڪاري ويب سائيٽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907061202/http://president.gov.pk/ |date=2019-09-07 }} {{Presidents of Pakistan}} {{Government of Pakistan}} {{Pakistan Armed Forces}} {{Pakistan topics}} {{DEFAULTSORT:President Of Pakistan}} [[زمرو:پاڪستان جا صدر| ]] [[زمرو:پاڪستان جي پارليامينٽ]] [[زمرو:رسمي سربراهان رياست|پاڪستان]] [[زمرو:1956ع ۾ پاڪستان ۾ قيام]] msnqv4hqega71oq4dqd4u1s7b5ghkn2 14 97815 380687 2026-05-25T15:17:11Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين جا صوبا]] 380687 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين جا صوبا]] 7ta4q994g6cf0pw0vdf2yadia6haeva 14 97816 380688 2026-05-25T15:17:38Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين]] 380688 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين]] tu26bmnqglajmvkufjuaazs81evsrvb 14 97817 380689 2026-05-25T15:18:27Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] زمرو:اسپي... 380689 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] kvwp4124ryq1lxgejqrnt0mw98ifpwy 380706 380689 2026-05-25T20:17:45Z Ibne maryam 17680 /* */ 380706 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] cio43w2rfaz4jqjs11uly8wkh10hvv9 0 97818 380696 2026-05-25T19:54:25Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: #چوریو[[سانچو:پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست]] 380696 wikitext text/x-wiki #چوریو[[سانچو:پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست]] 454p3fii6hwi0sxu672ehsx0yxz7zk6 380697 380696 2026-05-25T19:55:07Z Intisar Ali 8681 /* */ 380697 wikitext text/x-wiki #چوریو[[پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست]] 290i6vpa4fstbbstilw5h8xcx3jmfjh 380698 380697 2026-05-25T19:57:10Z Intisar Ali 8681 /* */ 380698 wikitext text/x-wiki #چوریو[[پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست]] 3nq7ny6lpmj95imf75ruh35d36df3fm 380699 380698 2026-05-25T19:59:44Z Intisar Ali 8681 /* */ 380699 wikitext text/x-wiki #چوريو [[پاڪستان جي وزيراعظمن جي فهرست]] kw7lwgjoughffxk891jnf6gny88oitj 14 97819 380707 2026-05-25T20:18:52Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سيويل صوبو]] 380707 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سيويل صوبو]] enkvvj4cnlgymo1vuihy7tjzemldfrl 14 97820 380708 2026-05-25T20:20:38Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] 380708 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] dnuigbevsby4iph6awrdh518nzq2sbt 14 97821 380709 2026-05-25T20:21:03Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] 380709 wikitext text/x-wiki [[زمرو:يورپ جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] a2x0ig4occx54q15kefyoxgou8r5ip9 14 97822 380712 2026-05-25T20:25:51Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] 380712 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] eezkwflgazrg1qj9a4fh3ljlqi2gb9e 14 97823 380713 2026-05-25T20:26:59Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:يورپ جي ثقافت]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]] 380713 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:يورپ جي ثقافت]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]] 5zib3x0wbrxfypwzv866s0rfvvv1a00 14 97824 380742 2026-05-25T22:15:27Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] 380742 wikitext text/x-wiki [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] lhcmjud1nxkky7bbvpo8dcvo1wa33tv 14 97825 380743 2026-05-25T22:17:32Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:روماني ثقافت]] 380743 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:روماني ثقافت]] qq854qp6wz25hg3mkgm7gr3au0c7ljb 14 97826 380744 2026-05-25T22:18:46Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ماڻهو]] [[زمرو:يورپ جا نسلي گروهه]] 380744 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ماڻهو]] [[زمرو:يورپ جا نسلي گروهه]] 0vsycbcmhlx8tycytp943jgwa0aho6s 14 97827 380745 2026-05-25T22:19:59Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:ثقافت]] 380745 wikitext text/x-wiki [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:ثقافت]] okbxxrl0982mbxp3iecppx9oze00frw 380746 380745 2026-05-25T22:20:39Z Ibne maryam 17680 /* */ 380746 wikitext text/x-wiki [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ نسل]] 82ncff0ks17bkdstzs0uikfshqm0ps2 14 97828 380747 2026-05-25T22:22:47Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] 380747 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] 0hml8qt247duimii4jdpv8br38twpt8 14 97829 380748 2026-05-25T22:24:12Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي ناچ]] 380748 wikitext text/x-wiki [[زمرو:لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي ناچ]] otjfh7qlo1aqcwpg9e5cz1s99of4grl 14 97830 380749 2026-05-25T22:25:24Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] 380749 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] gy6ycv69edursccuukrnwo68cxszxiz 14 97831 380750 2026-05-25T22:26:41Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:لوڪ ثقافت]] 380750 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:لوڪ ثقافت]] k268f0t0ngo4prhu89vs0c0i10namh2 14 97832 380751 2026-05-25T22:28:35Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:يورپي ناچ]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 380751 wikitext text/x-wiki [[زمرو:يورپي ناچ]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 7x788ne0l78ukslx2e1jhgdfp7nllsm 14 97833 380752 2026-05-25T22:30:32Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] 380752 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] qldf8ia1st6nou0f0nxr754i9tsj0yg 14 97834 380753 2026-05-25T22:31:49Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي موسيقي]] 380753 wikitext text/x-wiki [[زمرو:لوڪ موسيقي]] [[زمرو:يورپي موسيقي]] bu1uahdccesucovvj9sr4l7aop1bhys 14 97835 380754 2026-05-25T22:33:41Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] 380754 wikitext text/x-wiki [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] jzx6mwtpp536ymkx1sidreq16xxip5v 14 97836 380755 2026-05-25T22:34:55Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:لوڪ ثقافت]] 380755 wikitext text/x-wiki [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:لوڪ ثقافت]] 3s4abbndtpg5x2bxnuymj7fi16a3y2a 14 97837 380756 2026-05-25T22:35:41Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ثقافت]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] 380756 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ثقافت]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] ewklqifwz36p4ikd60p665z5ryasuri 380757 380756 2026-05-25T22:37:23Z Ibne maryam 17680 /* */ 380757 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ثقافتي رواج]] axdcg0yjp35hhkwla18jh3nlbqcjl5l 14 97838 380758 2026-05-25T22:39:49Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:موسيقي]] 380758 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:موسيقي]] odeg5dp60563506y413o5r19vo20z0c 14 97839 380759 2026-05-25T22:41:26Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:يورپي موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] 380759 wikitext text/x-wiki [[زمرو:يورپي موسيقي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] alpwvvrgtenrvkiv6q81b6ux3v4s6ln 14 97840 380760 2026-05-25T22:42:54Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپيني ثقافت]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] 380760 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپيني ثقافت]] [[زمرو:اسپين جي موسيقي]] 49m7up0d5wyx5gbixlrrqntqd2fe2hl 14 97841 380761 2026-05-25T22:44:08Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] 380761 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:اسپيني ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:روماني موسيقي]] [[زمرو:روماني ماڻهو]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:فن]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] fhd319bu2ueqbhbvpe10grpic3jo6un 380762 380761 2026-05-25T22:47:54Z Ibne maryam 17680 /* */ 380762 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپيني ماڻهو]] [[زمرو:اسپيني ٻولي]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ نسل]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:اسپين جي ثقافت]] gatiqnlibbxwzxoysypvo7zg6j20062 14 97842 380763 2026-05-25T22:49:18Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ثقافتي ورثو]] 380763 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ثقافتي ورثو]] 0l71uzdch2aechexbvr7atv7dz1baqr 14 97843 380764 2026-05-25T22:50:33Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] 380764 wikitext text/x-wiki [[زمرو:موسيقي]] [[زمرو:روماني ثقافت]] [[زمرو:اسپيني موسيقي]] hm7midfthsex4mbm1rdskyndnffdl9m 14 97844 380766 2026-05-25T22:54:39Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:اندلس جي ثقافت]] 380766 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ثقافتي ورثو]] [[زمرو:اندلس جي ثقافت]] p9qlyi7yh84l8cxw1bphowyl45bvzx0 14 97845 380767 2026-05-25T22:56:55Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:عربي ثقافت]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]] 380767 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:عربي ثقافت]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]] obgyp3fr9t6zgl5geuljs3in4kg04e1 380768 380767 2026-05-25T22:57:42Z Ibne maryam 17680 380768 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:عرب ثقافت]] [[زمرو:يورپي ثقافت]] [[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]] 2qdzjlawfbc0868piq7rgd94loum9de